Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 6. praeter fidem enumerat quinque alias dispositiones ad iustificationem: quae omnes fiunt per actus voluntatis, suntque: primo timor divinae iustitiae: secundo, spes veniae ex divina misericordia; tertio, inchoata Dei dilectio tamquam omnis iustitiae fons⟦uncertain reading: OCR "omnis iustitia tontis"; cf. Trent "tamquam omnium fontem iustitiae"⟧: quarto, odium et detestatio peccati: quinto denique, propositum suscipiendi baptismi, si iustificandus nondum sit baptizatus, vel agendae poenitentiae et suscipiendae sacramentalis absolutionis, si nova vita instauranda sit, si post baptismum in peccatum fuerit lapsus. Verba Concilii sunt haec:

Dum peccatores se esse intelligentes, a divinae iustitiae timore quo utiliter concutiuntur ad considerandum Dei misericordiam se convertendo in spem eriguntur, credentes Deum sibi propter Christum propitium fore: illumque tanquam omnis iustitiae fontem diligere incipiunt: ac propterea moventur adversus peccata per odium aliquod et detestationem, hoc est per vim paenitentiae quam ante baptismum agi oportet: denique dum proponunt suscipere baptismum, inchoare vitam novam, et servare divina mandata.

Quoniam autem non est praesentis instituti de his quinque virtutibus profunde disputare, sed dumtaxat discutere ac resolvere an et qualiter sint dispositiones ad iustificationem, hinc pauca de his quinque dispositionibus sigillatim proponemus.

Qualiter timor divinae iustitiae sit dispositio ad iustificationem. — Concilium Tridentinum verbis supra scriptis duo de timore statuit.

Alterum est, quod intelligamus nos esse peccatores; alterum vero quod divinae iustitiae timore utiliter peccatores concutiantur. Primum nullam difficultatem infert, soli namque peccatores divinam iustitiam debent pertimescere, quia iusti quamdiu tales remanent, non habent quo Deum vindicem pertimescant, iuxta illud Genesis 18. Numquid perdes iustum cum impio! Absit a te ut hanc rem facias, et occidas iustum cum impio, fiatque iustus sicut impius, non est hoc tuum qui iudicas omnem terram. Posterius autem controvertitur inter Lutheranos et Catholicos: nam Lutherus, ut constat ex Bulla Leonis X. damnantis eius errores, docuit timorem quo quis Deum vindicem timet, esse peccatum, et peccatores peiores facere: quam utique assertionem ut haereticam damnat Concilium Trident., Sess. 6. Canone 8. his verbis: si quis dixerit gehennae metum, per quem ad misericordiam Dei de peccatis dolendo confugimus, vel a peccato abstinemus, peccatum esse, aut peccatores peiores facere, anathema sit. Assertio itaque Catholica est, timorem illum Dei vindicis esse salutiferum; quod utique probatur variis Scripturae textibus. Proverb. 14. Timor Domini fons vitae. Ecclesiastici 1. Timor Domini expellit peccatum, et qui sine timore est non iustificabitur. Isaiae 26. iuxta interpretationem 70. Interpretum: A timore tuo concepimus, et peperimus spiritum salutis. Hinc viri quique salutis animarum zelantissimi peccatores hortati sunt ad poenitentiam comminatione poenarum. Sic Moyses Deuteronomii 30. filios Israel ad poenitentiam provocat aperiendo varias plagas, quibus Deus criminum vindex eorum peccata debebat muletare, ni resipiscerent. Sic lib. 2. Regum, cap. 12. hortatur Nathan Davidem ad poenitentiam comminatione ingentium calamitatum. Sic S. Ioannes Baptista Pharisaeos et Sadducaos venientes ad baptismum suum compellebat his verbis: Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae.... iam enim securis ad radicem posita est: omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, exscindetur, et in ignem mittetur. Sic Christus Dominus, Luc. 12. ait: Ostendam vobis quem timeatis, timete eum qui postquam occiderit habet potestatem mittere in gehennam: et cap. 13. Nisi poenitentiam egeritis, omnes simul peribitis.

Eamdem veritatem constanter docent SS. Patres, in primis vero S. Cyprianus, qui lib. ad Quirinum, cap. 2. ait, timorem esse fundamentum et firmamentum spei et fidei. Cui caeteri Patres subseribunt, ut alias abunde docuimus: maxime vero S. Augustinus, qui pluribus hunc timorem commendat; praecipue vero Epist. 120. ubi ait: Praemissus timor in cor nostrum, pellit inde consuetudinem malorum operum, et servat charitati locum quo tamquam domina veniente ut illa inhabitet abscedit. Tractatu in Epistolam 1. S. Ioannis, ubi postquam docuit haec Apostoli verba, Timor non est in charitate, non esse intelligenda de charitate inchoata, sed de ea, de qua statim locutus est Apostolus, Perfecta charitas foras mittit timorem, subiicit: Ergo incipiat timor. quia initium sapientiae timor Domini. Timor quasi locum praeparat charitati: cum autem caperit charitas habitare, pellitur timor qui ei praepararit locum: quantum enim illa crescit, tantum iste decrescit: et quantum illa fit interior, tantum timor pellitur foras: maior charitas, minor timor; minor charitas, maior timor: si autem nullus est timor, non est qua intret charitas, sicut videmus per setam introduci linum, quando aliquid suitur, seta prius intrat: sed nisi exeat, non succedit linum; sic timor primo occupat mentem: non autem ibi remanet timor, quia ideo intrarit ut introduceret charitatem. Lib. De catechizandis rudibus, cap. 5. De ipsa etiam severitate Dei, qua corda mortalium saluberrimo timore quatiuntur, charitas aedificanda est. Et postea: Rarissime quippe accidit, imo vero numquam, ut quisquam veniat volens fieri Christianus, qui non sit aliquo timore percussus. Et Enarr. in Psalm. 127. Ille timor nondum castus praesentiam Domini, et poenas timet: timere facit quidquid boni facit, non timore amittendi bonum illud, sed patiendi illud malum: non timet ne perdat amplexus pulcherrimi sponsi, sed timet ne mittatur in gehennam: bonus est iste timor, utilis est. Idem habent sanctus Prosper, lib. De vocatione Gentium, cap. 27. et Isidorus, De summo bono, cap. 8.

Advertendum nihilominus hunc timorem non esse absolute necessarium ad iustificationem; potest enim quis iustificari sine timore illo servili, licet iustificari nequeat sine timore filiali, qui coincidit cum dilectione Dei: est tamen ad eam valde utilis: nam homo agnoscendo se peccatorem, et Deum iustum iudicem, implicite Deum metuit, vel formaliter: quo metu fit ut divinam misericordiam exoret, et gratiam qua vitam innovare, et ad meliorem frugem sese recipere possit.

Dices: Omnis dispositio ad iustificationem debet esse moraliter bona: sed timor ille servilis non est talis: igitur timor ille non est utilis ad iustificationem. —

Distinguo minorem: Timor servilis, qua servilis est dumtaxat, seu quo cavetur peccatum tantum propter metum poenae, ita quod si non esset poena infligenda, peccatum non caveretur, nec Deus ullo honore aut cultu haberetur, concedo: timor servilis, qua timor est simpliciter, nego. Duo igitur sunt in timore, nempe timor et servilitas: timor quidem bonus est: servilitas vero potest esse mala; nam bonum est timere gehennam, quia gehenna malum est, bonum autem est fugere malum: sed malum est illam timere cum exclusione amoris iustitiae. — Hinc facile conciliantur sententiae S. Augustini de timore servili, quae videntur invicem pugnare; nam dicit interdum timorem servilem esse bonum, salubrem, utilem, initium conversionis, et necessarium ad illam: aliquando autem videtur eumdem timorem damnare, ut cum ait Epist. 141. ⟦uncertain reading⟧ Inaniter putat victorem esse peccati, qui poenae timore non peccat, quia etsi non impletur foris negotium malae cupiditatis, ipsa tamen cupiditas intus est hostis: et quis coram Deo innocens invenitur, qui vult fieri quod optatur, si subtrahatur quod timetur? Ut per hoc in ipsa voluntate reus est, qui vult facere quod non licet fieri: sed idem non facit ipse, quia impune non potest fieri quod ipse desiderat: si posset sine poena patrari. Quod brevius declarat lib. 2 ad Bonifac., cap. 9. Quando timore poenae non amore iustitiae fit bonum, nondum bene fit bonum; nec fit in corde quod fieri videtur in opere: quando vult homo non facere si possit impune. Mitto similes alias sententias, quibus S. Augustinus deprimere videtur timorem servilem, non simpliciter quod servilis sit, sed quando accidit quod timor ille dumtaxat revocat a peccato praeter solum gehennae metum; ita quod peccatum non caveretur si talis gehennae metus non adesset, etiamsi aliunde Deus illud prohibeat, quatenus suae maiestatis divinae offensivum est.

Qualiter spes veniae sit dispositio ad iustificationem. — Constat ex Scriptura sacra spem ad iustificationem disponere: sic Psal. 36. Eruet eos e peccatoribus, et salvabit eos, quia speraverunt in eo. Proverb. 24. Qui sperat in Dominum salvabitur. Hinc Christus Dominus peccatores saepius ad spem et fiduciam hortabatur, tamquam ad dispositionem necessario praerequisitam ad gratiam: sic Matth. 9. Confide fili, remittuntur tibi peccata tua. Unde Apostolus Rom. 8. ait: spe salvi facti sumus. Ratio est quia cum iustificatio non sit opus humanum, a Deo est expectandum: ergo non potest homo firmiter conari ad remissionem peccatorum obtinendam, nisi firmiter speret se illam esse obtenturum. Itaque quamvis obiectum spei sit latum, tamen in negotio iustificationis solum respicit veniam peccatorum, et gratiam per merita Christi ad agendum poenitentiam.

An spes sit simpliciter necessaria ad iustificationem? — Affirmo: tum ex praefatis Scripturae textibus, quibus constat homines spe salvari et sanctificari: tum quia Concilium Trident., Sess. 6. Canone 1. hanc veritatem insinuat definiendo non posse hominem sine Spiritus sancti inspiratione, credere, sperare, diligere aut poenitere sicut oportet ut ei iustificationis gratia conferatur; ubi paritatis necessitatis iudicat esse actum spei ad iustificationem ac actum fidei et charitatis, quas absolute necessarios esse nemo dubitat: tum denique, quia Sess. 14. cap. 4. contritionem, quae quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum necessaria fuit, dicit includere fiduciam divinae misericordiae, quae fiducia certissime est actus spei. Hinc sanctus Ambrosius lib. 1. De poenitentia, cap. 1. Nemo potest agere poenitentiam nisi qui speraverit indulgentiam.

Quaenam dilectio Dei ad iustificationem praerequiratur. — Concilium de dilectione Dei ad iustificationem necessaria, tria docet: primum est, quod iustificandi Deum diligere incipiunt; secundum, quod illum incipiunt diligere tamquam omnis iustitiae fontem; tertium denique, quod propterea moventur adversus peccata per odium aliquod et detestationem. Ubi observandum est primo, per has voces diligere incipiunt, Concilium significare dilectionem Dei inchoatam, abstrahendo a dilectione perfecta vel imperfecta, quia extra sacramentum dilectio inchoata imperfecta non sufficeret: in sacramento vero dilectio inchoata perfecta non est absolute necessaria. Concilium autem loquitur de inchoata dilectione Dei, abstrahendo a iustificatione quae fit in sacramento, vel extra sacramentum. — Observandum secundo illam Dei dilectionem esse vel amorem amicitiae, vel concupiscentiae. Amorem quidem amicitiae extra sacramentum, concupiscentiae vero vel attritionis cum sacramento. Verum namque est, quod extra sacramentum amor perfectae amicitiae actualis desideretur tamquam dispositio ad iustificationem: nam Concilium Trident. Sess. 14.¹ cap. 1. loquendo de contritione, quae est amor amicitiae, ait: fuit autem semper tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic con- > tritionis motus necessarius, et in homine post baptismum lapso, ita demum prodest ad remissionem peccatorum, si cum fiducia divinae misericordiae, et voto praestandi reliqua coniunctus sit quae ad rite suscipiendum hoc sacramentum requiruntur.

Ibi sermo est de contritione perfecta, nam haec sola omni tempore necessaria fuit ad iustificationem, quippe attritio seu contritio imperfecta non fuit sufficiens, nec proinde necessaria omni tempore ad veniam peccatorum obtinendam; tum quia idem Concilium Sess. 6. Can. 3. ait, motum charitatis debere esse ex gratia Dei: ergo motus charitatis theologicae, sicut motus fidei et spei, est dispositio ad gratiam iustificationis. Tum denique quia idem Concilium ibidem cap. ⟦illegible: chapter number⟧ declarans dilectionem necessariam esse ad gratiam sanctificantem, utitur ad hanc veritatem insinuandam his Zachariae verbis. Convertimini ad me, et ego convertar ad vos: sed Deus extra sacramentum non convertitur nisi ad eum qui habet perfectam contritionem: verba enim illa dicta sunt ad homines eo tempore quo attritio cum sacramento non erat sufficiens conditio ad iustificationem, quia nedum instituta erant sacramenta.

Qualiter poenitentia disponat ad iustificationem. — Duo circa hanc dispositionem docet Concilium: primum quidem poenitentiam esse odium et detestationem peccatorum propter Deum, quod utique definit adversus Lutherum asserentem poenitentiam nihil aliud esse, quam novam vitam; alterum autem, quod haec poenitentia sit agenda ab infideli antequam accedat ad baptismum, iuxta illud Actorum 2. Paenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Iesu Christi in remissionem peccatorum vestrorum, et accipietis donum Spiritus Sancti. Quod autem haec poenitentia necessario praecedere debeat iustificationem ordinarie loquendo, colligitur ex Scriptura sacra. Sic Ieremiae 18. Si poenitentiam egerit gens illa a malo suo quod locutus sum adversus eam, agam et ego poenitentiam super malo, quod cogitavi ut facerem ei. Ezechielis 18. Cum averterit se impius ab impietate sua, ipse animam suam vivificabit. Ecclesiastici 2. Si poenitentiam non egerimus, incidemus in manus Dei. Luc. 13. si poenitentiam non habueritis, omnes similiter peribitis. Dixi ordinarie, potest tamen fieri in aliquo casu, v. g. quando quis rapitur ad martyrium, et memoria non occurrunt peccata, qui sola expressa dilectione Dei sine contritione formali, sed solum virtuali iustificabitur. Nam potest tunc cogitare de divina bonitate, et eam diligere, et tunc expresse non poenitet de peccatis, quia memoria non occurrunt, ut diximus: ergo iustificabitur iste sine expressa contritione: patet, nam Deus diligentes ipsum diligit. De his plura in disputatione de Charitate.

Qualiter propositum suscipiendi Sacramenta baptismi et poenitentiae, et vitae emendandae ac observandorum praecedorum, sit necessarium ad iustificationem. — Respondeo, propositum illud esse necessarium quidem primo respectu baptismi, quia nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non intrabit in regnum caelorum. Secundo respectu Sacramenti poenitentiae, quia eadem est ratio poenitentiae pro baptizatis peccatoribus, quae baptismi pro infidelibus: sed propositum suscipiendi baptismi necessarium est infidelibus ut iustificentur: ergo, etc. Similiter respectu novae vitae, et mandatorum observationis, iuxta illud Ezechielis 18. Si impius egerit poenitentiam ab omnibus peccatis suis, quae operatus est, et custodierit omnia praecepta mea, et fecerit iudicium et iustitiam, vita vivet, et non morietur. Quae verba non aliud significant, quam propositum efficax servandi mandata, et observationes eorum, ad quae tenetur impius cum poeni- tentiam agit, necnon et observationem legum et praeceptorum, quae praescribuntur ad iustitiam acquirendam vel servandam. Hoc autem propositum non debet semper esse explicitum et expressum, sed suf- ficit ut aliquando sit virtuale et implicitum: puta dum quis elicit actum amoris Dei super omnia, per quem formaliter et proxime dispo- nitur ad iustificationem: in eo namque actu solum virtualiter conti- netur propositum suscipiendi sacramenti baptismi aut poenitentiae, nec- non et servandorum Dei mandatorum, et cavendi omnia ea quae Deo displicere possunt.

Petes: an ad positionem dispositionum illarum semper sequatur gratia sanctificans? — Respondeo, dispositiones assignatas esse in duplex differentia respectu gratiae sanctificantis: quaedam enim sunt remotae, ut fides, spes, timor; quaedam proximae et ultimae, ut actus poenitentiae et dilectionis Dei perfectae. De remotis non est difficultas, clarum est enim, quod ad positionem illarum dispositionum gratia sanctificans non sequatur. Unde respondeo 2. quod ad positionem proximae et ultimae dispositionis probabile sit gratiam sanctificantem infundi, tum quia Concilium Trid. ubi laudato cap. 6. explicuit praepa- rationes ad iustificationem, caput sequens ita incipit: Hanc dispo- sitionem, seu praeparationem iustificatio ipsa consequitur, etc. Quo loquendi modo significare videtur statim gratiam sanctificantem infundi. Tum quia eadem videtur esse ratio de formis supernatura- libus, ac de naturalibus: sed formae naturales inducuntur in subie- ctum statim ac posita est ultima dispositio: igitur idem dicendum de gratia sanctificante, qua est forma supernaturalis.

Petes 2. Utrum praedictae dispositiones debeant esse actu, dum adultus iustificatur? — Respondeo 1. Quod quando peccator iustifi- catur extra sacramentum, dispositiones ultimae debeant esse simul, seu in eodem instanti quo gratia infunditur, quia dum sic iustificatur homo, nulla ratio assignari potest, quare, posita ultima dispositione, gratia non infunderetur; quippe, ut mox diximus, eodem modo servata proportione ratiocinandum est de dispositionibus ad formas superna- turales ac ad naturales: sed formae naturales introducuntur eodem instanti quo est ultima dispositio ad illas; alioqui per aliquod instans subiectum existeret sine forma; siquidem ultima dispositio, v. g. summus calor ad formam ignis est incompatibilis cum summo frigore, quod est conservativum formae aquae; et subinde posito summo calore necessum est perire formam aquae, et consequenter inducit formam ignis; alias subiectum nullam haberet formam substantialem: igitur pari ratione, posita dispositione ultima ad gratiam sanctificantem, congruum est illam infundi. Respondeo 2. Quod cum iustificatur adultus per realem susceptionem sacramenti, non est necesse ut dispositiones sint actu in eodem instanti quo infunditur gratia, sed satis est quod praecesserint et virtualiter perseverent. Quod utique probatur: virtualis motus liberi arbitrii est sufficiens ad iustificationem, qui fit per realem susceptionem sacramenti: igitur si homo iustificandus paulo ante susceptum Sacramentum elicuerit praetatos actus disposi- tionum, nec eos revocaverit, sufficienter erit preparatus ad susci- piendum effectum sacramenti, nempe gratiam sanctificantem. Probatur antecedens: ille motus sufficiens est ad iustificationem, qui ex natura sua sufficit ad peccatum, et per quem homo intelligitur velle aliquid more humano, non enim plus libertatis requiritur, ut iustificetur homo, quam ut peccet: sed per motum voluntatis virtualem homo intelligitur velle aliquid modo humano, et actualiter peccare per talem volitionem virtualem, si prius egerit aliquid ex quo peccatum infallibiliter et necessario sequitur: igitur motus ille virtualis erit sufficiens ad iu- stificationem. Deinde, potest homo, dum sacramentum recipit, di- strahi inculpabiliter, et quasi naturaliter; non apparet autem ratio, quare sacramentum tunc non haberet effectum, quippe recipiens nullum ponit obicem. Constat autem ex Cone. Trid. Sess. b. Can. 6. sacra- menta conferre gratiam non ponentibus obicem: igitur ille gratiam sanctificantem recipiet. Denique, si necesse esset, quod dispositiones illae actu existerent et perseverarent dum infunditur gratia, seque- retur quod ubi formatus fuit actus illarum dispositionum, si aliqua superveniret distractio, quantumlibet levis, foret peccatum mortale; nihil enim impedit effectum sacramenti, qui est gratia sanctificans, nisi peccatum mortale: siquidem illa gratia compatitur cum peccato veniali: at hoc asserere nimis durum esset, et sacramentorum frequen- tationi contrarium; sequeretur enim omnes fore homines anxios fore, dum ad sacramentum accederent, an illud rite suscepissent: cum ta- cillimum sit aliquam evagationem mentis supervenire in receptione sacramenti, in eaque vel avertenda, vel repellenda tantum diligentiae, quantum necesse esset, non adhibere. Confirmatur insuper ex communi sententia Theologorum docentium, quod si quis adultus rationis compos sacramentum Baptismi petierit, et ante illius susceptionem inciderit in amentiam, nec constet eum talem voluntatem revocasse, tunc ipsi debere Baptismum ministrari, licet nullam actualem dispo- sitionem habeat, sed dumtaxat praesumatur habere virtualem, sicut etiam frequenter ministratur sacramentum Extremae Unctionis iis, qui vix illum rationis usum habere videntur.

Dices. Deus neminem iustificat, nisi iuxta conditionem suae naturae: at conditio hominis utentis ratione est, ut homo actu concurrat ad sui iustificationem per motum sui liberi arbitrii: igitur dispositions ad gratiam iustificantem debent esse eodem instanti quo homo iustifi- catur. — Distinguo minorem: conditio hominis utentis ratione est, ut concurrat ad sui iustificationem, per actum, vel qui sit eodem instanti, vel qui praecesserit, et virtualiter adhuc perseveret, concedo: qui sit ac- tualiter dum gratia illa infunditur, nego: quia homo censetur concurre- re ad effectum modo suo naturali, quando concurrit ad actum praeced en- tem non revocatum, et virtualiter adhuc perseverantem, ut dictum est.

Dices. Dum homo iustificatur extra sacramentum, necesse est quod dispositio ultima sit actu, dum infunditur gratia: ergo idem dicendum est dum iustificatur per sacramenti susceptionem. — Nego conseq. et ratio disparitatis est, quod non appareat cur gratia sancti- ficans potius infunderetur post positionem ultima dispositionis, dum extra sacramentum homo iustificatur, quam quod infundatur cum illa: tunc enim nihil aliud intervenit: at vero in sacramento post ultimam dispositionem solum virtualiter perseverantem supervenit fecunditas sacramenti producentis moraliter gratiam ex opere operato: igitur non est eadem ratio.

Petes denique. An actus ad iustificationem dispositivi debeant esse supernaturales, necnon procedere efficienter ab ipso habitu gratiae sanctificantis? — Respondeo 1. Omnes et singulos actus dispositivos ad iustificationem debere esse supernaturales, et ex supernaturali gratia elicitos, quod utique facile colligitur ex Concilio Tridentino Sess. 6. Can. 3. ubi sic habetur: Si quis dixerit sine praeveniente Spiritus sancti inspiratione, atque eius adiutorio hominem credere, sperare, diligere, aut paenitere posse, sicut oportet, ut ei iustificationis gratia conferatur, anathema sit. Ubi haec verba, sine praeveniente Spiritus sancti inspi- ratione, atque eius adiutorio, et sicut oportet, declarant illos actus dispositivos procedere debere ex supernaturali praeveniente et adiu- vante gratia, ad hoc ut illis positis gratia iustificationis sequatur.

Respondeo 2. Illos actus dispositionis non procedere efficienter ab ipso habitu gratiae sanctificantis: tum quia dispositiones sunt prius natura ipsa forma ad quam disponunt: quod autem est natura prius altero non potest esse efficaciter ab illo, quod natura prius est: igitur, etc. Tum quia Conc. Trident. Sess. 6. cap. 5. et 6. ubi descripsit modum, quo adultus disponitur ad iustificationem, et recensuisset omnes illos actus dispositivos, ita septimum caput inchoat: Hanc dispositionem, seu praeparationem ipsa iustificatio sequitur: igitur significat Conci- lium infusionem habitualis gratiae esse posteriorem reali existentia illorum actuum dispositivorum. Tum denique, quia habitus gratiae vel existit in voluntate hominis in illo priori quo actus dilectionis Dei super omnia, et contritionis de peccatis elicitur, vel solummodo postea infunditur: si primum; ergo homo prius est formaliter iustus, et de facto iustificatus quam habeat praedictos actus dilectionis et contritionis, quia haec iustificatio est formalis effectus gratiae inherentis: absur- dum est autem dicere, quod adultus peccator, qui iustificatur extra sa- cramentum, revera sit iustus antequam praedictos actus dilectionis et contritionis elicuerit. Si secundum; ergo praedicti illi actus, cum iam praexistunt, non procedunt efficienter a tali habitu gratiae iustificantis.

Dices. Si haec vera essent, sequeretur hominem adultum prius diligere Deum perfecta dilectione, quam Deus ipsum diligat: at hoc consequens est falsum: ergo et antecedens. Maior patet: si enim illa dilectio non procedat ab habitu charitatis, et eo sit anterior, cum Deus hominem non diligat dilectione supernaturali, nisi propter iustitiam et charitatem, sequitur quod homo ille prius Deum diligat superna- turaliter, quam ita a Deo diligatur. Minor probatur ex illo 1. Ioan. 4. Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos. — Nego minorem: non enim sequitur hominem prius diligere Deum perfecte et simpliciter dilectione supernaturali, quam diligatur a Deo dilectione correspondente; nam actus ille di- lectionis Dei ultimo dispositivus ad gratiam iustificationis, licet pro- cedat a gratia actuali, non est tamen simpliciter perfectus in genere supernaturali, cum eliciatur a persona quae in illo signo nondum censetur habere habitum charitatis; subindeque nondum esse simpliciter in statu supernaturali.