Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

NOTANDA. 1. Extra controversiam esse gratiam habitualem a fide et spe realiter distingui, utpote cum seorsim existere possint; illa enim duae virtutes in homine peccato mortali inquinato subsistunt, quomodo peccatum illud in eas directe non cadat per infidelitatem aut desperationem et praesumptionem: habitualis vero gratia cuiusvis mortalis peccati consortium ita abhorret, ut nullatenus cum eo, nisi forte per extraordinariam Dei potentiam, subsistere queat. Unde solum movetur difficultas de distinctione vel identitate eiusdem gratiae habitualis cum charitate. Circa cuius resolutionem multiplex est Auctorum sententia: quidam enim cum Angelico Doctore, 2. q. 110. art. 3. et Seraphico in 2. dist. 27. art. 1. qu. 2. volunt gratiam et charitatem esse habitus realiter distinctos: plurimi vero cum Subtili Doctore in 2. dist. 20. num. 3. affirmant utramque realiter esse indistinctam. Caeteri vero censent utramque opinionem esse probabilem, utpote cum nullum stabile videantur habere fundamentum in sacris Scripturis, Conciliis, et Patribus, quod tamen falsum esse constabit infra.

NOTANDA. 2. Omnes pariter Catholicos Doctores convenire quod gratia sanctificans et charitas sint participationes quaedam illustres Divinitatis, quarum virtute in Dei consortium assurgimus et sublimamur, iuxta illud sancti Petri 2. 1. Maxima et pretiosa nobis promissa donavit, ut per haec efficiamini divinae consortes naturae. Discrepant autem in eo quod aliqui contendunt gratiam habitualem esse quidem participationem Deitatis, sed secundum rationem naturae, et quatenus divina natura et essentia fons est et origo omnium Dei perfectionum: charitas vero sit eiusdem Deitatis participatio, non quatenus est natura, sed quatenus est operans per voluntatem et amorem: ita quod illa Deitatem subsistentem, haec vero operantem referat et exprimat. Alii vero contendunt charitatem, et habitualem gratiam secundum entitatem et rationem formalem consideratas, esse participationes divinae naturae: at dicuntur participare divinam virtutem et operationem, quatenus operativae sunt et effectivae.

NOTANDA. 3. Denique invicem etiam Doctores concordare, gratiam habitualem et charitatem praestantissima esse Dei dona, quae creaturis concedere soleat: ita quod longe praestent et antecellant primo substantiam creaturae intellectualis et spiritualis, tam humanae quam Angelica, utpote cum praestantiori modo nos Deo assimilent, quam caeterae perfectiones naturalis ordinis; unde merito August. lib. 2. ad Bonifacium, cap. 6. gratia non solum omnia sidera, et omnes caelos, ⟦verum?⟧ etiam omnes Angelos supergreditur; subindeque etiam longe praestant caeteris creaturis corporeis quantumvis excellentibus; nam, inquit Sapiens, Melius est possessio eius auro, et argento electo. Hinc ibidem Sapiens ait: Praeposui illam regnis et sedibus, et divitias nihil esse duxi in comparatione illius. Imo etiam utrumque hoc praestantissimum Dei donum excedit dignitatem maternitatis Dei: nobilius enim est Deum concipere mente, quam ventre: sed per gratiam sanctificantem et charitatem mente Deum concipimus, imo tota Trinitas habitat in nobis, iuxta illud Ioann. 14. Ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus: subindeque gratia sanctificans et charitas praestantiores apparent ipsa maternitate Deiparae Virginis, si haec seorsim ab illis Dei donis consideretur: nam, ut ait August. l. 1. De Virginitate: Beatior fuit Maria percipiendo fidem Christi, quam concipiendo carnem Christi: materna propinquitas nihil Mariae profuisset, nisi felicius Christum corde quam carne gestasset.

His ita praelibatis, duo maxime hic statuenda sunt: Primum, quod gratia sanctificans et charitas realiter invicem non distinguantur: Secundum, quod etiam non distinguantur formaliter, quatenus formalis distinctio diversas importat formalitates et conceptus obiectivos, seorsim ac invicem adaequate conceptibiles.

Conclusio prima. — CHARITAS ET GRATIA HABITUALIS SINT UNUS ET IDEM REALITER HABITUS. Ita Doctor loco laudato.

Probatur 1. Habitus non sunt distinguendi realiter, quorum iidem omnino sunt effectus: atqui gratiae et charitatis iidem prorsus effectus ex Scriptura sacra: ergo, etc. Maior apparet; diversitas enim habituum colligitur dumtaxat ex diversitate actuum, ad quos designantur et ordinantur. Probatur minor: sex praecipue effectus ex divina Scriptura gratiae sanctificanti tribuuntur, qui ibidem charitati conveniunt: Primo namque gratiae sanctificanti tribuitur virtus adoptiva et divinae generationis, per quam filii Dei adoptivi consignamur: at haec eadem virtus tribuitur charitati 1. Ioan. 3. Videte qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus. Ibi particula ut, quamdam emphasim importans, denotat aliquam causalitatem charitatis ad conferendum nobis esse spirituale et divinum; hinc cap. 4. Ioannis qui diligit, ex Deo natus est. Unde S. Dionysius lib. De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 1. dicit charitatem esse id quo regeneramur et constituimur in esse divino. — Secundo tribuitur gratiae sanctificanti, quod hominem Deo gratum et dilectum efficiat: at hoc etiam charitati congruit: nam Ioan. 15. Christus Dominus ait: Si quis diligit me diligetur a Patre meo. Et cap. 14. Vos amici mei estis, si feceritis quae praecipio vobis. — Tertius effectus gratiae sanctificantis est, quod vitam spiritualem conferat: at hoc etiam charitati competit, nam 1. Ioan. 3. Qui non diligit manet in morte. Et infra: Vos scimus, quia translati sumus de morte ad vitam, quia diligimus fratres. Unde S. Prosper, lib. 3. De vita contemplativa, c. 18. charitatem appellat mortem criminum, vitam virtutum, animam sanctarum mentium. — Quartus gratiae sanctificantis effectus est, quod sit fons et origo omnium virtutum, necnon omnium bonorum operum radix: hoc autem etiam charitati competit, ut aperte docet Apostolus 1. ad Cor. c. 13. ubi tribuit omnia aliarum virtutum officia charitati, dicendo: Charitas patiens est, benigna est, etc. Hine etiam charitatem legis plenitudinem nominat. Unde S. Gregorius Homil. 27. Non habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charitatis.

Quintus effectus gratiae sanctificantis est, quod nos Deo intime coniungat: at idipsum charitati competit; nam 1. Ioan. 1. Qui manet in charitate in Deo manet, et Deus in eo: unde S. Bernardus Sermone 83. in Cantica dicit per charitatem animam nostram identificari Deo. — Sextus denique effectus est, quod gratia sanctificans sit semen vitae aeternae: at eadem est charitatis praerogativa: siquidem Iac. 1. Coronam vitae repromisit Deus diligentibus se. Igitur omnes effectus, qui gratiae sanctificanti in Scriptura sacra tribuuntur, etiam charitati conveniunt.

Probatur 2. Et simul confirmatur haec inductio ex Concilio Tridentino Sessione 6. cap. ⟦7?⟧ ubi charitatem indiscriminatim pro gratia sanctificante usurpat, et vim sanctificandi etiam ipsi charitati tribuit: assignans enim unicam causam formalem iustificationis, dicit eam esse charitatem, his verbis: Quamquam enim nemo possit esse iustus, nisi cui merita Passionis Domini nostri Iesu Christi communicantur, id tamen in hac impii iustificatione fit, dum eiusdem sanctissimae Passionis merito per Spiritum sanctum charitas Dei diffunditur in cordibus eorum, qui iustificantur, atque ipsis inhaeret. Quibus verbis nemo dubitabit nomine charitatis gratiam sanctificantem intelligi; tum quia omnes Catholici Doctores ex verbis inhaeret, et diffunditur hic positis, colligunt gratiam sanctificantem esse formam intrinsecam, ac permanentem: tum quia ibi Concilium agit de causa formali iustificationis, quae est ipsa gratia sanctificans. — Insuper, hoc ipsum confirmat Concilium verbis sequentibus, subiicit enim: Inde in ipsa iustificatione cum remissione peccatorum haec omnia simul infusa accipit homo per Iesum Christum, cui inseritur per fidem, spem, et charitatem: si enim aliqua alia forma praeter charitatem, fidem, et spem ad iustificationem ⟦designaretur?⟧, haud dubie eam Concilium non tacuisset, maxime cum propositum istius capitis non fuerit mentionem de illis tribus virtutibus facere, nisi quatenus vel omnes tres, vel aliqua ex illis erat forma iustificans. Quod evidentius aperit cap. 10. dicens: Hoc vero iustitiae incrementum petit sancta Ecclesia cum orat: Da nobis fidei, spei, et charitatis augmentum. Ubi procul dubio sermonem facit de incremento causae formalis iustificationis; subindeque fidem, spem, et charitatem pro gratia sanctificante usurpat, quatenus videlicet fide, et spe per charitatem vivificamur. — Denique, Concilii mens aperte colligit ex Canone undecimo eiusdem Sessionis, ubi damnans eum, qui dixerit, homines iustificari, vel sola imputatione iustitiae Christi, vel sola peccatorum remissione, exclusa gratia, et charitate, ne videretur gratiam a charitate discernere, subiungit numero singulari: Quae in cordibus eorum per spiritum sanctum diffundatur, atque illis inhaeret: quibus significat se de uno, eodemque habitu loqui: nullus namque Grammaticus diceret, Petrus et Ioannes ambulat, sed ambulant, quia sunt duo realiter distincti: ergo cum Concilium in singulari de gratia et charitate loquatur, signum est, quod intendat eas non esse realiter distinctas.

Respondent Thomistae, omnia quae sunt propria gratiae tribui quidem charitati, sed diverso modo; gratiae quidem tamquam causae formali, et radici: charitati vero tamquam fructui ipsius gratiae, et principio operativo: istamque mutuam attributionem proprietatum fieri ob intimam et inseparabilem connexionem, quam illi duo habitus servant inter se. —

Verum contra. in sententia Adversariorum, eodem modo gratia est radix aliarum supernaturalium virtutum non theologicarum, ac est radix ipsius charitatis: et hae virtutes intimam habent connexionem cum gratia sanctificante secundum legem ordinariam Dei: sed propter illam connexionem omnes illi effectus, qui in sacris Litteris gratiae sanctificanti tribuuntur, non dicuntur itidem illis virtutibus convenire, sicut nec spei, et fidei: ergo signum est illos effectus non tribui charitati, propter solam connexionem, quam haberet cum gratia sanctificante. Adde quod etiamsi interdum effectus unius causae tribueretur alteri ipsi inseparabiliter coniunctae, loquendo proprie, et per quamdam metonymiam, numquam tamen id fieri pu tandum est, cum agitur de tradenda doctrina rerum credendarum: non enim minus vitio verteretur Ecclesia quam Philosophis, si dum causas et proprietates rerum aperit, alias assignaret, quae rebus ipsis intime coniunctis competunt: sed Concilium Tridentinum locis supra citatis, colligendo ex Scriptura sacra doctrinam de dispositionibus, causis, et effectibus iustificationis, explicat hanc esse charitatem, et de illa simul sumpta cum gratia sanctificante loquitur in singulari tamquam de unico habitu: ergo censet Concilium revera charitatem, et gratiam sanctificantem eosdem habere effectus, non propter connexionem earum et inseparabilitatem, sed propter identitatem.

Respondent 2, quod effectus gratiae ideo charitati tribuuntur, quia charitas est forma partialis iustificationis: censent enim formam iustificationis non esse unam simplicem qualitatem. —

Contra, haec propositio directe militat in Concilium Tridentinum c. 7. supra laudato, ubi ait unicam esse formalem causam nostrae iustificationis: Unica, inquit, formalis causa iustificationis est iustitia Dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos iustos facit: ergo Concilium non censet duplicem esse iustificationis causam formalem distinctam; alias enim hanc duplicem causam formalem assignasset, sicut varias ibidem assignat causas finales eiusdem iustificationis, nempe gloriam Dei, et Christi, ac vitam aeternam. Adde quod etiam in causis formalibus partialibus unius effectus non tribuitur alteri distinctae, quemadmodum effectus gratiae sanctificantis charitati assignantur: ergo, etc.

Confirmantur haec omnia auctoritate S. Augustini lib. De Natura et Gratia, cap. 62. ubi charitatem, rationem formalem iustificationis esse non obscure designat, his verbis: Ipsa est enim charitas verissima, plenissima, perfectissimaque iustitia. Et Epist. 113.: Ad habendam bonam voluntatem, ubi est hoc ipsum, quod iuste vivimus, et ipsa charitas, qua in omnibus Dei donis ita excellit, ut etiam Deus ⟦dicatur?⟧, qua una adimpletur in nobis, si quid divinae legis, et admonitionis implemus, etc. Quibus designat charitatem esse, qua iuste vivimus, subindeque qua iusti sumus.

Probatur denique assertio nostra ratione: Primo quidem quia, inquit Subtilis Doctor, non sunt entia multiplicanda absque urgente necessitate: sed nulla necessitas apparet multiplicandi ac distinguendi habitus charitatis et gratiae sanctificantis, quippe cum omnes effectus, qui huic tribuuntur, etiam illi soleant attribui, ut diximus in prima Conclusionis probatione: ergo, etc. — Deinde, si gratia et charitas realiter distinguerentur, possent ab invicem separari, saltem de potentia Dei extraordinaria, et absoluta: sed hoc dici nequit: ergo nec illud. Maior constat ex iis, quae Philosophi tradunt communiter de signo distinctionis realis; entia namque absoluta, quorum unum est prius altero, et ab eo independens, quales essent gratia sanctificans, et charitas, si revera distinguerentur realiter, possunt seorsim existere et conservari. Minor vero probatur: si aliquis homo gratiam habere posset sine charitate, esset Deo gratus et acceptus, imo et eius filius adoptivus, nec tamen foret eius amicus, quod est absurdum. — Insuper, si alicui infunderetur charitas sine gratia sanctificante, et in eo statu moreretur nec damnaretur, cum nullum haberet peccatum, quia omne peccatum cum charitate impos sibile est; nec salvaretur, quia cum gratia sanctificante careret, non esset Filius Dei adoptivus, ac subinde esset incapax haereditatis soli Dei filiis repromissae: sed hoc utrumque consequens prorsus inconveniens est: igitur et illud unde sequitur. Denique nulla prorsus apparet ratio sufficiens distinctionis realis inter gratiam et charitatem, ut patebit ex solutione obiectionum.

Obiicies. 1. Principium essendi realiter distinguitur a principio operandi: atqui gratia sanctificans est principium essendi supernaturaliter; charitas vero principium operandi: ergo distinguuntur realiter. Confirmatur, non minus ad Deum spectat cumulate et perfecte complere naturam, eamque perficere in ordine supernaturali, quam in ordine naturali: sed in ordine naturali ita naturam perficit, ut prius det ipsi formam substantialem, et deinde potentias et formas accidentales, quae sunt instrumenta agendi: ergo in ordine supernaturali debet prius conferre animae formam, per quam constituatur in esse supernaturali, quam formas activas; gratia autem sanctificans est forma conferens esse supernaturale; charitas autem conferens modum operandi supernaturaliter: ergo illa prior est, haec posterior. —

Respondeo primo, negari posse maiorem: siquidem formae substantiales sunt etiam activae, ut docuimus in Physicis, imo etiam et accidentales; calor enim calorem producit: nec necesse est, ut conferatur semper aliqua forma praevia, quae det esse priusquam tribuatur altera, quae det virtutem operandi; nam calor sine aliqua forma praevia ipsum exigente producitur ab igne in aqua, et sic productus alterum calorem in manum aquam tangentem producit; similiter albedo confertur subiecto, et habet vim disgregandi visum absque aliqua forma praevia; igitur quando confertur alicui principium agendi supernaturaliter, non opus est, quod ipsi conferatur aliqua forma praevia, quae tale principium exigat. Adde quod etiamsi forma, quae est principium operandi, praexigeret alteram, per quam natura constitueretur prius in ratione absoluti, quam in ratione principii activi, non inde sequeretur, quod utraque forma deberet distingui realiter; nam in probabiliori sententia intellectus et voluntas non distinguuntur realiter ab anima, quae est earum facultatum principium et radix: subindeque licet charitas gratiam sanctificantem praexigeret, tamquam radicem et fontem a qua praemanaret, non esset consequens, quod ab ea distingueretur realiter, sicut proprietates, quae ab essentia fluunt, eamque praesupponunt, ab illa realiter non distinguuntur.

Obiicies. 2. Charitas supponit in anima gratiam habitualem: ergo realiter ab illa distinguitur. Probatur antecedens: de ratione virtutis in communi est disponere subiectum ad operandum convenienter ad naturam praexistentem; nam virtus dat posse bene operari, hoc est posse exercere operationem naturae convenientem et proportionatam; unde Aristoteles 7. Phys., cap. 3. Virtus est dispositio perfecti ad optimum. Et subdit: Perfectum autem dico, quod est dispositum secundum suam naturam: sed charitas est virtus supernaturalis; subindeque supponit naturam in esse supernaturali perfecto per aliquam aliam formam distinctam ab ea: at illa forma non est alia, quam gratia sanctificans: ergo haec praesupponitur ad charitatem. —

Nego antecedens, et ad eius probationem dico, esse universaliter falsam, maxime vero in praesenti difficultate: nam si quaelibet virtus deberet praesupponere naturam sibi proportionatam, sequeretur nec fidem, nec spem esse veras virtutes in peccatore fideli: siquidem in eo nullam supponunt gratiam sanctificantem, per quam constituatur in esse et statu supernaturali.

Obiicies. 3. Scripturam sacram, et Concilia, qua de gratia et charitate tamquam de duobus distinctis loquuntur: ergo revera sunt distinctae. Probatur antecedens ex illo ad Rom. 5. Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis: ubi per Spiritum sanctum gratia sanctificans intelligitur, ut explicat S. Augustinus lib. De gratia Christi, cap. ⟦20?⟧, per gratiam, qua iustificamur, inquit, diffunditur charitas Dei in cordibus nostris: proindeque gratia sanctificans alia est a charitate. similiter 1. ad Tim. 1. Superabundavit gratia Domini nostri Iesu Christi cum fide et dilectione: et 2. Cor. 13. Gratia Domini nostri Iesu Christi, et charitas Dei, et communicatio sancti Spiritus sit cum omnibus vobis. Quibus verbis gratiam a charitate distinguit Apostolus, utpote cum utramque commemoret, quod utique non faceret, si unum, idemque habitum realem esse existimaret. Similiter Concilium Viennense de charitate et gratia sanctificante loquitur tamquam de distinctis. Nam Clementinae De summa Trinitate ait, gratiam et virtutes intundi in Baptismo: ubi per virtutes tres Theologicas, nempe fidem, spem et charitatem intelligit. Ipsi concordat Tridentinum Sessione 6. cap. 10. quando ait, sanctificationem esse iustificationem, et renovationem interioris hominis per voluntariam susceptionem gratiae et donorum. Et Canone 11. exprimit charitatem et gratiam seorsim: quibus aperte denotat eas esse distinctas, alioqui ineptam battologiam committeret, plurima nomina ad eamdem rem significandam assumendo, cum ad id unicum sufficeret. —

Nego consequentiam, et ad primum Scripturae textum dico, Spiritum, per quem Apostolus dicit charitatem esse diffusam, esse ipsam Spiritus sancti personam, cui charitatis diffusio speciatim attribuitur: quia est praecipuus effectus amoris divini erga homines, quique per charitatem dicitur dari, eo quod divina Trinitas specialiter inhabitet animam charitate flagrantem, iuxta illud Christi Domini oraculum: Si quis diligit me ad eum veniemus etc. Nec ⟦refert?⟧, quod S. Augustinus per Spiritum gratiam sanctificantem intelligat. Nam praeter quam quod caeteri Patres revera hoc nomine spiritus ibidem, sancti Spiritus personam designari significant, exinde non sequitur, quod censent charitatem a gratia sanctificante distingui, utpote cum doceant locis a nobis supra laudatis, charitatem esse causam formalem nostrae iustificationis, sed forte indicare voluit unam eamdemque qualitatem esse simul gratiam, quatenus ad statum supernaturalem nos evehit, et charitatem in cordibus diffusam, prout ad Deum et proximum actu diligendum ordinat et stimulat. Adde alios eiusdem Apostoli contextus dico. Apostolum nomine dilectionis, aut charitatis, vel intelligere charitatem increatam, qua videlicet Deus Pater sic nos dilexit, ut Filium suum unigenitum daret: vel dilectionem actualem, seu actum amoris, quo de facto Deum diligimus, qui revera non est idem realiter cum gratia sanctificante, sed actus ab ea velut a suo principio distinctus. Adde Concilium Viennense, di istud quidem dicere coniunctim gratiam et virtutes intundi in Baptismo, sed non dicere charitatem esse distinctam a gratia; unde nomine virtutum ibi solum intelligit alias virtutes per se infusas, quales sunt fides et spes, quae non identificantur cum gratia sanctificante. Eodem modo explicandi sunt textus Concilii Tridentini: non enim exprimit nomina gratiae et charitatis, ut designet eas esse invicem distinctas: hoc enim falsum apparet ex probatione Conclusionis; sed dumtaxat, ut significet id, quod appellamus gratiam et charitatem, revera esse causam iustificationis.

Conclusio secunda. — GRATIA SANCTIFICANS NEQUIDEM FORMALITER A CHARITATE DISTINGUITUR, EA SCILICET DISTINCTIONE QUA INTERCEDIT INTER DIVERSAS FORMALITATES SEORSIM CONCEPTIBILES; SED TANTUM VIDENTUR DISTINGUI PENES DIVERSA MUNERA.

Haec videtur genuina Doctoris Subtilis sententia in secundo, distinctione 26. n. 3. ubi probat illam sententiam, quae dicit: Quod gratia formaliter est virtus, quae est charitas, et quaecumque excellentiae tribuuntur gratiae et charitati, et e converso: utraque enim formaliter aequaliter dividit inter filios regni, et perditionis. Et suaderi potest Conclusio ratione eiusdem Doctoris, nam sicut non sunt multiplicandae entitates absque urgente necessitate, ita nec distinguendae sunt formalitates: sed nulla apparet necessitas distinguendi gratiam sanctificantem et charitatem, tamquam diversas formalitates; utpote cum, ut diximus, effectus, qui tribuuntur uni, etiam tribuantur alteri, subindeque non videntur esse formalitates distinctae.

Dices: Charitas est perfectio simpliciter simplex, qua ideo Deo convenit: Deus enim charitas est; quod utique gratiae non competit; siquidem Deum dedecet, nec ipsi tribuitur, subindeque non est perfectio simpliciter simplex; ac proinde gratia a charitate necessario distinguitur, si non realiter, saltem formaliter. —

Respondet Doctor ibidem num. 1. charitatem posse considerari, vel transeendentaliter, vel categorice, hoc est quatenus, vel significat et complectitur charitatem tam creatam quam increatam, vel quatenus dumtaxat solam charitatem creatam designat. Priori modo fatetur gratiam sanctificantem et charitatem distingui formaliter, sicut sapientia, ut sic, distinguitur a sapientia creata, et sicut animal, ut sic, distinguitur formaliter ab hoc rationali: charitas autem creata et gratia non ita distinguuntur, ut charitas creata dicat aliquam formalitatem absolutam, quam non dicit gratia sanctificans, aut vice versa; ideo dum Doctor num. 1. supra laudato dicit, gratiam a charitate esse distinctam formaliter, loquitur solum de charitate transcendentaliter accepta, quam utique ibidem concedit formaliter a gratia distingui; non vero comparat charitatem creatam cum gratia sanctificante, quapropter ibidem ait, quod omnis gratia est charitas, licet non e converso. —

Quod autem non solo nomine, ut vult Durandus, charitas creata et gratia sanctificans distinguuntur, apparet ex eo, quod illa, quae solo nomine differunt, habent dumtaxat diversas appellationes, non vero diversa munia, ut culter et gladius: at charitas et gratia connotant diversa munia et res distinctas. Nam gratia significat esse gratum et acceptum Deo, acceptatione supernaturali in filium adoptivum, et ut sic non signi ficat aliquod principium supernaturale diligendi Deum connaturaliter, quod tamen charitas sumpta praeciso conceptu charitatis significat; ergo gratia sanctificans et charitas distinguuntur plus quam nomine.