Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Certum est fidem necessario praerequiri ad nostram iustificationem, id enim aperte testatur Scriptura Sacra, Matt. ultimo: Qui non crediderit, condemnabitur. Ioan. 1: Dedit eis potestatem filios Dei fieri his qui credunt in nomine eius. Ioan. 3: Qui non credit iam iudicatus est. Hebr. 11: Sine fide impossibile est placere Deo. Et rursus: Accedentem ad Deum oportet credere quia est, et requirentibus se remunerator est. Hinc Concilium Trident., Sess. 6. cap. 6. ait: Disponuntur autem ad ipsam iustitiam, dum excitati divina gratia et adiuti, fidem ex auditu concipiant, libereque moveantur in Deum, credentes vera esse quae divinitus revelata et promissa sunt. Unde S. August., lib. De Praedest. Sanctorum, cap. 7. ait: Ex fide autem Apostolus ideo dicit iustificari hominem, non ex operibus, quia ipsa prima ducit, de qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, quibus iusto vivitur. Quapropter pluribus docet, maxime lib. De Peccatorum origine, cap. ⟦illegible: chapter numeral⟧, sine fide Incarnationis, mortis, et resurrectionis Christi, nec antiquos iustos, ut iusti essent, a peccatis potuisse mundari, et Dei gratia iustificari. Difficultas dumtaxat remanet, qualis actus ille fidei esse debeat; quod ut percipiatur evidentius

NOTANDUM 1. Haereticos huius temporis una cum Calvino, lib. 3. Inst., cap. 2., ut alias dictum est, triplicem distinguere fidem: unam historicam, qua credimus vera esse quae revelata sunt a Deo, et qua credimus ea quae in Scripturis sacris continentur esse vera, quia certi sumus ea esse proposita et tradita a Deo, qui verax est: de qua fide loquitur Apostolus ad Heb. 11: Fide credimus aptata esse saecula verbo

Dei. Secundam appellant fidem miraculorum, quam Calvinus loco mox laudato sic definit: facultatem faciendorum miraculorum. Verius definiri potest ipsamet historica fides, quatenus annexam habet virtutem patrandi miracula, credendo nempe nihil esse quod a Deo fieri non possit. De qua fide loquitur Apostolus 1. Corinth. cap. 13.: Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam. Tertiam vocant fidem promissionis, qua credimus veras esse Dei promissiones de gratuita peccatorum remissione per Christi merita, cuius utique fidei seu confidentiae seu fiduciae, quam habet homo in promissione et misericordia Dei, ut ait Calvinus, fit sermo Matth. ultimo his verbis: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Et has tres fidei species respondere dicunt tribus in Deo proprietatibus: fidem historicam, veritati; fidem miraculorum, potentiae; fidem promissionum, bonitati ac misericordiae Dei. — Subiiciunt autem ad iustificationem necessariam non esse solum fidem historicam (ut volunt Catholici), nec etiam fidem miraculorum; sed dumtaxat fidem promissionum; quam rursus duplicem distinguunt: unam generalem, qua credimus promissam esse peccatorum remissionem his omnibus, qui in Christum credunt: alteram particularem, qua unusquisque sibi divinam promissionem applicans credit seu potius confidit sibi omnia sua peccata dimissa esse per Christum; quam utique solam fidem specialem homines iustificare contendunt. Hinc Calvinus loco mox citato, num. 7. sic definit fidem iustificantem:

Nunc iusta fidei definitio nobis constabit, si dicamus esse divinae erga nos benevolentiae firmam certamque cognitionem, qua gratuitae in Christo promissionis veritate fundata per Spiritum Sanctum, et revelatur mentibus nostris, et cordibus obsignatur.

Quibus verbis etiamsi velit fidem esse firmam certaque cognitionem, quia tamen vult obiectum huius cognitionis esse Dei benevolentiam, non aliud intelligit per fidem iustificantem, quam fiduciam in Deo; qua utique fiducia non est actus intellectus, sed voluntatis.

NOTANDUM 2. Quantum spectat ad praesentem difficultatem, duos posse distingui actus intellectus, quorum primus est ipsa notitia veritatis certa et explorata; secundus vero est assensus datus veritati propositae: qui quidem duo actus valde invicem distinguuntur; prior enim connotat in ipso intellectu cognitionem et intelligentiam eius quod affirmatur vel negatur in propositione; posterior autem non postulat talem penetrationem et intelligentiam eius quod affirmatur vel negatur, sed dumtaxat significat assensum datum propositioni: qui utique plerumque fit absque ulla disquisitione veritatis propositae, ut patet in fide humana, in qua plerumque propter magnam auctoritatem dicentis, assensum praebemus rei alias nobis ignotae. Hinc Calvinus putat hunc fidei actum esse notitiam veritatum in Scriptura propositarum, non autem assensum; quapropter num. 2. invehit in Doctores Catholicos, quod solum assensum fidei ad iustificationem necessario praerequirant. Hinc num. 5. ait hanc sensus submissionem esse fidei preparationem, quasi fidei titulo ornari, cuius tamen nonnisi initium est; adeoque sumpta hac voce fidei improprie. Subdit autem:

docilitas cum proficiendi desiderio longe distat a crassa ignorantia, in qua torpent qui fide implicita, qualis tingitur a Papistis, contenti sunt: nam si Paulus eos severe damnat, qui semper discentes num> quam ad scientiam veritatis pervenerunt; quanto graviorem ignominiam merentur, qui data opera affectant nihil scire?

Quibus verbis fingit Calvinus nos velle quod singuli fideles nullius mysterii fidem explicitam et notitiam habere teneantur; quod utique apertum mendacium est; nemo enim est Catholicorum, qui non sentiat quemlibet adultum debere explicite credere praecipua duo fidei mysteria, scilicet Trinitatis, et Incarnationis, adeoque qui non teneatur ista mysteria agnoscere ea cognitione quae ad id praerequiratur: sed negamus quod eorum mysteriorum, qua credimus explicite, perfectam et exploratam notitiam habere debeamus, quodque non teneantur fideles omnes singulorum mysteriorum talem habere cognitionem; et tandem quod in apprehensione et cognitione non consistat fides iustificans, sed in ipso assensu, qui sequitur ad auctoritatem proponentis.

NOTANDUM 3. Quod fides tribus modis spectari potest in ordine ad iustificationem: primo, tanquam dispositio praevia, qua homo divina gratia excitante et adiuvante illustratus sese praeparat ad iustificationis gratiam: secundo, tamquam causa formalis, ita ut sensus sit: utrum per solam fidem apprehendentem Christi iustitiam homo formaliter iustificetur: tertio denique, considerari potest fides tamquam aliquid consequens ad iustitiam conservandam, ita ut sensus sit: utrum sola fides sine operibus sufficiat ad iustitiam formandam et salutem assequendam. Volunt autem haeretici huius temporis fidem esse causam nostrae iustificationis, et ad eam praerequiriri tamquam instrumentum iustitiae percipiendae; non quod non annexas habeat alias virtutes, sed quod illa sola iustificet impium. Sicut enim, inquit Calvinus in Antidoto, calor solis solus est qui terram calefacit, nec tamen solus ipse inest Soli, sed cum splendore: ita fidem oportet non esse solam, sed habere comites, licet illae non iustificent, sed sola fides.

His ita praesuppositis, tria maxime hac in Quaestione determinanda sunt: Primum quidem, quod fides conducens ad iustificationem non sit fiducia seu fides specialis promissionum, sed illa fides seu assensus intellectus, quo credimus vera esse quae divinitus revelata atque promissa sunt. Secundum, quod actus ille fidei non sit ipsa mysteriorum notitia, sed assensus qui sequitur ad auctoritatem proponentis. Tertium denique, quod caeterae virtutes et actus moraliter boni, qui praerequiruntur ad iustificationem una cum fide, sint etiam dispositiones proprie dictae, non secus ac fides ipsa; nec minus sunt instrumenta iustitiae percipiendae, quam sit ipsa fides.

Conclusio prima. — FIDES CONDUCENS AD IUSTIFICATIONEM NON EST SPECIALIS ISTA FIDUCIA, QUA UNUSQUISQUE IN PARTICULARI CREDIT OMNIA SUA PECCATA PROPTER CHRISTI MERITUM SIBI ESSE REMISSA. Haec est de fide determinata in Concil. Trident., Sess. 6. Can. 12. his verbis: Si quis dixerit fidem iustificantem nihil aliud esse, quam fiduciam divinae misericordiae peccata remittentis propter Christum, vel eam fiduciam solam esse qua iustificamur, anathema sit.

Probatur primo ex Scriptura sacra exprimente fidem iustificantem per verba quae significant illam pertinere ad intellectum, et ipsam iustificationem ipsi quoque fidei, quam haeretici historicam et miraculorum vocant, attribui; sic Marci ultimo: Praedicate Evangelium omni creaturae: qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Ioan. 6.: Verba vitae aeternae habes, et nos credimus, et cognovimus, quia tu es Christus Filius Dei vivi, et ut credentes vitam habeatis in nomine eius. Rom. 10.: Hoc est verbum Fidei quod praedicamus, quia si confitearis in ore tuo Dominum Iesum, et in corde tuo credideris, quod Deus illum suscitarit a mortuis, salvus eris. Heb. 10., ubi dixit: Iustus autem meus ex fide vivit, statim capite sequenti significat hanc fidem iustificantem pertinere ad intellectum, dicens: Fide credimus aptata esse saecula Verbo Dei. Et ibidem: sine fide impossibile est placere Deo: credere enim oportet accedentem ad Deum, quia est, et quod inquirentibus se remunerator est: hinc Act. 8. Eunucho petenti Baptismum dicendo: Ecce aquam: quis prohibet me baptizari? respondit Philippus: Si credis ex toto corde, licet: et respondens ait: Credo Filium Dei esse Iesum Christum. Ex quibus omnibus patet fidem praerequisitam ad gratiam sanctificantem pertinere ad intellectum, et subinde non esse illam fiduciam quam obtrudere nituntur haeretici.

Eandem veritatem constanter docent sancti Patres, imprimis Cyrillus Ierosolymitanus Catechesi 5., ubi duplicem fidem agnoscit et distinguit: unam dogmaticam, quam historicam appellat; alteram quae est gratia gratis data, per quam miracula patrantur: affirmatque per fidem dogmaticam formatam latronem in cruce salutem tuisse consecutum, et ibidem nos per eam salvari. Subscribit S. Augustinus pluribus, maxime lib. De Praedest. Sanctorum, ubi necessitatem fidei, a qua nostra salus originem ducit, donum Dei esse demonstrat: Quanquam, inquit, et ipsum credere nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat credit, cum ideo exigente plerique ne credant, sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Adstipulatur S. Leo, Serm. ⟦illegible: sermon numeral⟧. De Epiphania, his verbis: Hoc est quod iustificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit Sanctos, si in uno eodemque Domino nostro Iesu Christo et vera Deitas et vera credatur humanitas.

Probatur denique ratione: Fides quae ad iustificationem praerequiri tur ea est quam Christus et Apostoli praedicaverunt, et de qua prius instrui debent Catechumeni, quam ad baptismum accedant: atqui fides illa pertinet ad intellectum: igitur fides ad iustificationem necessaria est actus intellectus. Deinde, fiducia illa, quam peccator quisque habet in Dei bonitate et misericordia, revera distinguitur a fide tamquam quid ab ea consequens, seu tamquam causa a suo effectu, ut observat Apost. 3. ad Ephes. his verbis: In quo (scilicet Christo) habemus fiduciam, et accessum in confidentia per fidem eius. Contingit enim interdum aliquem iustificari per actum fidei formatae, prius quam habeat illam fiduciam. Sic haemorrhoissa apud Lucam, cap. 8. declaravit habuisse actum fidei formatae, his verbis: Si tetigero fimbrium vestimenti eius, salva ero; quapropter verbis sequentibus, vocatur a Christo Domino filia, quia, ut notat S. Hieronymus ad illum locum Evangelii, per istum actum fidei formatae fuerat iustificata, postea vero illam hortatur Christus ad habendam fiduciam, istis verbis: Confide filia, ubi confidentia, seu fiducia supponit fidem iustificantem precedentem ut aliquam sui causam: igitur haec fiducia ad gratiam iustificationis non praerequitur. Denique, fides illa specialis promissionis gratis conficta est, quippe nullibi revelavit Deus particularibus hominibus quod eorum peccata sint remissa: proferant enim haeretici aliquos Scripturae textus, quibus significetur privata eorum peccata esse a Deo remissa; nullam enim aliam revelationem praeter Scripturam ipsi admittunt; et nihil fide divina, et iustificante credi debet, nisi quod Deus revelavit, cum fidei obiectum non sit aliud, quam veritas a Deo revelata. Scio equidem quod ubi eis fit talis instantia, illos proferre testimonia Scripturae, quibus continentur promissiones generales, factae omnibus ad Deum recte conversis; aut speciales, puta eas, quae factae fuerunt Magdalenae paenitenti. Luc. i. bono latroni. Luc. 23. Paralytico, Matth. 9. Verum haec non significant ipsis haereticis parem gratiam esse concessam, neque ullo Scripturae textu evincere possunt se in particulari et sigillatim esse rite conversos, neque est consequens quod si speciali privilegio id Magdalenae, Latroni, et Paralytico revelarit, parem quoque gratiam Lutheranis et Calvinistis concedat: igitur fiducia illa omnino conficta est, et absque ullo fundamento exeogitata.

Reponunt haeretici, se non negare fidem iustificantem esse actum intellectus, sed dumtaxat quod non includat solum actum intellectus, sed etiam habeat actum confidentiae, qui ad voluntatem spectat. Ita Calvinus locis citatis, ubi sic loquitur: Non negamus interim, quin fidei officium sit veritati Dei subscribere, quoties, et quidquid et quocumque modo loquitur. — Verum haec responsio non obstat, quin revera in errore versentur; quippe nolunt hunc actum intellectus conferre ad iustificationem per se, sed tantum ratione confidentiae seu fiduciae sibi adiunctae, quia putant eam solam fidem esse iustificantem, quae cum mortali peccato consistere nequit: sed fides ut praecise pertinet ad intellectum potest cum mortali peccato consistere: igitur putant fidem ut praecise pertinet ad intellectum non esse iustificantem. Deinde volunt fidem iustificantem eam esse, per quam apprehendimus, recipimus, et nobis applicamus iustitiam: at censent nos per solam voluntatem accipere oblatam promissionem remissionis peccatorum: igitur nolunt fidem ad intellectum spectantem conferre ad iustitiam. Denique, non aliter volunt fidem ad intellectum pertinentem conferre ad iustificationem, quam actus spei et charitatis: sed docent quod etsi fidei iustificanti adiuncti sint actus spei et charitatis, non tamen proprie iustificant, sed sola fides: ergo a pari, volunt quod etsi fides iustificans includat generaliter eam fidem, quatenus ad intellectum pertinet, nempe quatenus sumitur pro assensione data rebus a Deo revelatis, ipsa tamen assensio non confert ad iustificationem; quae doctrina directe militat in oracula Scripturae sacrae, et sanctorum Patrum a nobis supra laudata: igitur illa haereticorum responsio eos ab errore non vindicat.

Obiiciunt. 1. Haeretici illos Scripturae textus, qui videntur significare iustificationem sequi ad fidem, prout illa significat fiduciam seu confidentiam; sic ad Rom. 4. Idem ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, etc. — Respondeo, textum Apostoli non intelligi de promissione iustificationis facta huic et illi sigillatim et in particulari, quam haeretici volunt includi in fiducia, quae secundum illos intelligitur nomine fidei; sed tantum loquitur Apostolus de promissione vocationis Gentium ad fidem, et adventus Christi Domini, ut patet ex praecedentibus; quippe ait promissum fuisse Abrahae, quod esset futurus Pater omnium credentium, non solummodo in circumcisione, idest Iudaeorum, sed etiam in praeputio, idest Gentilium. Vult autem S. Paulus promissionem hanc fuisse firmam et stabilem, ex ea fide dogmatica, quam habuit Abraham de omnipotentia Dei; non autem ex operibus legis Mosaicae; unde fit ut haec promissio sese etiam extendat ad Gentes, subiungit enim: Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, idest impleatur promissio non solum apud Iudaeos, qui secundum carnem sunt filii Abrahae, sed etiam apud Gentiles, qui secundum fidem sunt filii Abrahae: igitur Apostolus ibi loquitur de fide quatenus pertinet ad intellectum. Quod insuper constat ex verbis sequentibus, ait enim: Confirmatus est (Abraham) fide dans gloriam Deo: plenissime sciens, quia quaecumque promisit Deus, potens est, et facere: sed fides per quam homo novit Deum posse stare promissis suis, pertinet ad intellectum, scire enim est actus solius intellectus: igitur, etc.

Obiiciunt. 2. Illud 1. Ioan. 5. Haec scribo vobis, qui creditis in Filium Dei, ut sciatis, quia vitam habetis aeternam. — Respondeo, praefatum textum nihil quidquam haereticis patrocinari, cum Apostolus nihil ibi doceat nisi quod quicumque credunt sicut oportet habent vitam aeternam in spe, eamdem habituri in re, si non excidant a gratia, quam per fidem illam sunt adepti. Deinde, etiamsi illud scirent, non esset consequens, quod fides illa iustificans sita esset in illa confidentia qua quisque confideret sibi remissa esse peccata: quippe etiamsi quis noverit, quod si non excidat a gratia, quam fuit adeptus, salvus erit, non est consequens, quod certus sit ab eadem gratia numquam excidere.

Obiiciunt. 3. Eos omnes textus, in quibus credentes iubentur esse bono animo, nec de sua salute trepidare. Sic Psalm. 26. Dominus illuminatio mea, et salus mea, quem timebo? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Rom. 8. Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui iustificat, quis est qui condemnet? — Respondeo, hos omnes textus intelligi de spe firma in Deum quam quisque fidelis habere debet in Dei bonitate et misericordia, maxime vero iusti, quod quamdiu illos protegit Deus non habeant quod timeant; at haec firma spes non adstruit illam falsam confidentiam, quam praetexant haeretici: quippe inde non sequitur quod fidelis quisque certo sciat se gratiae sanctificantis, et peccata sua sibi esse remissa.

Obiiciunt. 4. Illos omnes textus, in quibus iubemur orare Deum cum certa fiducia obtinendi ea, pro quibus rogamus: sic Matth. 2. Omnia quaecumque petieritis in oratione credentes accipietis. Marci 11. Dico vobis: omnia quaecumque orantes petitis, credite quia accipietis. Iacobi 1. Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, et dabitur ei, postulet autem in fide nihil haesitans. — Respondeo, praetatos textus etiam haereticorum dogma non astruere; tribus enim modis intelligi potest hominem debere habere confidentiam se impetraturum esse ea quae postulat: primo, ut non dubitet Deum posse facere quod ab ipso postulat, secundo, Deum velle concedere id quod postulat homo, dummodo illius oratio fiat sicut oportet; tertio denique, quod in particulari certo impetraturus sit quod postulat. Fateor autem quod prima et secunda species confidentiae comitari debeat nostras orationes, non autem tertia, quia nulli constare potest absque speciali revelatione, quod omnes ad rite orandum desideratas conditiones adhi-

Obiiciunt denique illud Hebraeorum 10. Habentes fiduciam in sanguine Christi, accedamus cum vero corde in plenitudine fidei. Et c. 11. Fides definitur rerum sperandarum substantia: quibus significari videtur, quod fides est expectatio certa promissae misericordiae Dei. —

Respondeo, in priori textu Apostolum non agere de fide requisita ad primam iustificationem, sed de augmento gratiae et iustitiae: nam ad eiusmodi assensum, ad quem eos hortatur, postulat praemitti emendationem a peccatis, et depositionem pravae conscientiae: ait enim: Aspergamus corda nostra a conscientia mala, et abluti corpore aqua munda, teneamus confessionem spei nostrae indeclinabilem: igitur textus ille haereticorum dogmati nullatenus favet. Ad secundum textum dico, Apostolum illis verbis solum significare, quod fides sit fundamentum eorum omnium quae nobis speranda sunt. Hanc autem fidem pertinere ad intellectum, ibidem indicat. Dicit enim quod illa est argumentum non apparentium: argumentum autem et convictio pertinent ad intellectum; et caetera quae habet in isto capite idipsum indicant: falsum est igitur fidem ibi significare certam expectationem promissae misericordiae Dei ad remissionem peccatorum.

Conclusio secunda. — ACTUS FIDEI PRAEREQUISITUS AD IUSTIFICATIONEM NON EST NOTITIA, SIVE PERFECTA, SIVE IMPERFECTA RERUM PROPOSITARUM: SED EST ASSENSUS QUEM PRAEBET INTELLECTUS REBUS SIBI PROPOSITIS ET REVELATIS.

Probatur prima pars, nempe quod fides conferens ad iustificationem non sit notitia perfecta, variis Scripturae textibus. Primo quidem ex illo Rom. 8. ubi ait Apostolus quod Abraham credidit in spem contra spem; modus enim hic loquendi significat obscurum et inevidentem fuisse actum fidei Abrahae, quo credidit Deo dicenti ipsum iam aetate provectum fore Patrem multarum gentium: adeoque fides illa quae ad Abraham iustificationem contulit non fuit perfecta notitia seu intelligentia. — Item ex illo 2. ad Corinth. 1. in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium fidei, et in promptu habentes ulcisci omnem insobedientiam cum impleta fuerit vestra obedientia. Si autem fides iustificans impetraret perfectam notitiam seu intelligentiam, non opus esset redigere intellectum in captivitatem, ut quis crederet rebus propositis: intellectus namque res evidentes facile et absque ulla captivitate deprehendit, et eis assentitur. — Denique, ex illo Hebraeorum 11. ubi fides dicitur argumentum non apparentium, idest, quae nec sensu percipiuntur, nec vi et efficacia rationum cognoscuntur, qua particula Apostolus denotat formale obiectum fidei esse testificationem quamdam obscuram, secundum quam materiale obiectum fidei non manifestatur. — His adde quod nullus viatorum habuerit umquam evidentem intelligentiam et perfectam notitiam mysteriorum fidei nostrae, maxime Trinitatis et Incarnationis, nisi forte aliquo speciali Dei privilegio haec evidens cognitio eximiis viris fuerit concessa.

Probatur secunda pars, nempe quod fides conferens iustificationem non sit etiam notitia imperfecta, sed simplex assensus rebus propositis. Probatur, inquam, illis Scripturae S. textibus, in quibus fides distinguitur a qualicumque notitia et intelligentia mysteriorum. Sic Isaiae i. Si non credideritis, non intelligetis. Quibus verbis significatur assensum fidei praerequiri ad obtinendam notitiam credendorum. Sic pariter Ioan. cap. 20. Christus Dominus loquens de accessu ad iustificationem, ad quam vita aeterna sequatur, pronunciat illos beatos, qui non viderunt et crediderunt, idest, qui non propter aliquas rationes et argumenta, quibus aliqua veritas manifestatur, sed ex obedientia prompta voluntatis praebent indubitatum et firmum assensum rebus a Deo revelatis, et ad credendum propositis. Sic tandem 1. ad ⟦illegible: one OCR line lost here, likely "Corinth. 12. ..." introducing the following clause⟧ donum tam sapientiae quam scientiae, per quod habemus intelligentem veritatem ab ipsa fide divina, per quam credimus ipsis veritatibus, non propter earum evidentiam, sed dumtaxat propter auctoritatem et veracitatem revelantis.

Probatur etiam auctoritate sanctorum Patrum, maxime vero S. Augustini tract. 29. in Ioan. ubi docet intelligentiam mysteriorum esse praeviam fidei. Cui subscribit S. Prosper, lib. I. De vita contemplativa, cap. 19. ubi exponens et referens supra dicta verba Isaiae ait: Datur intelligi, quod non fides ex intellectu, sed ex fide intellectus existat; nec qui intelligit credat, sed qui credit intelligat.

Adstipulatur etiam ratio Theologica. Primo namque experientia constat multos rusticos firmo et indubitato assensu credere mysteria fidei nostrae, qua tamen ne leviter quidem penetrant: in ipsis autem negare beneficium iustificationis propter defectum illius notitiae, est sapere contra communem conceptum sanctorum Patrum, maxime vero S. August. tract. 10. in Ioan. ubi docet idiotas rapere caelum. Unde lib. contra Epistolam Fundamenti, cap. ⟦illegible: chapter number⟧. ait: Turbam non intelligendi curiositas, sed credendi simplicitas tutissimam facit. — Deinde, in eo non consistit fidei actus, quo posito non ponitur fides, et quo sublato illa non minus existit: atqui posita notitia imperfecta mysteriorum, aliquando non ponitur fides; quia potest esse in infidelibus notitia quaedam et apprehensio mysteriorum fidei; ea autem sublata, non minus aliquando fides existit; plures namque sunt idiotae, ut mox diximus, qui nullatenus penetrant mysteria fidei, qua tamen firmiter credunt submittendo suum sensum. Hinc S. Augustinus tractatu I. in Ioan. Quid est fides, nisi credere quod non vides? Et Sermone 119. De tempore: ⟦uncertain: Considera quod caecus es, fidelis, non rationalis⟧. Et Epist. 102. Si propter eos solos Christus natus est, qui certa intelligentia possunt ista decernere, paene frustra in Ecclesia laboramus. — Denique, si fides nihil aliud esset, quam ipsa mysteriorum penetratio, sequeretur quod eo maior esset mysteriorum notitia quo praestantior est fides: sed falsum consequens: nam Christus Dominus in Evangelio plurimorum fidem celebrat, qui nullam tamen Evangelii, nec contentorum in illo mysteriorum notitiam fuerant adepti. Talis fuit mulier Chananea, cui Christus: O mulier, magna est fides tua: talis est Centurio, de quo ait: Non inveni tantam fidem in Israel.

Obiiciunt Haeretici: Illorum est habenda notitia, quorum est ratio reddenda: sed fideles quique tenentur proferre rationem fidei, seu eorum quae credunt, omni poscenti, iuxta illud 1. Petri 3. Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea quae in vobis est spe, et fide. Igitur singuli veri fideles tenentur scire mysteria. —

Respondeo primo, in praefato textu secundum editionem Vulgatam et Graecam non fieri mentionem fidei, sed tantum spei christianae, de qua sola etiam disserit S. Petrus, ibi enim agit de patientia, quam christiani habere debent in tolerandis tribulationibus, quae ipsis propter fidem christianam inferuntur. Prius enim dixerat: Si quid patimini propter iustitiam, beati: timorem autem eorum ne timueritis, et non conturbemini: Dominum autem Christum sanctificate in cordibus vestris, parati ad satisfactionem, etc.

Respondeo secundo, fideles quidem teneri ad notitiam mysteriorum, non tamen eodem modo: sufficit enim plerisque habere simplicem notitiam praecipuorum fidei mysteriorum, quae explicite credere tenentur. Cum enim ex Apostolo 1. ad Corinth. cap. 12. non omnes in Ecclesia sint Doctores, sintque gratiarum divisiones, et aliis detur sermo sapientiae, aliis sermo scientiae, non omnes christiani tenentur habere intelligentiam mysteriorum nostrae fidei, ita ut possint contradicentes arguere, hoc enim Apostolus ad Titum, cap. 1. dumtaxat postulat ab Episcopo.

Obiiciunt 2. Possumus tantum id aliis intimare, et ore confiteri, quod novimus, quia oris confessio procedit ex notitia confitentis: atqui christianus quilibet tenetur confiteri Christum Dominum, et eius promissiones: iuxta illud ad Rom. 10. Si confitearis in ore tuo Dominum nostrum Iesum Christum, et corde credideris quod Deus illum suscitaverit ex mortuis, salvus eris: corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem: ergo quilibet fidelis tenetur habere notitiam mysteriorum. —

Respondeo, quod ut christiani profiteantur fidem, sufficit quod per generales quasdam rationes respondere possint infidelibus interrogantibus, fidem christianam esse veram, omniaque illius mysteria esse certissima; tum quod sint praenuntiata antequam existerent, maxime quae concernunt et sequuntur ad Christi Domini Incarnationem; tum quod a Christo Domino et Apostolis evulgata, innumeris confirmata fuere miraculis, et per varias persecutiones ad nos usque propagata: quae quidem cognitio ⟦uncertain: longe interior est ea⟧ notitia et intelligentia veritatum Evangelii, quam in ipsis hominibus iustificandis haeretici praerequirunt.

Obiiciunt 3. Finis et effectus iustificationis, nempe vita aeterna, non datur nisi iis, qui cognoscunt verum Deum et Iesum Christum, iuxta illud Ioan. 17. Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Iesum Christum: sed haec notitia non potest haberi sine penetratione mysteriorum Trinitatis et Incarnationis: igitur illa praerequiturur ad veram fidem iustificantem. —

Nego minorem. Id enim non intendit S. Ioannes, nec particula illa, cognoscant, supponit pro intelligentia et penetratione divinae Trinitatis et Incarnationis, sed pro cognitione, quae supponit assensum verae fidei, ita ut illa particula, cognoscant, idem sonet ac credant fide divina: nam quod ibi exprimit Christus Dominus per verbum cognoscant, paulo post explicat per verbum credere: Sic Patri loquens de suis Apostolis: et cognoverunt vere, quia a te exivi, et crediderunt quia me misisti.

Conclusio tertia. — ACTUS SPEI ET CHARITATIS NON SE HABENT CONCOMITANTER AD IUSTIFICATIONEM, SED REVERA SUNT DISPOSITIONES, SIVE ET IPSA FIDES. Haec veritas patet ex Concilio Trid., Sess. 6. cap. 6. ubi inter dispositiones ad gratiam sanctificantem, non solum fidem, sed etiam recenset timorem: Quo, inquit, utiliter concutiuntur ad considerandum Dei misericordiam se convertendo in spem eriguntur, etc.

Probatur ex Scriptura sacra, in qua non solum actibus fidei, sed etiam spei et charitatis ac timoris attribuitur iustificatio. Sic Ecclesiastici 1. Timor Domini expellit peccatum. 1. Ioan. 3. Qui non diligit, manet in morte. Actorum 3. Poenitemini, et convertimini ut deleantur peccata vestra, etc. Quibus liquet falsum esse quod obtrudunt haeretici, Scripturam solius fidei mentionem facere, quando sermo est de iustificatione, et remissione peccatorum.

Dices 1: Scriptura sacra solam fidem requirit ad iustificationem: ergo caeterae dispositiones superfluunt. Probatur ex illo Luc. 8. Crede tantum, et salva eris. —

Nego antecedens: et ad probationem dico, ibi non esse sermonem de iustificatione, sed de suscitatione puellae mortuae; quod beneficium Christus parenti concessit, et fiduciae quam habebat in ipsius bonitate, et clementia ad suscitandam puellam mortuam.

Dices 2: Ex Scriptura sacra a dispositionibus iustificationis excluduntur opera. Sic Rom. 6. Iustificati gratis per gratiam ipsius. Et intra: Arbitramur hominem iustificari per fidem sine operibus legis. Et cap. sequenti: Si Abraham ex operibus iustificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum. Et Ephesiorum 2. Gratis salvati estis per fidem, et non ex operibus, ne quis glorietur: ergo ex Apostolo opera timoris, spei et dilectionis, poenitentiae, etc. excluduntur a dispositionibus requisitis ad iustificationem, ad eamque sola fides confert. —

Respondeo, duplicia esse opera: alia quae praecedunt fidem, alia quae sequuntur: priora excludit Apostolus, non vero posteriora, cuiusmodi sunt actus spei, dilectionis et poenitentiae, qui fundantur in fide. Haec vero esse mentem Apostoli constat, quia vult ostendere nec Iudaeos ex nuda observatione legis Mosaicae, nec Gentiles per bona opera ante Christi fidem susceptam, de facto iustitiam a Deo consequi potuisse; sed ex fide in Christum, quae est initium salutis et iustificationis, quaeque non datur ex operibus praecedentibus, sed est donum Dei. Quapropter merito dicit Apostolus nos gratis iustificari, quia fides, quae est primaria, et fundamentum dispositionum ad iustificationem, gratis datur.

Dices 3: Aperte Scriptura testatur nos iustificari per solam fidem: ergo caeterae dispositiones ad iustificationem superfluunt. Probatur antecedens ex illo Actorum 15. In hoc omnis, qui credit, iustificatur. Et Rom. 10.¹ Omnis qui credit in illum non confundetur. Et c. 4. Credenti in eum, qui iustificat impium, reputatur fides eius ad iustitiam secundum propositum gratiae Dei: igitur sola fides confert ad iustificationem. —

Nego consequentiam; nam per fidem in locis citatis, non intelligitur fides nuda, sed cum caeteris actibus adiunctis, qui aliunde necessarii esse intelliguntur. Nam S. Iacobus cap. 2. aperte docet, quoniam ex operibus iustificatur homo, et non ex fide tantum. — Nec reponas cum haereticis, actus quidem illos conferre ad iustificationem, sed dumtaxat virtute fidei. Nam contra, potius fides per dilectionem operatur. Unde S. Augustin. lib. 5. De Trinit., capite ⟦illegible: chapter number⟧, addit: ipsam fidem non facit utilem nisi charitas: sine charitate quippe fides potest quidem esse, sed non prodesse. Ideirco autem saepius fit mentio fidei, quam aliorum actuum, quia ut observat Concil. Trident., Sess. 6. cap. 8. Fides est hominis salutis initium, fundamentum, et radix omnis iustificationis, sine qua impossibile est placere Deo, et ad filiorum eius consortium pervenire.

Dices denique: Plurimi ex ss. Patribus absolute pronuntiant, quod sola fides iustificat. Ita namque docent Origenes in cap. 3. ad Rom. Hilarius 8. in Matthaeum. Aug. in Psalmum 88. et Bernardus, Epist. 1. igitur ita credendum est. —

Respondeo, sanctos Patres nomine fidei non intelligere fidem solitariam et distinctam a caeteris actibus intellectus et voluntatis, sed fidem charitate formatam, et caeteris actibus intellectus et voluntatis illustratam, ut iam pluries diximus.