Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Characterem suum personalem ("personalitatem") Iesus ipse assignat criterium suae messianitatis et divinitatis. "Discite a me..." "Ego sum via et veritas et vita..." "Qui videt me, videt et Patrem meum." His et similibus verbis Iesus discipulis personam suam exhibet criterium veritatis eorum, quae de se professus est.

Revera discipuli et christifideles omnium temporum charactere personali Iesu maxime moti sunt ad credendum. Tanta enim erat sanctitas tantaque sapientia Domini, ut prorsus suprahumanae videantur.

Haec quidem perfectio moralis et intellectualis Iesu ab iis tantum abunde cognoscitur, qui studio theologiae doctrinam Christi percipiunt, necnon exercitio virtutis vitam Domini undequaque imitantur. Tamen ad probandam veritatem testimonii, quod Iesus reddidit messianitati et divinitati suae, satis est delineasse ipsius characterem suprahumanum; immo sat foret probasse Iesum certo non fuisse inhumanum.

Etenim si testimonium Iesu de sua messianitate et divinitate non esset verum, ipse vel portentum insaniae fuisset vel portentum flagitii. Portentum insaniae, si hoc testimonium verum putans tam enormiter deceptus esset; portentum flagitii, si hoc testimonium falsum sciens tam enormiter decepisset.

Atqui character intellectualis Iesu talis est, ut nequeat dici insanus; character moralis Iesu item talis, ut nequeat dici flagitiosus.

Ergo testimonium, quod perhibuit messianitati et divinitati suae, verum est.

Rationalistae, qui quidem a messianitate et divinitate Iesu abhorrent, verbis extollunt "virum sapientem a Nazareth". Immerito tamen. Nam si Iesus Messias Deus non est, neque sapiens esse potest. Vir etenim, qui ipse decipiendo, falso Messiam Deum se vocat, idque serio, constanter, publice, exigendo summam fidem, summum amorem, summum cultum Deo debitum, non est sapiens, sed insipiens, immo amens. Propterea sat multi critici hodierni, ne Iesum dicerent Messiam Deum, eum dixerunt insanum. Contra hanc opinionem tam inanem quam blasphemam statuimus: Iesum nulla insaniae signa dedisse, immo summa sapientiae signa praesetulisse.

Increduli quidam ultraradicales Iesum perhibent mente captum; plures autem radicales et liberales contendunt eum saltem mente turbatum fuisse. Priores merito vocantur critici psychiatrici; posteriores critici psychopathici.

1. Critica psychiatrica.

Critica psychiatrica Iesum mente captum perhibet iactando eius furorem delirum et fanatismum delirum.¹

a) Furore deliro Iesum pulsum esse concludunt ex quibusdam factis ipsius et ex iudicio aequalium.

Facta sunt expulsio venditorum e templo et maledictio ficulneae infructuosae.²

Iesus vendentibus in area templi flagello minatur, eorum cathedras et nummulariorum mensas evertit omnesque profanatores domus Dei eiicit dicens: "Scriptum est: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis illam speluncam latronum."³ Nemo non videt Iesum iusto zelo gloriae Dei egisse, non vero deliro furore motum. — Iesus maledixit arbori folia habenti, fructus tamen neque ferenti neque promittenti,⁴ ut significaret severitatem punitionis, qua homines infructuosi ac maxime gens iudaica afficerentur. Idcirco illa maledictio minime fuit actus furoris deliri, sed actio typica sive symbolica, quales innumerae in Vetere Testamento et apud omnes populos orientales obveniunt.

Iudicia aequalium haec referunt evangelistae: "Dicebant enim: quoniam in furorem versus est [ἐξέστη]… quoniam Beelzebub habet et in principe daemoniorum eiicit daemonia."⁵ "Daemonium habet et insanit; quid eum auditis?"⁶ Iudaei ergo Iesum perhibent a daemonio possessum et proinde sensibus propriis destitutum, quia Messiam se profitebatur, miracula operabatur et pharisaeis contradicebat. Hoc iudicium non probat Iesu insaniam, sed iudaeorum incredulitatem.

b) Fanatismo deliro dicunt Iesum abreptum discipulis mandasse, ut et seipsos mutilarent et necessarios suos odio implacabili prosequerentur. Iam discipulis utique dixit: "Sunt eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt, et sunt eunuchi, qui facti sunt ab hominibus, et sunt eunuchi, qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum. Qui potest capere, capiat."⁷ … "Si oculus dexter scandalizat te, erue eum et proiice abs te... Et si dextra manus tua scandalizat te, abscide eam et proiice abs te: expedit enim tibi, ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam."⁸

Patet autem Iesum non mutilationem physicam, sed mortificationem moralem praecipere propter regnum caelorum. — Item de discipulatu loquens ait: "Si quis venit ad me, et non odit patrem suum et matrem et uxorem et filios et fratres et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus."⁹ Iubet, ut propinquis potius quam discipulatui Iesu valedicamus; non vero sensu proprio propinquos iubet odisse, qui ut ipsos inimicos diligamus mandat.¹⁰ Haec et similia verba more orientalium hyperbolice dicta, spiritualiter, non materialiter sunt intelligenda.

2. Critica psychopathica.

Critica psychopathica Iesum mente turbatum affirmat attribuendo ei hallucinationes atque exaltationes ecstaticas.¹¹

a) Hallucinationibus ecstaticis sive vanis sensuum imaginibus Iesum laborasse contendunt in baptismate, in tentatione, in reditu discipulorum a praedicatione, in transfiguratione, in agonia.

In baptismate vidisse per oculorum errorem columbam et percepisse per aurium ludibrium vocem de caelo; in tentatione subiisse multiplicem hallucinationem sensitivam falso sibi persuadendo diabolum tentantem, loquentem, asportantem, angelos ministrantes; in transfiguratione falso imaginatum esse lucem de caelo, larvas Moysis et Eliae, verba Patris; in agonia illusum esse imaginatione vana angeli de caelo descendentis et consolantis; in regressu discipulorum a praedicatione similiter hallucinatione diaboli de caelo cadentis deceptum esse.

Revera tamen hallucinantur ipsi adversarii putantes Iesum oculis vidisse satanam de caelo cadentem, cum e contextu appareat Dominum metaphorice loquentem solummodo extulisse victoriam, quam reportavit de satana eiusque regno.¹² — Similiter errant increduli contendentes ea, quae de baptismate, tentatione, transfiguratione et agonia Iesu narrantur, non esse obiective vera, sed hallucinationes mere subiectivas Iesu. Evangelistae historicitatem istorum eventuum affirmant fidentes testimonio Iesu, necnon partim etiam Ioannis Baptistae, Petri, Iacobi et Ioannis, qui sive baptismati sive transfigurationi affuerant; critici moderni vero historicam veritatem eventuum negant prorsus gratuito. Sola ipsis ratio negandi est incredulitas, quae abnuit exsistentiam angelorum et daemonum atque omnem vim supernaturalem Dei in mundum. Huius rationalismi philosophici gratia non verentur Iesum Christum accusare hallucinationum psychopathicarum!

b) Exaltationibus ecstaticis sive enthusiasmo morboso Iesum tota vita indulsisse deblaterant. Cur? Quia sollicitudinem rerum temporalium retundebat; quia, quae Patris sui erant, ardenter quaerebat; quia orationis causa loca solitaria amabat; quia spreto matrimonio vitam caelibem eligebat; quia praecepta sublimia urgebat; quia regnum caelorum propinquasse affirmabat; quia passionem et mortem suam praedicebat; quia miracula faciebat; quia doctrinam suam supernam esse docebat; quia semetipsum e caelo venisse nuntiabat; quia legatum et Filium Dei se exhibebat; quia ad iudicium mundi venturum se nuntiabat. Uno verbo: critici psychopathici Iesum vocant enthusiasten somniantem, quia habebat conscientiam sui supernaturalem et superhumanam, et quia huic conscientiae tota vita ipsius optime respondebat.¹³

En demum tota critica Iesu psychiatrica et psychopathica: Iesum a priore mente turbatum vel captum declarat eo, quod noluerit esse tantum homo, sed Messias Deus; immo interdum haec pseudocritica non solum Iesum, sed etiam parentes eius et propinquos atque totum populum Israel paranoiae (amentiae) religiosae accusat eo, quod Deum credebant et colebant, Messiam et regnum caelorum exspectabant.¹⁴ Unde ultima ratio criticae psychiatricae et psychopathicae est odium praeconceptum revelationis vel etiam omnis religionis et ipsius Dei, non vero status psychicus Iesu. Hunc statum si examinemus, patebit e contrario summam Iesum sapientia eminuisse.

Status psychicus Iesu diiudicandus est ex ipsius actibus psychicis sive intellectualibus, i. e. ex modo, quo docuit, et ex veritatibus, quas docuit. Si isti actus sani fuerint, ipsum etiam ingenium Iesu sanum fuit, cum fieri nequeat, ut homo amens actus sapientes ponat.¹ Atqui actus intellectuales Iesu non solum sapientes fuere, sed immo sapientissimi. Ergo Iesus summe sapientem se probavit.

1. Modus, quo Iesus docuit.

Iesus doctrinam suam proposuit corde pacato, sermone dilucido, ingenio acuto.

a) Corde pacato. Fundatores falsarum religionum studio immoderato, vi et dolo, igni et ferro doctrinam suam propagant.

Iesus vero ad homines persuadendos simpliciter veritatem praedicat et miraculis confirmat, eundemque modum agendi discipulis suis commendat.² Omnem modum intempestivum omneque medium violentum respuit. Apostolis quaerentibus, ut ignis de caelo descendat super samaritanos evangelio resistentes, respondet: "Nescitis, cuius spiritus estis. Filius hominis non venit animas perdere, sed salvare."³ Petrum gladio pro magistro dimicantem corripit: "Converte gladium tuum in locum suum. Omnes enim, qui acceperint gladium, gladio peribunt."⁴ Character proprius totius evangelii est mansuetudo, caritas, pax, moderatio, misericordia: "Beati pacifici... Beati misericordes ... Beati mites ... Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam ..."⁵ Unde Iesus dicere potest: "Discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris."⁶

b) Sermone dilucido. Horatii: "Odi profanum vulgus et arceo" omnium philosophorum gentilium tessera fuit. Sed et scribae iudaei populum indoctum aspernabantur.⁷ Iesus quidem legisperitos et doctos quosque ad se accedentes libenter suscipit atque cum ipsis loquitur scholastice, uti e. g. patet ex colloquio cum magistro Nicodemo, cum pharisaeis in templo, cum hominibus synedrii in iudicio. Libentius tamen rudem plebem instruit: "Pauperes evangelizantur ... Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum."⁸ Et quidem oratione ad commune iudicium tantopere accommodata eos alloquitur, ut turbae eum ubique comprimant et per plures dies ieiunae docentem sustineant.⁹

A fuco nempe eloquentiae et cabbalistica rabbinorum exegesi abhorrens, utitur verbis popularibus et familiaribus. Sententias profert tam breves quam perspicuas, quae menti aeque ac memoriae occurrunt ita, ut hodie quoque sint in omnium populorum proverbium.¹⁰

Insuper "multis parabolis loquebatur eis verbum, prout poterant audire"¹¹ Etenim iudaeorum plurimi incredulitate obcaecabantur ita, ut nequirent vel nollent capere "mysteria regni Dei". Hanc ob rem Iesus aptissime utitur parabolis, quarum vim credentes valerent intelligere, quarum autem verbum ne ipsos incredulos quidem posset latere.¹² Innumeris demum exemplis sensibilibus et vulgaribus discipulos evehit ad insensibilia et supernaturalia capienda. Nulla sane litterarum monumenta luciditate et simplicitate evangelium aequant. Atque haec ipsa sermonis luciditas et simplicitas iam evincunt Iesum etiam eminere:

c) Ingenio acuto. Iesus neque scholas rabbinicas adierat, in quibus scribae futuri per plures annos exercebantur, neque vel ipsas litteras didicerat.¹³ Tamen stupendam aciem mentis et subtilitatem iudicii manifestat. Iam puer duodecim annorum in templo sedebat in medio doctorum audiens illos et interrogans eos. "Stupebant autem omnes, qui eum audiebant, super prudentia et responsis eius."¹⁴ Cum autem primum docebat in civitate Capharnaum "multi audientes admirabantur in doctrina eius ... in verbis gratiae, quae procedebant de ore ipsius" et dicebant: "Unde huic sapientia haec et virtutes? Unde ergo huic omnia ista?"¹⁵

Exinde totum evangelium suum mira ingenii virtute et sapientia illustrat. Sescenta rabbinorum praecepta et onera importabilia perspicaciter diiudicat eaque quam inania sint facile detegit, obstante licet traditione et observatione communi et inveterata.¹⁶ Sacras Scripturas totius Veteris Testamenti perspicit et interpretatur, necnon falsas scribarum explanationes patefacit et corrigit.¹⁷ Suas ipsius doctrinas altissimas proponit numquam haesitans, numquam dubitans, numquam deliberans, numquam emendans: "Dictum est antiquis ... Ego autem dico vobis...

Amen, amen dico vobis ..."¹⁸ Hac docendi acie, maiestate, gravitate populus attonitus est: "Admirabantur turbae super doctrina eius: erat enim docens eos, sicut potestatem habens, et non sicut scribae eorum et pharisaei."¹⁹

Revera Iesus doctis quibusque adversariis iudaeis praestat ingenii subtilitate. Quamvis numquam utatur rabbinorum astutiis, cavillationibus, sophismatibus, ambiguitatibus, facilem tamen semper triumphum de eis habet. Cogita disputationem cum herodianis, qui "non potuerunt verbum eius reprehendere coram plebe, et mirati in responso eius tacuerunt";²⁰ congressum cum sadducaeis, quos inscitiae Scripturarum publice convincit atque plene confundit;²¹ altercationes cum pharisaeis, quos in tales angustias compellit, "ut nemo posset ei respondere verbum, neque ausus fuerit quisquam ex illa die eum amplius interrogare";²² ministros pontificum, qui ad capiendum Iesum missi redeunt stupefacti dicentes: "Numquam sic locutus est homo, sicut iste homo."²³

2. Veritates, quas Iesus docuit.

Doctrinae a Iesu propositae non attinent ad ordinem profanum, sed ad sacrum spectant. Iesus ergo non se manifestavit ingenium scientificum, artisticum vel politicum, sed religiosum. Licet religione christiana mediate etiam scientiae, artes et bonum sociale promoveantur et quidem praeclarissime, Iesus tamen immediate venit ad salutem supernaturalem nobis communicandam.²⁴ Hanc salutem, quam vita et morte sua nobis promeruit, verbo etiam docuit proponendo sapientissimam doctrinam religiosam de Deo, de homine et de mundo.²⁵ Doctrinam hanc longe superare philosophiam ethnico-religiosam, non est, cur dicamus.²⁶ Eam autem praestare etiam revelationi Veteris Testamenti et theologiae rabbinicae ac proinde toti sapientiae antechristianae, e sequentibus patebit.²⁷

a) Doctrina religiosa de Deo. Vetus Testamentum Deum praedicat imprimis regem supremum, omnipotentem, sanctum, iustum et terribilem, licet eum etiam memoret dominum misericordem, benignum et longanimem. Patrem eum rarissime vocat atque ea tantum notione, quod homines creatione quasi genuit, revelatione educavit, providentia gubernat.²⁸ Iudaei rabbinici Deum concipiebant ens abstractum, quod nullum cum mundo nexum admittit et cuius nomen ineffabile pronuntiare nefas est.²⁹ Iesus autem maiestatem, sanctitatem et iustitiam Dei numquam separat a divina paternitate. Deum ubique exhibet optimum omnium hominum patrem, qui nos prosequitur amore, misericordia, gratia et benignitate infinitis;³⁰ qui indigentiis spiritualibus et corporalibus singulorum providet;³¹ qui iniustorum etiam et peccatorum miseretur, eosque singulari dilectione quaerit et attrahit.³² Discipuli Iesu continenter repetunt neminem nisi Iesum tradidisse hunc conceptum Dei summe sapientem, quo Patrem caelestem eum vocamus: "Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit."³³ Quod ipse Iesus confirmat: "Neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare."³⁴

b) Doctrina religiosa de homine per Iesum annuntiata³⁵ respondet notioni Dei iam expositae. Cum Deus sit pater caelestis omnium hominum, omnes etiam homines sunt filii Dei. In Vetere Testamento israelitae quidem ac imprimis israelitae pii et iusti etiam vocantur filii Dei propter specialem eorum electionem, qua ceteris hominibus opponebantur;³⁶ atque ita etiam iudaei rabbini tempore Christi filios Dei se esse gloriabantur superbiendo et alios homines aspernando.³⁷³⁸ Iesus vero omnes homines, ethnicis et pravis non exceptis, proclamat filios Dei. Omnes orare iubentur more filiorum: "Pater noster, qui es in caelis."³⁹ Omnes monentur: "Videte, qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus ... Carissimi, nunc filii Dei sumus."⁴⁰ Totum fere evangelium in hoc verbo absolvitur, ut nos filios a Deo dilectos et caritate adoptatos doceat, sicut Deus docetur esse pater noster.

Atqui huic dignitati filiorum Dei respondent etiam officia moralia, quae nobis praescribuntur erga Deum, erga homines proximos, necnon erga nosmetipsos. Qua filii Dei iubemur: Deum diligere cultu amoris filialis. Amor Dei in Vetere Testamento praescriptus erat potius amor servilis exhibitus summo et iustissimo regi. Immo plerumque israelitae et maxime pharisaei Deum ore potius quam corde diligebant, Christo de ipsis testante: "Bene prophetavit Isaias de vobis hypocritis: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me."⁴¹ Iesus autem poscit, ut corde et animo filiali Deum Patrem glorificemus, ipsius voluntatem faciamus atque omnia nobis necessaria cum fiducia ab ipso exspectemus.⁴² Quod quidem passim in evangelio expressum⁴³ Iesus paucis verbis comprehendit, sic nos orare docens: "Pater noster, qui es in caelis: sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua sicut in caelo et in terra. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie..."⁴⁴

Homines diligere dilectione fraterna. Quamvis Vetus Testamentum praeciperet dilectionem proximi,⁴⁵ non tamen hoc praeceptum iunxit cum praecepto amoris Dei. Immo rabbini dixerunt solos iustos israelitas esse amandos.⁴⁶ Iesus vero, cum doceat omnes homines esse filios Patris caelestis, omnes quoque propter Patrem caelestem praecipit amare, etiam alienigenas et ethnicos,⁴⁷ iniustos et peccatores,⁴⁸ inimicos et persecutores.⁴⁹ Hoc praeceptum dilectionis fraternae vocat mandatum suum, mandatum novum, mandatum, quo discipulos suos agnoscamus, mandatum, quo tota lex evangelica impletur.⁵⁰ Immo Iesus mandatum hoc praecepto amandi Dei addit et apponit: "Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo ... Hoc est maximum et primum mandatum. Secundum autem simile est huic: Diliges proximum tuum sicut teipsum."⁵¹

Nosmetipsos diligere studio perfectionis intenso. Cum enim filii Dei simus, Deo quoque sanctitate nos assimilari decet. Vetus Testamentum homines iubet sanctos esse, solum quia Deus sanctus est;⁵² Novum autem, quemadmodum Deus sanctus est: "Estote ergo vos perfecti, sicut Pater vester caelestis perfectus est."⁵³ Vetus Testamentum praecipue externa virtutum opera exquirebat, quin tamen negligeret cordis bonitatem internam;⁵⁴ rabbinismus pharisaicus rectitudinem cordis non attendens, innumera onera mere externa praescribebat et exercebat.⁵⁵ Iesus Christus hoc iustitiae simulacrum reiicit ipsamque iustitiam legis antiquae perficit. Ideo observationes mere externas penitus abrogat; iustitiam non solum operum et verborum, sed etiam desideriorum et cogitationum praecipit;⁵⁶ rectitudinem demum cordis et intentionis statuit normam et mensuram omnis sanctitatis.⁵⁷ Istius sanctitatis vero rationem hanc dat: "Ut sitis filii Patris vestri, qui in caelis est."⁵⁸ Istam sanctitatem, qua Patri assimilemur, tota vita sua ursit eamque moriens nobis exorat: "Pater sancte: sanctifica eos in veritate ... Pro eis ego sanctifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate."⁵⁹ Istam tamen altissimam sanctitatem et iustitiam tam facilem reddit, ut possit dicere: "Tollite iugum meum super vos ... iugum enim meum suave est et onus meum leve."⁶⁰

c) Doctrina religiosa de mundo, qualem docet Iesus, sine exemplo summa est. Consequitur enim sapientissimam doctrinam de Deo et de homine. In cunctis rebus mundanis Iesus Patrem caelestem spectat, laudat, amat. Semina et segetes ei sunt symbola verbi et regni divini.⁶¹ Tempestas serena et turbida clamant Patrem caelestem, "qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super iustos et iniustos"⁶² Pater caelestis minimas etiam creaturas et vicissitudines mundi benignissima sua voluntate dirigit. Nimia pulchritudine vestit lilia agri, tenerrimaque sollicitudine pascit volatilia caeli. Ne unus quidem passer in oblivione est coram eo.⁶³ Idcirco omnes res terrenae caelesti lumine splendent ac laetissimum aspectum praebent, quidquid de pessimismo Iesu garriunt increduli.

Verum utique est Iesum materialisticam mundi aestimationem atque immanentisticam "vitae affirmationem" repudiare. Sicut enim res mundanae a Patre caelesti proveniunt, ita ad ipsum reducere debent. Omnes res naturales Iesus ordinat ad finem supernaturalem vitamque aeternam hominis. Monet, ut voluptates, honores, gloriam, mundanas res fugientes rebus caelestibus studeamus,⁶⁴ ut de thesauris terrenis minime solliciti primum regnum Dei et iustitiam eius quaeramus,⁶⁵ ut in omnibus et super omnia salvandae animae operam navemus: "Quid enim prodest homini, si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur?"⁶⁶ Itaque doctrina Iesu religiosa omni ex parte est admirabilis. Cognitionem Dei, mundi, hominis prodit, quae revelationem Veteris Testamenti superet, theologiae rabbinorum altissime antecellat atque omnem comparationem cum philosophia vincat. Iesus ergo summa sapientiae signa praesetulit.

Rationalistae plerique, quemadmodum negata messianitate et divinitate Iesu celebrant eius sapientiam humanam, ita etiam extollunt sanctitatem moralem. Illogice vero. Etenim homo sapiens vel etiam simpliciter mente sanus, qui falso se profitetur Messiam Deum, non est sanctus, sed perversus, ac perversitatis quidem portentum inauditum. Idcirco multi increduli recentes, ne eum Messiam Deum agnoscere cogantur, Iesu dignitate morali tam insolenter quam dementer detractare conantur. Nam critica sana luculentissime probat: Iesum immunem fuisse ab omni peccato, immo insignem summa virtute.

¹

Immunitas Christi a peccato probatur auctoritate gestorum Iesu, auctoritate aequalium Iesu, auctoritate testificationis Iesu.

1. Auctoritas gestorum Iesu.

Vita Iesu in evangeliis narrata miro morum nitore splendet. Nihilominus hypercritici nonnulli in hoc etiam sole umbras quasdam accusant. Oculos habentes ideis anteconceptis obscuratos tria in gestis Iesu vituperanda inveniunt: peccata admissa, officia omissa, delicta commissa.

a) Peccata admissa. Iesum defectus quosdam morales passum esse concludunt ex eius baptismate et tentatione.² Propugnant enim Iesum baptizari voluisse, ut veniam peccatorum obtineret, necnon tentationem subiisse, quippe qui proclivis esset ad peccatum.

E contrario autem Iesus ad baptisma Ioannis non accessit peccator, sed "Agnus Dei, qui tollit peccatum mundi"³⁴ Baptismate enim publice assumpsit missionem messianam paenitendi et satisfaciendi pro peccatis humani generis. Item tentatio Iesu non fuit luctamen internum cum peccato, sed pugna externa cum diabolo ad peccandum allicienti.⁵ Tentatione nempe Iesus primum certamen messianum cum principe peccatorum iniit primamque victoriam reportavit a regno peccati.

b) Officia omissa. Pseudocritici obiurgant, quod Iesus officia hominis et civis neglexerit, subtrahendo se matrimonio et negotiis publicis.⁶ Verumtamen munus Iesu proprium sive essentiale erat munus messianum. Alii vocantur ad regendas res publicas; ipse rex spiritualis venit, ad regnum caelorum condendum et gubernandum: "Regnum meum non est de hoc mundo."⁷ Alii vocantur ad gignendam et educandam prolem carnalem; ipse ad omnium hominum venit regenerationem et redemptionem spiritualem, cui rei omnino oppugnabat cura uxoris, liberorum, rerum domesticarum: "Ego veni, ut vitam (aeternam) habeant et abundantius habeant."⁸

c) Delicta commissa. Pseudocritici demum contendunt Iesum deliquisse duritie erga parentes et propinquos, discipulos et pharisaeos.⁹

Revera Iesus in vita publica soli muneri messiano a Patre iniuncto operam navat, atque in hoc munere perfecte obeundo a nemine impediri patitur. Unde cum mater eius miraculum praematurum ab ipso desiderat, recte respondet: "Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea,"¹⁰ cum, ipso praedicante, mater et fratres (scil. propinqui) eius adesse nuntiantur, manus in discipulos extendens et propinquos spirituales carnalibus praeponens, merito dicit: "Quae est mater mea, et qui sunt fratres mei? Quicumque enim fecerit voluntatem Patris mei, qui in caelis est, ipse meus frater et soror et mater est;"¹¹ cum Petrus a passione messiana eum avertere conatur, optime comminatur apostolo dicens: "Vade retro me, satana, quoniam non sapis, quae Dei sunt, sed quae sunt hominum;"¹² pharisaeos denique, cum simulatione, vitiis, verbis populum seducunt et a regno Dei cohibent, zelo iusto acriter increpat: "Vae vobis, hypocritae, duces caeci, sepulcra dealbata! Serpentes genimina viperarum, quomodo fugietis a iudicio gehennae?"¹³

Ergo in gestis Iesu, quae ab evangelistis recensentur, nihil est reprehendendum.

2. Auctoritas aequalium Iesu.

Evangelistae non narrant omnes res a Iesu gestas aequalibusque notas. Idcirco inquirendum est, quid aequales Christi tum inimici tum amici experientia teste de ipsius moribus senserint.

a) Inimici Iesu ac imprimis pharisaei et scribae nihil intentatum relinquebant, ut eum in verbo aut in opere caperent. Hinc totam eius conversationem oculis lynceis scrutabantur.

Utque perfectius omnia diiudicare possent, Iesus palam vivebat et loquebatur.¹⁴ Nullum tamen in eo peccatum inveniunt inimici eius. Multa quidem Christo exprobrant: eum scil. peccatores et publicanos suscipere, peccata dimittere, sabbatis curare, in Beelzebub daemonia eiicere, non lotis manibus manducare, templi ruinam minari, caesarem detrectare commovendo populum, prohibendo solutionem census, profitendo se regem. Sed istae criminationes vel futiles erant vel certo falsae. Nam: "Principes sacerdotum et omne concilium quaerebant falsum testimonium contra Iesum ... et non invenerunt, cum multi falsi testes accessissent."¹⁵ Concordat Pilatus, qui instituto examine iuridico factorum Iesu fatetur: "Nihil invenio causae in hoc homine."¹⁶ Atque ipse Iudas traditor, vitae magistri intime gnarus, exclamat: "Peccavi, tradens sanguinem iustum."¹⁷ A fortiore:

b) Amici Christi, fideles nempe apostoli immunitatem Iesu a peccato testantur. Et quidem tum implicite, agnoscendo eum Salvatorem peccatorum et verum Deum, tum verbis explicitis. Iacobus populares iudaeos accusat: "Addixistis et occidistis iustum."¹⁸ Petrus instat: "Sanctum et iustum negastis ... qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore eius ... qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum, ut peccatis mortui iustitiae vivamus ... Redempti estis pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi et incontaminati."¹⁹ Ioannes hortatur: "Si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, Iesum Christum iustum ... quia ille apparuit, ut peccata nostra tolleret: et peccatum in eo non est."²⁰ Paulus docet: "Eum, qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit [Deus], ut nos efficeremur iustitia Dei in ipso... Non enim habemus pontificem, qui non possit compati infirmitatibus nostris, tentatum autem per omnia pro similitudine absque peccato... Talis enim decebat, ut nobis esset pontifex, sanctus, innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus et excelsior caelis factus."²¹

3. Auctoritas testificationis Iesu.

Si quae gesta improba Christi aequales latuissent, certo tamen non ipsum Christum, qui non solum actus suos, sed etiam animi sui motus et cogitationes penitus novit. Atque pro summa sua humilitate et veracitate Dominus se non dixisset immunem a peccatis, si peccatis implicatus fuisset. Revera autem a se prohibet peccati tum confessionem, tum conscientiam, tum copiam.

Confessionem peccati proprii Iesus nusquam elicit. Alios quidem peccati accusat, obligando eos ad paenitentiam²² et exhortando ad petendam veniam peccatorum.²³ Ipse vero numquam coram Deo Patre se humiliat propter peccata propria; numquam Patrem orat obtinendae veniae causa; numquam vel levissimum signum paenitentiae vel contritionis ostendit. Immo:

Conscientiam peccati proprii diserte respuit. Etenim adversarios suos infensissimos provocat: "Quis ex vobis arguet me de peccato?"²⁴ Contendit se semper perfecte facere voluntatem Patris.²⁵ Affirmat in ipso neque iniustitiam ullam esse²⁶ neque satanam in ipso habere quidquam.²⁷ Quin etiam:

Copiam peccati proprii a se prohibet. Ipsius enim sunt remissio peccatorum, redemptio peccatorum, iudicium peccatorum, tria haec peccato opposita. Iesus peccata remittit sua auctoritate propria²⁸ eaque remittendi facultatem tribuit etiam discipulis;²⁹ Iesus venit, ut vita, morte, sanguine suo peccata omnium peccatorum deleat omnesque homines a peccato redimat;³⁰ Iesus denique in fine temporum omnes peccatores iudicabit suo iure, atque sua potestate omnibus adiudicabit aeternam vitam vel poenam.³¹ Haec omnia, uti patet, ipsam copiam peccati a Iesu commissi vel committendi tam necessario excludunt, quam tenebras lux; quin immo requirunt summam Iesu sanctitatem et virtutem.

¹

Iesus eminuit summis virtutibus erga seipsum, erga proximum, erga Deum.

1. Virtutes Iesu erga seipsum.

Iesus officiis moralibus erga seipsum abunde satisfecit colendo praecipue veracitatem, castitatem, fortitudinem, humilitatem.

a) Veracitas. Quanto ardore Iesus veracitatem et veritatem coluerit, Petrus apostolus enuntiat: "Peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore eius."² Sed et pharisaei fatentur: "Magister, scimus, quia verax es et viam Dei in veritate doces."³ Revera ipse Iesus de se testatur: "Veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo ... Si vos manseritis in sermone meo, cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos ... Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati; omnis, qui est ex veritate, audit vocem meam ... Ego sum veritas."⁴

b) Castitas. Iesus castimoniam tam ardenter amavit tamque illibatam custodivit, ut adversarii eius iudaei, quantumvis eum calumniabantur, numquam tamen auderent hanc ipsius virtutem in dubium vocare. Hoc manebat fabulosis quibusdam recentibus, qui, propriam infamiam despumantes, Iesum fingerent sensualem similem ipsis.⁵

c) Fortitudo. Per totam vitam suam Iesus fortitudine admirabili labores et fatigationes, inimicitias et opprobria exantlavit propter evangelium regni Dei. Numquam non passionem et mortem futuram prae oculis habens, invicto animo eas desideravit: "Baptismo habeo baptizari: et quomodo coarctor, usquedum perficiatur?"⁶ Fine demum adventante virtute divina humanam vicit fragilitatem exclamando: "Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste; verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu."⁷ Tum martyrium corporis et animi heroica patientia et magnanimitate pertulit, usque ad verba suprema: "Consummatum est! Pater, in manus tuas commendo spiritum meum!"⁸

d) Humilitas. Iesus condicionem vitae tam humilem et rerum terrenarum inopem adamavit, ut dicere potuerit: "Vulpes foveas habent et volucres caeli nidos: Filius autem hominis non habet, ubi caput reclinet."⁹ A rabbinorum fastu et ostentatione abhorrens, humillimum docendi et operandi modum praetulit. Comites elegit pauperes piscatores; atque inter eos conversatus est tamquam minister eorumque pedes lavit, acsi esset omnium servus.¹⁰ Sustinuit demum ab impiis damnari ut impius; silens pertulit a militibus flagellari, spinis coronari, illudi, conspui, alapis caedi; inter duos denique latrones pendens, conviciis et contumeliis affectus ignominiosissimam mortem crucis perpessus est.

2. Virtutes Iesu erga proximum.

Officia erga proximum Iesus plenissime perfecit exercitio mansuetudinis, misericordiae, dilectionis.

a) Mansuetudo non est nisi humilitas erga proximum. Ideo mansuetudinem humilitati iungens Iesus ait: "Discite a me, quia mitis sum et humilis corde."¹¹ Mites Iesus beatificat.¹² Iratos mitigat.¹³ Discipulos indociles et incredulos patienter instruit et tolerat.¹⁴ Iudam traditorem amice excipit.¹⁵ Petrum post negationem vultu mitissimo commovet et convertit.¹⁶ Mansuetudine, quam mediis in calumniis servat, Caipham et Pilatum stupefacit.¹⁷ Cohortem romanam plebemque iudaicam immane cruciantem agnus mitissimus sustinet. Pro persecutoribus moriens etiam precatur: "Pater, dimitte illis: non enim sciunt quid faciunt."¹⁸

b) Misericordia totum evangelium totamque vitam Iesu replet: "Pertransiit benefaciendo"¹⁹ Affectu, verbo, opere omnium miseretur, qui necessitate pressi ipsum adeunt: "Videns turbas, misertus est eis, quia erant vexati et iacentes sicut oves non habentes pastorem."²⁰ Maxime miseretur tristium et flentium, infirmorum et pauperum, peccatorum et despectorum. Omnes solatur, omnes erigit, omnes adiuvat, omnes hortatur: "Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos."²¹ Suis etiam discipulis praecipit: "Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est."²² Praecepto misericordiae adiicit sanctionem absolutam: "Beati misericordes, quoniam misericordiam consequentur ... Amen dico vobis, quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis."²³

c) Dilectio. Misericordia Iesu scaturiebat ex eius ineffabili caritate. Mandatum illud novum, quod dedit nobis, ut invicem nos tamquam fratres et filios Dei diligamus,²⁴ ipse exemplo suo consecravit. Paulus uno verbo totam quasi vitam Iesu comprehendit, dicens: "Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei"²⁵ atque optans "scire supereminentem scientiae caritatem Christi"²⁶ Amicos et inimicos, necessarios et alienigenas, iudaeos et gentes iisdem Iesus visceribus caritatis fraternae, paternae, immo maternae²⁷ adamavit. Denique "sciens Iesus quia venit hora eius, ut transeat ex hoc mundo ad Patrem: cum dilexisset suos, qui erant in mundo, in finem dilexit eos,"²⁸ instituens mysterium amoris eucharisticum et tradens semetipsum pro nobis holocaustum in ara crucis. Quam merito igitur suam erga nos caritatem assimilat caritati divinae, qua ipse a Patre caelesti diligitur et qua ipse Patrem caelestem diligit: "Sicut dilexit me Pater ... sicut maneo in eius dilectione, ... et ego dilexi vos ... Maiorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis."²⁹

3. Virtutes Iesu erga Deum.

Patrem caelestem Iesus religiosissime coluit officiis amoris, obsequi, orationis.

a) Amor. Iesus hominibus non solum dedit praeceptum amoris Dei, sed immo inculcavit, ut Deum tamquam Patrem amore filiali amplecteremur. Huius autem amoris filialis erga Patrem caelestem ipse Iesus absolutum exemplar fuit, Patrem amans in omnibus et super omnia. In omnibus rebus et vicissitudinibus mundi et vitae³⁰ documenta amoris paterni spectat et revelat: Pater omnes nos amat;³¹ Pater omnibus providet;³² Pater omnium preces exaudit;³³ Pater particulam boni operis remuneratur;³⁴ Pater Filium suum unigenitum dat, ut omnis, qui credit in ipsum, non pereat, sed vitam aeternam possideat;³⁵ Pater Spiritum Sanctum mittet, Spiritum amoris et veritatis, ut nobiscum maneat.³⁶ In universo mundo Iesus ubique et perpetuo vestigia amoris paterni videt, miratur, praedicat. Unde Patrem quoque super omnia redamat.³⁷ In prosperis et adversis solum gaudium solumque solatium Iesu est conversari cum Patre. Gloriam Patris ardentissime et unice promovet.³⁸ Ad unionem cum Patre continenter aspirat.³⁹ Adveniente demum reditu ad Patrem contremiscens gaudio exsultat: "Quia vado ad Patrem ... Pater, venit hora, ut Filius clarificet te ... Et iam non sum in mundo, et venio ad te ... Nunc autem ad te venio."⁴⁰ Ultimum Iesu morientis verbum est suspirium amoris: "Pater, in manus tuas commendo spiritum meum!"⁴¹

b) Obsequium erga Patrem summa solaque lex agendi et vivendi Iesu fuit. Voluntatem Patris opere strenuissime adimplet. Ubique et semper et omnibus viribus regno Dei augendo atque operi messiano a Patre concredito perficiendo studet, ita quidem, ut dicere valeat: "Meus cibus est, ut faciam voluntatem eius, qui misit me; ut perficiam opus eius ... Ego, quae placita sunt ei, facio semper ... Me oportet operari opera eius, qui misit me, donec dies est."⁴² Ad voluntatem Patris corde humillimo se conformat. Numquam voluntatem propriam sequitur: "Descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius, qui misit me, Patris."⁴³ Nihil facit neque quaerit praeter voluntatem Patris: "Non possum ego a meipso facere quidquam ... quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem eius, qui misit me."⁴⁴ In rebus ab humano consilio alienis exclamat: "Ita Pater, quoniam sic fuit placitum ante te!"⁴⁵ Ipsum calicem passionis et mortis a Patre porrectum libentissime bibit: "Pater, non sicut ego volo, sed sicut tu ... Non mea voluntas, sed tua fiat!"⁴⁶ Caput moriens tunc tandem inclinat, cum voluntas Patris usque ad ultimum iota consummata erat.⁴⁷

c) Oratio. Virtutes Iesu erga seipsum, proximum et Deum eo consummantur et explicantur, quod Iesus vitam quasi orans transegit, multum orando et perfecte orando. Iesus multum orat. Per totam vitam suam orat: orat ingrediens mundum,⁴⁸ puer peregrinans, magister docens, victima in cruce moriens, triumphans in resurrectione et ascensione.⁴⁹ Orat omnibus locis: in cubiculo clauso ostio,⁵⁰ in templo et in synagogis, in deserto, in hortis solitariis, in montibus Galilaeae et Iudaeae. Omni hora orat: primo mane et sero die,⁵¹ atque post labores diurnos saepe in oratione Dei pernoctat.⁵² Pro omnibus orat: pro puerulis,⁵³ pro infirmis,⁵⁴ pro discipulis et fidelibus omnium locorum et temporum,⁵⁵ pro ipsis etiam interfectoribus suis.⁵⁶ Atque sic plenissime implet mandatum: "Quoniam oportet semper orare et non deficere."⁵⁷ Iesus perfecte orat. Ab eo discipulos doctos fuisse, ut oratione filiali Patrem in caelis invocarent et adorarent, iam diximus.⁵⁸ Hanc perfectam orationem ipse perfectissimo modo coluit. Sive Patrem hymno exsultationis laudat;⁵⁹ sive Patri gratias agit;⁶⁰ sive supplex Patrem deprecatur et invocat;⁶¹ sive oratione Patris gloriam expostulat⁶² vel animam moriens Patri commendat:⁶³ ipsius oratio numquam non eminet filiali amore, fiducia, admiratione, humilitate erga Patrem. Recole orationem sacerdotalem Iesu.⁶⁴

Iesus ergo sanctitate tum negativa, tum positiva mirabili eminuit: sanctitate negativa, cum immunis fuerit ab omni peccato; positiva, cum insignis fuerit omni virtute. Tam admirabilis atque stupendus est hic character moralis Iesu, ut nemo hominum ipsi possit comparari, ut maiorem sanctitatem nemo possit concipere, ut ipsum Deum inter homines ambulantem non possimus cogitare perfectius viventem quam vixit Iesus.

Itaque rerum capita summatim repetendo, quae de charactere Iesu intellectuali et morali dictae sunt, necessario concludimus: Iesus messianitatem et divinitatem suam perhibens neque deceptus est neque decepit. Nam decipi nequivit, nisi portentum insaniae fuit; atqui revera summae sapientiae portentum erat. Decipere nequivit, nisi portentum malitiae fuit; atqui e contrario summae sanctitatis portentum erat. Ergo eius testimonium de seipso verum est, atque ipse Messias Deus est.