Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Iustificationis nomen varias in sacra Scriptura significationes obtinet; quatuor enim praesertim modis usurpatur: Primo quidem pro ipsa divina lege, qua iustitiam docet, et ad eam assequendam con- ducit: sic Psal. 118. Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas iu- stificationes tuas. Et intra: Iustificationes tuas custodiam; non me de- relinquas usquequaque. Et rursus: In iustificationibus tuis meditabor, non obliviscar sermones tuos. Hinc Lucae primo de Zacharia et Eli- sabeth dicitur: Erant autem iusti ambo apud Deum incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus Domini sine querela. — Secundo, pro declaratione iustitiae seu innocentiae facta per iudices in favorem alicuius in foro externo: qua ratione iustificare idem est ac facere, seu aestimare, pronunciare, et declarare aliquem esse iustum, sive in- terim ille revera iustus sit, sive non: quo sensu Proverb. 17. dicitur: Qui iustificat impium, et qui condemnât iustum, uterque abominabilis est apud Deum. Et Psal. 50. Iudicate egeno et pupillo, humilem et pauperem iustificate. Isai. 5. Vae illis, qui iustificant impium pro muneribus. Qua utique significatio etiam extenditur ad declarationem innocentiae auctoritate privata factam: qua ratione Iob cap. 9. aiebat: Si iustificare me voluero, os meum condemnabit me: si innocentem ostendero, pravum me comprobabit. Et Lucae 16. Pharisaei iustifica- bant seipsos. Quapropter apologia, qua quis innocentiam ac iustitiam tuetur et manifestat, appellari solet iustificatio: sic Iob 27. Iustificationem meam, quam coepi tenere non deseram. — Tertio, usur- patur iustificatio pro comparatione et acquisitione iustitiae et inno- centia, qua iustificamur a Deo: sic Roman. 3. Iustificati gratis per gratiam ipsius, etc. Et cap. 1. Credenti in eum, qui iustificat impium. Et cap. 5. Sicut per unius delictum in omnes homines in condemna- tionem, sic et per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem vitae: et 1. Cor. 6. Nolite errare: neque fornicarii, neque molles, neque idolis servientes regnum Dei possidebunt: et haec quidem fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis. — Quarto de- nique, vox ista sumitur pro incremento eiusdem iustitiae: sic ⟦ref illegible⟧ Ne verearis usque ad mortem iustificari. Iacob. 2. Ex operibus iusti- ficatur homo, et non ex fide tantum. Apocal. ult. Qui iustus est, iustificetur adhuc.

Prima iustificationis acceptio non spectat ad nostrum institutum: tres vero aliae ad ipsum conducunt. Primam enim earum usurpant Lutherani et Calvinistae ad declarandam innocentiam, quam velint per Christum nobis ⟦illegible: …⟧ conterri per imputationem illius sanctitatis; duae vero posteriores significationes frequentes sunt apud Catholici, qui merito contendunt iustificationem fieri per aliquid positivum, quod iustorum animabus insit: qua ratione iustificatio considerari po- test vel active et efficienter, quatenus significat actionem Dei ho- minem interius iustificantis: vel passive et subiective, prout designat terminum ipsius actionis Dei iustificantis, nempe humanam animam gratia sanctificante illustratam et adornatam.

Quoniam autem iustificatio a iustitia derivatur, et iustificare idem est ac iustum facere, observandum est insuper, quod iustitia gene- ratim sumitur pro rectitudine cuiuscumque operis; id enim dicitur iustum, quod rectum est, et commensuratum, ac regulis suis congruens.

Quapropter iustitiae nomen tribus praesertim modis usurpatur: Primo quidem generalissime, pro cuiuscumque operis rectitudine per legem praescripta: quo sensu Christus Dominus, Matt. 5. dicebat: Nisi abundaverit iustitia vestra plusquam scribarum et Pharisaeorum. — Secundo sumitur specialius pro ea rectitudine, quae est in operibus ad alterum, quo sensu iustitia specialis virtus inter cardinales constituitur. Tertio denique specialissime, pro ea rectitudine per quam homo or- dinatur ad vitam aeternam: quo sensu dixit Apostolus, Rom. 3. Iu- stitia autem Dei per fidem Iesu Christi in omnes, et super omnes, qui credunt in eum: eam autem appellat iustitiam fidei, quia incipit a fide, et Dei, quia donatur a Deo: hinc ad Philip. 3. dicebat: Et in- veniar in illo non habens meam iustitiam, quae ex lege est, sed illam quae ex fide est Christi Iesu, quae ex Deo est iustitia ex fide.

His ita praemissis, determinandum est in praesenti articulo: Primo, an iustificatio impii fiat per iustitiam inhaerentem et intrinsecam, an dumtaxat per imputativam et externam. Secundo, utrum in peccatoris iustificatione sic peccata remittantur, ut vere deleantur, nec ullatenus amplius in iustificato subsistant. Tertio, an gratia sanctificans ha- bitualis subsistere possit per extraordinariam Dei potentiam cum pec- cato mortali. Quarto, an iustitia semel habita possit amitti. Quinto denique, an homo possit esse certus de sua iustificatione.

Notandum 1. Inter innumeros haereticorum huius temporis errores, hunc non ultimum locum tenere, quo affirmant homines non iustificari formaliter per aliquid intrinsecum, sed dumtaxat per iustitiam Christi, fide veluti manu apprehensam, et nobis applicatam: fide inquam illa, quam vocant iustificantem, voluntque esse distinctam a fide historica, et a fide miraculorum; ita ut per eam fidem iustificantem homo sibi certo persuadeat iustitiam Christi ad se pertinere, et propter ipsum peccata sibi non imputari a Deo. Ita prae caeteris docet Calvinus, lib. 3. Instit., cap. 11. n. 2. ubi ait: Iustificabitur ille fide, quia operum iustitia exclusus, Christi iustitiam per fidem apprehendit, qua vestitus in conspectu Domini, non ut peccator, sed tamquam iustus apparet. Hinc in Antidoto Concili Tridentini, ad Sess. 6. cap. 8. audacter ait: *Fal- sum esse contendo, ullum iustitiae partem in qualitate sitam esse vel habitu, qui in nobis residet. Ipsi subscribunt non solum Calvinistae Galliae, art. 20. suae confessionis fidei, sed et Germaniae, ut constat ex Catechismo Palatino approbato in Pseudo Synodo Dordrechtana.

Quam autem haec sententia pessima sit et erronea, quamque aperte militet in ipsam Scripturam sacram, necnon et sanctos Patres docentes nos iustificari per iustitiam inhaerentem et intrinsecam, infra patebit.

Notandum 2. Nos hic sermonem instituere de iustificatione pec- catoris, quae iuxta Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 1. recte de- scribi potest: Translatio a statu peccati in statum gratiae, et adoptionis Filiorum Dei, per Iesum Christum Salvatorem nostrum: quae quidem translatio non fit per modum simplicis generationis, seu per modum simplicis motus a privatione aut negatione iustitiae ad ipsam, qualis fuit iustificatio Angelorum, et primorum parentum in instanti suae creationis, quae propterea dici potest motio, seu mutatio a carentia gratiae sanctificantis ad ipsam gratiam sanctificantem, sed fit per motum a veluti contrario in contrarium, seu per transmutationem quandam a statu iniustitiae ad statum sanctitatis et iustitiae super- naturalis, secundum quam in interiori dispositione hominis inferiores anima vires superiori nempe rationi subiiciuntur, ratio vero Deo in omnibus perfecte obsequitur ac famulatur.

Notandum 3. Iustitiam, qua iusti nominamur, posse iustitiam Dei, et Christi vitariam appellari: vel ratione originis, vel ratione imita- tionis ac similitudinis. Ratione quidem originis iustitia Dei appellatur, quia Deus est, qui iustificat, inquit Apostolus Rom. 8. Similiter et iustitia Christi; non modo quia eius merito iusti efficimur, sed etiam quia nemo fit iustus, nisi per acceptam ab eo iustitiam, de eius enim plenitudine omnes nos accepimus: quapropter Apostolus ad Philip- penses 3. dicebat: Et inveniar in Christo non habens meam iustitiam, sed iustitiam quae est ex fide Iesu Christi. Ratione vero similitudinis iustitia Dei appellatur, quia videlicet per eam Deo assimilamur. Hinc monebat Christus Dominus, Matthaei 5. Estote ergo et vos perfecti sicut Pater vester coelestis perfectus est. Pari ratione dicitur iustitia Christi, quoniam per gratiam sanctificantem qui dixit de tenebris lumen splen- descere, ipse eluxit in cordibus nostris ad illuminationem scientiae cla- ritatis Dei in facie Christi Iesu, ait Apostolus 2. ad Cor. 4. Hinc egregie monebat Ephesios cap. 4. Induite novum hominem, qui se- cundum Deum creatus est in iustitia, et sanctitate veritatis. Difficultas ergo dumtaxat solvenda superest, an etiam iustitia nostra sit ipsa formalis iustitia Christi, quae per externam dumtaxat imputationem nobis attribuatur; quae quidem difficultas ut solvatur, sit

Conclusio unica. — IUSTIFICATIO IMPII CONSISTIT FORMA- LITER IN IUSTITIA INTRINSECA ET INHAERENTE.

Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 6. Can. 10. Si quis dixerit ho- mines sine Christi iustitia, per quam nobis meruit iustificari, aut per eam ipsum formaliter iustum esse, anathema sit. Et Canone 11. Si quis dixerit homines iustificari, vel sola imputativa iustitia Christi, vel sola peccatorum remissione, exclusa gratia et charitate, quae in cordibus eo- rum per Spiritum sanctum diffundatur, atque illis inhaereat: aut etiam gratiam, qua iustificamur esse tantum favorem Dei, anathema sit.

Probatur haec veritas illis omnibus Scripturae textibus, in quibus primo dicitur Deus permanere in nobis. Sic Ioannis 14. Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. 1. Corinth. 3. Ne- scitis, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis?

Secundo, ex his, in quibus dicitur homo regenerari et renovari, cum sanctificatur. Ephes. 4. Renovamini spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate. 1. Petri 1. Regeneravit nos in spem vivam: at regene- rationis terminus debet esse aliquid reale, sicut et generationis.

Tertio, ex his, in quibus gratia dicitur esse semen Dei manens in nobis.

1. Ioan. 3. Qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quia semen eius manet in eo. Item, pignus haereditatis, ut Ephes. 1. Haec enim omnia significant aliquid creatum, et inexistens realiter homini iustificato.

Quarto, ex eis in quibus significatur iustos in se habere aliquid, quo Deo grati sint, et accepti. Sic Ioan. 3. Videte qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur, et simus; scienter autem addit, et simus, ut evidenter exprimeret nos non externa dumtaxat appellatione filios Dei nominari, sed et revera esse.

— Probatur si- militer eadem veritas illis omnibus oraculis, quibus clare docetur gratiam et iustitiam, qua iusti sumus, esse aliquid in nos a Christi iustitia derivatum: sic Ioan. 1. De plenitudine eius omnes nos acce- pimus gratiam pro gratia. Eph. 4. Cuicuique nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi: per hanc autem gratiam di- cimur, ad Titum, cap. 3. renovari spiritu mentis nostrae: Ioan. 1. renasci in filios Dei: ad Gal., 2. vivificari in Christo. Rom. 5. ac- cipere in nobis Spiritum sanctum, in quo clamamus Abba Pater:

1. Cor. 6. per quem abluiimur, iustificamur. Quae omnia aperte declarant hominem iustificari coram Deo per gratiam inhaerentem; renovari enim, renasci et vivificari per aliquid, est rem illam interius existere; nemo namque renovatur, nascitur et vivit formaliter per vitam, qua sit in aeterna: nemo formaliter abluitur per munditiam alterius.

Probatur eadem assertio illis sanctorum Patrum auctoritatibus in primae quaest. conclus. 1. praecedentis disputationis laudatis. Quibus nunc omissis, unicum profero S. Augustinum, quem falso sibi patroci- nantem haeretici mentiuntur: Sanctus enim ille Doctor plurimis locis aperte declarat nos iustificari per iustitiam, non quae in Deo sit, aut Christo, sed quae nobis inexistat: sic maxime loquitur lib. De Spiritu et littera, cap. 9. ubi explicans hunc Apostoli textum Romanorum 3. Iustitia Dei manifestata est, ait: Non dicit iustitia hominis, vel iu- stitia propriae voluntatis, sed Iustitia Dei, non qua Deus iustus est, sed qua induit hominem, cum iustificat impium. Quod utique repetit cap. 11. 18. et 32. ubi explicans illud Romanorum 5. Charitas Dei diffunditur in cordibus nostris, ait: Non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos: sicut iustitia Dei qua iusti eius munere ef- ficimur; et Domini salus, qua nos salvos facit, et fideles Iesu Christi, qua nos fideles facit. Haec est iustitia Dei, quam non solum docet per legis praeceptum, verum etiam dat per Spiritus donum.

Probatur denique ratione Theologica: ea ratione dicimur iustifi- cari per Christum, qua inquinari per Adamum: at non inquinamur dumtaxat per imputationem peccati Adami: sed quia revera in ipso tamquam in capite peccavimus omnes, quo fit, ut peccatum originale singulis Adami posteris inexistat, et eos per modum maculae afficiat: igitur nec per Christi iustitiae imputationem iustificamur. Maior con- stat ex antithesi illa celebri, quam Rom. 5. instituit Apostolus inter veterem et novum hominem, Adamum videlicet et Christum. Sicut enim, inquit, per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem vitae.

Maior pariter vera apparet ex iis, quae diximus de peccato originali in quinto volumine, in quo probavimus originale peccatum revera singulis Adami posteris inexistere, non alia ratione, quam quia omnes in eo, tamquam in totius naturae humanae capite ac stipite, pecca- verunt.

Secundo, nulla forma intrinsece ac formaliter denominat subiectum, cui non inhaeret. Albedo namque, verbi gratia, non potest denominare parietem album, cui non inhaeret: sed id, quo dicimur iusti, est forma per quam efficimur formaliter iusti, non enim tales dicimur dumtaxat per denominationem extrinsecam; igitur eam ap- pellationem sortimur ab aliqua forma nobis inexistente, et subinde tales non denominamur per illam iustitiam, quae in Deo, vel Christo residet.

Tertio denique, iustitia illa qua formaliter dicimur iusti, capax est intensionis et remissionis, iuxta illud secunda Petri 3. Crescite in gratia: et Apocalypsis ultimo: Qui iustus est iustificetur adhuc; quam utique veritatem aperte demonstravimus in Disputatione praece- denti: sed neque iustitia Dei, neque iustitia Christi suscipere possunt magis et minus: ergo necessum est, ut iustificemur per iustitiam nobis inexistentem, qua sit capax remissionis et intensionis.

Obiiciunt 1. Haeretici varios Scripturae textus, quos suo errori aperte patrocinari falso autumant. Primo quidem proferunt illud ad Romanos 4. Credenti autem in eum, qui iustificat impium, reputatur fides ei ad iustitiam secundum propositum gratiae Dei, idest, acce- ptatur a Deo fides eius, qua credit iustitiam Christi ad se pertinere, et sibi per divinam misericordiam imputari: qua interpretatio videtur esse genuina, et maxime conformis menti Apostoli, qui isto capite iustitiam undecies appellat imputationem.

— Nego hanc esse mentem sancti Apostoli; imo contrarium ex codem capite apparet; ibi namque probat Abraham iustificatum fuisse non ex operibus, sed ex viva, et perfecta fide in Deum, quae ipsi reputata, hoc est deputata fuit ad iustitiam; quia contra spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium: nemo autem dixerit fidem Abrahae, per quam iustificatus fuit, externum quiddam fuisse; subindeque Apostolus ibi excludit iustificationem, quae fieret per imputationem alicuius externi.

Respondeo 2. Distinguo antecedens: fides credentis in Deum illi re- putatur ad iustitiam dispositive, concedo: formaliter, et actu, nego. Fateor equidem, quod mediante fide actuali, de qua ibi sermonem facit Apostolus, veluti dispositione quadam, possit homo seipsum ad iustitiam praeparare: ita quod ipsa fides ei deputetur tamquam medium ad fidem assequendam; ipsa quoque iustitia Christi imputatur illi per modum causa moralis et meritoriae ipsius iustificationis; sed non inde sequitur, iustificari quemquam per solam imputationem iustitia Christi per fidem apprehensae.

Obiiciunt 2. Illud ad Rom. 5. Sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per unius obedientiam iusti constituuntur multi; ergo et iusti per iustitiam Christi sibi imputatam. — Respondeo, Apostolum illis verbis nihil aliud intendere, quam quod sicut Adamus per suam actualem inobedientiam fuit causa meritoria, ut omnes, qui ex illo nascerentur, contraherent peccatum originale, ita Christus obedientia sua fuit causa meritoria, ut omnes, qui illi inferuntur tamquam membra capiti, et ex illo renascuntur, et adoptantur in filios Dei, fiant iusti propter ipsius merita sibi communicata. Quapropter verbis antecedentibus dixit Apostolus: sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic per unius iustitiam, in omnes homines in iustificationem vitae. Quibus verbis docet Apostolus eo modo per unius obedientiam iustos constitui multos, quomodo multi constituuntur peccatores per unius inobedientiam: at quando dicit Apostolus per unius inobedientiam multos constitui peccatores, sensus non est, quod sint peccatores dumtaxat extrinsece et imputative, sed intrinsece et inhaerenter, maxime in sententia Calvinistarum, qui constituunt originale peccatum in rebellione carnis et concupiscentia: ergo a pari, quando dicuntur per unius obedientiam iusti constituti multi, sensus non est, quod sint iusti dumtaxat per iustitiam imputativam, sed per internam atque inhaerentem.

Obiiciunt 3. Illud 1. Corinth. 1. Christus factus nobis sapientia a Deo, et iustitia, et iustificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est: qui gloriatur, in Domino glorietur: igitur alia non est nobis iustificatio et sanctificatio, quam ipsa Christi iustitia, alioquin liceret aliunde, quam in Domino, gloriari. — Distinguo antecedens: Christus factus est nobis iustitia et sanctificatio effective et meritorie, quia de plenitudine eius accepimus, concedo: formaliter, nego. Saepius enim in Scriptura, causa appellari solet nomine effectus, quo loquendi modo Psal. 26. dicitur: Dominus illuminatio mea et salus mea; quia est causa salutis et illuminationis: igitur Christus dicitur nostra iustitia et redemptio, eo quod sit causa nostrae iustitiae et redemptionis. Quod utique patet ex eodem textu, quia Christus dicitur factus esse nobis iustitia, sicut dicitur factus nobis sapientia: at non est nostra sapientia eo sensu, quod simus sapientes per eius sapientiam formalem, quae nobis imputetur: ergo neque est iustitia nostra eo sensu, quod eius iustitia nobis imputetur.

Obiiciunt 4. Illud 2. ad Corinth. 1. Deus qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos efficeremur iustitia Dei in ipso: ex quo sic argumentantur: eodem modo efficimur iustitia Dei, quo Christus peccatum factus est: atqui Christus factus est tantum peccatum per imputationem peccati nostri: ergo efficimur iustitia Dei per imputationem tantum iustitiae Christi. — Distinguo maiorem huius argumenti: eodem modo efficimur Dei iustitia, quo Christus peccatum factus est, quantum ad aliquid, concedo: quantum ad omnia, nego. Comparatio enim in omnibus non quadrat; similitudo autem in hoc dumtaxat valet, quod Christus factus sit peccatum, hoc est hostia pro peccatis nostris, peccatum enim interdum in Scriptura hostiam pro peccato significat, iuxta illud Osee 1. ubi de Sacerdotibus dicitur: Peccata populi mei comedent, idest oblata pro peccatis: nos vero fiamus iusti per illius iustitiam meritorie, et effective: dissimilitudo vero in eo est, quod Christus extrinsece tantum factus sit peccatum, quia revera peccator esse non potuit: nos vero intrinsece fiamus iusti, qui aliter esse non possumus.

Obiiciunt 5. Illud Ephes. 4. Induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate veritatis: sed induere Christum nihil aliud est, quam ipsius iustitiam et merita nobis applicare ad tegendam nostram nuditatem, ut inde reputemur iusti, sicut Iacob induit vestes Esau, ut primogenitus reputaretur. — Nego hunc esse Apostoli sensum; induere enim Christum nihil aliud est, quam fieri Christo similes, eiusque gratiam et virtutes participare, ita ut intrinsece simus iusti et sancti, sicut ipse intrinsece iustus et sanctus est: sicut enim non dicitur aliquis induere vestem alterius, nisi textus illius corpori applicetur modo illi accommodato, ita non vere induimus iustitiam Christi, nisi ipsa vere, et realiter animae nostrae applicetur. Cuius utique interpretationis veritas probatur 1. ex eodem Apostolo: eo enim modo dicit nos induere novum hominem, quo exuimus et expoliamus veterem, ut docet ad Col. 3. his verbis: Expoliantes veterem hominem cum actibus suis, et induentes novum, etc. Atqui exuere veterem hominem est deponere interna vitia et peccata, quibus eramus maculati et infecti: ergo a contrario, induere novum est induere Christi mores et virtutes vitiis illis et peccatis oppositos, ut exponunt sancti Patres, maxime Chrysostomus in Epist. ad Rom. ad cap. 13. n. 14. Induimini Dominum Iesum Christum, ubi sic ait: Induere Christum, est omnem simul in universum virtutem habere. Et alibi ait, idem esse, ac undique in nobis per sanctimoniam et consuetudinem Christum conspicuum esse: homo enim indutus id esse videtur quod indutus est: appareat itaque in nobis Christus. Et Hieron. in cap. 1. ad Ephes., n. 23. ad illa verba: Induite novum hominem, sic habet: Qui igitur conversationem illius imitari potest, et universas in se exprimere virtutes, ut sit mansuetus, sicut ille fuit mansuetus, et humilis corde: et ponat animam suam pro amicis suis, sicut ille posuit pro ovibus suis: verberatus non respondeat, maledictus non maledicat, sed vincat in humilitate superbiam: iste indutus est novum hominem, et dicere potest cum apostolo: Vivo ego, iam non ego: vivit vero in me Christus. Et similiter alii Patres et Interpretes dicunt, induere Christum, nihil aliud esse, quam ornari Christi virtutibus, et talem esse, tum interius, tum etiam externa vita et professione, ut nos omnes ex illa velut ex veste Christi, servos esse agnoscant: sicut magnatum famuli dignoscuntur ex certo genere vestium, aut coloris illorum proprii et peculiaris.

Obiiciunt 6. Haec Apostoli verba ad Philip. 3. Omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam iustitiam, quae ex lege est, sed illam quae per fidem est, Iesu Christi. Unde concludit Calvinus, oportet propriam iustitiam pro delicto haberi ab eo, qui vult Christi iustitiam obtinere. — Respondeo, per haec verba iustitiam meam, quae ex lege est, intelligi iustitiam operum legis, quam ideo suam appellat Apostolus, quoniam ad eam per circumcisionem erat destinatus, ut alii Israëlitae. Hinc ei opponitur iustitia, quae est ex fide, quae nostra non est efficienter hoc est a nobis, tamquam a nobis, sed ex Dei dono, licet certum sit eam nostram esse subiective.

Obiiciunt 1. S. Ambrosium, lib. 1. De Iacob et vita beata, ubi nostram iustificationem explicat exemplo Iacobi sese occultantis ha- bitu, et vestitu sui fratris: Ut ibi, inquit, suo commodo aliena persona benedictionem acciperet; ita nos sub Christi primogeniti nostri fratris pretiosa puritate delitescimus, ut testimonium iustitiae a conspectu Dei iteramus.

— Respondeo 1. Praefatam sententiam in eo libro non re- periri, subindeque ementitam esse, et ab ipsis haereticis fabricatam, qui circa nullum etiam citant caput illius libri, ex quo sententia illa sit desumpta. Respondeo 2. Quod etsi vel sanctus Ambrosius, vel alius ex sanctis Patribus haec verba protulerit, tamen nihil ex eis contra nostram assertionem evinci potest: duplex enim distingui potest in nobis iustitia: altera qua formaliter iustificamur, et ex peccatoribus evadimus iusti: altera qua Deo satisfacimus pro culpa, et poenis ob illam debitis. Cum autem sancti Patres dicunt Christi iustitiam nobis imputatam repraesentari per Iacob delitescentem sub vestibus fratris sui Esau, ut Patris benedictionem acciperet, loquuntur de iustitia non formali, sed satisfactoria; quatenus nempe Christus Dominus satisfa- ciendo pro nobis suo Patri erat sponsor noster; ita quod eius iustitia iure satisfactionis nobis applicetur, et censeatur quodammodo nostra, dum reconciliamur Deo formaliter per gratiam nobis inhaerentem, nec enim nostris operibus quantumlibet bonis satisfacimus Deo, nisi in quantum illa innituntur satisfactioni Christi.

Obiiciunt 2. Sanctum Bernardum, Sermone 61. in Cantica ita lo- quentem: Numquid iustitias meas cantabo? Domine memorabor iusti- tiae tuae solius: ipsa enim est et mea, nempe factus es tu mihi iustitia a Deo. Numquid mihi verendum, ne non una ambobus sufficiat? non est pallium breve quod secundum Prophetam non possit operire duos.

— Respondeo, sanctum Bernardum Christi iustitiam vocare suam meri- torie, et non quasi per iustitiam Christi formalem sibi imputatam iustus sit. Solutio evidens est ex antecedentibus et consequentibus: ibi nam- que S. Bernard. docet, nostrum meritum inniti meritis Christi Do- mini: Meum, inquit, proinde meritum miseratio Domini: non plane sum meriti inops, quamdiu ille miserationum non fuerit: quod si mi- sericordiae Domini multae, multis ergo in meritis sum. Et paulo post subiungit verba in obiectione posita. Hinc quemadmodum iuxta S. Ber- nard. ibi meritum Christi Domini non est nostrum formaliter, sed aliud omnino distinctum, dicitur tamen nostrum ratione sui effectus et com- modi, quatenus cedit in nostrum bonum, utpote cui nostrum meritum innititur; ita etiam ut omnia apud eum S. Bernard. sibi correspon- deant, iustitia Christi Domini est nostra, non quidem formaliter, sed effectu; quatenus formalis nostra iustitia illi innititur, et est aliquis novus effectus meritorius. Et certe agnovit Bernardus clarissimis verbis iustitiam inhaerentem, quando Sermone 5. in illud: Credidi, etc. di- stinguit triplicem iustitiam: unam Dei rectam, puram, firmamque; se- cundam Angelorum puram, rectam, sed non firmam, quia Deus etiam in Angelis suis reperit pravitatem: tertiam denique hominum post lapsum, non puram propter admissa peccata venialia, non firmam, quia potest homo ab illa discedere, sed rectam.

Obiiciunt 3. Iustitia, qua Deo debemus esse grati, debet esse per- fectissima, et omnibus suis numeris absoluta, maxime vero carere admixtione cuiuslibet vitii: sed iustitia quae ex nobis esset, quaecumque foret illa, semper esset admixta vitiis, et plurimis defectibus laboraret: nam, inquit Isaias, cap. 64. Facti sumus ut immundus omnes nos, et quasi pannus menstruatae universae iustitiae nostrae. Igitur ut per iustitiam simus Deo accepti, oportet ut Christi iustitia veluti pallio pretiosissimo tegamur.

— Respondeo 1. Negando minorem, nam ex plurimis sacrae Scripturae contextibus patet homines iustos propriis suis operibus cum gratiae auxilio factis Deo esse gratos, et acceptos, et invenisse gratiam in conspectu Domini, subindeque falsum est ho- mines propria iustitia Deo esse ingratos, et odiosos. Respondeo 2. Duplicem distingui posse perfectionem in ipsa iustitia: essentialem unam, accidentalem alteram. Prior consistit in ipsa essentia iustifica- tionis, nempe in adhaesione et informatione gratiae sanctificantis, quae nostram afficit animam, et illustrat: posterior vero consistit in eius intensione, quoad gradus perfectiores accidentarios; qui autem habet iustitiam secundum priorem perfectionem, licet careat magna inten- sione illius, et aliis accidentariis perfectionibus, non propterea desinit habere illam formaliter; sicut qui habet calorem in minori gradu, re- vera est calidus, nec aliquid frigoris habet. Quantum ad Prophetam, ⟦illegible: …⟧ cum esse intelligendum vel de iustitia legali, quae apud Iudaeos tunc temporis erat omnino labefactata, vel de iustitia deperdita per iniquitates, et publica ac manifesta Iudaorum scelera, cuius quidem iustitiae iacturam luget Propheta: non autem eius sensus est, quod iustitiae, quibus revera homines iusti sunt, aliquid iniquitatis habeant.

Notandum 1. Circa praesentis Quaestionis resolutionem, duplicem esse haereticorum huius temporis errorem: Calvinus enim lib. 3. Instit. cap. 11. n. 22. docet in iustificatione peccata non vere tolli, sed tegi; non eradicari, sed radi; non deleri, sed operiri, propter iustitiam Christi nobis imputatam; ita quod peccata dicantur esse tecta, quasi a Deo non videantur, dum ipsa non punit: et rasa, quasi non appareant. Hinc, lib. 4. cap. 15. ait: Iam perspicuum est quam falsum sit quod docuerant pridem nonnulli, per baptismum solvi nos, et eximi ab ori- ginali peccato. Idem asseruerat Lutherus, ut constat ex articulo se- cundo ex damnatis a Leone X. Secundus eorum error est, peccatum in iustificatione ita tegi, et non imputari, ut nihil unquam poenae Deo solvendum remaneat, sed totius poenae reatus una cum culpa semper aboleatur.

Notandum 2. Duplicem cogitari posse peccatorum non imputatio- nem, et tectionem. Primo, ita ut vere subsistant, et solum occulten- tur: secundo, ita ut prorsus deleantur: quemadmodum ulcera corporis a quibus haec metaphora sumpta est, dici possunt tegi duobus modis: primo, videlicet illa tantum occultando, ne appareant, quo pacto te- guntur ab ipso vulnerato. Secundo, curando et tollendo, qualiter truncantur a medico. Quae utique diserte explicat S. Augustinus enarra- tione 2. in Psal. 31. dicens:

Deus ergo tegat vulnera, non tu; nam si tu tegere volueris erubescens, medicus non curabit. Medicus tegat, et curet, emplastro enim tegit; sub tegmine medici sanatur vulnus, sub tegmine vulnerati celatur vulnus.

Similiter duplex est non im- putatio: una quidem qua non imputatur id quod est: secunda vero qua non imputatur id quod revera non est. Prior tectio, et non im- putatio, haereticorum est figmentum: posterior vero est Catholica assertio.

Notandum 3. Tantam esse, tamque infinite perfectam Dei saneti- tatem et iustitiam, ut si quis hominum mortalium quantumvis iustus cum Deo conferatur, iniustus appareat, sicut stellae et quaelibet alia astra, etsi aliunde emicantia, Solis praesentia offuscantur, et quasi te- nebris obducta delitescunt: non quod revera non fulgeant, sed quia minor eorum splendor a superfulgenti solis lumine velut extinguitur et sorbetur. Hinc iustorum unanimis vox fuit cum Iobo: Vere scio, quod ita sit, et quod non iustificetur homo compositus Deo. Et ibid., cap. 4. Numquid homo, Dei comparatione iustificabitur? aut factori suo purior erit homo? Ecce qui serviunt ei non sunt stabiles, et in Angelis suis reperit pravitatem: quanto magis hi qui habitant domos luteas, qui terrenum habent fundamentum comedentur velut a tinea? Qua- propter Vates Regius Psal. 130. orabat: Ne intres in iudicium cum servo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis virens. Inde tamen non est consequens, ut vult Calvinus lib. 3. Instit. cap. 12. homines quantumvis iustos revera semper peccato inquinari, nec ullum esse qualibet sanctitate fulgentem, qui proprii admissi sceleris obducta ca- ligine non sordescat, qua detormis et teterrimus coram Deo appareret, nisi per Christi iustitiam veluti regium ac pretiosissimum pallium sibi superinductum niteretur, et aspectabilis esset; quem utique errorem per- vincet

Conclusio unica. — IN IUSTIFICATIONE CUIUSLIBET PECCA- TORIS PECCATA MORTALIA SIC REMITTUNTUR, UT VERE DELEANTUR ET ABLUANTUR.

Haec est de fide, determinata in Concilio Trid. Sess. 6. Can. 5. Si quis per Iesu Christi Domini nostri gratiam, quae in Baptismate confertur, reatum originalis peccati remitti negat, aut etiam asserit non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi, aut non imputari, ana- thema sit.

Probatur haec Catholica veritas illis omnibus Scripturae sacrae ora- culis, quibus aperte pronunciatur Deum peccata delere, et auferre: sic Psal. 50. Dele iniquitatem meam... omnes iniquitates meas dele. Isaias 43. Ego sum ipse qui deleo iniquitates tuas propter me. Micheae 7. Quis Deus similis tui, qui auferas iniquitatem? Zachariae 3. Ecce abstuli a te iniquitatem tuam. Et intra: Ecce ego celabo sculpturam eius, ait Dominus exercituum: et auferam iniquitatem terrae illius in die una. — Probatur similiter ex iis sacris textibus qui docent nos a peccatis mundari et lavari longe perfectius, quam per naturalem aquam abluan- tur et a sordibus mundentur corpora: sic Psal. 50. Asperges me, Do- mine, hyssopo, et mundabor, lavabis me, et super nivem dealbabor:

Ezech. 36. Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris. 1. Cor. 6. postquam Apostolus gravia Gentilium peccata recensuisset, subdit: Et haec quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis in nomine Domini nostri Iesu Christi, et in Spiritu Dei nostri. Et 1. Ioan. 1. Sanguis Iesu Christi Filii eius emundat nos ab omni peccato. Et infra: Si confiteamur peccata nostra, fidelis est et iustus, ut remittat nobis peccata nostra, et emundet nos ab omni iniquitate: haec autem divina oracula nullatenus subsisterent, neque genuinam ac veram, sed fallacem haberent significationem, si peccatorum sordes in iustificatione penitus non auferrentur et abluerentur: igitur ita fieri fatendum est. — Constat pariter eadem veritas ex ipsis textibus, in quibus iusti dicuntur immaculati in conspectu Dei. Sic Psal. 118. Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Ephes. 1. Elegit nos, ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius. 2. Petri 3. Satagite immaculati et inviolati ei inveniri in pace. Quibus adde illud Ephes. 5. Christus dilexit Ecclesiam, et tradidit semetipsum pro ea, ut illam sanctificaret, mundans lavacro aquae in verbo vitae, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam non habentem maculam aut rugam, aut aliquid huiusmodi. Ex quibus sic argumentor: qui mundatur, lavatur, et super nivem dealbatur, non manet revera immundus, turpis, niger, et sordibus tectus. Similiter ille cuius iniquitates delentur, auferuntur, et proiiciuntur in profundum maris, neque eis amplius ⟦illegible: OCR "tirdatur"; fortasse "tingitur"⟧ neque maculatur. Denique is qui est sine macula, et sine ruga, non est dicendus infectus macula ac sorde peccati. Atqui in iustificatione peccator mundatur, lavatur ac supra nivem dealbatur, et peccatum illius tollitur, deletur, et quam longissime proiicitur, ita ut ipse remaneat immaculatus in conspectu Dei: ergo peccator iustificatus non amplius inquinatur peccatis in ipso vere subsistentibus.

Probatur secundo, auctoritate sanctorum Patrum: imprimis vero sancti Cypriani, Epist. 2. qua est ad Donatum, ubi baptismum appellat mortem criminum, vitam virtutum: sancti Chrysostomi lib. 3. De sacerdotio, cap. 6. Corporis lepram purgare, inquit, vel ut certius dicam, purgatam ostendere Iudaeorum Sacerdotibus licebat: at vero nostris sacerdotibus non corporis lepram, sed animae sordes, non dico purgatas probare, sed purgare prorsus concessum est. Et lib. 2. De compunctione cordis: Compunctio cordis sicut ignis, omne animi vitium ⟦illegible: OCR "perurit et edimit"; fortasse "perurit et edit"⟧, et quantacumque in cor irrepserit macula, abstergit universa, et penitus delet. Hinc Homilia 1. in priorem ad Corinthios comparat virum absolutum per Regem a suo crimine, cum reo, qui absolvitur a suis peccatis per baptismum. Additque illum adhuc servare et retinere animum tectum; hunc vero quem abluit baptisma, non item, sed habere mentem Solis radiis puriorem. — S. Hieron., lib. 3. adversus Pelagium, ait: Quid homo? nunc mundus futurus es in lavacro? et de te dicitur: Quae est ista quae ascendit dealbata innitens supra patruelum suum, ut lota quidem sit, sed custodire non valeat puritatem nisi a Domino sustentetur. — Prae caeteris autem hanc veritatem confirmat Sanct. August. maxime in libris adversus Pelagianos, qui Catholicos Praesules calumniabantur, quasi assereient, Baptisma non dare indulgentiam peccatorum, nec auferre crimina, ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur. Sic autem hanc calumniam retundit lib. 1. de Peccatorum meritis. cap. 1. « Quis hoc adversus Pelagianos, nisi infidelis affirmet? Dicimus enim baptisma dare omnium indulgentiam peccatorum, et auferre crimina, non radere, nec ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur, quasi rasorum in capite capillorum, unde crescant iterum, resecanda peccata: nam et istam similitudinem comperi sua[e] illos adhibere calumniae, tamquam hoc nos sentiamus atque dicamus. » Et lib. 3. referens similem Pelagianorum calumniam, qua dicebant Catholicos non veros homines novos facere, idest, non plenam dare remissionem peccatorum, sed ex parte filios Dei fieri, et ex parte filios saeculi, idest, diaboli remanere, respondet: « Mentiuntur, insidiantur, tergiversantur; non hoc dicimus ». Et infra: « Baptismus igitur abluit quidem peccata prorsus omnia facta, dicta, cogitata, sive originalia, sive addita, sive quae ignoranter, sive quae scienter admissa sunt. »

Probatur denique ratione Theologica: si peccata in iustificatis penitus non delerentur, sed in eis revera subsisterent, sequeretur animam nec a peccato vere resurgere, nec perfecte sanari per vivificantem et medicinalem Christi gratiam: sed consequens illud aperte falsum est, militatque in illos Scripturae textus, quibus anima dicitur per iustificationem a morte peccati resurgere, et sanari: sic primae Ioan. 5. Nos scimus, quoniam translati sumus de morte ad vitam, quia diligimus fratres. Ex Psal. 30. Sana, Domine, animam meam, quia peccavi tibi; non enim a morte surgeret, qui adhuc peccato mortali inficeretur, nec membrum diceretur sanum, cuius vulnus emplastro dumtaxat tegeretur: igitur, etc. Sequeretur secundo, iustificatos nusquam ingressuros in caelestem civitatem, nec intraturos in regnum coelorum, quia nihil coinquinatum intrabit in regnum coelorum; neque enim mundi, sed inquinati dici debent, in quibus remanet macula peccati mortalis; illa siquidem macula non posset ab eis tolli ante mortem, in sententia haereticorum; vel enim tolleretur per actum fidei, quem tunc elicerent, vel per ipsam mortem. Non primum, quia sequeretur iustificatos subitanea morte praeventos damnari defectu istius actus fidei, quem non potuissent elicere. Secundum etiam asseri non potest, cum enim mors, formaliter spectata, sit quid naturale, est omnino improportionata macula peccati delenda. Tertio denique, sequeretur iustificatum adhuc habere aliquid, quo foret Deo odiosus, et suppliciis aeternis addicendus: sed hoc falsum est, quia, inquit Apostolus ad Rom. 8. Nihil est damnationis iis, qui sunt in Christo Iesu: hoc est, ait Concilium Trident., Sess. 5. Can. ⟦n⟧. qui vere consepulti sunt cum Christo per baptisma, in mortem: qui non secundum carnem ambulaverunt, sed veterem hominem exuentes, et novum qui secundum Deum creatus est induentes, innocentes, immaculati, puri, innoxii, ac Deo dilecti effecti sunt: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi, ita ut nihil prorsus eos ab ingressu coeli remoretur.

Obiiciunt Haeretici. 1. Omnes illos Scripturae textus, quibus peccata dicuntur tegi, et non imputari: sic Psal. 31. et Rom. 4. Beati quorum remissa sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum: ubi tria vocabula remitti, tegi, et non imputari posita sunt ad idem significandum; ita ut unum per aliud explicetur: remitti enim a Deo peccata nihil aliud est, inquiunt, quam ita tegi, ut non videantur apparere in conspectu Dei: et tegi nihil est aliud, quam non imputari ad poenam, et damnationem iuxta illud Ezechielis 33. Si dixero impio, morte morieris, et egerit paenitentia a peccato suo, omnia peccata eius, quae peccavit non imputabuntur ei: quo sensu Apost. secunda Corinth. 5. dixit: Deus erat in Christo mundum reconciliens sibi, et non reputans illis delicta ipsorum: igitur peccata in iustificatione non vere remittuntur, sed dumtaxat teguntur. — Nego consequentiam: duplex enim, ut diximus in tertio Notabili, est peccatorum tectio: una qua dumtaxat occultantur, ne appareant: altera qua curantur ne remaneant. De posteriori autem intelligendi sunt praefati Scripturae textus, non de priori. Hinc S. Augustinus in praefatione ad praefatum Psalm. 31. Cooperta sunt peccata, tecta sunt, abolita sunt: si texit peccata Deus, noluit punire, noluit agnoscere, maluit ignoscere. Et postea subdit: Ne sic intelligatis quod dicta peccata cooperta sint, quasi ibi sint, et vivant, etc. — Respondeo 2. Gratis asseri haec verba posita esse ad idem significandum, et unum per aliud explicandum: possunt enim ad diversa referri, et distinctos effectus significare, quorum primus secundum augeat, et secundus tertium, ita ut remittere significet tantum remissionem quoad culpam et poenam aeternam: tegere vero denotet abolere memoriam praeteritorum peccatorum, propter actus contrariarum virtutum: non imputari denique declaret ne quidem ad poenam temporalem retineri, sed ita expungi et condonari, ut cum reatu culpae, totius etiam poenae reatus extinguatur, quod utique non semper contingit.

Obiiciunt Haeretici. 2. Illud primae Petri 4. Charitas operit multitudinem peccatorum: igitur cum charitate subsistunt peccata, quae per ipsam tegantur. Insuper illud primae Ioannis primo: si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Denique haec orationis Dominicae verba: Dimitte nobis debita nostra. Ad quae verba S. Epiphanius ait: Quam necessario, quam salubriter admonemur, quod peccatores sumus, qui pro peccatis rogare compellimur, ut dum indulgentia de Deo petitur, conscientiae suae recordetur: ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo plus speret, instruitur, et docetur, se peccare quotidie, dum quotidie pro peccatis iubetur orare. Igitur nullus est adeo gratus, adeo sanctus, qui peccatis non inficiatur, subindeque peccata in iustificatione non delentur, sed operiuntur. — Nego consequentiam: et ad primum textum dico, sensum eius non esse, quod charitas operit multitudinem peccatorum eius in quo est: sed quod charitas, qua diligimus proximum, operit proximi peccata, hoc est, efficit ut universa eius peccata dissimulemus, relevemus, et condonemus: quod autem ea sit Apostoli mens, patet ex verbis antecedentibus, quibus fideles alloquens, ait: Inter omnia autem mutuam in vobismetipsis caritatem continuam habentes. Nec non ex sequentibus, dicens: Hospitalitates invicem sine murmuratione, unusquisque sicut accepit gratiam in alterutrum illam administrantes: quae, ut constat, concernunt charitatem exercendam erga proximum. Ad secundum et tertium dico, textus illos intelligendos esse de peccatis venialibus, quae cum gratia sanctificante subsistere diximus in Tractatu De gratia.

Instant. Peccata venialia, ex concessis, subsistunt cum gratia sanctificante, nec impediunt quominus homines iusti sint aliquo vero ac reali sensu, quin nimirum eiusmodi peccata non illis imputantur, quidni igitur idem possit dici de peccatis gravioribus, quae mortalia appellamus? — Respondeo, maximam esse disparitatem, eo quod veniale peccatum sit valde exigua et imperfecta macula, in moralibus autem parum pro nihilo reputatur: unde non mirum est, si eo non obstante, iusti, qui aliquando in illud labuntur, dicuntur adhuc esse immaculati, idest, puri a gravi macula, quae sola simpliciter et absolute macula dici solet in vulgari modo loquendi, sicut solum peccatum mortale saepissime in Scriptura vocatur absolute peccatum, ut Rom. 6. Stipendium peccati mors. Iacob. 1. Concupiscentia cum coeperit parit peccatum: peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem. Ezech. 18. Anima quae peccaverit ipsa morietur. Non mirum etiam, si non obstante peccato veniali, nominentur iusti: quia peccatum veniale, cum sit levis offensa, non dissolvit amicitiam cum Deo, neque privat ipsius gratia, et habitibus virtutum infusis, quibus iustus formaliter constituitur, idest, Deo gratus, et habitualiter instructus ad bene operandum supernaturaliter in omni genere virtutum. At de peccato mortali idem dici non potest; neque enim minus maculatus est ille, qui revera est infectus aliquo gravi peccato mortali, quamvis non imputetur in sensu Calvinistico, idest, tegatur tantum, et dissimuletur. Neque minus est iniustus, tum actuali iniustitia, quia aequaliter peccat, tum etiam habituali, quia aeque meretur privari Dei gratia et virtutibus infusis, ac re ipsa privatur a Deo iudice, qui hanc legem generalem statuit Ezech. 18. Anima quae peccaverit ipsa morietur. Et vers. 26. Cum egerit iustus e iustitia sua, et fecerit iniquitatem, morietur,

Obiiciunt 4. In homine iustificato semper remanet concupiscentia: sed illa est peccatum: ergo hoc cum gratia sanctificante subsistit. — Respondeo, triplicem distingui posse concupiscentiam, quarum prima est inclinatio ad peccandum, qua licet non sit formaliter peccatum, tamen hoc nomine appellatur in scripturis, quia ex peccato est, et ad peccatum inclinat, ut docet Conc. Trid., Sess. 5. Canone 5. Secunda est motus inordinatus, qui rationem praevenit eamque peccati tenebris velut offundit, ut voluntatem non reluctante rationis dictamine facilius ad peccatum pelliciat. Tertia denique est motus inordinatus et liber, quo voluntas concupiscentiae illecebris ac stimulis agitata rei vetitae assensum praebet. Concupiscentia primo et secundo modo sumpta potest remanere in homine iusto, utpote cum non sit formaliter peccatum, sed tantum ad illud pelliciat; secus vero est de concupiscentia tertio modo sumpta, maxime quando res vetita, cui consensum praebet voluntas, magni est ponderis, ita quod consensus ille habeat rationem peccati mortalis.

Obiiciunt 5. Nullus quantumvis iustus eximitur a peccato, nisi perfecte impleat praeceptum charitatis; etenim qui non diligit manet in morte: sed ex S. Aug. lib. De Perfectione iustitiae. c. 8. praeceptum charitatis perfecte non implebitur, nisi in futura gloria: igitur iustus quilibet hac in vita aliquo semper peccato vitiatur. — Distinguo minorem: praeceptum illud non implebitur perfecte, hoc est, appretiative:

Nego: hoc est, intensive, ea scilicet intensione et perfectione, qua Deus a creatura debet diligi. Concedo minorem, et nego consequentiam: quamvis enim hac in mortali vita teneamur Deum diligere ex tota anima, ex toto corde, et ex totis viribus; non tamen tenemur id exequi secundum omnimodam intensionem et perfectionem, qua dilectio illa potest a creaturis exerceri pro suo statu; certum enim est proportione servata, longe praestantiorem esse virtutem beatorum, quam viatorum. Sed tantum virtute illius praecepti tenemur diligere Deum appretiative, ita quod eum pluris faciamus, quam caetera quaque obiecta diligibilia: quod utique iustus quilibet exsequitur, dum in iustitia et divinorum mandatorum observantia perseverat.

NOTANDUM 1. Duplicem a Theologis distingui rerum oppositionem: unam quidem physicam; alteram vero moralem et demeritoriam. Prior est quae intercedit inter entitates physicas positivas naturales invicem pugnantes, ut inter calorem et frigus, album et nigrum. Altera vero reperitur inter extrema a seipsis dissita, non ratione entitatum physicarum, sed ratione dignitatis et indignitatis, vel ratione ordinationis superioris volentis utrumque illud extremum subsistere aut conservare. Hinc controversia est, an gratia et peccatum physice opponantur, et ita sese invicem excludant, vel positive, sicut frigus calorem, vel saltem privative, sicut lux tenebras et tenebra lucem: an tantum moraliter, et ex ordinatione Dei. Priorem partem tuentur Caietanus, 1.2 q. 93. et Vasquez, disp. 201. quos non pauci Recentiores sequuntur: posteriorem vero tuentur cum Subtili Doctore illustriores quique Theologi.

NOTANDUM 2. Quod etsi compertum sit et certum apud Theologos, gratiam sanctificantem et peccatum, iuxta ordinariam rerum dispositionem et usitatam divinae providentiae ordinationem, nusquam simul subsistere, inter eos tamen non conveniunt an secundum extraordinariam Dei potentiam, et praeter statutas leges possint haec extrema opposita invicem stare, ita quod peccatum non solum actuale seu peccaminosus actus elici possit ab homine iusto non deperdente propterea iustitiam, quam Deus extraordinaria virtute conservarit, sed etiam reatus ille culpae, seu macula peccati post elicitum actum in peccatore remanens, subsistere possit cum illa caelesti ac divina qualitate iustificantis gratiae. Negativam partem nonnulli Veteres ac Recentiores tuentur; affirmativam autem plurimi cum Subtili Doctore propugnant.

NOTANDUM 3. Seu potius revocandum ex quinto volumine, Tractatu De peccatis, peccatum mortale habitualiter manens non esse dumtaxat privationem gratiae ablatae propter peccatum, sed esse ipsummet peccatum actuale moraliter manens, donec a Deo remittatur vel condigna satisfactione deleatur: sicut inter homines delicta et offensae moraliter subsistunt, donec vel per gratiam condonentur, vel per aequalem satisfactionem aut solutionem extinguantur. Hinc fit quod remissio peccati non sit praecise infusio gratiae, sed, ut docet Doctor in 1. dist. 16. quaest. 2. illa peccati remissio, et gratiae infusio sint revera duae mutationes si non reales, saltem morales, ut fusius intra demonstravimus. Quapropter non est absolute consequens, quod ad infusionem gratiae necessario sequi debeat peccati remissio, ut patebit intra. Tria igitur potissimum veniunt hac in Quaestione solvenda: Primum quidem, an peccatum et gratia sese invicem expellant physice et naturaliter: an dumtaxat moraliter, et ex ordinatione divina. Secundum, an de via ordinaria invicem subsistere possint, saltem pro aliquo temporis instanti. Tertium denique, an per extraordinariam Dei ordinationem peccatum tam actuale quam habituale cum sanctificante gratia possit permanere.

Conclusio prima. — GRATIA SANCTIFICANS ET MORTALE PECCATUM NON OPPONUNTUR INVICEM NEC SESE EXPELLUNT PHYSICE, SED MORALITER DUNTAXAT: IDEMQUE NON EX NATURA REI, SED EA ORDINATIONE DIVINA. Haec Conclusio duabus maxime partibus constat: quarum prima est Doctoris in 8. d. n. ⟦illegible⟧ ubi probat odium proximi non pugnare cum charitate ex natura rei, nec illam destruere naturaliter, sed dumtaxat demeritorie: Transgressio enim praecepti, inquit, non corrumpit positivum habitum, nec actum diligendi Deum: sed demeretur ut Deus se subtrahat, et sic nec habitus nec actus possit inesse. Idem dicendum est de peccato respectu gratiae, quam a charitate realiter non esse distinctam, ex ipso Doctore supra probatum est. Quod insuper aperte docet in 1. d. 1. n. 33. ubi ait, gratiam et virtutes infusas in nobis corrumpi per aliquem actum nostrum, non quasi per naturam repugnantiae, sed solum per causam demeritoriam; anima enim peccans meretur quod gratia non conservetur in ea. Et sic in secundo instanti naturae propter tale demeritum quasi praecedens Deus non conservat gratiam, et sic annihilatur.

Probatur haec veritas: oppositio physica est vel relativa inter relationes invicem e diametro pugnantes, vel contraria, vel contradictoria, vel privativa: sed neutro ex his modis peccatum et gratia sanctificans invicem pugnant: igitur non opponuntur invicem, nec sese expellunt physice. Maior est certa. Minor itidem facile constat: Primo namque apparet gratiam et peccatum non invicem pugnare, nec contrarie, nec relative: haec siquidem oppositiones intercedunt solum inter formas positivas in eodem subiecto respectu eiusdem incompatibiles, ut calor et frigus in eodem subiecto, paternitas et filiatio in eodem fundamento respectu eiusdem termini: peccatum autem non est quid positivum, ut abunde probavimus Disputatione De peccatis: subindeque iis oppositionibus cum gratia sanctificante non militat. — Non etiam invicem pugnant contradictorie: quippe oppositio haec intercedit dumtaxat inter ens et non ens universim acceptum: gratia autem et peccatum non habent hanc generalem latitudinem entis et non entis: imo sunt intra determinatos ac speciales cancellos entis et non entis specialis. Denique non pugnant invicem privative: nam peccatum non est formaliter privatio ipsius gratiae sanctificantis, sed rectitudinis et conformitatis, quae actui peccaminoso inesse deberet. Confirmabitur haec ratio ex infra dicendis, et quae adversus hanc veritatem solent obiici, simul solventur.

Secunda pars est similiter eiusdem Doctoris in l. c. dist. 16. num. 18. ubi ait, quod gratia et peccatum non sunt opposita immediate simpliciter ex natura extremorum, sed ex institutione divina: et non sequitur inductio unius ad motionem alterius, nisi in oppositis immediatis secundum se: sed an gratiam sequatur expulsio culpae, dubium est, cum non sint formaliter opposita: quam utique veritatem sic probat ibid. num. ⟦illegible⟧.

In iis quae invicem formaliter opponuntur, causa effectiva et productiva unius oppositorum est destructiva alterius: agens enim producens calorem v. g. destruit frigus, et formam in subiectum inducens privationem eiusdem formae ab illo removet: sed causa effectiva peccati non est destructiva gratiae; voluntas enim creata sola est effectiva peccati, quia ab ipsa est culpa et actus peccaminosus depravatus ac reatus: illa tamen non potest destruere gratiam, quia gratia non destruitur, nisi annihiletur: creatura autem non potest aliquid physice annihilare, sicut nec creare, maxime de potentia ordinaria, ut omnes fatentur: igitur gratia et peccatum non pugnant formaliter ex natura rei, sed dumtaxat ex dispositione et ordinatione divina.

Secundo. gratiae donatio et peccati expulsio sunt duo distincta beneficia, gratis a Deo concessa: ergo unum non importat necessariam consecutionem seu praesentiam alterius. Patet antecedens ex Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. i. dicente iustificationem non esse solam remissionem peccatorum, sed et sanctificationem et renovationem interioris hominis per voluntariam susceptionem gratiae et donorum. Eandem veritatem docet S. Augustinus tract. 72. in Ioan. ubi ait: Iudicet qui potest utrum maius sit iustos Angelos creare quam impios iustificare: certe si aequalis est utrinque potentiae, hoc maioris est misericordiae. Ibi expresse ait expulsionem peccati distinctum esse beneficium ab ipsa infusione gratiae, quae Angelis concessa fuit in eorum creatione, ut cum ipso docuimus in tractatu De Angelis. Igitur aliud est gratiam infundere, aliud peccatum remittere, et utrumque Dei gratuitum beneficium est; subindeque potest unum conferre seorsim ab alio: et consequenter unum naturaliter et necessarie non sequitur ad positionem alterius. Patebit evidentius, et firmabitur insuper haec veritas ex dicendis infra.

Dices. Si gratiae infusio non inferret necessario peccati remissionem, haecque esset quoddam beneficium ex illa consequens, sequeretur applicationem meritorum Christi non tantum fieri in ipsa infusione ⟦illegible: locus interruptus⟧ Domini nostri Iesu Christi communicat: id tamen in hac impii iustificatione fit, dum eiusdem sanctissimae Passionis merito per Spiritum sanctum charitas Dei diffunditur in cordibus eorum qui iustificantur, atque ipsis inhaeret: unde in ipsa iustificatione cum remissione peccatorum haec omnia simul infusa accipit homo per Iesum Christum, cui inseritur per fidem, spem et charitatem. Quibus verbis significat unicam esse causam formalem iustificationis, qua non solum sit hominis interior renovatio, sed etiam peccatorum remissio. Instantia maioris patet; si enim peccatorum remissio non necessario et naturaliter sequatur ad infusionem gratiae, necesse erit ut Christi merita in ipsa infusione gratiae applicatae denuo applicentur, ut eorum intuitu maximum donum, nempe peccatorum remissio, consequatur. — Respondeo, negando ⟦illegible⟧ maiorem: quamquam enim gratiae infusio et peccatorum remissio sit duplex beneficium, quorum unum naturaliter ex alio non sequitur, inde non est consequens, quod ipsa Christi meritorum applicatio etiam debeat esse duplex; ad id namque sufficit, quod Christi merita per gratiae infusionem semel applicentur, ut pariter valeant ad remissionem peccatorum, quae ex gratiae sanctificantis infusione, iuxta decretum divinum, de via ordinaria infallibiliter sequitur, non quidem physice et ex natura rei, sed dumtaxat moraliter et ex ordinatione divina.

Dices 2°. Peccatum est aversio habitualis a Deo; gratia vero habitualis ad Deum conversio: sed aversio et conversio ex natura rei opponuntur: ergo seclusa quavis Dei ordinatione peccatum et gratia opponuntur. — Distinguo minorem: aversio et conversio eiusdem rationis, et intra eamdem lineam invicem opponuntur, concedo: secus, nego: unde negatur consequentia. Aversio enim a Deo per peccatum est quid morale et in genere moris: conversio autem ad Deum per gratiam est quid physicum et in genere entis; unde unum alteri non opponitur ex natura rei. His adde, quod gratia ex natura rei et vi naturalis entitatis non habeat praecise, quod sit ad Deum formaliter conversio, sed dumtaxat ex ordinatione Dei talem qualitatem producentis et ordinantis ut sit medium conversionis animae ad ipsum, et motivum ipsius amoris erga ipsam.

Dices 3°. Dum iustificatur peccator, duo occurrunt effectus formales, scilicet ipsius interioris renovatio, et peccati remissio et condonatio: duo autem illi effectus vel proveniunt ab una eademque forma, vel a duabus. Si ab una, vel ea est forma intrinseca, puta gratia, vel extrinseca, nempe Dei miserentis simplex et gratuita condonatio ac favor externus. Si proveniant a gratia; ergo gratia ex natura rei et formaliter expellit peccatum, et subinde peccati expulsio naturaliter sequitur ad infusionem gratiae. Si a favore externo, consequens est, quod non iustificemur per gratiam inhaerentem, cuius contrarium apparet ex Quaestione praecedenti. Si autem duo illi effectus pro formali proveniant a duabus causis, quarum una sit pura interna gratia sanctificans, altera vero sit externus Dei favor, sequitur, quod sit duplex causa formalis nostrae iustificationis, cuius contrarium apparet ex Concilio Tridentino supra laudato: sequitur etiam quod iustificemur partim per aliquid internum, partim per aliquid externum, cuius falsitas etiam constat ex dictis. — Respondeo, duos illos formales effectus ab unica dumtaxat gratia procedere, non quidem ex natura rei, sed tantum ex ordinatione divina, nam favor ille externus, hoc est Dei misericordia et bonitas, est dumtaxat causa efficiens, non vero formalis iustificationis.

Conclusio secunda. — GRATIA ET PECCATUM MORTALE NON POSSUNT SIMUL DE VIA ORDINARIA SUBSISTERE PRO ALIQVO INSTANTI. Ita Doctor in 2. dist. 5. quaest. 1. n. 6. et in ⟦illegible: dist./q. reference garbled in OCR ("in t. dist. t. q.5.")⟧ ubi respondens ad tertium argumentum ait quod baptismus expellit omne peccatum, non quia eodem instanti insit gratia et peccatum, etc. Colligitur ex S. Augustino, lib. 3. De libero arbitrio, cap. 15. ubi ait:

Ne puncto temporis pulchritudo (scilicet gratia) turpetur, ut sit in ea ⟦perrati?⟧ dedecus.

Probatur primo. Secundum legem et providentiam a Deo statutam, nulli infunditur charitas habitualis quin Christo perfecte uniatur, et vivum eius membrum eliciatur: atqui ex Concilio Tridentino, Sess. VI. Can. 7. Nihil est damnationis iis, qui vere consortium sunt cum Christo, neque potest quisquam esse membrum Christi vivum, et simul etiam mortuum per peccatum. Insuper ex 1. Ioan. IV. Qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo. Sed nemo potest etiam per instans in Deo manere, et simul per instans esse ab illo alienus per peccatum mortale: ergo gratia et peccatum nequeunt esse simul.

Denique, gratia peccatum expellit demeritorie: sed nulla est repugnantia ut in eodem instanti in quo homo meretur poenam ipsa infligatur: ergo in eodem instanti in quo homo peccat expellitur gratia, et subinde nequidem per instans invicem subsistunt. Minor probat a simili. Nam dum quis sese ultimo disponit ad gratiam per confessionem, meretur de congruo gratiam, quae ipsi in eodem instanti temporis confertur: similiter augmentum gratiae datur in eodem instanti temporis, in quo actu intensiori charitatis meretur: ergo similiter expulsio gratiae, quae est poena peccati, causatur in eodem instanti temporis quo quis peccat.

Dices 1. Gratia subtractio est poena propter peccati demeritum inflicta: ergo oportet prius sit peccatum consummatum, quam gratia expellatur; et consequenter gratia et peccatum sunt simul pro aliquo temporis instanti. — Nego consequentiam: peccatum enim consummatum est prius prioritate, duitaxat naturae, non autem prioritate temporis, quam sit gratiae expulsio: sicut privatio formae physicae prius recedit a subiecto prioritate naturae, quam inducatur forma, non vero prioritate temporis: alioquin per aliquod tempus instans subiectum existeret omni forma denudatum.

Dices 2. Doctor Subtilis in 4. dist. 17|ordinatio:liber.4/distinctio.17. quaest. 2. n. 13. dicit quod in illo instanti, in quo deletur peccatum, charitas inest: ergo censet peccatum et charitatem, quae eadem est realiter cum gratia sanctificante, posse simul per aliquod instans existere. — Nego consequentiam: Doctor enim affirmat equidem, quod deletio peccati et gratia sint simul, non vero quod peccatum et gratia simul existant.

Instabis. Actualis remissio peccati connotat peccatum actuale existens: sed ex concessis gratia et remissio peccati actualis possunt esse simul: ergo etiam peccatum et gratia simul subsistere possunt. — Distinguo maiorem: remissio actualis peccati connotat actuale peccatum, quod existit: nego: quod desinit: concedo: sicut a pari illuminatio connotat tenebras non existentes, sed desinentes.

Conclusio tertia. — PER EXTRAORDINARIAM DEI POTENTIAM GRATIA SANCTIFICANS ET PECCATUM MORTALE NON MODO HABITUALE, SED ETIAM ACTUALE SIMUL EXISTERE POSSUNT IN EODEM SUBIECTO.

Ita Doctor in 4. dist. 16. quaest. 2. cui subscribunt Ockam, q. 3. art. 1. Mayronius, in 2. dist. 21. Gabriel, in 1. dist. 11. Bellarminus, lib. 2. De Iustificatione. c. 16. Suarez lib. 4. De Gratia. c. 11. et totô c. 20. et celebriores quinque Recentiores.

Probaturque primo: Deus absoluta sua potentia id potest exequi, quod contradictionem et aliquam manifestam oppositionem non implicat: sed nulla evidens apparet contradictio quin peccatum et gratia in eodem subiecto simul subsistant: igitur per absolutam Dei potentiam id fieri potest. Maior constat. Minor probatur: primo quia gratia habitualis et peccatum invicem, ut diximus, non opponuntur, neque contradictorie, quippe non pugnant ut ens et non ens; neque contrarie, quia peccatum non est quid positivum; neque relative, quia relationes sunt quid positivum, cuiusmodi non est peccatum; neque etiam privative, quia peccatum non consistit formaliter in physica privatione gratiae habitualis, sed in privatione rectitudinis actualis: igitur nulla oppositione peccatum et gratia invicem pugnant: ac proinde simul utrumque Deus servare potest in eodem subiecto, ita quod possit non remittere peccatum ei, cui gratiam sanctificantem largitur.

Secundo: gratia habitualis et sanctificans cum a solo Deo produci possit physice, etiam ab eo solo physice potest destrui, et eius conservatio suspendi: sed posito peccato nihil est quod physice Deum cogat ad destruendam gratiam et suspendendum concursum conservativum illius, sicut a pari producto calore in aqua, non cogitur Deus ad destruendum et auferendum ab ea ⟦leg. ignem? raw: trigus⟧: igitur sicut Deus potest calorem et ⟦leg. ignem? raw: irigus⟧ in eodem subiecto conservare, pari ratione absoluta sua potentia poterit gratiam sanctificantem una cum peccato in eadem voluntate conservare.

Tertio: effectus formalis gratiae est constituere hominem a Deo specialiter diligibilem et dilectum: effectus vero formalis peccati est constituere subiectum aversum a Deo et conversum ad creaturas: sed haec duo non repugnant simul, nam diligere alterum, et mutuo non diligi, aut etiam offendi ab illo, non implicant, ut constat in humanis, Pater enim plerunque filium amore prosequitur, a quo non solum amore reciproco non diligitur, imo inobedientia, et animi repugnantia offenditur.

Confirmatur: si homo in natura pura conditus peccaret, Deus posset illum non statim annihilare, sed in suo esse naturali conservare: at sic illam conservando consequens esset, quod ipsum diligeret amore naturali: ergo Deus potest hominem non diligentem se, imo sibi aversum conservare. Igitur a simili, si homo in statu gratiae peccaret, Deus posset gratiam in illo conservare, et sic eum servando diligere amore supernaturali: sicut enim diligere personam propter bonitatem naturae, et odio habere ipsius actionem, non pugnant inter se: sic nec diligere personam propter habitualem gratiam, et simul odium habere eius pravam actionem, implicabunt.

Obiicies. 1. Non potest simul esse peccatum mortale actuale cum actuali Dei dilectione super omnia: ergo nec gratia seu charitas habitualis et peccatum actuale sive habituale simul subsistere possunt.

Respondeo. Concesso antecedente, nego consequentiam: disparitas enim est, quod duo actus vitales contrarii et includentes contradictionem in obiectis suis non possunt esse simul, etiam de potentia absoluta, quia unus destruit obiectum alterius, ut assensus et dissensus circa idem, vel dum assensus circa obiecta contradictorie opposita: tales autem sunt dilectio Dei super omnia et actuale mortale peccatum: nam dilectio Dei super omnia includit formaliter, aut saltem virtualiter efficacem displicentiam omnis peccati mortalis, et nolitionem illius una cum absoluta voluntate ac proposito non peccandi; cum hoc autem proposito atque nolitione manifeste pugnat peccatum actuale, quia non committitur sine actuali voluntate illi proposito contraria. Secus autem est de gratia habituali et peccato mortali actuali aut habituali: quia mortale peccatum non consistit formaliter in carentia physica habitus gratiae seu charitatis, sed in privatione rectitudinis, cum qua manente habitualiter, vel etiam actu, non repugnat conservari habitus gratiae seu charitatis: licet enim habitus gratiae ex natura sua postulet moraliter, ut non conservetur in subiecto tam prave affecto, et indigno: id tamen non importat Dei necessitatem absolutam non conservandi gratiam: Deus enim potest agere secundum exigentiam moralem, atque etiam naturalem formae creatae, et ea conservare, quae alias sese destruerent.

Obiicies. 2. Implicat aliquem esse simul iustum et iniustum, Deo gratum et exosum, dignum ipsius gloria, simulque indignum, et addictum aeternae morti ac damnationi: atqui per gratiam sanctificantem habet homo, quod sit iustus, et Deo gratus, ac vitae aeternae dignus; peccatum vero, quod sit iniustus, Deo exosus, et morti aeternae addictus: igitur implicat aliquem habere simul peccatum et gratiam.

Distinguo. Minorem: qui est in gratia est iustus, Deo gratus, et vitae aeternae dignus, physice, et ex natura rei, nego: moraliter, et ex beneplacito, et ex ordinatione Dei, concedo. Inde neganda est consequentia: gratia enim haec homini iustificato non tenet nativa sua virtute, sed dumtaxat ex ordinatione divina, ut diximus: subindeque non obstante hac morali dispositione et ordinatione, posset Deus gratiam physice conservare cum peccato. Hinc adde quod esse gratum et exosum Deo, idem dicendum de caeteris, non sint effectus contradictorii, sed dumtaxat contrarii, provenientes ex distinctis fundamentis. Hinc sicut contraria divinitus conservari possunt: sic non obstantibus moraliter oppositis, principia ex quibus proveniunt, possunt simul subsistere: unus enim et idem homo ratione diversi principii, potest esse eiusdem rei dignus et indignus: sic filius Regis iure nativitatis et primogeniturae dignus est regia corona et regno; quibus tamen propter facinora, aut coniurationem in Patrem iudicatur indignus; sic pariter homo qui crearetur in puris naturalibus, vi naturae suae dignus esset beatitudine aliqua naturali, cuius tamen fieri posset indignus moraliter et demeritorie propter peccatum.

Obiicies. 3. Per peccatum mortale est homo habitualiter aversus a Deo; per gratiam vero habitualiter ad ipsum conversus: sed idem non potest simul esse conversus et aversus respectu eiusdem, sicut nec esse ⟦leg.? raw: unieus⟧ et distinctus: igitur nec potest aliquis habere simul peccatum et gratiam.

Distinguo maiorem. Per mortale peccatum homo est aversus a Deo, et per gratiam conversus omnimode et totaliter, nego: secundum quid, concedo. Peccatum enim non est aversio omnimoda et totalis a Deo, sed tantum secundum quid, nempe per modum offensae et iniuriae remanentis habitualiter, donec a Deo remittatur. Similiter gratia sanctificans et charitas non est omnimoda conversio excludens omnem omnino aversionem, sed tantum eam, quae fieret per odium Dei: unde etiam compatitur habitus vitiosos dilectioni et conversioni ad Deum oppositos: et subinde gratia necessario et absolute peccatum non excludit.

Obiicies. 4. Deus non potest simul eundem hominem odisse et diligere: sed odit habentem peccatum, et diligit habentem gratiam: igitur idem homo utrumque habere non potest.

Distinguo maiorem. Respectu eiusdem, et ratione unius, eiusdemque motivi, concedo: ratione diversi, nego. Deus enim quosvis peccatores odit et amat; odit quidem quatenus ei adversantur, diligit vero quia sunt opera manuum suarum: Diligis enim omnia, quae sunt, et nihil odisti eorum, quae fecisti. Sap. 2. Inde non repugnat quod idem diversa ratione sit amabile secundum quid, et secundum aliud odibile.

Obiicies. 5. Si gratia subsistere posset cum peccato, sequeretur quod expulsio peccati non esset formalis effectus gratiae, et dum Deus desineret velle gratiam una cum peccato conservare, tunc peccatum non pelleretur per gratiam, sed per solam Dei voluntatem: at consequens est contra communem sententiam Theologorum: ergo et illud unde sequitur.

Nego sequelam maioris. Cum enim expulsio peccati sit dumtaxat effectus secundarius gratiae, non est consequens, quod si a Deo impediatur, censeatur propterea destrui: sicut a simili expulsio ignis non minus esset effectus formalis caloris, licet per absolutam potentiam a Deo suspenderetur aliquamdiu, ut ignis cum calore in eodem subiecto conservaretur. Nec sequitur etiam, quod cum ⟦garbled in scan: raw "darium, quem antea suspendebat"⟧

Obiicies. 6. Quando Deus non potest utramque formam oppositam conservare, v. g. peccatum et gratiam, non opus est speciali Dei voluntate ad auferendam unam ex illis, sed sufficit, quod inducatur forma opposita: sicut quia Deus non potest simul conservare in eadem columna denominationes dexterae et sinistrae respectu unius et eiusdem animalis, ideo posita denominatione dexterae excluditur denominatio sinistra sine alia speciali Dei voluntate: ergo quia Deus nequit conservare gratiam et peccatum de via ordinaria, sufficiet quod gratia concedatur animae, ut ab ea recedat peccatum.

Respondeo. Antecedens esse ⟦leg. verum? raw: rerum⟧, quando formae ex natura rei oppositae sunt et repugnantes, quales sunt dextrum et sinistrum, secus vero si opponuntur dumtaxat demeritorie et moraliter, ut peccatum et gratia.

Obiicies ultimo Doctorem Subtilem in 2. dist. 37. n. ⟦?⟧ dicentem, privationem gratiae non est peccatum, nisi in quantum est iustitiae debita. Censet igitur peccatum esse privationem gratiae debitae: sed forma, et privatio formae etiam de potentia absoluta nequeunt esse simul: igitur nec gratia et peccatum.

Respondeo. Ideo Doctorem appellare peccatum privationem iustitiae, quia haec privatio est effectus peccati: effectus autem plerumque appellatur nomine causae, qua ratione S. Paulus concupiscentiam appellat peccatum, non quod talis sit formaliter, ut iam saepius diximus, sed quod sit ex peccato, et ad peccatum inducat. Adde quod Subtilis Doctor id non probat absolute, sed ex suppositione; addit enim postea: quod (scilicet gratia) voluntas demeritorie se privarit.

NOTANDUM 1. Quod cum peccatoris iustificatio sit transitus a statu peccati ad statum gratiae, et a ratione hominis Deo exosi ad rationem dilecti, necesse est quod transitus ille concipiatur veluti motus a termino a quo ad terminum ad quem, videlicet a peccato quod abiicitur et deseritur, ad gratiam sanctificantem, quae acquiritur et suscipitur: non secus ac in generatione naturali fit motus a privatione formae ad ipsam formam. Inde quaeritur apud Theologos, an illa peccati abiectio, et gratiae acquisitio sint unica dumtaxat, an vero duplex mutatio essentialiter distincta, quarum utraque revera sit realis.

NOTANDUM 2. Quod cum solius Dei sit auctoritate plenaria et absoluta peccatum remittere et solvere, ad idque summum ac plenum ius habeat, cumque duplex solito concipiatur ac distinguatur peccati remissio, alia quidem per simplicem condonationem, qua persona laesa offendenti culpam gratis et ex pura clementia remittit: alia vero per debitam satisfactionem, qua reus promeritus poenas luendo exacte satisfacit personae offensae secundum legis praescripta; ita quod Iudex ex aequo pronuntiare possit reum ab omni debito et reatu solutum esse; hinc controvertitur apud Theologos utrum Deus plenario iure, gratis et ex pura clementia remittere possit peccatum, non solum absque ulla satisfactione ex parte peccatoris, sed maxime absque infusione ullius gratiae sanctificantis, et per solam dumtaxat condonationem externam.

NOTANDUM 3. Peccatum cogitari posse remitti per solam condonationem externam, et absque ulla condonatione gratiae tripliciter: nimirum primo mediantibus actibus supernaturalibus, quorum intuitu Deus peccatum remittat, tamquam propter dispositiones convenientes ad remissionem, et sufficientes ex ordinatione divina: secundo absolute loquendo, et sine ullo praevio actu supernaturali ex parte peccantis, sed dumtaxat ratione quorumdam actuum pure naturalium, puta poenitentiae naturalis, cuius intuitu Deus plenaria sua auctoritate, tali poenitentia, quamvis improportionata ad remissionem peccati, contentus, vellet tamen peccatum illud condonare et remittere: tertio denique cogitari potest fieri talis remissio sine ullo actu peccatoris sive naturali sive supernaturali, atque etiam sine ulla mutatione physica ipsius peccatoris.

Duo itaque veniunt in praesenti Quaestione discutienda: Primum, an peccati remissio et gratiae infusio sint duae mutationes essentialiter distinctae: Secundum, an peccatum remitti possit per solam externam et gratuitam condonationem absque ulla infusione gratiae.

Conclusio prima. — REMISSIO PECCATI ET INFUSIO GRATIAE SUNT DUAE MUTATIONES ESSENTIALITER DISTINCTAE. Ita Doctor in I. dist. 16. q. 2. cui subscribit Suarez lib. T. cap. 11. necnon et plures alii Moderni.

Probatur primo ex Concil. Trident., Sess. 6. cap. 7. ubi ait:

Iu> stificatio non est sola peccatorum remissio, sed est renovatio. Et infra: In ipsa iustificatione cum infusa accipit homo. Quod tamquam duo distincta enumerat remissionem peccati, et renovationem: notetur illa coniunctio, et. Idem habet S. Chrysostomus, Homil. 20. in Genesim, dicens: Per contritionem non solum Deus largitur vulnerum curam, et a peccatis mundos ostendit, sed et eum qui innumeris peccatorum sarcinis gravatur, iustum facit. Quibus verbis duae mutationes significantur, non secus ac cum dicimus: per calefactionem non solum producitur calor, sed etiam expellitur frigus; quo certe loquendi modo non utimur, dum de mutatione unica ac simplici fit sermo: non dicimus enim, quod per illuminationem non tantum producitur lumen, sed etiam tenebrae pelluntur; luminis enim diffusio est ipsamet tenebrarum depulsio. — Favet etiam Concilium Noguntinum ultimum cap. i. ubi agens de iustificatione dicit: Quae iustificatio cum peccatorum remissione etiam sanctificationem, et interni hominis renovationem confert.

Probat Conclusionem Doctor, loco supra laudato num. 1. quatuor rationibus: Primo quidem: unum et idem simpliciter non potest multiplicari et non multiplicari, alioqui esset unum et non unum: si remissio peccati multiplicatur; non multiplicatur autem infusio gratiae; plures enim sunt peccatorum remissiones, eo enim modo, quo quis dicitur peccator per actum peccati transeuntem, sic multipliciter dicitur peccator a multis culpis, dum eas admisit, quarum quaelibet propriam debet habere remissionem, quippe cum una remissio possit esse cum alia, puta si peccator unum peccatum admisisset, et non aliud: gratiae autem infusio est unica, non enim est necesse, quod plures infundantur gratiae sanctificantes, ut peccator iustificetur. Imo id foret superfluum, quia per unius dumtaxat gratiae infusionem peccator sufficienter iustificatur: igitur gratiae infusio et peccati remissio non sunt unica dumtaxat mutatio. — Secundo, idem non separatur a seipso: sed infusio gratiae et remissio culpae possunt ab invicem separari: ergo sunt duae distinctae mutationes. Probat minimum Doctor: tum quia, ut dicemus in Conclusione sequenti, potest fieri remissio per externam condonationem absque ulla gratiae infusione; sicque remissio haec ab infusione gratiae separari potest: tum quia de facto Deus contulit primis parentibus absque ulla eorum peccati praecedentis remissione: igitur gratiae infusio et peccati remissio seorsim existere possunt, et subinde non sunt unum et idem. — Tertio, culpa et gratia non sunt formaliter opposita, nec formaliter repugnantia ex natura rei: alioqui voluntas creata, quae est effectiva peccati et culpae, esset etiam effective destructiva gratiae; causa enim productiva unius formaliter oppositorum est destructiva alterius, siquidem ignis qui producit calorem in subiecto, ab eo frigus removet: sed falsum est quod voluntas creata possit effective destruere gratiam, alioqui virtute naturali et propria possit annihilare: sicut enim gratia non producitur, nisi per creationem, ita dumtaxat per annihilationem desinere potest: at illa, quae non sunt formaliter opposita, possunt sine invicem existere, nec unum necessario infert positionem alterius: igitur gratiae infusio, et peccati remissio non consequuntur sese necessario; ac proinde non fiunt per unicam simplicem mutationem. — Quarto denique: una mutatio non est ad aliquam formam positivam, nisi ab eo quod est formaliter eius privatio: sed peccatum, ut diximus, non est formaliter privatio gratiae sanctificantis; unica enim forma non habet nisi unicam privationem: peccatum autem multiplicari potest in peccatore, qui iam gratiam amisit per primum peccatum, adeoque peccatum non est formaliter privatio gratiae.

Dices 1°. Concil. Trident., Sess. 6. cap. 3. dicit iustificationem esse translationem a statu peccati ad statum gratiae. Et cap. 7. Homo, inquit, per susceptam gratiam et donorum ex iniusto fit iustus, et ex inimico amicus: ergo censet quod immediate et sine nova mutatione per infusionem gratiae peccatum formaliter remittitur; subindeque quod in iustificatione peccatoris sit unica dumtaxat mutatio. —

Nego consequentiam, et ad antecedens dico quod Concil. dumtaxat dicat in iustificatione peccatoris fieri verum motum a contrario in contrarium terminum; ita ut sit expulsio peccati et introductio gratiae; non autem intendit Concilium quod ille motus sit unicus dumtaxat et simplex, sed compositus ex duplici motu, qualis videlicet reperitur in productione caloris, et expulsione frigoris, ubi duo sunt motus essentialiter distincti: unus a non esse caloris ad esse eiusdem; alter vero ab esse frigoris in subiecto ad non esse eiusdem.

Dices 2°. Si duplex intercedat mutatio in iustificatione peccatoris, necessum est, quod duplex intercedat forma; duplex enim reperitur effectus formalis, nempe hominis renovatio et peccati depulsio: sed id videtur esse contra mentem Concilii Trident. affirmantis nos per eandem gratiam a peccato mundari et renovari: igitur non potest esse duplex mutatio. —

Nego sequelam maioris; licet enim in iustificatione peccatoris duplex sit effectus, illi tamen ab unica forma possunt procedere: sic ab uno calore subiectum fit calidum et frigore vacuum, subindeque non est necesse, quod licet sit duplex mutatio, duplex etiam forma interveniat.

Quaeres 1°. An mutationes illae sint reales? — Respondet Doctor ibidem num. 64. quod infusio gratiae et remissio culpae non sunt duae mutationes reales; quia remissio culpae cum non sit ad aliquam formam positivam, nec necessario tollat aliquid reale positivum, non potest etiam esse mutatio realis et positiva: non enim est mutatio realis, nisi ut in terminum realiter positivum vel privationem realem: igitur est unica dumtaxat mutatio realis, nempe infusio gratiae, quia est ad formam realem: alia vero moralis, quam ideirco mutationem rationis ibidem appellat Doctor, quia nempe non est ad aliquem terminum realem.

Quaeres 2°. Quaenam ex his mutationibus magis praecipue a Deo intendatur? — Respondet Doctor in 1. dist. 1. quaest. 6. quod magis praecipue Deus intendat infusionem gratiae: Nam, inquit num. 9. agens secundum rectam rationem principalius intendit perfectionem, quam carentiam defectus sive imperfectionis, quia non intendit illam carentiam, nisi propter perfectionem: igitur Deus principalius intendit perfectionem positivam, puta gratiae infusionem, quam carentiam imperfectionis, videlicet remissionem peccati.

Dices. Ex prima Ioan. cap. 5. In hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera Diabuli: sed diaboli operum dissolutio non alia est, quam peccati remissio: igitur haec praecipue a Deo intenditur. Insuper S. Augustinus lib. 22. De Civit. Dei, c. 27. ait: Nostra iustificatio potius remissione peccatorum constat, quam prosecutione virtutum: ergo praecipua mutatio est peccatorum remissio. Denique, gratia non infunditur, nisi ut peccatum expellatur: ergo talis expulsio est primo intenta. —

Nego has omnes consequentias, et ad primum antecedens dico, Christum Dominum praecipuum ob finem venisse, ut vitae gratiae nobis largiretur, iuxta illud Ioan. 10. Veni ut vitam habeant, et abundantius habeant: quae vitae celestis et divinae communicatio, cum sit incompatibilis cum peccato, consequenti fine censetur Christus venisse, ut peccatum solveret. —

Ad secundum dico S. August. non comparare infusionem gratiae cum expulsione peccati; sed dumtaxat intendit, quod nostra iustitia, cum sit labilis et praeceps, nec diu perseverans, quippe homo saepe resurgit, et iterum labitur, inde fit quod ratio peccati videatur esse diuturnior et perseverantior, quam status gratiae et iustitiae. —

Ad tertium dico, equidem intendi gratiam, ut remittatur peccatum, non quod peccati remissio sit primarius illius infusionis effectus, sed dumtaxat secundarius, et consequenter non primo, sed tantum secundario intentus.

Conclusio secunda. — PECCATUM REMITTI POTEST DE POTENTIA DEI ABSOLUTA PER SOLAM EXTRINSECAM ET MERITAM DEI CONDONATIONEM.

Ita Subtilis Doctor pluribis, maxime vero in 1. dist. 16. quaest. 2. num. 1. ubi ait: Potest culpa remitti absque hoc, quod gratia infundatur. potest enim Deus de potentia absoluta hominem creare in puris naturalibus sine culpa, et sine gratia: ergo et post lapsum talem reparare, et ita remittere culpam sine infusione gratiae. Idem sentiunt Seraphicus Doctor in 1. dist. ⟦illegible: dist. number illegible⟧ art. 1. quaest. 7. Ochamus ibidem in 1. q. 3. art. 1. et celebriores quique Veteres. Ex Recentioribus vero Suarez lib. 7. De gratia, cap. 23. Silvius l. 2. quaest. 113. Martinezius disput. 11. q. 7. et plures alii.

Probaturque primo: non minoris est virtutis divina voluntas, quam humana: sed humana voluntas remittere potest offensam per puram et simplicem condonationem et relaxationem: ergo multo magis id divina praestare poterit. —

Confirmatur, quia Deus potest votum relaxare absque ulla prorsus productione qualitatis in eo cui relaxatur, et solum per extrinsecam voti condonationem: ergo pari ratione poterit offensam remittere. —

Nec refert quod illa relaxatio debeat innotescere per revelationem; alioqui vovens non cognosceret se solutum, etc. Dicemus enim, ad voti relaxationem per accidens esse, quod quis sciat se esse solutum; nam si tunc homo teneatur implere votum, id fit non ratione obligationis voti, sed ratione conscientiae erroneae, qua iudicat votum obligare, cum tamen revera non obliget: sicut qui ieiunat die Dominica existimans esse diem ieiunalem ieiunio sacrum, tenetur ieiunio non per se, sed per accidens, propter conscientiam erroneam: igitur revera potest solvi votum, etiamsi illa solutio et relaxatio non innotescat. —

Deinde, gratia habitualis est effectus voluntatis divinae, qua gratis hominem diligit: ergo etiam seclusa gratia Deus poterit hominem diligere: sed in eo casu homo sic a Deo dilectus non erit in peccato. Deus enim peccatores odio habet: igitur poterit solvi peccatum absque gratiae collatione. —

Denique, peccatum et gratia non sunt immediate opposita: ergo tolli potest unum sine introductione alterius. Consequentia patet: etenim quae non sunt immediate opposita habent medium aliquod, atque adeo potest subiectum sine utroque existere. Antecedens pariter constat ex praetata ratione Doctoris; potuit enim Deus ab initio hominem condere sine peccato et gratia, eumque constituere in statu pure naturali: sed potest eundem statum reponere postquam peccavit: nam qualem potuit ab initio creare, talem absoluta sua potentia potest restituere post peccatum. —

Addit Doctor, quod transacto actu peccati, nihil remanet in peccatore praeter reatum culpae, qui maxime explicatur per obligationem ad poenam, quam peccator tenetur luere: sed potest Deus peccatori hanc obligationem remittere, eumque eximere ab ulla poena, absque eo quod ipsi conferat gratiam, aut aliud donum: igitur absque ulla infusionе gratiae remitti potest peccatum per solam externam condonationem.

Dices 1°. Non potest remitti peccatum, nisi per formam, quae expellat id, quo peccator constituitur exosus Deo, et odio ac poena dignus: talis autem forma non est alia, nisi gratia habitualis: igitur non potest remitti peccatum absque illius gratiae infusione. —

Nego maiorem: id enim quod constituit peccatorem habitualiter et formaliter Deo exosum, nihil est aliud, quam peccatum habitualiter manens, donec remittatur: ad id autem remittendum non opus est absolute alia forma, quam relaxatione divina, per quam peccator liberatur a reatu culpae, non secus ac debitor per gratuitam remissionem creditoris liberatur a debito et obligatione contracta per mutuum.

Dices 2°. Nequit homo esse obiectum odii Dei sine peccato: ergo neque obiectum amoris sine gratia. —

Nego consequentiam: ratio autem disparitatis est, quia obiectum amoris fit a Deo, non autem praesupponitur: obiectum vero odii non fit a Deo, sed a peccatore, et sic ad odium divinum praesupponitur: quapropter non potest Deus non odisse peccatorem in peccato existentem, quia peccatum illud divinam indignationem provocat: potest vero ipsum amare absque infusionе gratia, quia potest obiectum amabile aliter constituere, et efficere alio modo, quam per gratiae infusionem.

Dices 3°. Tamdiu Deus intelligitur habere odium et indignationem erga peccatorem, donec ipsi gratiam infundat: ergo non potest illi remittere peccatum sine infusione gratiae. Consequentia constat: manet enim tamdiu peccatum habitualiter, quamdiu peccator est Deo odiosus, et infensus. Antecedens probatur, quia tamdiu Deus intelligitur esse infensus et iratus erga aliquem, quamdiu illum repellit a sua gratia, seu bona voluntate: atqui tamdiu repellit peccatorem a sua gratia sive bona voluntate, quamdiu illi non restituit gratiam ablatam propter peccatum: ergo, etc. —

Nego antecedens: nam ad deponendum odium et indignationem sufficit, quod Deus nolit amplius habere rationem peccati commissi, nec propter illud indignari contra peccatorem, sed voluntarie cedat iuri, quod habebat illum odio prosequendi et puniendi: quod utique absoluta sua voluntate praestare potest.

Ad probationem dico, bonam Dei voluntatem et gratiam hoc sensu acceptam pro quocumque favore gratuito, esse multiplicem; quapropter potest Deus positive unum illorum donorum gratuitorum negare et aliud concedere; atque ita si Deus alicui remitteret peccatum non infundendo gratiam sanctificantem, non censeretur repellere illum ab omni sua bona voluntate, seu favore gratuito: quippe illa peccati gratuita solutio Dei bona voluntatis et favoris magnum foret argumentum, quamvis nollet ipsi ulterius beneficium conferre: creditor enim censetur grande praestare beneficium debitori, dum ipsi debitum relaxat, etiamsi novum favorem ei non conferat.