Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

NOTANDUM I. Ex S. Augustino, lib. De bono perseverantiae, cap. 1. perseverantiam duobus modis posse considerari: Primo quidem absolute, prout eam ibidem S. Augustinus definit: Decernimus, inquit, donum Dei esse perseverantiam, qua usque in finem perseveratur in Christo: finem autem dico, quo vita ista finitur, in qua tantummodo periculum est ne cadatur. Secundo perseverantia accipitur secundum quid, qua scilicet aliquandiu iustus perseverat in boni prosecutione, et aversione mali, sed urgente tentatione in peccatum labitur, haec autem perseverantia dicitur tantum secundum quid, quia non ad ipsius vitae terminum duravit: perseverantia vero simpliciter, omnis ea dicitur, quae morte coronatur, quantumcumque brevis fuerit tempore: Verum, inquit ibidem S. Augustinus, perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem, potiusque hunc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si dierum moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguam temporis ante mortem a firma stabilitate defecit.

NOTANDUM 2. Duobus iterum modis aliquem perseverare usque in finem: Primo quidem indeliberate, cum post acceptam gratiam sanctificantem, et antequam ullum actum liberum exerceat, moritur; ut dum infantes moriuntur post susceptum baptismum ante usum rationis: similiter, dum adulti post acceptam iustificationis gratiam diem extremum claudunt, antequam ullum liberum actum exerceant. Secundo, perseverantia usque in finem sit libere, cum post acceptam sanctificantem gratiam iustus aliquamdiu vivit, et in observantia mandatorum Dei, tentationum victoria, ac virtutum exercitio ad mortem usque iugiter perseverat. Quaeritur itaque an haec utraque perseverantia sit speciale Dei donum a gratia habituali, et sanctificante distinctum.

NOTANDUM 3. Auxilium supernaturale hominibus a Deo concessum ut declinent a malo, et faciant bonum, esse duplicis generis: aliud enim commune est, aliud autem speciale. Commune est illud quod Deus largiri solet omnibus, cum praeceptum aliquod implendum, aut superanda tentatio occurrit: cuius meminit S. Augustinus, lib. II. Trinitate, et libro arbitrio, cap. 18. Liberum arbitrium, inquit, sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut ⟦illegible: …⟧ sibi quaereret, unde quod iubebatur impleret: speciale vero auxilium est, per quod, ut idem S. Augustinus loquitur lib. De Correptione, et Gratia, cap. 11. in bono recipiendo, et perseveranter tenendo datur nobis non solum posse quod volumus: verum etiam velle quod possumus. Tria igitur hic sunt determinanda: Primum quidem quod non sufficiat homini gratia iustificationis ad perseverandum, sed praeterea requiratur actuale aliquod supernaturale auxilium: Secundum quod illud auxilium sit vel internum, vel externum. Tertium an, et qualiter possimus illud auxilium promereri.

Conclusio prima. — PRAETER GRATIAM SANCTIFICANTEM NECESSARIUM EST ALIQUOD DEI DONUM ACTUALE SUPERNATURALE, QUO HOMO PERSEVERARE POSSIT SIMPLICITER USQUE IN FINEM.

Probatur primo ex Scriptura sacra illis omnibus textibus, quibus significatur hominem iustum divino egere auxilio ad perseverandum: sic Psal. 15. Proponeam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear. Et Psal. 79. Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis, quem confirmasti tibi, et non discedimus a te. Unde S. Augustinus De bono perseverantiae, cap. 2. > Manus igitur Dei est ista, non nostra, ut non discedamus a Deo: manus, inquam, eius est ista qui dixit Ieremia 32. Timorem meum dabo in cor eorum ut non discedant a me. Psal. 126. Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilet qui custodit eam. Ioan. 17. Pater serva eos in nomine tuo. < Quibus verbis Christus Patrem rogat, ut Apostolos iam iustificatos auxilio suo tueatur, ac protegat. Prima Petri 5. Deus omnis gratiae qui vocavit nos in aeternam suam gloriam in Christo Iesu, modicum passos ipso perficiet, confirmabit, solidabitque.

Egregie hanc veritatem colligit, et probat sanctus Augustinus, lib. De bono perseverantiae, ex oratione Dominica: > Si enim alia documenta non essent, inquit, c. 1. haec Dominica oratio nobis ad causam gratiae, quam defendimus, sola sufficeret; quia nobis licuit in quo tamquam in nostro gloriemur <. Et cap. 2. > An vero quisquam eorum est, qui non sibi poscat a Deo ut perseveret in eo cum ipsa oratione, quae Dominica nuncupatur; quia eamdem Dominus docuit, quando oratur a Sanctis, nihil pene aliud, quam perseverantia possit intelligatur? < — Quod utique demonstrat ex expositione beati Cypriani ad singulas eiusdem orationis particulas: > Primo namque orando Deum: sanctificetur nomen tuum, id petimus et rogamus, inquit beatus Cyprianus, ut qui in baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse caepimus, perseveremus. Quid cum dicimus, veniat regnum tuum? Non aliud poscimus, inquit sanctus Augustinus, nisi ut veniat, et nobis, quod esse venturum non dubitamus omnibus Sanctis: ergo, et hi qui iam Sancti sunt, quid orant, nisi ut in ea sanctitate, qua illis data est, perseverent? neque enim aliter eis veniret regnum Dei, quod non aliis, sed iis, qui perseverant usque in finem certum est esse venturum. Fiat voluntas tua. cum iam facta sit, inquit sanctus Augustinus, cap. 3. in eis (scilicet Sanctis) cur ut fiat adhuc petunt, nisi ut perseverent in eo, quod esse coeperunt? Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Haec verba, inquit sanctus Augustinus, cap. 4. postquam protulit expositionem sancti Cypriani, perseverantiam prorsus a Domino Sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie: ne a Christi corpore separentur, sed in eadem sanctitate permaneant, qua nullum quo inde separari mereantur, crimen admittant. Iam vero, inquit ibidem cap. 5. cum dicunt Sancti, Ne nos inducas in tentationem, quid aliud, quam ut in sanctitate perseverent precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono.... ne inferantur in tentationem; nemo Sanctorum est, qui non teneat usque in finem perseverantiam sanctitatis; neque enim quisquam in proposito Christianitatis perseverare desistit, nisi in tentationem penitus inferatur: si ergo concedatur ei quod orat, ut non inferatur in tentationem; in sanctificatione utique, quam Deo donante percepit, Deo donante persistit <.

Probatur secundo ex Conciliis; Arausicano Canone 10. Adiutorium Dei etiam renatis ac Sanctis semper est implorandum, ut ad finem bonum pervenire, vel in bono possint opere perdurare. Tridentino, pariter Sessione 6. cap. 13. ait: Similiter de perseverantiae munere, de quo scriptum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit: quod quidem aliunde haberi non potest, nisi ab eo qui potens est eum qui stat statuere, ut perseveranter stet: et cum qui cadit, restituere. Unde Canone 16. perseverantiam appellat Magnum donum. Et Canone 22. sic decernit: Si quis dixerit iustificatum vel sine speciali auxilio Dei, in accepta iustitia perseverare posse, vel cum eo non posse, anathema sit.

Probatur tertio ex summis Pontificibus; maxime vero Innocentio primo, in rescripto ad Concilium Carthaginense; in quo haec habet: Quamvis hominem redemerit a praeteritis peccatis, tamen sciens iterum illum posse peccare, ad reparationem sibi, sic ut posset illum. ut post istam correctionem multa servavit, atque quotidiana praestat illi remedia, quibus nisi freti confisique nitimur, nullatenus humanas evincere poterimus errores. Necesse est enim, ut quo auxiliante vincimus, eo iterum non adiutante vincamur. Item ex Coelestini Epistola, cap. 6. ubi ex praedictis verbis Innocentii ⟦illegible: intert? insertit?⟧, Neminem, etiam baptismatis gratia renatum, idoneum esse ad superandas diaboli insidias, et ad evincendas carnis concupiscentias, nisi per quotidianum adiutorium Dei perseverantiam bonoe conversationis acceperit.

Dices 1. Homo iustus vitare potest omne malum, quo amicitiam Dei perderet: ergo speciale donum, quo perseveret usque in finem, minime requiritur. — Latet antecedens: homo namque iustus habet gratiam sanctificantem, quae ipsum in statu, et ordine supernaturali constituit: ac subinde potentem efficit ad omnes tentationes vincendas, et salvanda omnia salutis offendicula. — Nego antecedens: ad id namque non sufficit sola habitualis gratia, sed praeterea requiruntur etiam actualia auxilia, ut actu perseveret usque in finem; nam, ut verbis sancti Augustini, cap. 1. De Bono Perseverantiae, utar: > De illa perseverantia loquimur quae perseveratura est in finem, quae si data est, perseveratum est usque in finem: si autem non est perseveratum usque in finem, non est data. Non itaque dicant homines, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse, cui data est, expertus fuerit usque in finem. <

Dices 2. Fieri potest ut homo iustus statim post acceptam iustificationem moriatur; sed in eo casu non eget aliquo auxilio actuali a gratia habituali distincto: ergo praeter illam nihil ad perseverandum desideratur. — Respondeo primo, hic non esse sermonem, ut diximus, de perseverantia illa indeliberata, sed de voluntaria, qua nempe homo paratus est ad vincendas omnes tentationes, et superanda omnia offendicula quae a salute removerent. Respondeo secundo, hanc praematuram mortem non esse equidem aliud gratiae actualis donum, sed saltem est aliud donum externae protectionis, quo unus prae alio seligitur et rapitur, ne malitia mutet intellectum eius, aut ne fictio decipiat animam eius: quod sane singulare divinae misericordiae beneficium est, si non internum, saltem externum.

Dices 3. Christus Dominus copiose restituit omnia, quae per Adami peccatum tuerant dempta; est enim apud Deum copiosa redemptio, et ubi abundavit delictum, superabundavit gratia: at si non peccasset Adam, perseverantia concessa fuisset eius posteris per solam gratiam habitualem: ergo nunc etiam omnibus iustis conceditur. — Distinguo maiorem: plus restitutum fuit homini per Christum, quam per Adam tuerat amissum, in quantum homo nunc habet non solum potentiam ad perseverandum, quam habebat Adamus, sed etiam donum quo de facto perseveret, quod Adam non habebat, ut docet sanctus Augustinus, lib. De Correptione, et Gratia, cap. 11. Concedo: plus restitutum est hoc sensu, quod singulis hominibus fuerit concessum, ut haberent omnia necessaria ex parte Dei ad perseverandum. Nego: hoc enim perseverantiae donum, quod omnibus hominibus in statu innocentiae forte fuisset concessum, nunc paucioribus tribuitur; multi enim sunt vocati, pauci vero electi.

Dices 1. Gratia est excellens divina natura participatio, quae vires sufficientes confert ad omnes virtutum actus exercendos: ergo cum gratia habituali, et generali Dei concursu illi debito potest aliquis perseverare. Confirmatur antecedens his verbis Concilii Milevitani, Canone 8. > Si quis dixerit gratiam, per quam iustificamur per Christum, valere ad solam remissionem peccatorum, qua commissa sunt, et non in adiutorium, ne iterum committantur, anathema sit <. — Respondeo distinguendo antecedens: gratia habitualis sufficiens est cum concursu generali, ex se, et spectata secundum propriam virtutem. Concedo: sufficiens est ex parte subiecti, et hominis lapsi, nego. Licet enim gratia habitualis efficacitatem sufficientem habeat, ut quodlibet peccatum et eius occasiones expellat; tamen ad id in homine lapso non est sufficiens, nisi speciali auxilio fulciatur ac roboretur: etenim etsi gratia sanat animam eluendo culpam, non tamen eius sanitatem ex integro restituit auferendo infirmitatem, quae ex parte concupiscentiae suboritur. Id Concilium autem dico, gratiam qua iustificamur, valere in adiutorium, ne peccata committantur, ubi graves non urgent tentationes et occasiones peccati. Concedo: ubi vero tales sunt ad peccandum illecebrae, praeter gratiam habitualem, necessaria sunt auxilia specialia, quibus animus in aversione mali, et boni prosecutione roboretur.

Dices 2. Gratia habitualis confert ius ad gloriam, quae in gratia velut fructus in semine virtualiter continetur, iuxta illud Ioannis: Semen Dei est in illo: ergo continuatio gratiae cum gloria ex debito, et non ex speciali gratia contingit; subindeque perseverantia faciens coniunctionem gratiae cum gloria, non est speciale donum a gratia habituali distinctum. — Nego consequentiam: licet enim homo iustus habeat ius ad gloriam, quamdiu gratia habituali illustratur; non tamen habet ius ut usque ad mortem in gratia perseveret; quippe cum ratione liberi arbitrii ad bonum et malum quamdiu vivit deflectere possit: unde quando quis a Deo ita liberaliter protegitur, ut non amittat gratiam instante morte, maximum est et specialissimum beneficium ac praecipuus effectus praedestinationis: sicut e contra quod aliquis permittatur mori in peccato, seu peccatum illius cum morte coniungi, est ultimus effectus reprobationis, ut docet sanctus Augustinus, lib. De Bono Perseverantiae, cap. 9. > Ex duobus piis, inquit, cur huic donetur perseverantia usque in finem; illi autem non donetur, scrutabiliora sunt iudicia Dei. Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex praedestinatis, illum non esse: nam si fuissent ex nobis, ait unus praedestinatorum, qui de pectore Domini biberat secretum, mansissent utique nobiscum <.

Dices denique: Deus sua gratia iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur, ut docet Concilium Tridentinum, Sessione 6. cap. 2. his verbis: Deus sua gratia semel iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur; quae verba desumpta sunt ex S. Augustino, lib. De Natura et Gratia, cap. 26. Atqui si non daretur omnibus gratia necessaria ad perseverandum usque in finem vitae, Deus deseret aliquos iustificatos priusquam ab iis desereretur: ergo gratia perseverandi necessario debet esse connexa cum gratia habituali. — Nego minorem: Deus enim nemini denegat gratiam ad perseverandum. nisi illi qui prius ipsum deseruerit sive desertione propria, sive impropria. Duplex enim distingui potest desertio Dei, nempe propria, qua Deus deserit animam quam per gratiam sanctificantem inhabitabat, velut sanctuarium et templum suum, iuxta illud Christi praeconium, Ioannis 14. Si quis diligit me, diligetur a Patre meo, et ego ⟦illegible: …⟧, et mansionem apud eum faciemus: quod utique templum dicitur deserere dum ratione mortalis peccati illam sanctificantem gratiam ab anima removet: altera autem dicitur impropria, qua Deus equidem non solvit amicitiam quam habet cum anima iusta, nec sanctificantem gratiam ab ea tollit, sed ob iustas licet occultas rationes suae providentiae, ipsi animae quam inhabitat non confert gratias quasdam actuales, quae videntur esse necessariae ad actus virtutum eliciendos. Haec autem auxilii denegatio dicitur desertio, sicut amicus amicum deserere dicitur, dum illi denegat subsidia, quibus indiget. Huiusmodi autem desertio est improprie dicta, quia Deus animam sua patientia, amicitia, et gratia sanctificante non destituit, quamdiu in mortale peccatum non labitur.

Possunt igitur praedicta Concilii verba exponi de hâc duplici desertione: nam verum est Deum non removere ab anima gratiam sanctificantem, quamdiu homo iustus perseverat, nec per mortale peccatum Deum deserit. Similiter Deus numquam denegat auxilia specialia homini, quibus perseverare possit usque in finem, nisi antea homo Deum deseruisse videatur, vel ipsum non orando, vel de se praesumendo: ordo namque divinae providentiae est, ut homo consequatur perseverantiam per orationem, et assiduam bonorum operum productionem. Unde qui non perseverat usque in finem in bono, ideo non perseverat, quia deficit ab oratione et humilitate, ratione cuius defectionis homo prius Deum deserit superbiendo, et ab oratione cessando, quam Deus hominem deserat non largiendo auxilia specialia, quibus bonum prosequatur, et aversetur malum.

Conclusio secunda. — DOMINI PERSEVERANTIA DEO CONNOTAT ET IMPORTAT: NEMPE VEL COLLATIONEM INTERNI AUXILII ACTUALIS EFFICACIS IN IUSTIS, QUI DIU PERSEVERANT; VEL EXTERNAE DEI PROTECTIONEM, ET SINGULAREM MISERICORDIAM IN IIS QUI CITTO MORIUNTUR. Haec Conclusio duas involvit partes, quarum prima definitur a Concilio Tridentino, Sessione 6. Canone 27. ubi ait: si quis dixerit iustificatum vel sine auxilio speciali Dei in accepta iustitia perseverare posse, vel cum eo non posse, anathema sit. Quibus verbis Concilium non solum denotat gratiam aliquam praeter sanctificantem et habitualem esse necessariam ad perseverandum, sed etiam significat esse aliquod actuale auxilium, quo homo in accepta iustitia perseveret.

Eamdem veritatem diserte tradit sanctus Augustinus lib. De Correptione et Gratia cap. 12. > Si, inquit, in tanta infirmitate vitae huius, in qua tamen infirmitate propter electionem retinendam perfici virtute oportebat, ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adiutorio Dei, sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec in iis Deus operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes in infirmitate sua voluntas succumberet, et ideo perseverare non possent, > quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntati, ut possent. < — Dixerat autem antea, hoc esse discrimen inter gratiam datam Adamo ad perseverandum, et nobis concessam, quod primo Homini, inquit, qui a Deo bonum, quo factus fuerat rectus, acceperat posse non mori, posse ipsum bonum non deserere; datum est adiutorium perseverantiae, non quo fieret ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseverare non posset. Nunc vero sanctis in regnum Dei et gratiam Dei praedestinatis, non tantum tale adiutorium perseverantiae datur, sed tale, ut eis ipsa perseverantia donetur, non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam ut per hoc donum nonnisi perseverantes sint. Quibus aperte significat non solum auxilium speciale a gratia habituali distinctum necessarium esse ad perseverandum in iis, qui adversus tentationes, et peccati illecebras, ad mortem usque pugnant, verum etiam illud auxilium esse efficax et effectum sortiri.

Secunda pars etiam constat; nempe quod adulti qui post acceptam gratiam cito moriuntur habeant perseverantiae donum, per modum protectionis a gratia habituali, et auxiliis ei adiunctis distinctum. Nam perseverantia proprie dicta est donum proveniens ex speciali Dei misericordia et providentia: sed illi qui post gratiam acceptam cito moriuntur habent perseverantiae donum proprie dictum, si non internum, saltem externum protectionis Dei eos ex misericordia in eo statu ex hac vita mortali eripientis: ergo in eis etiam perseverantia est donum a gratia habituali distinctum. Maior constat ex prima Conclusione. Minorem vero expresse tradit S. Augustinus cap. 1. De bono perseverantia: > Hanc vero, inquit, de qua nunc agimus, perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem: potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a fidei stabilitate defecit. < Quibus significat illam perseverantiam, de qua contra Semipelagianos disputat, negantes esse speciale Dei donum, illam, inquam, consistere in hoc, quod fideliter aliquis moriatur, etiamsi sit unius anni fidelis, aut unius mensis, diei vel horae, vel quadrantis, modo scilicet in statu gratiae sanctificantis mortem obierit. Unde cap. 17. eiusdem libri scribit: > Videte a veritate quam sit alienum, negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem huius vitae, cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem, quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem: sed mirabilior, et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, qualis etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis, ut detur, datur haec gratia. < Quibus aperte docet etiam parvulis usum rationis ante decedentibus concedi donum perseverantiae finalis; non quidem internum et actuale efficax, cuius illi sunt incapaces, sed externum, et ex singulari protectione et providentia Dei disponentis eorum mortem pro tempore quo sunt in gratia; et non sinentis eos diutius vivere, ne gravioribus tentationibus et peccatorum illecebris ac liberi arbitrii vertibilitati expositi, gratiam ante mortem deperdant: iuxta illud Sapientiae 4. Ruptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, aut ne fictio deciperet animam eius. Quare licet illud perseverantiae donum non sit internum aliquid a gratia sanctificante distinctum, saltem est donum externae protectionis et singularis misericordiae Dei.

Dices. In eo casu, quo quis post acceptam gratiam statim moritur, tempus non habet deliberandi, et actus voluntarios eliciendi; sed solum requiritur, quod conservetur gratia, et ea perseverante mors adveniat: at mortis certitudo naturalis est, nec censeri potest donum Dei; imo potius poena peccati: siquidem per peccatum mors intravit in mundum, ait Apostolus ad Romanos 5. gratiae autem conservatio est beneficium generale ordinis supernaturalis: ergo utriusque coniunctio non debet reputari gratia singularis. — Respondeo, quod etsi gratiae infusio, secundum se spectata, sit beneficium commune, aut generale: tamen illius infusio et conservatio, eo fine ut cum morte coniungatur, speciale Dei beneficium est: quia huic coniunctioni annexa est gratia infallibiliter, et ex illius efficaci intentione procedit. Similiter etiam, si mors considerata quatenus omnibus hominibus communis est, non est donum Dei, sed poena peccati, prout tamen est conditio quaedam requisita ad habendum statum immobilem in gratia, et ad gloriam aeternam obtinendam, ex speciali Dei gratia conceditur, et est speciale eius beneficium, sicut est ista beatitudo, ad quam perducit. Quod utique egregie explicat sanctus Augustinus lib. 13. De Civit. Dei: Tantum, inquit, Deus gratiam fidei praestitit, ut mors, quae constat vitae esse contrarium, fieret instrumentum, per quod transitur ad vitam.

Conclusio tertia. — DONUM PERSEVERANTIAE ITA GRATUITUM EST, UT NULLUS ILLUD DE CONDIGNO POSSIT PROMERERI, SED TAMEN EX CONGRUO.

Prima pars conclusionis patet ex dictis, quibus perseverantia donum specialem Dei gratiam esse, ac gratis, et non ex meritis conferri sufficienter probatur; illudque toto libro De dono perseverantia probat S. Augustinus, necnon et libro De correptione et gratia, ubi huius eximii doni uni prae alio collationem aut fatetur se causam ignorare, aut illam in solam Dei misericordiam et bonitatem retundit. Sic enim ait cap. 5.: > Si hic etiam a me quaeratur, cur eis Deus perseverantiam non dederit, quibus etiam, qua christiane viverent, dilectionem dedit, me ignorare respondeo. < Et infra: > Mirandum est quidem, multumque mirandum, quod filiis suis Deus quibusdam, quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam: cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque impertita gratia sua fiat filios suos. < Et postea Pelagianos alloquens ait: > Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus exclamamus: quam inscrutabilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae eius! neque enim hoc non donat Deus, quibus voluerit, aut vero Scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis iusti ait: Raptus est ne malitia mutet intellectum eius, aut ne fictio deciperet animam eius. Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cuius potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio dicta est super terram? Sicut ergo coguntur fateri donum Dei esse, ut finiat homo vitam istam antequam ex bono mutetur in malum: cur autem aliis donetur, aliis non donetur, ignorant; > ita donum Dei esse in homine perseverantiam, secundum Scripturas, de quibus testimonia multa iam posui, testentur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmurare adversus Deum dignentur ignorare nobiscum. <

Dices. Concilium Tridentinum, Canone 22. supra citato anathematizat eum, qui dixerit iustificatum cum auxilio speciali Dei in accepta iustitia perseverare non posse: at hoc esset falsum, si iustificatus non posset gratiam perseverantiae promereri; siquidem illa extra illius captum et vires esset: ergo potest illam promereri. — Distinguo minorem: si non posset illam promereri, vel de condigno, vel de congruo concedo: merito de condigno solum, nego. Fateor igitur iustificatum posse, cum subministratis sibi divinitus auxiliis, ita fidelem sese erga Deum famulum ac ministrum exhibere, ut in dies nova suscipiat auxilia, quibus procedat de virtute in virtutem, donec videatur Deus Deorum in Sion; non tamen ita potest agere suis meritis, ut Deus ex iustitia, vel ex fidelitate teneatur ad perseverandum ipsi gratiam subministrare.

Probatur secunda pars, nempe quod possimus merito de congruo illam perseverantiae gratiam promereri; hanc enim veritatem aperte tradit Concilium Tridentinum Sess. 6. cap. 13. ubi haec habet: > De perseverantiae munere, de quo scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit; quod quidem aliunde haberi non potest, nisi ab eo, qui potens est, eum qui stat statuere, ut perseveranter stet, et eum, qui cadit restituere. < Post pauca: > Tametsi in Dei auxilio firmissimam spem collocare, et reponere omnes debent; Deus enim, nisi ipsi illius gratiae defuerint, sicut coepit opus bonum, ita perficiet operans velle et perficere. Ceterum qui se existimat stare, videat ne cadat, et cum timore et tremore salutem suam operetur; in laboribus, in vigiliis, in eleemosynis, in orationibus et oblationibus, in ieiuniis et castitate. <

Hanc ipsam veritatem etiam commendat S. Augustinus libro De bono perseverantia, cap. 6. ubi affirmat illam posse emereri: > Hoc orantibus dari, sed oratione nostra nos voluit admoneri, a quo accipiamus haec beneficia. < Et cap. 16.: > Cum constet Deum alia etiam non orantibus, sicut initium fidei, alia non nisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantium, profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. < Et cap. 20.: > Quando oratur a Sanctis, nihil pene aliud, quam perseverantia posci intelligitur. < Igitur tam assiduo bonorum operum exercitio, quam iugi ac frequenti orationi Deus immensum illud perseverantiae finalis beneficium largiri solet: oportet ergo ut unusquisque nostrum fidelis sit usque ad mortem, et ut repromissam nobis coronam vitae Deus retribuat, teneamus quod habemus, ut nemo accipiat coronam nostram.

Denique S. Bernardum monentem audiamus: > Tene quod tenes, ⟦hosticaeque?⟧ caudam iunge cupido, et tunicam Dei gratiae iam polymitam, ⟦cura fucare?⟧, et talarem, quoniam coepisse nihil proderit, si, quod absit, perseverare non contigerit: sola enim perseverantia informat meritum, remunerat currentem, coronat pugnantem, et ad portum ducit navi> gantem: sola aeternitatis ⟦quandam⟧ speciem praesefer[t]: sola est enim ⟦aeternitas reddita⟧, vel quae aeternitati hominem reddit. <

Petes. An, et qualiter donum perseverantiae finalis a confirmatione in gratia distinguatur? — Respondeo probabilius videri, utrumque donum non essentialiter discrepare; tum quia donum confirmationis in gratia, sicut et donum perseverantiae finalis, hominem, cui conceditur, ad aeternitatis portum deducit: tum quia pro uno eodemque indifferenter, hoc utrumque donum Scriptura sacra usurpat. Sic Psalmo 36. Confirmat autem iustos Dominus. 2. ad Thessalonicenses 3. Fidelis autem Dominus est, qui confirmet et custodiat a malo. Hinc S. Augustinus lib. De correptione et gratia, cap. 11. et 12. utrumque donum pro uno eodemque usurpat, dum ait Apostolos habuisse donum perseverantiae, quos tamen certum est confirmatos fuisse in gratia. — Distinguo tamen accidentaliter, in hoc maxime, quod perseverantiae donum commune sit omnibus praedestinatis: aliud vero sit specialissimum solis personis eximiis, puta beatae Virgini, Apostolis, et aliis paucis concessum. Insuper donum confirmationis addit supra perseverantiam quandam singularem excellentiam, et copiam auxiliorum: nam etsi sint graviores et difficiliores tentationes, facilior et suavior est victoria in confirmatis, quam in perseverantibus. Addunt aliqui, quod habens donum perseverantiae potest tentari, ut de facto tentabitur ad peccandum mortaliter, etiamsi tentationi nusquam succumbat: confirmatus vero in gratia talibus tentationibus stimulari ac infestari non possit: hoc enim videtur fuisse Deiparae Virginis privilegium, ut ad peccandum mortaliter, imo etiam venialiter, tentata non fuerit nec incitata.