Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

QUODNAM SIT OBIECTUM DIVINAE SPEI.

NOTANDUM 1. Certum esse obiectum spei debere esse primo aliquod bonum honestum; non enim nisi bonum, saltem apprehensum ut tale, speramus seu prosequimur: uti nonnisi malum timemus ac fugimus: cum autem spes sit virtus, et omnis virtus tendat in bonum sub ratione honesti, nemini debet esse dubium, quin obiectum spei debeat esse aliquod bonum honestum. Secundo debet esse possibile, impossibilia enim ut talia cognita sperari nequeunt, nec desiderari, desiderio saltem efficaci et stimulante ad prosecutionem boni apprehensi; etsi vero, secundum doctrinam Doctoris, appeti possint appetitu inefficaci et ex complacentia. Tertio, debet esse bonum arduum, seu non ita facilis acquisitionis: qua difficultas non alia tamen inesse debet, quam quae oritur ex eo, quod obiectum speratum non a nobis obtineri sine labore, seu molestia, vel ex eo, quod istud nulla ratione possimus ex nobis assequi, sed debeant nobis concedi ex liberalitate donantis, aut praemiantis. Quarto, addunt aliqui, quod bonum istud sit tantum probabiliter, seu non certo futurum. Verum haec conditio non videtur necessaria, quippe cum bonum etiam certo futurum sperari possit; hinc confirmati in gratia, quamvis securi de sua beatitudine, non minus eam sperare possunt. Deinde, obiectum spei dicitur bonum absens. Nam, inquit Apostolus ad Rom. 8. Spes quae videtur non est spes; nam quod videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam expectamus. Verum Doctor d. 26. n. 12. contendit hanc conditionem non esse absolute necessariam: quia, inquit, idem obiectum est spei, et tentionis: sed tentio non respicit absentiam obiecti: igitur nec spes. Quod utique confirmatur, quia illud est obiectum quod spei, quod desideratur, et illud est obiectum formale cuius ipsius, quod movet ad illud desiderium: sed certum est, quod voluntas non desiderat absentiam obiecti, sed potius illius praesentiam; nec illa absentia est ratio movens voluntatem ad desiderandum, seu sperandum, quamvis videatur conditio, sine qua non speraret, nec desideraret: quia si bonum esset perfecte possessum, non amplius desideraretur, sed amaretur. Unde concludit Doctor: Sicut in effectibus non variant rationem efficiendi, quod non pertinet per se ad rationem efficiendi; ita in finibus illud non variat rationem finis, quod nisi caritatis rationem terminandi: tale est esse absens, vel praesens modo praedicto: igitur non variat formalitatem obiecti, sive rationem formulam eius. Ex quibus interrelucet absentiam, possibilitatem, et futuritionem obiecti non esse de ratione formali obiecti spei.

NOTANDUM 2. Rationem boni ardui, seu cum aliqua difficultate comparabilis, spectare ad obiectum spei, ut omnes Theologi conveniunt: at controversia est, in quo consistat illa arduitas desideranda in ipso spei obiecto; sunt enim qui existimant cum Vasquez in 3. p. l. 2. cap. 2. arduitatem obiecti spei in eo consistere, quod res sperata obtinenda sit dependenter ab alio, quia obiectum arduum ex eo, quod obtinendum per proprios labores, est obiectum audaciae, non vero spei. Nonnulli docent arduitatem consistere in difficultate consecutionis rei, qua speratur, sive haec difficultas proveniat ex ipsa rei magnitudine, quae vires proprias excedit, sive oriatur ex aliis circumstantiis, scilicet ex distantia, contingentia, temporis diuturnitate, labore, impensis. At verior apparet eorum sententia, qui existimant arduitatem obiecti theologicae spei in eo consistere, quod non solum contingens sit ex parte Dei liberaliter nobis bonum speratum conferentis, et ex parte nostri, quia confertur propter merita, quae necessario debent esse contingentia, quia sunt libera. Quam utique rationem insinuat Doctor d. 26. n. 20. et 22. ubi ait: quod efficaciter et absolute non desideratur seu speratur aliquid, nisi sit possibile attingi seu consequi, et ideo persuadentur desperati, ut credant, non ut diligant, quia prima radix desperationis non est in voluntate, sed in intellectu: ac si diceret, quod tantum est obiectum spei illud cuius consecutio est nobis possibilis, licet sit contingens, et quod ideo suadenda est certitudo de possibilitate consecutionis, ne desperans cadat animo, sed potius erigatur, et speret id, quod licet contingenter, tamen possibile est fieri.

NOTANDUM 3. Theologos communiter convenire, quod beatitudo supernaturalis sit obiectum materiale magis praecipuum et adaequatum spei nostrae; quoniam autem beatitudo supernaturalis duo complectitur, nempe visionem vel fruitionem Dei, et Deum ipsum videndum et fruendum, seu beatitudinem formalem et obiectivam; difficultas est quodnam horum sit obiectum materiale spei theologicae. Durandus enim in 3. d. 26. q. 2. vult beatitudinem formalem esse obiectum materiale immediatum spei theologicae; beatitudinem vero obiectivam tantum esse obiectum indirectum et mediatum. Sunt etiam qui existimant cum Gregorio Ariminensi Deum esse immediatum obiectum materiale spei, fruitionem vero et visionem esse tantum conditionem sine qua non. Tertia tandem sententia docet spem directe et immediate attingere utramque beatitudinem, scilicet obiectivam et formalem, obiectivam quidem ut finem qui, formalem vero, ut finem quo. Quantum autem ad obiectum formale eiusdem spei quadruplex est diversa Auctorum sententia. Prima contendit, quod obiectum formale sit Deus sub ratione omnipotentis et fidelis in exequendis suis promissis. Ita S. Thomas, q. 1. De virtutibus, art. 1. Secunda contendit Deum esse obiectum spei sub ratione Deitatis absolute, et nullum dicentis ordinem ad nos, a quibus possideri potest. Ita plurimi ex nostris cum Pitigiano in 3. d. 26. art. 6. Tertia propugnat obiectum formale spei esse Deum ut nobis convenientem, et a nobis possidendum. Quarta tandem ait, Deum ut nobis convenientem esse quidem obiectum formale motivum spei, eius autem bonitatem esse obiectum terminativum.

Conclusio prima. — Utraque beatitudo, tam obiectiva quam formalis, seu Deus, ita nobis possidendus per visionem et amorem, est obiectum tam materiale quam formale terminativum spei nostrae. Haec est communior et verior. Eamque aperte satis tradit Doctor d. 25. n. 11. ubi dicit spem esse virtutem theologicam:

Quia, inquit, respicit Deum pro obiecto immediato; nam per omnia alia, quae adduntur ipsi obiecto, non tollitur ratio obiecti, ut obiectum est: quia enim desidero illud mihi, vel tali, non tollitur, quin desiderem illud ut obiectum: igitur illud, circa quod est actus spei, est bonum infinitum, et ita aeternum.

Idem habet n. 16.

Probatur primo, ex Scriptura sacra, idque ex secundo capite Tobiae, ubi dicitur: Filii Sanctorum sumus, et etiam illum expectamus, quam daturus est iis qui fidem suam numquam mutant ab illo; ideoque Christus Dominus monet Matth. 6.: Quaerite primum regnum Dei… et haec omnia adiicientur vobis. Quibus significat regnum Dei, hoc est, beatitudinem aeternam esse quaerendam tamquam principale obiectum; cetera vero non esse quaerenda principaliter, sed tantum secundario, nec subinde quaerenda. Hoc ipsum docet S. Apostolus ad Rom. cap. 5. cum ait: Gloriamur in spe gloriae filiorum Dei: quasi diceret: speramus gloriam et beatitudinem aeternam Dei filii, ut haereditatem repromissam. Et ad Titum 1.: In spem vitae aeternae, quam promisit qui non mentitur Deus, etc. Quibus significat spem tendere in vitam aeternam, tamquam in obiectum magis praecipuum. Hoc etiam indicat ad Hebr. 11. cum ait: Fides est substantia rerum sperandarum, hoc est, res quae per fidem cognoscitur est res speranda: sed solus Deus, qui est nostra beatitudo obiectiva, est obiectum materiale et formale fidei; caetera vero tantum sunt obiecta materialia et secundaria: ergo et spei. His consonat illud S. Augustini lib. 2. De Civit. Dei cap. ult.: Praemium virtutis, inquit, erit ipse qui virtutem dedit, qui seipsum, cum nihil maius esse potest, promisit. Et lib. 1. Confess., cap. 23.: Beata quippe vita est gaudium de veritate, hoc est, de te qui veritas es, Deus meus. Et super Psal. 11.: Erige spem tuam ad bonum fructuum omnium, a quo omnia in suo genere facta sunt bona.

Probatur etiam ratione: spes quatenus est virtus theologica tendit in Deum: sed non tendit in Deum nisi ut possidendum: Deus autem possideri non potest a creaturis nisi per visionem et amorem, in quibus consistit beatitudo formalis: igitur, etc. Maior constat. Minor probatur: actus desiderii, quo spes tendit in Deum, distinguitur a desiderio, quo charitas in illud tendit, optando ipsi bonum, nempe gloriam propter se: sed non potest aliter distingui, quam quia spes tendit in Deum, ut nobis convenientem: igitur, etc. Confirmatur ex eo, quod aliud sit sperare Deum, et aliud sperare in Deo: nam sperare Deum est habere efficax desiderium habendi Deum pro obiecto visionis et fruitionis beatae, seu desiderare bonum infinitum quatenus nobis conveniens: sperare vero in Deo, est habere desiderium efficax ut Deus sit nobis auxiliator, et iuxta suas promissiones nobis conferat auxilia necessaria, quibus possemus promereri beatitudinem, quam speramus; hi namque duo actus possunt esse aliquando sine se invicem, maxime primus sine secundo, puta dum quis praesumptuose sperat; secus vero quando actus spei theologicae est honestus tam ex se, quam ex circumstantiis. Hoc significat Doctor n. 23. cum ait, quod actus spei theologicae sit desiderare bonum infinitum, ut mihi bonum a Deo liberaliter conferente ex meritis, quae habeo, vel mihi spero: quibus verbis duo praedicti actus designantur, ut recte notat Castillo quaest. i. n. 6. primus quidem per haec verba, desiderare bonum infinitum: secundus vero per haec verba, liberaliter a Deo ex meritis, quae habeo, vel mihi spero. — Confirmatur iterum: Deus est obiectum spei, ut summum bonum nos beans: sed ut sic includit non solum beatitudinem obiectivam, verum etiam formalem; ac proinde sub ratione utriusque beatitudinis est obiectum adaequatum spei. Deinde, Deus ut possidendus includit formaliter possessionem sui, quae fit solum per visionem et amorem; sed ut possidendus est obiectum spei: igitur ut obiectum spei includit sui possessionem; subindeque formalem beatitudinem. Denique, obiectum formale spei est ultimus finis creaturae rationalis: ut beatitudo formalis, qua est visio, et beatitudo obiectiva, qua est Deus clare visus, non sunt duo fines, sed unicus: ergo ex illis constituitur obiectum formale, quod est spei in via, et delectationis seu fruitionis in Patria.

Dices. Deus non potest a nobis desiderari, nec consequenter sperari, quatenus bonum nostrum: igitur ut sic non est obiectum spei. Antecedens patet, quia sic Deum desiderare est uti fruendis, quod est perversum. —

Nego antecedens: desiderare enim bonum nostrum, quatenus vera est nobis conveniens, non est uti fruendis, quia ut sic bonum istud non ordinamus tamquam medium ad consecutionem alterius boni: ac subinde ut sic non utimur fruendis.

Instabis. Bonum, quod est a nobis omnino distinctum, nec potest nos perficere, non potest a nobis desiderari, nec sperari tamquam bonum nobis conveniens: sed Deus est bonum omnino a nobis distinctum, quod nobis inesse non potest, neque nos perficere: igitur non potest esse obiectum spei nostrae. —

Distinguo maiorem: non est bonum nobis conveniens, quod non potest nos perficere, nec formaliter, nec obiective, concedo; formaliter tantum, nego. Ad minorem dico, Deum non equidem perficere formaliter, seu per modum formae inexistentiae, sed obiective, seu per modum obiecti allicientis ad sui iucundam fruitionem et visionem.

Urgebis. Deus per seipsum non est immediatum obiectum tristitiae damnatorum, sed malum ab ipso eis inflictum: ergo similiter non est obiectum immediatum gaudii Beatorum, sed bonum ab ipso concessum, nempe ipsius visio aut fruitio. Insuper, obiectum spei debet esse futurum: sed Deus non potest apprehendi ut futurus, quippe cum ⟦illegible: "ihique"; fortasse "iam"⟧ praesens existat: igitur secundum se non potest esse obiectum spei. Iterum, spes et desperatio, tamquam motus contrarii, versantur circa idem obiectum materiale per modum prosecutionis et fugae: sed nemo desperat Deum, sed eius adeptionem: ergo nemo sperat Deum, sed eius consecutionem: ergo non est materiale obiectum spei. Quarto denique, quia Deus non est referibilis ad creaturas, cum ipse sit ultimus finis omnium: ergo non potest respici per amorem concupiscentiae, qui semper refert obiectum ad amantem: ergo neque potest esse obiectum materiale spei, quia spes est amor concupiscentiae, quo desideratur obiectum tanquam bonum sperantis. —

Respondeo ad primum, non eamdem esse rationem Dei per ordinem ad Beatum, et damnatum: siquidem respectu Beati consideratur ut bonus: cum autem sit bonus in se et per se, etiam per se potest esse obiectum illius spei, sicut et amoris et visionis: at vero per ordinem ad damnatum apprehenditur per modum mali disconvenientis: cum autem in se nec per se non habeat rationem mali, sic etiam non potest esse obiectum tristitiae damnati, sed tantum per aliquid aliud, nimirum ratione poenae inflictae. —

Ad secundum dico, quod etiamsi Deus in se non sit obiectum futurum, tamen ut terminat visionem et fruitionem, dici potest futurum et arduum, quia illius visio et fruitio est futura. —

Ad tertium concedo quidem, quod nemo desperet Deum spectatum secundum se, bene tamen ut futurum obiectum terminationis aut fruitionis. —

Ad quartum respondet Doctor, Deum equidem non esse referibilem ad nos tamquam maius bonum ad minus, sed tanquam bonum superabundans ad minus bonum, cui liberaliter conceditur ex ipsamet munificentia Dei, seipsum communicantis creaturae rationali, ut ipsam sua possessione perficiat.

Dices. Obiectum virtutis sicut et scientiae debet esse unum: sed ex beatitudine obiectiva et formali non potest fieri quid unum, siquidem beatitudo obiectiva est quid increatum, nempe Deus: formalis vero est quid creatum, scilicet actus visionis et amoris beatifici: igitur obiectum totale et adaequatum spei non potest esse simul beatitudo obiectiva et formalis. —

Distinguo maiorem: debet esse unum unitate entis, nego: unitate obiecti terminantis, concedo. Et similiter distincta minore, nego consequentiam: beatitudo enim obiectiva et formalis sunt revera quid distinctum secundum entitatem: cum vero conveniant in ratione beatitudinis perfecta et adaequatae, etiam conveniunt in ratione obiecti spei.

Instabis. Ex beatitudine obiectiva et formali non potest fieri aliquid unum: igitur solutio nulla. Probatur antecedens: vel beatitudo formalis aeque primo pertinet ad hoc obiectum spei christianae, ac Deus, seu beatitudo obiectiva, vel non aeque primo pertinet, sed Deus principaliter directe et in recto, formalis autem beatitudo tantum in obliquo, et velut connotatum. Primum non potest dici, quia haec duo simul iuncta, vel facerent unum solummodo per accidens, et sic totale obiectum primarium spei non esset unum in genere obiecti, vel ita facerent aliquod unum, ut Deus sese haberet tamquam materiale in hoc obiecto, et beatifica visio ut formale, quod dici non potest, quia tunc spes non esset proprie theologica: nam unumquodque debet tale denominari a sua ratione formali, quae in hac hypothesi non esset Deus, sed visio beatifica: igitur visio beatifica non ingreditur rationem obiecti primarii spei christianae, tamquam pars illius, sed solum ut aliqua conditio, sine qua praeposita, voluntas non posset exercere actum spei. —

Respondeo, concedendo quidem beatitudinem formalem et obiectivam non pertinere aeque ad rationem obiecti principalis beatitudinis: enimvero beatitudo obiectiva magis principaliter concurrit ad illud integrandum et constituendum: formalis vero minus principaliter: illud enim censetur principalius concurrere ad integrandum obiectum spei, quod maxime satiat appetitum animae christianae sperantis, et a quo ratio bonitatis et appetibilitatis, qua est in beatitudine, derivatur et provenit: at Deus ipse est qui principalius satiat appetitum animae sperantis, quatenus anima illa obtinet bonum speratum, et tota ratio appetibilitatis, quae reperitur in beatitudine formali, ab eo derivatur; ideo namque appetimus visionem beatificam ut summum bonum, quia appetimus Deum fontem omnium bonorum; ita quod si Deus non esset obiectiva nostra beatitudo, visio Dei non haberet rationem beatitudinis; ac subinde beatitudo formalis minus principaliter spectat ad rationem obiecti spei.

Conclusio secunda. — Obiectivum motivum, seu ratio formalis sub qua spei theologicae, non est divina omnipotentia, nec Deus sub ratione Deitatis absolute, sed quatenus est summus bonus. Haec Conclusio tribus partibus constat, quarum

Probatur prima: Deus est obiectum spei theologicae, quatenus est finis ultimus creaturae rationalis ab ea possidendus: sed talis non est sub ratione omnipotentis aut auxiliantis, ut sic enim habet rationem causa efficientis: igitur sub hac ratione non est obiectum motivum spei theologicae. — Deinde, ratio sub qua spei theologicae debet esse aliqua ratio boni: at divina omnipotentia, etiam sub ratione auxiliantis, non habet rationem boni formaliter, quia ut sic pertinet ad rationem entis et causa efficientis: ergo non potest esse ratio sub qua, neque obiectum motivum spei. — Denique, illud tantum est obiectum formale spei christianae, quod est ratio appetendi bonum speratum: atqui potentia Dei, et alia superius enumerata, non sunt rationes appetendi bonum speratum, quia ut sic sunt vel aliquid praerequisitum ad actum spei, et sic habent rationem causa efficientis, vel sunt tantum media ad bonum speratum: sed media ut media non possunt esse ratio motiva appetendi finem, nemo enim prudenter appetit finem propter media, sed e contra appetit media propter finem: igitur divina omnipotentia, seu auxilium et fidelitas Dei in implendis promissis, non possunt habere rationem formalem sub qua spei theologicae.

Dices. Scriptura sacra hortatur nos ad sperandum in Deum propter eius omnipotentiam, liberalitatem, et fidelitatem in implendis promissis: sic lib. 2. Reg., c. 22.: Deus fortis meus, sperabo in eum. Isaiae 23.: Sperastis in Domino Deo forti in perpetuum. Psal. 17.: Deus meus adiutor meus, et sperabo in eum. Similiter et Tridentinum, Sess. vi. cap. 13. hortatur fideles sese disponentes ad iustificationem, quatenus in Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debeant: igitur, etc. —

Respondeo, haec equidem requiri non tamquam rationes motivas ad sperandum, sed solum velut media quaedam, aut conditiones aliquot praerequisitas, ut faciliori negotio actus divinae spei elicetur.

Probatur secunda pars: ratio formalis sub quo spei debet esse distincta a quovis alio habitu in Deum tendente: sed alii sunt habitus a spe, qui tendunt in Deum sub ratione Deitatis, puta Theologia, quae versatur circa Deum sub ratione Deitatis: igitur sub hac ratione Deus non potest esse obiectum formale spei.

Probatur tertia pars: illud est obiectum motivum spei, quod est ratio formalis motiva amoris, quo Deus diligitur amore concupiscentiae: at illius amoris concupiscentiae obiectum motivum est bonitas increata, quatenus est summum bonum comprehendens utramque beatitudinem formalem et obiectivam: igitur est praecisa ratio sub qua spei. — Deinde, illud est obiectum formale motivum, quod proprie movet ad sui appetitum ac desiderium: sed ad sic appetendum Deum tamquam finem possidendum movet praedicta bonitas: igitur, etc. — Denique, verisimile est aliquam esse virtutem, quae Deum quatenus nobis bonum consideret, quemadmodum charitas eum honorat, quatenus est summum bonum in ordine ad se: sed nulla alia apparet virtus, cui magis haec consideratio congruat, quam spes: igitur talis ratio motiva ipsi est assignanda.

Dices 1. Obiectum motivum spei theologicae debet esse aliquid increatum: sed divina bonitas ut nobis conveniens non est aliquid increatum: igitur Deus quatenus bonum nostrum, seu prout cedit in nostrum commodum, non est formale obiectum motivum spei theologicae. Maior constat a simili de fide, cuius ratio motivа est veritas Dei in dicendo, et de charitate, cuius motiva ratio est summa bonitas Dei ut in se et secundum se. Minor etiam est evidens, bonitas enim Dei ut nobis conveniens nihil aliud significat formaliter, quam nostrum commodum. —

Nego minorem: ratio enim nos movens ad sperandum Deum non est praecise nostrum commodum, sed nostrum bonum increatum, quod est ipsamet increata bonitas Dei, ut a nobis possidenda. Nec obstat, quod bonum istud increatum, quatenus obiectum spei, dicat ordinem ad nos: hoc enim non officit virtuti theologicae, quae ita non appellatur a subiecto, ad quod ipsius obiectum refertur, tamquam bonum illius, sed ab utroque suo obiecto, materiali scilicet et formali: utrumque autem obiectum spei est aliquid increatum, nempe Deus, et ipsius divina bonitas.

Dices 2. Obiectum motivum spei theologicae debet esse distinctum a motivo charitatis: sed velle Deum ut nostrum bonum, et prout cedit quasi in nostrum commodum, pertinet ad charitatem, quae non solum tendit in Deum propter se amandum, sed etiam in id omne quod divinum est: igitur, etc. —

Nego minorem: charitas enim fertur in divinam bonitatem, quatenus est perfectio ipsius Dei, non autem quatenus est bonum creaturae: spes autem christiana fertur in bonitatem Dei ut suum bonum, seu quatenus est bonum et commodum ipsius personae sperantis.

Petes: utrum beatitudo alterius possit esse obiectum spei theologicae, seu utrum possimus aliis sperare beatitudinem? —

Affirmo cum Doctore in 3. dist. 26. num. 11. ubi loquens de obiecto spei, ait: Quia desidero illud mihi, vel tali, non tollitur quin desiderem illud ut obiectum. Nec refert quod n. 2. obiiciens, Igitur, inquit, desiderare alteri proximo bonum eiusdem rationis, est actus spei: imo quod plus est, velle bonum praesens eiusdem rationis S. Petro, erit actus spei. quod est absurdum: dico enim Doctorem id non inferre pro inconvenienti, sed dumtaxat ratione illationis, qua sequebatur ex dicto ab ipso, nempe quod sicut fides in universali, et fides in particulari non efficiunt diversas fides: ita spes circa me, et circa alium, non faciunt diversas virtutes spei. neque illud absurdum quod ⟦illegible: "intert"; fortasse "hic"⟧ spectat ad id, quod speretur beatitudo alteri, sed quod bonum praesens possit esse obiectum spei, quod utique revera absurdum est.

Probatur itaque nostra assertio. Primo ex Apostolo 2. ad Cor. 1. qui ubi praemisit se, tamquam aliquod membrum habens spiritualem coniunctionem cum illis, passum esse multas tribulationes, ita subiungit: Ut spes nostra firma sit pro vobis, scientes quoniam sicut socii passionum estis, sic eritis et consolationis: hanc enim consolationem, quam Deus impendit afflictis in hac mortali vita, Apostolus ponit tamquam quamdam arrham futurae illius gloriae aeternae seu beatitudinis. Similiter capit 1. Epistolae ad Philipp.: Confidentes, inquit, hoc ipsum, quia qui coepit in vobis tanquam opus perficiet usque in diem Iesu Christi: ut significet hanc suam confidentiam, seu spem de illo bono Philippensium esse de aliquo ut pertinente ad seipsum ratione spiritualis coniunctionis, quam habebat cum illis, ita subiungit: Sicut est mihi iustum hoc sentire pro omnibus vobis, eo quod habeam vos in corde, et in vinculis meis, et in defensione et confirmatione Evangelii socios gaudii mei omnes vos esse.

Probatur etiam nostra propositio ratione: omnia quae requiruntur in actu spei christianae tam ex parte actus, quam ex parte obiecti, reperiuntur in presenti actu: ergo talis actus est spei christianae proprie dictus. Probatur antecedens: nam ex parte actus requiritur ut sit efficax aliquod desiderium supernaturale amoris concupiscentiae; ex parte vero obiecti requiritur ut sit desiderium summi boni, quatenus illud nobis est conveniens: sed haec duo revera cadere possunt in actum spei, quo alteri beatitudinem spero et exopto; actus enim ille est supernaturalis, quippe cum tendat in obiectum supernaturale, est etiam ex amore concupiscentiae; hoc enim actu tendo in beatitudinem aeternam non quatenus est bona in se, sed quatenus est summum aliquod bonum alteri conveniens, ut summa eius perfectio: igitur, etc.

Dices. S. Augustinus in Enchiridio, cap. 8. dicit: Spes non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium, qui eas sperare perhibetur: igitur versatur tantum circa bonum nobis, non autem alteri conveniens. Deinde, actus spei est actus amoris concupiscentiae: sed amor concupiscentiae versatur tantum circa bonum proprium, non autem bonum alienum: ergo non possumus alteri sperare beatitudinem. —

Respondeo ad S. Augustinum, eum dumtaxat esse intelligendum de spe, quae concipitur tantum secundum affectionem commodi, non vero secundum affectionem iustitiae, de qua loquitur Serm. 11. De Verbis Domin. cum ait: De nullius salute desperandum est, dum civis. Vel dico eum dumtaxat velle, quod non possumus aliis bona sperare, nisi quae nobis sperare congruit. Ad secundum dico, amorem concupiscentiae quatenus connotat tantum affectionem commodi, esse dumtaxat circa nos; ut vero connotat affectionem iustitiae, tam potest esse circa nos, quam circa alios.