Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Quamvis praesens gratiae distributio gravissimae non ita pridem inter Doctores Catholicos divisionis ac disputationis tomum, et seminarium tuerit; nihilominus, quoniam imperante vento Christo Domino per Ecclesiae Praesules, sedata est haec tempestas, et tacta per universam Ecclesiam tranquillitas magna: ideo dumtaxat res nobis erit adversus ipsius Ecclesiae hostes intensissimos Calvinistas, quorum antesignanus praesentem gratiae divisionem non irridet solum, sed acerrime impugnat. Nam lib. 2. Instit., cap. 3. n. 11. cum dixisset, voluntatem nostram moveri a Deo, Non qualiter, inquit, multis saeculis creditum est, et traditum, ut nostri postea sit electionis motioni Dei aut obtemperare, aut repugnare, sed illam efficaciter afficiendo: subdit insolentissime: Illud ergo toties a Chrysostomo repetitum repudiari necesse est: Quem trahit volentem trahit: quo insinuat Dominum porrecta tantum manu expectare, an suo auxilio iuvari allubescat. Igitur adversus hunc vesanum SS. Patrum oblocutorem, et Catholicae doctrinae detrectatorem, nobis pugnandum erit in sequentibus §§ demonstrandumque primo, quid significet gratiae sufficientis nomen, quaenae sit illius energia: secundo, quod illa gratia necessario sit admittenda: tertio, quod omnibus adultis conferatur: quarto denique, quod ipsis etiam parvulis ante adultam aetatem ex hac vita migrantibus non denegetur auxilium sufficiens ad salutem.

§ IV. Quid sit Gratia Sufficiens, quidue hoc nomine significetur. — Ne propter vocis ambiguitatem fiat aequivocatio, aut hallucinatio, advertendum est Gratiam Sufficientem, vel generatim, vel speciatim posse accipi. Generatim quidem sumpta, dicitur auxilium praeter naturae debitum divinitus concessum, conferens potentiam agendi supernaturaliter quomodocumque; hoc est, declinabiliter, vel indeclinabiliter; quo sensu etiam gratia efficax dicitur sufficiens 2. ad Cor. 12. Sufficit tibi (Paule, gratia mea. Quidquid enim est efficax, censetur etiam sufficiens; quia non potest causa efficienter operari, nisi sit sufficiens ad operandum eo modo quo causa est. Speciatim vero gratia sufficiens, prout ab efficaci distinguitur, recte definitur ex Concilio Tridentino Sess. 6. Can. 4. Interna motio, et excitatio a Deo immissa, cui liberum arbitrium potest dissentire si velit. — Conveniunt autem gratia sufficiens et efficax, quod utraque non solum det posse agere, et conferat potestatem ad operandum, sed etiam ordinentur ad ipsam operationem ex intentione Dei: non enim probare possum id quod quidam affirmant, nempe gratiam sufficientem ordinari dumtaxat ad potentiam operandi, non autem ad operationem ipsam, ut sentire vi- detur Bellarminus lib. 1. De gratia et libero arbitrio, c. 11. Enimvero gratia sufficiens in eo convenit cum efficaci, quod utraque ordinetur ad actum; ab ea vero discrepat, quod efficax semper habeat annexum sibi consensum voluntatis, sufficiens vero plerumque non sortiatur ef- fectum: quod utique non provenit ex aliquo defectu virtutis, sed prae- sertim ex reluctatione et negligentia voluntatis, ut colligitur ex Con- cilio Trid. Sess. 6. Can. 11. ubi legimus: Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet, et facere quod possis, et petere quod non possis, adiurat ut possis. Quibus verbis Concilium statuit hominem excitatum moveri a Deo, ut faciat quod possit, hoc est, ut potentiam quam habet bene operandi, per gratiam sufficientem reducat ad opus: igitur Con- cilium censet gratiam sufficientem non tantum ordinari ad potentiam operandi, sed etiam ad operationem ipsam.

Suffragantur etiam rationes. Primo, quia omnis forma activa con- stituens potentiam in actu primo respicit immediate actum secundum, ad quem ordinat potentiam quam perficit: sed gratia sufficiens est forma supernaturalis activa constituens nostram voluntatem, nostrum- que intellectum in actu primo: ergo immediate respicit actum secun- dum ad quem illas facultates ordinat: igitur gratia sufficiens non modo potentiam operandi, sed etiam operationem respicit. — Deinde, illud communi consensu censetur sufficiens quod excludit necessitatem cuiuscumque alterius: ergo gratia ut vere sit sufficiens, debet exclu- dere necessitatem alterius auxilii ad actum eliciendum. — Denique, Deus non praecipit neque exigit a nobis solum posse bene operari, quoties sua gratia praeveniente nos excitat, sed praecipit, et exigit bene operari de facto: igitur omnis gratia excitans, quaecumque illa sit, datur a Deo, ut de facto bene operemur si velimus. Unde homini habenti gratiam sufficientem nihil plane deest ex parte principii activi seu gratiae, sed tantum, ut diximus, ex parte reductionis prin- cipii activi ad actum: reductio autem illa fit per consensum liberi arbitrii: concludendum est igitur gratiam sufficientem eam esse quae confert et posse et operari si velimus; nam nulla est quae conferat tantum posse et non operari, alias non esset sufficiens, imo nec gratia, utpote cum foret frustraneum auxilium, si ad operationem ipsam non ordinaretur.

Dices. S. Augustinus lib. De Praedestinat. Sanctorum, cap. 16. ait: Vocat enim Deus praedestinatos multos filios suos, ut eos faciat mem- bra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione, qua vocati sunt qui noluerunt venire ad nuptias: illa quippe vocatione et Iudaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est, et Gentes quibus Christus crucifixus stultitia est: sed ea vocatio praedestinatos vocat, quam di- stinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Iudaeis, et Graecis praedicare se Dei virtutem, et Dei sapientiam; sic enim ait, ipsis autem vocatis: ut illos ostenderet non vocatos, sciens esse quamdam certam vocationem eorum, qui secundum propositum vocati sunt. Quibus verbis S. Augu- stinus duplicem videtur distinguere vocationem: unam qua vocantur praedestinati, quae non solum ad potentiam, sed et ad actum ordinatur; eaque ex se est efficax: alteram vero qua vocantur reprobi, quae ex se quidem est sufficiens, sed non efficax: igitur censet gratiam sufficientem ex se non habentem energiam, et conferre virtutem ad opus. — Nego consequentiam. Licet enim ⟦illegible: 1 word (OCR "rocati")⟧ secundum propositum Deus conferat gratiam quamdam excitantem, specialem, et singularem, quia praevidet eos gratia consensuros, et vocationi non defecturos; quos autem tales futuros praevidet, ardentius amat, et maioribus auxiliis prosequitur: inde tamen non sequitur, quod caeteris tantum conferat gratiam inefficacem, et non congruam. Hinc unde quod etiam sunt aliqui eximie praedestinati, quibus datur vocatio specialis, ut Apostolis, maxime Sanctis Paulo, Mathiae, etc.

Ut autem res ipsa pateat evidentius, et exactius declaretur, observandum est quod cum dicitur, auxilium sufficiens dari homini, ut possit operari, duo ibi sunt distinguenda: unum est, id videlicet quod formaliter datur per auxilium; aliud vero, id quod est quasi terminus seu finis talis auxilii. Quod formaliter datur per auxilium sufficiens, est posse: terminus autem seu finis propter quem datur, est velle seu perficere. Cum ergo dicitur auxilium sufficiens dari propter posse, illa assertio vel est de formali effectu auxilii: datur enim ut hominem constituat simpliciter potentem ad volendum; vel de fine propter quem datur. Si autem intelligatur de fine, seu termino, propter quem datur, haec expressio est falsa; nam potentia non datur propter posse tamquam propter ultimum terminum, sed propter operari: sic ergo auxilium sufficiens non solum est ad posse, sed etiam ad operari: et ideo ut revera sit sufficiens, non tantum debet dare sufficientiam ad posse, sed etiam ad operari; ideo non potest dari primum sine secundo; nam potentia non potest simpliciter aliquem constituere potentem in aliquo genere, nisi in illo sit ad ipsum sufficiens. Neque S. Augustinus in eo sensu distinxit inter auxilium ad posse, et ad velle, quod unum est sufficiens ad actum, et non aliud: sed quod unum habeat actum coniunctum, et non aliud. Potest autem esse sufficiens ad actum, et non habere illum coniunctum ob libertatem operantis.

Confirmatur haec doctrina per S. Augustinum, lib. De Correptione et Gratia, cap. 12. ubi distinguit duplex adiutorium, unum sufficiens, et aliud deficiens. Sufficiens tamen indicat non dari dumtaxat propter potentiam operandi, sed etiam propter operationem: modo scilicet accedat consensus nostrae voluntatis; ait enim: Aliud est adiutorium sine quo aliquid non fit (quibus significat adiutorium sufficiens), aliud est adiutorium, quo aliquid fit (quibus denotat adiutorium efficax, seu efficiens); nam sine alimentis non possumus vivere, nec tamen cum affuerint alimenta, fit, ut qui mori voluerit vivat: ergo adiutorium alimentorum est sine quo non fit ut vivamus. Quibus verbis S. Augustinus declarat gratiae sufficienti nihil prorsus deesse, quo fieri possit bonum, praeter consensum voluntatis, qui non complet equidem virtutem activam eiusdem voluntatis, sed reducendo illam ad actum. Inde fit ut bene operemur. Itaque gratia sufficiens datur a Deo ad posse operari de facto tamquam ad terminum et finem, quo fine si frustratur, id non in Dei intentionem, sed in nostrae voluntatis vecordiam et perduellionem referendum est. Unde quod gratia sufficiens interdum non producat effectum, non est sterilitatis innatae, sed voluntatis perversae.

§ II. — Datur Gratia Sufficiens, cui humana voluntas interdum reluctatur. Probatur 1. Haec assertio illis omnibus Scripturae, Conciliorum, et sanctorum Patrum oraculis, quibus in superiori Sectione probatum est, gratiam medicinalem a gratia sanitatis in eo non discrepare, quod (ut volunt haeretici) haec liberam omnimode sineret voluntatem hominis innocentis; illa vero hominis lapsi voluntatem ita necessario rapiat et impellat, ut ei nullatenus possit reluctari. Verum quoniam haeretici haec sacra praesidia suis cavillationibus, et falsis interpretationibus ac responsis, nobis elevare tentant, hinc placet aliquos eorum sacrorum textus hic repetere, una cum erroneis adversariorum replicis, et illarum praeclusionibus. Ne autem longior sim, omissis variis textibus qui proferri possent ex veteri Testamento, unum aut alterum dumtaxat ex novo proferam, et expendam.

Primus textus est Matth. 11. v. 20. 21. Tunc coepit exprobrare civitatibus in quibus factae sunt plurimae virtutes eius, quia non egissent poenitentiam. Vae tibi Corozain, vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro et Sidone factae essent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Ex his Christus Dominus exprobrat Corozaitis, quod non egerint poenitentiam ad aspectum tot miraculorum: ergo revera poenitentiam agere non tantum remote, sed et proxime potuerunt; ut enim exprobratio Christi valida sit, qua certe est validissima, necesse est, ut quemadmodum Tyrii, Sidoniique visis Christi miraculis, non modo remote, sed et proxime doluissent; ita Corozaitae iisdem instructi praesidiis poenitentiam agere potuissent. Priores enim, hoc est Tyrii, revera fuissent dolore compuncti, ex oraculo iam citato: ergo posteriores, videlicet Bethsaitae, compungi proxime potuerunt; alias nulla vis in Christi paritate, nullumque robur extitisset: si enim illi proxime, hi remote tantum potuere, cur hi severius, illi remissius, ut vult Christus Dominus ib., v. 22. in iudicio punirentur? Veruntamen dico vobis: Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii, quam vobis. An qui plus potuit, leviores; qui vero minus graviores poenas daturus est? Atqui nemo poenitentiam illam salutarem (de qua Christus loquitur) agit aut agere potest, ex vi gratiae tantum exterioris: qui enim hoc assereret Pelagii errore notaretur. Potuerunt igitur Corozaitae, ut et Sidonii, ex vi gratiae interioris poenitentiam agere. Certum est autem huiusmodi homines non egisse poenitentiam, ad quam intrinsecus impellebantur: ergo repulerunt illam interiorem poenitentiae gratiam per Christum oblatam: huiusmodi autem gratiam, quae repellitur, nos sufficientem vocamus: igitur est admittenda.

Repones 1. Quod quando dicitur, quod factis virtutibus istis in Tyro et Sidone conversi fuissent urbium earum incolae, vel sensus est, quod Deus convertisset illos ex gratia interiori necessaria, quam ipsis largitus fuisset, faciendo coram eis signa, quemadmodum contulit habitatoribus Bethsaidae et Corozaidae, dum coram illis ista signa faciebat: vel sensus est, quod Deus convertisset illos ex gratia, quam habebant independenter ab istis signis, et quae ad praesentiam eorum suum operata fuisset effectum. Si primum: ergo verum est, quod Tyrii et Sidonii non habuerunt gratiam necessariam ad conversionem; nihilominus tamen damnati sunt. Si secundum: nihil praestatum nostrum argumentum evincit; nam deberet probare, et non supponere, quod eadem gratia fuisset in Tiriis et Sidoniis, quae in habitatoribus Corozaim. — Contra, haec responsio prorsus inanis est, nec ullatenus praefati argumenti vim infringit: falso namque concludit ex eo, quod Tyrii et Sidonii non viderint signa quae Christus operabatur in civitatibus Corozaim et Bethsaida, nec habuerint gratias illas, quae sufficienter ad intuitum illorum signorum voluntatem spectantium moverent ad poenitentiam, inde sequi, quod non habuerint aliunde gratias sufficientes ad suam conversionem; siquidem Deus, qui omnes homines vult salvos fieri, et neminem vult perire, sed omnes ad poenitentiam converti, etiam sinit solem suum iustitiae oriri super bonos et malos; quippe illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, et pluit imbrem gratiae super iustos et iniustos.

Repones 2. Quod in illa Christi querimonia agitur tantum de gratia exteriori, et miraculorum, expressa per hanc vocem virtutes, dicique a Christo Domino, quod Tyrii et Sidonii fuissent conversi, si haec signa vidissent, quae facta sunt in Corozaita et Bethsaida; non quia haec miracula sola potuissent illos convertere, id quippe nemo, nisi Pelagianus, dixerit, neque etiam, quia habebant utrique isti populi eamdem virtute gratiam interiorem, sicut praetendit obiectio: sed quia Tyrii ac Sidonii habuissent a Deo gratiam interiorem conversionis, qua fuissent conversi, eamque gratiam Deo ita volente accepissent, supposito quod apud illos factae fuissent istae virtutes: Corazaitae vero ac Bethsaitae eam gratiam non acceperunt, quia rebelles fuerunt, contradixeruntque maxime virtutibus istis; qua rebellione et contradictione indigni facti sunt, quibus Deus gratiam conversionis adiungeret: sic autem non contradixissent Tyrii et Sidonii. Quia, inquit S. Augustinus, lib. De bono Perseverantiae, cap. 11.

Habebant naturaliter divinum munus intelligentiae, quo moverentur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audissent verba, vel signa conspexissent. Ibi, inquit, Tyrii relicti sunt, et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent: sed quoniam ut crederent non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quae moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant; et tamen si Dei altiore iudicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinationis discretae, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina, vel facta, per quae possent credere, si audirent utique aut viderent.

Igitur, inquiunt haeretici, in Tiriis et Sidoniis habemus illustre exemplum ex Augustino, quia cum illi haberent munus intelligentiae, quae moverentur ad fidem, si vel audissent verba vel signa vidissent, quia tamen non erant praedestinati, nec signa viderunt, nec audierunt verba, subindeque non habuerunt gratiam sufficientem ad agendam poenitentiam. — Contra. Christi exprobratio data Corozaitis, quod non egerint poenitentiam ad aspectum tot miraculorum, futilis prorsus et iniusta fuisset, si revera Corozaitae poenitentiam agere non tantum remote, sed et proxime non potuissent, subindeque nisi habuissent gratiam proxime moventem ad poenitendum. Ut enim exprobratio Christi valida sit et iusta, necesse est, quod quemadmodum Tyrii, Sidoniique, visis Christi miraculis, non modo remote, sed etiam proxime doluissent; ita Corozaitae, eadem sibi affulgente gratia, poenitentiam agere potuerunt: igitur falsum est, quod Corozaitae caruerint gratia sufficiente ad poenitentiam agendam, propterea quod ratione suae rebellionis illius gratiae iudicati fuerint indigni. Falsum pariter Tiriis ac Sidoniis negatum fuisse gratiae convertentis beneficium, quod absolute a Deo fuerint reprobati; licet enim, ut diximus, non habuerint illam gratiam, qua movet ad poenitentiam, visis Christi signis et auditis oraculis, inde non est consequens, eos non habuisse gratias sufficientes, quibus si ita voluissent poenitere potuissent.

Secundum oraculum hanc veritatem confirmans peti potest ex illo Matth. 23. ubi Christus de Iudaeis sub nomine Ierusalem ita conqueritur: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti! Sed haec voluntas plane simulatoria esset, si revera cum vocante gratia interiore vel exteriore non habuissent sufficiens auxilium, quo possent congregari sub alas Domini, et ad Christum per poenitentiam confugere. Hinc Luc. 19. idem Salvator videns civitatem flevit super eam, dicens: Quia si cognovisses et tu, et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi, etc. Nam Iudaei merito reponere potuissent, frustra hanc querimoniae ansam praetendi; quippe cum non habuissent sufficiens auxilium quo vel se ad Christum recipere, vel quae erant ad pacem facere possent.

Repones 1. His et similibus textibus significari tantum vocationem cui resistitur externam esse dumtaxat, quae fiat per voluntatem signi, non vero internam, quae fiat per voluntatem beneplaciti; notum enim est in Deo duplicem esse voluntatem, nempe signi, et beneplaciti. Prior est, qua Deus se habet ad modum volentis, in quantum praecipit vel consulit, prohibet et permittit aliquid: posterior vero est qua Deus proprie vult id quod sibi complacet: prior non semper impletur: posterior vero, inquiunt, suum semper sortitur effectum. — Contra 1. Impia et indigna Deo est ista cogitatio, si quis existimet Deum externa voce dumtaxat excitare hominem ad poenitentiam, nec revera velle ei ullam inspirationem, ut se convertat concedi; luderet enim homines, si quos vocat non eos vocaret cum intentione et animo ipsos convertendi: sed Deus non intenderet eos convertere, nisi vocationi suae externae aliquod auxilium internum coniungeret; nam, ut docet S. August., lib. De Gratia et lib. Arbit., cap. 18. Liberum arbitrium sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde, quod iubebatur, impleret. Secundo, finis legis, et per consequens vocationis cuiuscumque exterioris, est ut si homo difficultatem patitur, poscat auxilium; si facilitatem, gratias Deo rependat, ut pluribus in locis docet S. August. praesertim Epist. 89. Iubet ideo ut facere iussa conati, et in nostra infirmitate sub lege fatigati, adiutorium gratiae poscere noverimus, et si quid facere potuerimus operis boni, ei, qui adiurat, non simus ingrati. Lib. De spiritu et littera, cap. 19. Lex data est ut gratia quaereretur, gratia data est ut lex impleretur. Item evidentissime S. Prosper in Epist. ad Demetriadem: Nec, inquit, ob aliud datur praeceptum, nisi ut quaeratur praecipientis auxilium. Ergo vel frustra Deus adhibet vocationem, vel saltem cum ea secretam et interiorem inspirationem impertitur, per quam ad minus admoneatur homo infirmitatis suae, ut ad auxilium gratiae confugiat.

Repones 2. Argumentum ex praetato textu Matth. 23. deductum idem est, quod Iulianus obiiciebat S. Augustino, ut constat ex opere imperfecto, c. 93. Ubi ex eodem Evangelico textu colligit Iulianus voluntatem divinam ab humana interdum impediri: quod tamquam haereticum ibidem explodit S. Augustinus, dicens:

Ignoscendum est, quia in re multum oblita ut homo falleris. Absit, ut impediatur ab homine omnipotentis et cuncta scientis intentio. Parum de se tanta cogitant, vel ei exagitando non sufficiunt, qui putant Deum omnipotentem aliquid velle, et homine infirmo impediente non posse: sicut certum est Ierusalem filios suos ab illo colligi noluisse, ita certum est illum, etiam ipso nolente, quoscumque eorum voluit collegisse.

Igitur tantum abest, ut argumentum nostrum Catholicae veritati suffragetur, quinimo Pelagianum errorem sapit. — Contra 1. Si haec ita sint: ergo Senonensis Concilii Patres Pelagiano errore notandi sunt, et Iuliani arma, ut pestiferum Lutheranorum dogma exscinderent, collegerunt; nam decreto 15. eodem argumento quo nos utimur, probaverunt nos divinis inspirationibus inevitabiliter non rapi, ut constat ex apertis illius decreti verbis. Secundo, nemo est qui tacite non intelligat grande inter nos et Iulianum chaos intercedere, si duas in Deo voluntates cum Theologis distinxerimus, nempe voluntatem signi, per quam Deus hominem movet per media ordinaria ad faciendum quod iubet, eumque sollicitat ad quaerendum Salvatoris praesidium. Cuius quidem voluntatis eodem cap. Operis imperfecti meminit S. August.; subdit enim post iam laudata verba: Convenit autem Scripturam plerumque hominis voluntatem, ut quod non habet, et non potest, admonitus sentiat: et alib. ubi sunt bona omnia, indigens poscat. Altera est beneplaciti, per quam efficaciter hominem provocat ad bonum. Priori voluntati resisti posse ibidem fatetur S. August. ait quippe: Propterea per Prophetam, Isaiae 1. dictum est: Si nolueritis, et non audieritis me, gladius vos comedet: ex quo colligit S. Augustinus voluntatem signi, quoad effectum misericordiae, interdum impediri; licet non impediatur quoad effectum iustitiae. Posterior autem voluntas, nempe beneplaciti, non impeditur, ut ibidem declarat S. Augustinus contra Iulian.:

Si ut dicis, inquit, ab intentione propria utique mala, non debet homo ulla necessitate revocari, cur Apostolus, caedem spirans, et sanguinem sitiens, violenta corporis coecitate, et terribili desuper voce a sua pessima intentione revocatur, et ex persecutore prostrato, illius Evangelii, quod oppugnabat, laboriosior coeteris futurus praedicator erigitur? Agnosce gratiam.

Illud autem sic: Deus quem dignatur, vocat; et Spiritus ubi vult spirat. Iulianus autem contendebat quamlibet voluntatem Dei, etiam voluntatem beneplaciti, per humanam voluntatem suo interdum frustrari effectu; nos autem contendimus solam voluntatem signi, quae se per media sufficientia declarat ac significat, impediri posse quoad effectum misericordiae; licet semper impleatur quoad effectum iustitiae: ergo longissime nostra sententia a Iulianica distat.

Probari denique potest assertio iis omnibus Scripturae textibus, quibus Deus homines invitat et hortatur ad poenitentiam et sectandam iustitiam. Sic Cantic. 5. Aperi mihi, soror mea sponsa, necnon et illud Prophetae Ioël. 2. Convertimini ad me, et ego convertar ad vos. Quibus verbis, inquit Tridentinum, Sess. 6. cap. 5. libertatis nostrae admonemur; sicut et gratiae necessitatem confitemur, dum respondemus Thren. 5. Converte nos, Domine, ad te, et convertemur; ex eis namque et similibus textibus colligitur, quod sicut proprium est Dei prevenire nos pulsando et excitando corda nostra per gratiam sufficientem; ita proprium est voluntatis aperire illi per liberum consensum suum, reddendo vocationem illius efficacem.

Probari potest etiam eadem veritas illis paribus Scripturae textibus, quibus Deus hominum perduellionem, necnon et continuam cum sua divina gratia reluctantiam et pugnam increpat et damnat. Sic Isaiae 65. Tota die expandi manus mea ad populum incredulum, qui graditur in via non bona post cogitationes suas. Proverb. 1. Vocavi, et renuistis: extendi manum meum, et non fuit qui aspiceret. Matth. 20. Multi vocati, pauci vero electi. Cap. 22. Misit servos suos vocare ad nuptias, et nolebant venire. Ioan. 15. Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Et postea: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent: nunc autem et oderunt et me et Patrem meum. Act. 7. Vos semper Spiritui sancto resistitis. Rom. 2. Ignoras, quia benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? 2. Corinth. 6. Exhortamur vos, ne in vacuum gratiam Dei recipiatis. Apoc. 3. Sto ad ostium, et pulso, si quis aperuerit, etc. Ex quibus locis aperte satis colligi potest, quod interdum pendeat ex humana voluntate, ut gratia suum sortiatur effectum.

Verum ut haec sacra praesidia nobis frenent haeretici, varias in hos Scripturae textus exceptiones comminiscuntur. Reponunt enim 1. iis sacris verbis significari vocationem externam, non internam; vel si de interna sit sermo, non ea spectanda est vocatio, quae est secundum propositum. Observant enim duplicem esse vocationem: internam nempe, qua fiat per gratiam interiorem; et externam, qua fiat per legem et doctrinam. Utriusque vocationis istius meminit S. August. Epist. 107. his verbis: Si ergo ita praepararet atque operaretur Deus hominis voluntatem, ut tantummodo legem suam atque doctrinam libero eius adhiberet arbitrio (ecce vocationem externam), nec vocatione illa alia, atque secreta (ecce vocationem internam) sic eius averteret sensum, ut eidem legi atque doctrinae accommodaret assensum. Et S. Prosper ad 5. capitulum Gall. Si vocatio in Evangelli tantum praedicatione intelligatur, non veraciter dicitur, quod aliis atque aliis aliter atque aliter praedicetur, si autem ad effectum plantationis et rigationis aspiciatur, aliud actum est cum eis, quorum exteriores aures corporali voce pulsatae sunt; aliud in eis quorum interiorem sensum Deus aperuit.

Observant 2. vocationem interiorem duplicem esse, aliam secundum propositum, aliam non secundum propositum. Prior est propria solorum praedestinatorum: posterior est reproborum, qui eam crediderunt, et Ecclesiae membra fuerunt, August. lib. De praedestinatione Sanctorum, cap. 16. Vocat enim Deus praedestinatos multos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione, qua vocati sunt, qui noluerant venire ad nuptias: illa quippe vocatione et Iudaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est, et Gentes, quibus Christus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus dicens: Ipsis Iudaeis et Graecis, etc. Et lib. 5. Contra Iulianum, cap. 1. Non omnes qui vocati sunt secundum propositum sunt vocati, multi enim vocati, pauci vero electi: qui ergo electi? Hi secundum propositum vocati. Quare autem quidam sint vocati non secundum propositum, docet ibidem, quia scilicet ad utilitatem nascuntur praedestinatorum. Et loco praecedenti: Non ut eis prosint ⟦res asperae?⟧, sed ut ipso illis bene utente prosint ⟦res asperae?⟧ misericordiae, ut videlicet intelligant de quam profundo luto per gratiam Dei liberati fuerint. — Verum contra: nam, ut iam diximus, impium est asserere Deum externa voce dumtaxat excitare hominem peccatorem ad poenitentiam, et iustum ad sectanda pietatis opera, nec revera velle ei ullam inspirationem, ullumve auxilium internum, ut se convertat, et bona sectetur concedi. Propterea S. Prosper Epist. Ad Demetriadem, asserit voces docentium, et litteras paginarum, quae ad eruditionem audientium, vel legentium Deo serviunt, non carere eius virtute, cui serviunt: subindeque censet internam vocationem semper annexam esse externae. Quod pariter aperte docet S. Augustinus locis supra laudatis, cum ait lib. De Spiritu et Littera, cap. 19. Lex data est, ut gratia quaereretur: gratia data est, ut lex impleretur. Et lib. De Gratia et libero Arbitrio, c. 18. Liberum, inquit, arbitrium sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod iubebatur impleret. Falsum est igitur in mente S. Augustini vocationem externam internae non esse connexam. Nec refert, quod duplicem vocationem sanctissimus ille Doctor adstruat, aliam secundum propositum: aliam non secundum propositum. Nam per vocationem non secundum propositum non intelligit vocationem pure externam, nudam, et ex se insufficientem ad conversionem et iustitiam; sed vocationem suo fructu carentem; idque non ex inefficacitate gratiae vocantis, sed ex perduellione et malitia humanae voluntatis reluctantis, ut significat idem S. Doctor verbis laudatis lib. De Praedestinatione Sanctorum, cap. 16. dicens: Vocatione non secundum propositum vocatos fuisse eos, qui noluerunt venire ad nuptias; certum enim est eos revera a Patrefamilias fuisse sincere et cum intentione ut venirent invitatos ac vocatos, ut constat ex Evangelico textu, ait enim S. Lucas cap. 14. Quod Patrefamilias misit servum suum hora coenae dicere invitatis, ut venirent: quia iam parata sunt omnia. Quorsum enim coenam instrueret, multos invitaret, ad eos servos dirigeret, si animo sincero ad coenam non vocaret? Nec Evangelista cunctationem, et repulsam vocatorum causam profert ex parte vocantis, sed ex parte ipsorum vocatorum: ait enim: Coeperunt simul omnes excusari: quam excusationem, puram nolitionem et reluctantiam voluntatis fuisse docet S. Matthaeus, cap. 22. ubi eandem Parabolam referens, sub nomine nuptiarum ait: misit servos suos vocare invitatos ad nuptias, et nolebant venire. — Quod autem haec fuerit mens S. Augustini, nempe quod per vocationem non secundum propositum, solam externam vocationem noluerit significare, sed internam quoque voluntatis gratiam hoc nomine complecti, sufficienter colligitur ex lib. 2. Retractationum, cap. 1. ubi manifeste dicit se de vera Christi gratia, quae victrix est, et Praedestinatos discernit, disputasse. In cuius quaestionis solutione, inquit, laboratum est quidem pro libero arbitrio voluntatis humanae: sed vicit Dei gratia; nec nisi ad illud perveniri potuit, ut liquidissima certitate dixisse intelligatur Apostolus: quis enim te discernit? Hinc est, quod eo loco affirmat huiusmodi vocationem adesse debere, quia voluntas hominis sola non sufficit, ut iuste, recteque vivamus, nisi adiuvetur misericordia Dei. Hinc est, quod ibidem sic illam describit: vocatio illa est effectrix bonae voluntatis; quod in lib. De Praedestinatione Sanctorum sic expressit: Qua vocatione fit credens. Hinc denique quod ad eius necessitatem clarius explicandam ait: Voluntas ipsa nisi aliquid occurrerit, quod delectet, atque incitet animum, moveri nullo modo potest. Haec omnia manifeste significant, vocationem illam, de qua loquitur, ipsam quoque voluntatis gratiam complecti: siquidem illa est, quae delectat animam, quae efficit bonam voluntatem, et quae misericordia Dei ad iuste, recteque vivendum necessaria appellatur.

Repones 2. Ad testimonia Scripturae supra citata, vocationi etiam internae interdum resisti, sed a concupiscentia, quae in ipsis etiam iustis remanet, ac plerumque sanctissimis divini Spiritus motionibus repugnat. — Verum haec responsio prorsus futilis est: aut enim concupiscentia resistit sine consensu voluntatis, aut voluntate consentiente. Si primum, ut contigit Apostolo, qui Rom. 7. dicebat: Nunc autem iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, idest, concupiscentia, tunc rebellio illa carnis non est peccatum formaliter, sed dumtaxat effective, seu peccati originalis effectus, ut pluribus docet S. Augustinus, maxime lib. 3. Contra Iulianum, cap. 26. ubi ait: Concupiscentiam non consentiente spiritu ad opera damnanda non pervenire. Si secundum: igitur voluntas reluctari potest gratiae interiori. Quod autem de hac posteriori resistentia sint intelligendi Scripturae textus, patet quia damnantur in locis allatis Scripturae sanctae, qui vocationi Dei, et Spiritui sancto resistunt: igitur resistentia illa est culpabilis, ac proinde voluntaria.

Secunda probatio ex Conciliis. — Gratiam sufficientem admittendam esse statuerunt et definierunt Concilia; ac primo quidem Concilium Valentinum tertium celebratum in Gallia tempore Leonis IV in quo Can. 2. decernitur, Non ideo malos perire, quia boni esse non potuerunt, sed quia boni esse noluerunt. Hinc enim colligimus 1. gratiam malis concedi, qua boni esse possent, nam sine gratia tales esse non possunt: neque solum gratiam, quae illuminet intellectum; nam per istiusmodi gratiam boni esse homines non possent. 2. gratiam ab iis repudiari, quia boni esse noluerunt: gratia autem repudiata, qua homines potuissent esse boni si voluissent, est gratia sufficiens: igitur admittenda. — 2. Eadem veritas statuitur in Concilio Senonensi celebrato tempore Clementis VII sub Illustrissimo Cardinale et Franciae Cancellario Antonio a Prato; illud enim decreto 15. sic nos divinis inspirationibus non semper efficaciter moveri statuit, et colligit ex Scriptura sacra: Nec, inquit, tale est trahentis Dei auxilium, cui resisti non possit; quoties enim Dominus voluit congregare filios Ierusalem, sicut gallina congregat pullos suos sub alas, et noluit? Frustra certe Stephanus Iudaeos durae cervicis, et incircumcisi cordis argueret, qui semper Spiritui sancto resisterent. Frustra Paulus Thessalonicenses admoneret, spiritum ne extinguerent, si divinis inspirationibus homines inevitabiliter raperentur. Ex quo oraculo colligitur, gratiam interdum suo frustrari effectu; non ex defectu illius fecunditatis et virtutis, sed ex defectu humanae voluntatis reluctantis. Idipsum definitur in Concilio Coloniensi celebrato anno 1536. sub Hermanno par. 2. cap. 32. his verbis: Quamquam nemo convertatur ad Dominum, nisi tractus per Patrem: attamen nemo hic excusationem proferat, quod non trahatur. cum ille semper stet ad ostium pulsans, nimirum per internum, et externum verbum comminans, ut convertamur a via nostra pessima, etc. Quibus et similibus verbis tam aperte tradit admittendam esse gratiam sufficientem, ut haec una sufficere videatur huius Concilii definitio ad illam veritatem adstruendam. Neminem vero terreat, quod Concilium ait: Ne momentum quidem praeterire, in quo Deus non stet ad ostium, et pulset, quodque eius interpres Clithoveus cap. 33. sic explicat: Deus interiore impulsu et inspiratione nos assidue admonet: neque enim, ut recte Didacus Alvarez annotat, sensus est, quod pro quolibet momento quilibet peccator recipiat in se auxilium sufficiens ad salutem: nam cum dormit, certe non movetur actu sufficienti auxilio: sed haec verba ex communi loquendi usu, explicanda sunt. — 3. Denique et potissimum definitur ex Concilio Tridentino Sess. 6. cap. 11. ubi aperte docet nobis gratiam sufficientem adesse ad servanda divina praecepta; quam tamen interdum respuimus, ait enim: Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet, et facere quod possis, et petere quod non possis, et adiuvat ut possis. Quam sententiam videtur Concilium hausisse ex S. Augustino, partim ex lib. De Natura et Gratia, cap. ⟦illegible⟧. ubi iisdem prope verbis primam habet huius sententiae partem: Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet, et facere quod possis, et petere quod non possis: partem autem alteram ex aliis eiusdem sancti Doctoris locis, in quibus docet Deum petentibus annuere; praesertim lib. 1. Ad Bonifacium, cap. ultimo sub finem: Ut petant, inquit, procidenter instruit, et petentes clementer exaudit, quod utique concordat illis Christi Domini verbis, dicentis Matth. 7. Petite et accipietis: quaerite et invenietis; pulsate et aperietur vobis. — Ex quibus gratia sufficiens manifeste adstruitur hoc argumento: iustificatus quilibet, dum praeceptum ei imponitur, monetur facere quod possit, aut petere quod non possit: igitur habet inspirationem internam ac secretam, qua sic monetur facere, aut petere: nam exterior tantum admonitio, nisi comitem habeat gratiam, non arcet impossibilitatem implendi praecepti, sed potius illius difficultatem auget ex occasione; quia, inquit S. Augustinus, lib. De Spiritu et Littera, cap. 3. Qui sanctus non adiurat spiritus, lex quamvis bona, auget prohibendo desiderium malum, quia enim concupiscitur fit iucundius dum vetatur: subindeque Concilium agit de interiori vocatione et motione voluntatis: at plerique iustificati nec faciunt quod praecipitur, nec petunt auxilium ad istud faciendum: ergo alterutri saltem inspirationi resistunt.

Repones 1. Ad Concilium Valentinum, illius sensum esse, quod mali, non ex praescientia divina aut alio simili ad peccandum compulsi fuerint, aut necessitati, sed sua mala voluntate originali vel actuali peccaverunt: hoc enim indicat idem Concilium, cum ipsomet 2. Canone ait: ⟦Ver?⟧ prorsus ulli malo praescientiam Dei imposuisse necessitatem, ut eius esse non posset. Et postea: Nec ex praefiudicio eius aliquem, sed ex merito propriae iniquitatis credimus condemnari, nec ipsos malos ideo perire, quia boni esse non potuerunt, sed quia boni esse noluerunt, suoque vitio in causa damnationis, vel merito originalis vel etiam actualis permanserunt. Confirmatur haec responsio: tum quia Concilium istud condemnavit quatuor capitula Carisiaca Synodi; tum quia hunc esse eiusdem sensum facile colligi potest ex mente Praesidis illius, scilicet Rhemigii Lugdunensis lib. De tribus Epistolis, et De tenenda veritate Scripturae. — Verum haec responsio prorsus est vana, quamvis enim revera Concilium decernat malos non ex praescientia Dei necessitatos fuisse ad peccandum, sed ex mala sua voluntate per originale vel actuale peccatum vitiata; nihilominus aperte docet malos ideo perire, non quia boni esse non potuerunt, sed quia esse noluerunt: igitur Concilium concedit malos habuisse sufficiens auxilium, quo poterant salvari et esse boni, si voluissent; quod tamen inutile prorsus et vanum effecerunt ex perduellione suae malae voluntatis.

Repones 2. Ad Concilium Senonense, illius auctoritatem nullam aut modicam esse, quod sit dumtaxat Concilii Provincialis a nullo summo Pontifice approbati. — Deinde, illius sanctio nihil confert ad adstruendam gratiam sufficientem: quia, inquies, non loquitur de gratiis interioribus solis, sed abstrahit ab interioribus et exterioribus; loquitur enim de gratiis, quae semper sunt in promptu, et quas quolibet momento habemus: atqui certum est, inquies, quod non habeamus quolibet momento gratias interiores: igitur loquitur de gratiis abstrahendo ab interioribus et exterioribus. — Denique, distinguendum est maxime in Conciliis, quod decreti seu definitionis loco ponitur ab eo, quod tamquam ratio definitionis seu decreti profertur: nam quando definiunt Concilia, agunt ut auctores sacri; quando vero ratiocinantur, agunt humano more; subindeque interdum labuntur: atqui in hoc quod citatur decretum fidei, nempe quod gratiae necessitas libero arbitrio non praeiudicet, ratio illius definitionis est, cum illa semper sit in promptu, nec momentum quidem praeteriret; quae utique ratio minus probanda videtur. Igitur nil quidquam iuvat, nec ullatenus nobis suffragatur praetati Concilii Senonensis decretum. — Contra 1.

Certum est, inquit Caius lib. 5. De locis Theologicis, cap. 4. quod Concilia Provincialia, nisi sint peculiariter reprobata, communi Ecclesiae scientia, vel etiam implicito consensu commendantur, si ad Ecclesiae communem notitiam pervenerint; non enim fit aliquo pacto verisimile, ut Concilii Provincialis toto orbe divulgati haeresim Ecclesia diu dissimulaverit.

Fuit autem istud Senonense Concilium non modo divulgatum toto orbe Christiano, sed etiam notissimum; nam persaepe usurpatum fuit a Catholicis Doctoribus ad explicandas et solvendas controversias de auxiliis. — Insuper, Concilium Tridentinum (inquit Suarez Prolegom. 6. De gratia, cap. 5.) quod post viginti annos celebratum est, virtute approbat totam doctrinam de gratia, quam Concilium Senonense tradiderat, quia eadem ibi magis explicata ac completata docet ac definit. — Denique, non mediocrem huic Synodo auctoritatem conciliat, quod Parisiis habita sit, illique praeter Episcopos interfuerint celeberrimi quique sacrae Facultatis Theologicae Parisiensis

Doctores ; quocirca eam Synodum doctissimorum virorum coetum appellat Iodocus Clichtoveus illius aetatis celeberrimus Doctor, et acerrimus Lutheri debellator in libro, quem inscripsit : Compendium ve- ritatum ad fidem pertinentium contra erroneas Lutheranorum assertiones ex actis in Concilio Senonensi apud Parisios celebrato.

Respondeo 3. Ad Concilium Coloniense, illius auctoritatem nobis nullatenus opitulari : tum quia illi praefuit Hermannus, quem postea propter haeresim, et ab obedientia Romanae Sedis apostasiam Pius III. Pontifex, et Carolus V. Caesar Archiepiscopatu deiecerunt : Tum quia in nostra probatione laudato, Concilium agit dumtaxat de poenitentia, non vero de gratia : tum denique, quia per internum verbum, per quod Deus ibi dicitur nos semper commonere, non potest intelligi nisi gratia intellectus ; qualem gratiam admittebant Pelagiani ; unde fit consequens, quod si huius loci sensus sit, quemlibet hominem habere semper gratiam sufficientem ad suam conversionem, Concilium hoc Pelagii doctrinam approbavit. — Contra 1. Si ex Apostasia Hermanni aliquid ex Conc. Colon. auctoritatis decederet, plurimum quoque Nicaeno Concilio, aliisque derogaretur, quod illis praefuerit Osius Cordubensis, cuius postea casus tam funestus extitit, ut de eo Cardinalis Baronius ad annum 357. num. 18. ita scribat : Superavit lapsus Osii praeteritorum omnium casum, sive Origenis, sive Tertulliani, vel quorumcumque aliorum dixeris. Cui non uno Concilio interfuit, atque magna pars fuit, ut Elibertino, Arelatensi, Neocaesariensi, ⟦illegible: Ilerandrino⟧, Gangrensi, duobus magnis atque oecumenicis Conciliis Niceno ac Sardicensi, et aliis quorum memoria excidit ? Hunc illum ipsum Osium, quem et Ariani Synodorum principem dicerent, et Niceni formulam concepisse ; hunc, inquam, in Conciliabulo Sirmiensi ignominiose prostratum, turpissime factum esse eiusdem Nicenae fidei proditorem. Certe nemo sanae mentis ex illo Osii lapsu occasionem sumpserit Nicaenae Synodi reiiciendae : igitur pari ratione non est, cur Hermanni Archiepiscopi casus Synodum Coloniensem, cui Catholicus ante praefuerat, infamare nitantur adversarii. — Ad secundum dico, ludicram esse adversariorum responsionem ; quamquam enim Concilium agat ex professo de poenitentia, non vero de gratia ; nihilominus aperte significat neminem posse salutarem poenitentiam agere, nisi ad id moveatur et adiuvetur per gratiam, qua aliquando suo frustratur effectu, quando nempe humana voluntas pro sua libertate ipsi obluctatur, ut ibidem monet Concil. — Ad tertium dico. Per internum verbum, quo Deus dicitur nos commonere, nedum significari illustrationem humani intellectus, sed etiam voluntatis motionem, utpote cum ibidem Concilium agat de salutari poenitentia, ad quam non solum intellectus illustratio, sed etiam voluntatis motio et cooperatio necessaria est.

Respondeo 4. Ad Tridentinum, hoc Concilii caput adversus Lutherum et Sectatores illius conditum fuisse, qui mandata Dei non solum peccatoribus, sed et iustis etiam cum actualibus auxiliis, aiunt esse impossibilia ; non autem adversus eos, qui iustis aiunt aliquando tum orandi, tum operandi gratiam negari, unde mandata Dei fiant illis impossibilia. — Verum, haec responsio prorsus est inutilis ; quamvis enim hoc caput praesertim adversus Lutherum editum fuerit, sententiam tamen expositam supra praemiserunt Patres, tamquam efficacissimam ad errorem dictum Lutheri prorsus confutandum. Si enim iustificatus, vel gratiam habet, qua possit mandata complere, necnon concupiscentiae delectationem vincere, vel saltem qua possit auxilium istud implorare, quid obesse potest quominus iustificatus legem Dei possit implere? Et revera Concilium ex hac sententia, aliisque similibus idem colligit. Unde constat eos orthodoxae religionis doctrinae adversari, qui dicunt, iustum in omni bono opere saltem venialiter peccare, aut, quod intolerabilius est, poenas aeternas mereri.

Nec valet dicere, verum esse, quod Dei praecepta non sunt impossibilia sub conditione, nempe si voluntas adiuvetur, sed inde non sequi, quod omnibus ad servanda Dei mandata detur gratia sufficiens. Contra, mandatum, quod non est possibile, nisi sub aliqua conditione, censetur absolute impossibile respectu eius, cui imponitur, nisi habeat conditionem necessariam, vel medium aliquod per quod illam conditionem necessariam possit assequi: sed mandata Dei sunt impossibilia respectu hominis iustificati, nisi habeat gratiam sanantem, vel medium per quod illam possit obtinere: ergo iustificato non sunt possibilia, nisi habeat vel gratiam operandi, vel talem gratiam impetrandi et orandi.

Tertia probatio ex auctoritate S. Augustini. — Mentionem facio omnium sanctorum Patrum, qui S. Augustinum praecesserunt, vel secuti sunt, sententias, quibus aperte significant humanam voluntatem divinae gratiae interdum obluctari; iam enim eas sufficienter recensuimus sectione praecedenti, referendo nempe eorumdem sanctorum Patrum testimonia ad evincendum, gratiam Christi non necessario et inevitabiliter humanam voluntatem ad bonum impellere. Unicum proferam S. Augustinum, cuius patrocinio maxime gloriantur haeretici: hic enim sanctissimus Doctor apertis verbis pluribus docet gratiam suam frustrari effectu propter obluctationem humanae voluntatis, in cuius libertate est gratiae consentire vel dissentire. Hic tamen non describam omnia illius sanctissimi Doctoris testimonia, hoc enim taediosum esset, sed praecipua dumtaxat recensebo.

Primum itaque testimonium, quo ex S. Augustino probari potest hominem divinae gratiae interdum obluctari, ac proinde non omnem gratiam esse efficacem, petitur ex eo quod doceat pluribi, hominis adulti peccatum in eo consistere, quod Dei gratiam contemnat atque repudiet. Sic maxime lib. 3. cap. 19. De libero arbitrio:

Cum Deus, inquit, ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi servientem ad se vocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem adhortetur, conantem adiuret, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod ignoras, sed quod negligis quaerere quod ignoras, neque illud quod vulnerata membra non colligis, sed quod volentem sanare contemnis, ista tua propria peccata sunt, etc.

Quibus certe nil evidentius ad gratiam sufficientem asserendam. — Nec valet reponere cum Davide Parao lib. 2. De libero arbitrio, cap. 5. haec ante natam Pelagii haeresim fuisse scripta ab August. cum adhuc errore Massiliensium detineretur. Nam eadem S. August. in lib. De Natura et Gratia, cap. 67. ubi Pelagianos acrius oppugnat, totidem verbis descripsit. Ut autem omnem a se divinae gratiae irrogatam iniuriam ablegaret, subdit ibidem: Ita et exhortatus sum quantum potui ad recte vivendum, et gratiam Dei non evacuavi, sine qua natura humana iam tenebrata atque vitiata illuminari non potest, et sanari. Quibus verbis sufficienter denotat, cum scriberet illos libros De natura et gratia, se prorsus fuisse liberum ab omni errore circa gratiam, maxime vero a Semipelagianismo admittente initium fidei ex nobis esse; siquidem verbis mox laudatis aperte profitetur se Dei gratiam non evacuavisse, sine qua natura humana iam tenebrata atque vitiata illuminari non potest ac sanari. Agnoscit ergo naturam non posse illuminari nisi per gratiam, subindeque fatetur ad eam illuminationem fidem esse necessariam, tamquam ipsius gratiae beneficium. — His adde omnia illius sanctissimi Doctoris testimonia, quibus asserit idcirco peccatores in extremo iudicio damnandos esse, quod oblatam a Christo redemptionem sint aspernati. Sic tractatu 36. In Ioan. Venit Christus se primo salvare, postea iudicare; iudicando in poenam eos qui salvari noluerunt: eos perducendo ad vitam, qui credendo salutem non respuerunt. Ex quibus colligere licet, quod sicut illi tantum in iudicio coronabuntur, qui salutem non respuerunt; sic illi dumtaxat condemnabuntur, qui salvari noluerunt, adeoque gratiam sanantem respuerunt. Hinc praeclare lib. 2. De Symb., c. ⟦illegible: chapter number⟧ formidabilem Christi iudicis vultum, etc. oratione in haec verba describit:

Inimicis suis, inquit, vulnera sua demonstraturus est: propter quod dictum est per Prophetam: Videbunt in quem pupugerunt: non ut eis dicat sicut Thomae: quia vidisti credidisti: sed ut convincens eos veritas dicat: Ecce hominem, quem crucifixistis, ecce Deum, et hominem, in quem credere noluistis. Videtis vulnera, quae inflictistis: agnoscitis latus, quod pupugistis, quoniam et per vos, et propter vos apertum est: nec tamen intrare voluistis.

Secundum momentum petitur ex illo apud S. Augustinum frequenti axiomate: Deus non deserit si non deseratur. Sic libro De Natura et Gratia, cap. 26. ait:

Sicut vulnere claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito futurus dirigatur ingressus: sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint: sed ut de cetero recte ambulare possimus: quod quidem etiam sani non nisi illo adiuvante poterimus. Nam medicus homo cum sanaverit hominem, iam de cetero sustentandum elementis, et alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio convalescat, atque persistat, Deo dimittit, etc. Ipse autem Deus cum per mediatorem Dei et hominum, hominem Iesum Christum, spiritaliter sanat aegrum, vel vivificat mortuum, idest iustificat impium, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est, ad perfectam vitam, iustitiamque perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper, iusteque vivatur. Sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus, nisi candore lucis adiutus non potest cernere: sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi externa luce iustitiae divinitus adiuvetur, recte non potest vivere. Sumit ergo Deus non solum, ut deleat quod peccavimus, sed ut praestet etiam ne peccemus.

Quam utique sententiam retinet et probat Concil. Trident. Sess. 6. cap. 11. ubi profers causam cur iusti obligentur ad ambulandum in via iustitiae, quo liberati iam a peccato, servientes facti Deo sobrie, iuste, et pie viventes, proficere possint per Christum Iesum, per quem accessum habuerunt in gratiam istam. Rationem huius obligationis hanc profert: Deus namque sua gratia iustificatos non deserit, nisi prius ab eis deseratur. Ubi Concilium addidit vocem, prius, quam S. Augustinus non habet, ad hanc veritatem et eiusdem S. Doctoris mentem clarius insinuandam. Ex quibus sic licet argumentari: Deus hominem iustum, donatum actualibus auxiliis necessariis ad proficiendum in via iustitiae, non deserit subtrahendo illi sua divina subsidia, nisi prius ab eo voluntarie deseratur, spernendo haec ipsa oblata auxilia: igitur possunt homines divinis auxiliis interdum obluctari, quibus proficere poterant in via iustitiae: sed illa subsidia, qua respuuntur, sunt gratiae sufficientes: igitur admittendae sunt.

Repones. Praetaxatum S. Doctoris contextum intelligendum esse de gratia habituali; ita quod Deus iustos non deserat substrahendo eis gratiam sanctificantem, nisi prius ab eis deseratur per peccatum mortale. Contra, S. Augustinus ibi loquitur de substractione eius gratiae, quam adversus Pelagianos asserere volebat summe necessariam ad salutem: sed Pelagiani nusquam negarunt gratiam sanctificantem ad salutem esse necessariam, nec a S. Augustino adversus illos dimicante unquam fuit probatum; quippe cum de gratia sanctificante cum eis nulla lis erat, sed dumtaxat de gratiis actualibus: igitur futilis et vana est adversariorum responsio. Deinde idipsum aperte constat ex scopo illius capitis, unde praetaxata verba deprompta sunt: Pelagius namque affirmabat, non esse necessariam misericordiam Dei, ut non peccemus, sed quia peccavimus: quod toto illo capite S. Augustinus validissime refellit, ostendendo iustificatum non deseri a Deo per substractionem gratiae actualis necessariae ad pie vivendum. Certum est igitur ex ipsa Augustinianae disputationis scopo non hic sermonem esse de illa desertione, quae habitualem gratiam, sed de altera, quae actualem tantum substrahit. Patet illud ipsum ex his verbis, quibus allatam vulnerati comparationem ad institutum suum accommodat, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de caetero recte ambulare possimus, quod quidem sani non nisi illo adiuvante poterimus. Quibus aperte significat gratiam adiuvantem, quae hominibus etiam sanis, atque adeo habitualem gratiam habentibus, adhuc necessaria est, ut recte ambulare possint. — His adde, quod idcirco S. Doctor probat Deum non deserere hominem iustum, nisi ante deseratur, quia, inquit, non deserit si non deseratur, ut pie semper, iusteque vivatur: sicut enim oculus corporis etiam purissime sanus, nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic etiam homo perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae divinitus adiuvetur, non potest vivere. Quibus Augustinus ostendit iustos perfectissime iustificatos sine gratia actuali perseverare non posse, sed egere continuo Dei auxilio, quod certe Deus non denegat: nam, ut subdit S. Augustinus, sanat ergo Deus, non solum ut deleat quod peccavimus, sed ut praestet etiam ne peccemus: hoc est, dat continuo auxilium iustificato, ut recte vivat si velit; quibus aperte significat se ibi agere de gratia actuali: qui enim praestat ne peccemus, profecto non substrahit quod necessarium est, ut non peccemus: at non tantum habitualis, sed et actualis gratia est necessaria, ut non peccemus, quia ex vi solius habitualis non possumus via ordinaria vitare peccata, gravioresque tentationes vincere; addendus enim est animus, et adiiciendae vires, cum fortis armatus assumit alios multos se nequiores: igitur ibi non est sermo de gratia habituali, sed actuali.

Tertium momentum non leve ad eamdem veritatem insinuandam petitur ex lib. De Corrept. et Gratia, c. 1. ubi docet:

Si ab hac damnatione non se liberabunt, inquit, qui poterunt illicere non se audisse Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit: quanto minus se liberabunt qui dicturi sunt: Perseverantiam non accepimus? iustior enim videtur excusatio dicentium: Non accepimus audientiam: quam dicentium: Non accepimus perseverantiam: quoniam dici potest: Homo in eo quod audieras, et tenueras, in eo perseverares si velles: nullo modo autem dici potest: id quod non audieras crederes si velles.

Quibus testatur homini ad perseverandum adesse sufficientem gratiam, sine qua non posset perseverare, et cum qua perseverare posset si vellet: igitur ille qui non perseveravit, sufficiens habuit auxilium, quo poterat perseverare, nec tamen perseveravit, quia auxilium sprevit. Confirmatur haec esse S. Augustini mentem ex illis, quae paulo ante dixerat, et quibus confirmandis superiora verba adhibuit: agitur enim an regeneratus merito corripiatur, dum peccat: et an iusta sit haec eius excusatio, quam profert S. Doctor, cap. 6. Quid feci, qui non accepi? Quam quaestionem ita solvit: Si iam regeneratus et iustificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere: Non accepi: quia acceptam gratiam Dei sic in malum libero amisit arbitrio. Unde initio capitis septimi, ait: Corripimus tamen eos, iusteque corripimus, qui cum bene coeperint, non in ea perseverarunt: ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: tum ait inanem fore in die iudicii hanc eorum excusationem: perseverantiam non accepimus. Quibus omnibus probandis atque confirmandis istud adhibet, quoniam potest dici: Homo in eo quod audieras, et tenueras, in eo perseverares si velles: quibus constat S. Augustinum iis verbis, perseverares si velles, demonstrare hominem illum sua culpa, suo vitio, sua voluntate, suo libero arbitrio non perseverasse.

Repones, S. Augustinum his verbis, in eo quod audieras, et tenueras, in eo perseverares, si velles, aliud nihil docere, quam eum hominem perseveraturum, si integram et perfectam perseverandi voluntatem haberet; sic enim velle perseverare, est de facto perseverare. Contra, haec si vera essent, sequeretur S. Augustinum nugari, nec aliud significare, per haec verba, perseveraret, si vellet, quam perseveraret, si perseveraret, quod certe omnino nugatorium est. Deinde S. Augustinus eodem modo loquitur de homine baptizato non perseverante, quomodo de Adamo; sicut enim ad retundendam baptizati peccatoris excusationem hanc, perseverantiam non accepi, id unum opponit, perseverares, si velles, ita paulo post ad eamdem quaestionem de Adamo decidendam, cap. 10. et 11. quam his verbis concipit: Quid Adamus non perseverando periit, qui perseverantiam non accepit? Saepius istud inculcat, perseveraret, si vellet: sed omnes testentur Adamum habuisse completam perseverandi potestatem: igitur idem de peccatore baptizato non perseverante censendum est.

Quarta probatio petita ex ratione Theologica. — Prima ratio persuadens gratiam sufficientem omnibus hominibus concedi, deducitur ex possibili divinorum praeceptorum observantia, quae formari potest in hanc modum: Deus non praecipit impossibilia: atqui pleraque eius divina praecepta sine gratiae subsidio hominibus sunt impossibilia, nimirum ea quae sunt supernaturalis ordinis, et quae ex naturali ordine graves in sua observatione difficultates important: ergo cum Deus istiusmodi praecepta imponit, aut concedit gratiam, qua impleri possint, aut saltem qua vires ad illa servanda possint impetrari. Sed non omnes quibus talia praecepta praescribuntur eadem implent, vel eorum servandorum vires a Deo non postulant; igitur eorum aliqui divinae gratiae reluctantur. Minorem admittunt adversarii. Maior vero probatur: Primo, ex Scripturis, Deut. 30. Mandatum hoc quod ego praecipio tibi hodie, non supra te est, neque procul positum, sed iuxta te est sermo valde in ore tuo, et in corde tuo, ut facias illum. — Secundo, ex Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. 11. Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet, et facere quod possis, et petere quod non possis, et adiurat ut possis. — Tertio, ex sanctis Patribus, maxime Basilio, Homil. 6. in Hexaemeron: Si probarum, inquit, operationum opera penes nos sita non sunt, sed ex ortu necessitudines emergunt, frustra profecto legum latores agenda res et non agendas praescribunt. Sancto Chrysostomo, Homil. 16. in Epistolam ad Hebraeos: Non potest dicere homo, non possum, neque accusare Conditorem; si enim impotentes nos fecit, et deinde imperat, culpa eius est. S. Hieronimo, lib. 3. adversus Pelagianos: Deus possibilia mandavit, hoc nulli dubium est. — Sed praesertim ex S. Augustino pluribi, maxime vero lib. 2. De Peccatorum meritis, cap. 6. Dubitare, inquit, non possum, nec Deum aliquid homini impossibile praecepisse, nec Deo ad opitulandum, et adiurandum, quo fiat quod iubet, impossibile aliquid esse; ac per hoc potest homo si velit esse sine peccato adiutus a Deo. Et lib. De Natura et Gratia, hanc veritatem saepius inculcat, maxime cap. 13. quapropter cap. 69. aperte profitetur: Eo ipso quo firmissime credimus Deum iustum et bonum impossibilia non potuisse praecipere, hinc admonemur, et in facilibus quid agamus, et in difficilibus quid petamus.

Denique, eadem veritas hac ratione constat: prima sapienter praecipientis intentio est, ut id fiat quod praecipitur: sed non potest id quod est impossibile fieri: ergo Deus sapientissimus impossibilia non praecipit.

Repones, quadruplici modo praecepta dici possibilia: Primo, remotissime, ratione facultatis liberi arbitrii ad bonum et malum flexibilis; sive ratione naturae liberae, quatenus capax est fidei, spei, et dilectionis. Secundo, paulo propinquius, quatenus homo iam fidem habet, quae semen est orationis, per quam impetrare potest gratiam necessariam ad bene vivendum. Tertio, multo propinquius, prout homo iam habet charitatem habitualem, per quam dicitur posse Deum diligere. Quarto, proxime et completissime, quando voluntas inspirationi Spiritus sancti sic praeparatur, ut non modo possit, sed etiam velit; quod utique non fit, nisi per gratiam actualem, sine qua charitas habitualis quantacumque magna, ac perfecta in actum exire non potest. Quibus suppositis nihil homini praecipitur, quod non sit possibile aliquo ex his quatuor modis; non tamen id semper praecipitur, quod sit possibile proxime et completissime.

Verum contra, Deus nihil praecipit homini, praesertim iusto, quin habeat proximam et completam potentiam, vel ad orandum, vel ad operandum per gratiam actualem, ut constat tum ex S. Augustino, lib. De Natura et Gratia, cap. 13. cuius sententiam profert et probat Concilium Tridentinum supra laudatum, definiens Sess. 6. c. 11. nihil homini praecipi, quin illico moneatur, et facere quod possit, et petere quod non possit; ac proinde quin praeter naturam ac fidem et charitatem habitualem, recipiat insuper actualem inspirationem, vel qua possit praeceptum implere, vel qua possit auxilium impetrare ad illud implendum. Adde quod praeceptum restat adhuc simpliciter impossibile homini habenti naturam, fidem, et charitatem etiam habitualem, nisi praeterea actualis gratia ipsi concedatur, vel qua praeceptum immediate possit impleri, vel saltem qua impetrari possit auxilium necessarium ad legem implendam: non secus ac praeceptum faciendae eleemosynae restat impossibile homini non habenti pecuniam, nec potenti illam sibi comparare, etiamsi voluntatem habeat eleemosynam erogandi, necnon et facultatem naturalem, nempe manum ad illam distribuendam: sicut ergo non imponitur praeceptum faciendae eleemosynae homini nec habenti pecuniam, nec potenti illam sibi comparare, etiamsi facultatem habeat naturalem, qua possit illam distribuere, et erogare; ita praeceptum faciendae iustitiae aut charitatis exercendae non imponitur homini habenti tum naturam, tum fidem, tum etiam charitatem habitualem, nisi praeterea habeat vel gratiam actualem necessariam ad opera charitatis exercenda, vel saltem modum obtinendae gratiae actualis, nimirum gratiam orationis. Concludendum igitur est cum S. Leone, Serm. 16. De Pass., iuste nobis instat praecepto qui praecurrit auxilio; necnon et cum Tertull., lib. Contra Marcionem: Non poneretur lex ei, qui non haberet obsequium debitum legi in sua potestate. Hinc sanctus Hieronymus, lib. 1. Contra Pelagianos: Fatemur possibilia Deum dedisse mandata ne ipse auctor iniustitiae sit, si exigat fieri quod fieri non potest. Quod praeclare sanctus Odo Cluniacensis Abbas explicat lib. 2. Collationum, num. 13. Naturae fragilitatem opponimus Deo, quasi nesciat ille quales nos fecit, et oblitus nostrae humanae fragilitatis, imposuerit homini mandata, quae ferre non possit. O caecam insaniam! o profanam temeritatem! dupliciter quippe Deum videmur incusare, neque enim iustus, qui posse ⟦illegible: word(s) lost between "posse" and "impossibile"⟧ impossibile aliquid imperare potest: neque qui pius est hominem damnare pro his, quae vitare non potest: et quomodo staret quod ipse perhibet iugum meum suave est? Hanc itaque nec iusto iniquitatem, nec pio crudelitatem adscribamus.

ARGUMENTA ADVERSARIORUM EX SCRIPTURA SACRA.

Obiicit 1. Calvinus, lib. 2. Instit., cap. 3. illud Ioannis 6. Omnis qui audit a Patre, et didicit, venit ad me: de quo S. Augustinus, lib. De Prodestinatione Sanctorum, cap. 8. Quid est, omnis qui audivit a Patre, et didicit, nisi nullus est qui audiat, et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit, profecto omnis qui non venit non audivit a Patre, nec didicit: igitur nullus excitatur et illuminatur gratia Dei, quin illico excitantem et illuminantem sequatur. — Distinguo antecedens: omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit eruditus et vocatus per gratiam efficacem, concedo: quomodocumque vocatus, nego. Duplex enim vocationis genus distinguendum est, alterum quidem quo quis eruditur et vocatur, ut proxime credat in Christum; et qui audit hoc vocationis genere ille proculdubio discit, credit, et venit, ut ibidem docet S. Augustinus dicens: multos venire videmus ad Filium, quia multos videmus credere in Christum: sed ubi, et quomodo a Patre audierint hoc et didicerint, non videmus, nimirum gratia ista secreta est; gratiam vero esse quis ambigit? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur; ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Aliud vocationis genus est: per quod sollicitatur homo ad orandum et impetrandum illud singulare et ineffabile beneficium gratiae emollientis cor, dum istud a Deo non conceditur. Cuius mentionem tangit S. Augustinus pluribus, sed maxime tractatu 28. in Ioan. ubi praetata verba Ioann. sic expendit: Magna gratiae commendatio: nemo venit nisi tractus: quem trahat, et quem non trahat, quare illum trahat, et illum non trahat, noli velle iudicare, si non vis errare; semel accipe, et intellige: non traheris; ora ut traharis. De priori quidem vocatione intelligendus est S. Augustinus, ut ipsemet significat circa finem eiusdem capitis dicens: Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac discere a Patre, ut veniat ad Christum, nihil est aliud quam donum accipere a Patre, quo credat in Christum.

Instabis. Ex eodem S. August. lib. De Gratia Christi, cap. 14. ubi idem textus Ioan. expenditur: Quando Deus docet, non per legis litteram, sed per spiritus gratiam, ita docet, ut quod quisque didicerit, non tantum cognoscendo videat, sed etiam volendo appetat, agendoque perficiat; et isto divino docendi modo etiam ipsa voluntas, et ipsa occasio, non sola intendendi et operandi naturalis possibilitas adiuvatur. Hinc concludit: Omnis qui didicit a Patre non solum potest venire, sed venit; ubi iam et possibilitatis profectus, et voluntatis affectus, et actionis effectus est. Igitur omnis gratia est efficax.

Respondeo. Primo distinguendo antecedens: quando Deus docet, non per legis litteram, sed per spiritus gratiam efficacem, quae sanet vel a peccato, vel ab infirmitate, ⟦illegible: omnis quisque didicit, non solum …⟧ etiam volendo appetit, atque perficit, concedo: per gratiam sufficientem, quae movet et sollicitat ad expianda peccata, et sanitatem recuperandam, aut impetrandam, nego. Respondeo secundo. S. Augustinum praefatis verbis nihil aliud significare, quam quod gratia necessaria sit, non solum habitualis, quae compleat potentiam, qualem dumtaxat requirere videbatur Pelagius; sed etiam actualis, quae concurrat ad operationem. Nam, ut ibidem notat S. August. Venire posse in natura ponit, vel etiam ut modo dicere cepit Pelagius in gratia, qualemlibet eam sentiat, qua ipsa, ut dicit, possibilitas adiuvatur: venire autem iam in voluntate et opere est. Non est autem consequens, ut qui potest venire, etiam veniat, nisi id voluerit atque fecerit.

Urgeris. Ex eodem S. August. cap. 13. eiusdem libri: Qui noverit quod fieri debeat, et non facit, nondum didicit secundum gratiam, sed secundum legem: non secundum Spiritum, sed secundum litteram; igitur omnis qui bonum opus negligit, non censetur gratiam internam, sed dumtaxat externam habere: subindeque, vel gratia sufficiens nulla est, vel dumtaxat externa. Distinguo. Antecedens: nondum didicit secundum gratiam efficacem et completam, concedo: secundum sufficientem, et qua suo frustratur effectu, propter negligentiam vel resistentiam operantis, nego. Agnovit enim per internum sibi praestitum auxilium, quanta sit sua infirmitas, quantumque divino egeat praesidio, quod supplex exorare debet: sed quia huiusmodi inspirationi non obedit, nec divinum auxilium impetrat, ideo simpliciter dicitur non didicisse, aut nondum audivisse; auditus enim spiritualis proprie est cordis assensus, ut praeclare docet S. August. lib. De dono perseverantiae, c. 14. Aures, inquit, audiendi ipsum est donum obediendi, ut qui haberent venirent ad eum, ad quem nemo venit, nisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhortamur ergo, atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi obedienter omnes audiant: qui vero eas non habent, sit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant; audientes videlicet corporis sensu, non audiant cordis assensu.

Obiicis 2. Calvinus illud Epist. ad Rom. cap. 9. Non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei. Atqui si quis vocatus non obtemperat, sitque in eius positum voluntate, ut obtemperare possit, vel non obtemperare, recte etiam dici poterit: non est dumtaxat miserentis Dei, sed etiam volentis et currentis hominis bonum sectari atque assequi; quia misericordia vocantis non magis determinabit ad bonum opus, quam obedientia vocati, quod pieaures non ferunt: igitur vocationi illi non potest homo obluctari.

Respondeo. Textum illum Apostoli intelligendum esse de singulari vocatione illa, qua quis antecedenter ad nulla merita, efficaciter et eximie vocatur, ut explicat S. August. lib. I. ad Simplicianum, q. 2. Verum est, inquit, non volentis, neque currentis, sed miserentis Dei, quia etiamsi multos vocet, eorum tamen miseretur, quos ita vocat quemadmodum eis datum est, ut sequantur. Qua utique expositio maxime quadrat menti Apostoli; intendit enim ibidem rationem proferre, cur speciali vocatione Deus vocaverit Iacob, non Esau, ut patet ex textu. Distinguenda est igitur vocatio illa singularis a conversione, seu operatione iustitiae, quae vocationem illam consequitur: conversio enim ex Deo, et nobis; vocatio autem soli Deo tribuenda est. Quam utique veritatem egregie commendat S. Augustinus lib. De gratia et libero arbitrio, cap. 5. ubi urget Pelagianos, qui perperam textum illum Zachariae, Convertimini ad me, et ego convertar ad vos, interpretabantur, ut nempe hominis conversionem sua virtuti, non Dei gratiae tribuerent: Non attendunt, inquit S. August., qui hoc sentiunt; quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad Deum nostra conversio, non diceretur: Deus virtutum converte nos, et tu Deus conversus vivificabis nos, et converte nos Deus sanitatum nostrarum, et huiusmodi aliis, quae commemorare longum esset. Quibus verbis S. August. significat conversionem nostram partim divinae, partim humanae voluntati esse tribuendam: quod maxime urget ex illo I. Cor. 15. Gratia Dei sum id quod sum: atque ut ostenderet et liberum arbitrium mox adiicit: et gratia eius in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Tamen ne ipsa ⟦illegible: voluntas?⟧ sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuans cum dixisset: gratia eius in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi: subiungit, aitque: non ego autem, sed gratia Dei mecum: idest, non solus, sed gratia Dei mecum: ne per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Quibus significat conversionem esse partim huhumana, partim divinae voluntati tribuendam, licet principaliter divinae voluntatis et misericordiae sit opus. Quod autem sola vocatio Deo sit tribuenda, ibidem docet: Ut ⟦illegible: utem?⟧ de caelo caderemus, et iam magis, et efficacissima ratione converteremur, gratia Dei erat sola; quia merita eius erant magna, sed mala.

Obiicies 3. Illud prima ad Corinth. I. Quis te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? Quibus Apostolus significat, neminem posse seipsum discernere, nec de propriis meritis gloriari; id enim soli gratiae tribuendum est, ut explicat S. August., lib. De Praedestinatione Sanctorum: Nihil, inquit, huic sensui Apostoli, quis te discernit? tam contrarium est, quam de suis meritis quemquam gloriari, tamquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei; sed gratia, quae bonos discernit a malis, non quo communis est bonis et malis. Sed, inquiunt adversarii, data gratia sufficiente duobus hominibus, cui unus obtemperet, alter reluctetur, qui obtemperaverit potest dicere, quod se discernat ab eo qui obluctatur, et e propria sua obedientia gloriari: igitur contradicet Apostolo.

Respondeo. Primo, praeter Apostoli mentem hanc illationem ex eius verbis interiri; siquidem ibi Apostolus non agit de operatione gratiae, qua unus ab alio discernatur; sed de illo dissidio inter Corinthios suborto, quod alius se Pauli, alius vero Apollo discipulum gloriaretur; Apostolus autem in id unum incumbit, ne in hominibus glorientur, ut constat ex cap. 3. v. 21. tum capite sequenti prosequitur idem argumentum, hortaturque ne unus adversus alterum inflatur, sive pro Apolline, sive pro sui ipsius gratia, quia in verbi dispensatione alter eloquentior, alter spiritualibus donis instructior videbatur, ac statim adiungit: Quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Iam saturati estis, iam divites facti estis, etc. Ne autem existimarent dissidium illud esse tollendum ob titulum Apostolatus, quo donatus erat ipse Paulus, non vero Apollo, docet ideo fideles per se ad fidem receptos non habere supra alios ansam gloriandi, quod ut probet, adiungit: Puto enim, quod Deus nos apostolos novissimos ostendit, tamquam morti destinatos: ac si diceret: non est quod vel nostri causa scissuras in Ecclesia faciatis, vel ex eo quod ab Apostolorum aliquo vos baptizatos fuisse gloriamini, quid enim est Apostolus? homo morti deditus, victima piacularis, spectaculum mundo et hominibus.

Respondeo secundo. Quod si haec Apostoli verba ad quaestionem praesentem traducantur, uti de facto persaepe ea usurpavit S. Augustinus, ut ostenderet contra Pelagianos, quod non sumus sufficientes cogitare aliquid ex nobis, tamquam ex nobis, sed tota nostra sufficientia ex Deo sit, ut ex causa principe, sic, inquam, usurpato praetato textu, distinguo maiorem: nemo potest dicere, quod se discernat, simpliciter et absolute, concedo: secundum quid et quatenus per gratiam divinam motus est et adiutus, nego. Quemadmodum enim puer adhuc scribendi artis imperitus, dum ducente ac dirigente scribendi Magistro, litteras aliquas format, aut etiam integra verba describit, non potest iactare se simpliciter scripsisse, quamquam tamen revera scripserit; sic qui mandatum Dei servaverit, alio non taciente, qui vocatus fuerat per similem gratiam non potest sine arrogantia dicere simpliciter, quod ipse mandatum fecerit, sicque ab alio se discerneverit: sicut tamen puer, qui regente scribe formavit aliqua verba, vere potest dicere se scripsisse, et hac ratione ab alio se discernisse, qui similiter non scripsisset; ita potest homo in hypothesi proposita affirmare, se aliquatenus discernivisse, non tantum propriis viribus, sed gratiae beneficio adiutus. Neque vero qui sic se discernit, per gratiam nimirum Dei, qua praevenitur et iuvatur, contradicit Apostolo prohibenti solum homini dicere, quod se discernat gloriando ex propriis viribus, et quasi de bono, quod non acceperit: imo potius imitatur eundem Apostolum dicentem: Gratia Dei sum id quod sum, et gratia illius in me vacua non fuit: plus enim omnibus laboravi, etc. Quibus verbis sibi tribuit Apostolus aliquid supra caeteros: id tamen propriis viribus non deputat, sed gratiae beneficio. Quam utique interpretationem probat S. August. lib. De Spiritu et Littera, cap. 31. ubi cum dixisset: Quando Deus agit cum anima rationali, ut ei credat, profecto et ipsum velle credere Deus operatur in homine, et in omnibus misericordia eius praevenit nos: consentire autem vocationi Dei, vel ab ea dissentire, sicut dixi, propriae voluntatis est. Subiungit statim: Quae igitur non solum non infirmat, quod dictum est, quid habes quod non accepisti?, sed etiam confirmat: accipere quippe et habere non potest donum, de quo hoc audit, nisi consentiendo, ac per hoc quid habeant, et quid accipiant, Dei est: accipere autem et habere utique accipientis et habentis est.

Instabis. Gratia quae bonos discernit a malis non est communis bonis et malis, ut docet S. August. verbis in obiectione laudatis: atqui gratia sufficiens communis est bonis et malis: ergo per illam non potest fieri discretio.

Distinguo. Maiorem: Gratia quae bonos discernit a malis discretione perfecta, qua quis eruitur de potestate tenebrarum, et transfertur in regnum Filii Dei, non est communis bonis et malis, concedo: ea discretione per quam quis se preparat ad illam perfectam discretionem, non est illa communis gratia bonis et malis, nego: omnes enim tam boni quam mali vocantur a Patre familias ad nuptias, et Pater noster coelestis facit oriri solem suum super bonos et malos, et pluit rorem et imbrem gratiae super iustos et iniustos.

Obiicis 4. Illud ad Philipp. 2. Deus est enim qui operatur in nobis velle, et perficere pro bona voluntate. Quibus Apostolus significat non solum operis initium, sed et consummationem soli Deo esse tribuendam: igitur nullus relinquitur locus gratiae sufficienti cui resistatur, sed omnis, quaecunque tandem illa sit, efficax est, quae solum velle facit in nobis, vel simul velle atque perficere.

Respondeo. Primo, negando consequentiam: quae omnino apparebit absurda, si integrum Apostolicum textum quis expendat. Ait enim ibidem Apostolus: Itaque, charissimi mei, sicut semper oboedistis non ut in praesentia mei tantum, sed multo magis nunc in absentia mea, cum metu et tremore vestram salutem operamini. Deus est enim qui operatur in nobis velle et perficere. Quibus verbis monet S. Apostolus ut metuamus ac tremamus in salutis negotio, quia Deus operatur in nobis velle et perficere: ex quibus tantum abest, ut recte colligatur nos non posse resistere gratiae, quinimo exinde intelligi liceat nos ipsi gratiae posse resistere: et ideo magnam esse occasionem et ansam timendi: si enim gratia omnis esset efficacissima, proculdubio qui hanc habent, et bene operantur, nec sibi blandiuntur in operibus, non haberent quid timerent, sed absque ulla formidine suam salutem operarentur. Respondeo secundo, distinguendo antecedens: Deus operatur in nobis velle et perficere, vel sine nobis, vel nobiscum, concedo: sine nobis tantum, nego. Nam per gratiam operantem operatur in nobis sine nobis; per cooperantem vero nobiscum, ut docet S. August. lib. De Gratia et libero arbitrio, cap. 19. Credimus, inquit, sine nobis operatur incipiens: cum autem volumus, et sic volumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur perficiens. Hinc S. Bernardus, lib. De Gratia et libero arbitrio, praeclare ait: Deus haec tria, scilicet cogitare, velle, et perficere operatur in nobis: primum, scilicet cogitare, sine nobis: secundum, scilicet velle, nobiscum: tertium, scilicet perficere, per nos.

ARGUMENTA PETITA EX CONCILIIS ET SANCTIS PATRIBUS AC RATIONE THEOLOGICA.

Obiicies 1. Can. ⟦illegible: canon number⟧ Concilii Arausicani, in quo sic legimus: si quis, ut peccata purgemur, voluntatem nostram Deus expectare, non autem ut etiam purgari velimus per Spiritus sancti infusionem, et operationem in nobis fieri confitetur, resistit ipsi Spiritui sancto per Salomonem dicenti: Praeparatur voluntas Domino: et Apostolo salubriter pronuntiante: Deus est qui operatur in nobis, et velle et perficere. Ex quibus sic infertur, quod ut a peccato purgemur, Deus voluntatem nostram non expectat; ergo gratia quaevis nostram determinat voluntatem efficaciter, et subinde nulla datur gratia sufficiens. — Distinguo antecedens: Deus non expectat voluntatem nostram, quasi haec deberet eius gratiam prevenire, et propriis viribus sese ad illam praeparare, ut volebant Semipelagiani, concedo: non expectat nostram voluntatem sequentem motum ipsius gratiae, ut ei consentiat, nego. Quod autem ea sit mens Concilii, apertissime colligitur ex aliis canonibus, maxime ex sexto, ubi anathematizatur quisquis humilitati aut obedientiae humanae subiungit gratiae auxilium, hoc est, posteriorem facit.

Obiicies 2. Varias S. Augustini et eius Discipulorum sententias, quibus significari videtur divinam gratiam esse semper efficacem, nec humanam voluntatem usquam ei obluctari. Verum quoniam plurimas ex iis sententiis iam solvi Sectione praecedenti, huc dumtaxat unam aut alteram subiiciam: imprimis vero id quod docet S. Augustinus cap. 10. De Gratia Christi: Sed nos cum gratia volumus isti aliquando fateantur, qua futurae gloriae magnitudo non solum promittitur, verum etiam creditur et speratur, nec solum revelatur sapientia, verum etiam infundetur caritas, nec suadetur solum omne quod bonum est, verum etiam persuadetur. Et aliquanto post: Hanc debet Pelagius gratiam confiteri, si velit non solum vocari, sed etiam esse Christianus. — Respondeo, praetaxatis verbis S. Augustinum nihil aliud significare, quam quod praeter legem et doctrinam, in quibus totam gratiae rationem et virtutem reponebat Pelagius, aliud desideretur auxilium, quo non solum suadeatur omne quod bonum est, verum etiam persuadeatur. Unde idem sanctus Doctor lib. 2. Operis imperfecti, c. 157. Pelagianos sic alloquitur: Admoneo ut intelligatis, cui gratiae sitis inimici, negando operari Deum voluntates in mentibus hominum, non ut nolentes credant, quod absurdissime dicitur, sed ut volentes ex nolentibus fiant: non sicut facit Doctor homo docendo et hortando, minando et promittendo in sermone Dei, quod frustra fit nisi Deus intus operetur, et velit per invictibiles vias suas: cum enim cerbis Doctor plantat, et rigat, possumus dicere: forte credit auditor; cum vero dat incrementum Deus sine dubio credit, et proficit: ecce quid interest inter legem et promissionem, inter litteram et Spiritum. Quibus verbis S. Augustinus carpit Iulianum, qui volebat Iudaeos per legem, et Gentiles per naturam fieri posse filios Abrahae; quod ut falsum demonstret S. Augustinus, ostendit legem sine spiritu intus operante, hoc est, sine gratia adoptionis, inutilem et frustraneam esse; nam, ut ait lib. De spiritu et littera, cap. 19. Lex data est, ut gratia quaereretur: gratia data est, ut lex impleretur. Lex autem per se ad gratiam adoptionis non sufliceret, nisi aliquod salutis initium gratiae sibi annexum ab auctore legis inveharet. Igitur non aliter S. Augustinus docet Deum in nobis operari velle, quam quia praeter gratiam externam legis et doctrinae, etiam internum auxilium subministrat, sine quo nullum prorsus bonum possemus velle et operari.

Obiicies 3. Gratia sufficiens in nostra sententia non videtur ullatenus discrepare a gratia possibilitatis, quam admittebant Semipelagiani: sed talem gratiam possibilitatis repudiat S. Augustinus, eamque reprobavit pluribus, maxime lib. De Gratia Christi: ergo gratia sufficiens a viris Catholicis non debet admitti. — Nego maiorem: gratia enim possibilitatis, quam impugnat S. Augustinus, longissime differt a gratia sufficiente, quam admittimus, ut colligere licet ex eodem S. Augustino referente sententiam Pelagii de ipsa possibilitatis gratia, lib. De Gratia Christi, c. 4. ubi Pelagius ait: Vos, inquit, sic tria ista distinguimus, et certum velut in ordinem digesta partimur: Primo loco posse statuimus, secundo velle, tertio esse. Posse in natura, velle in arbitrio, esse in effectu locamus. Primum illud, idest posse, ad Deum proprie pertinet, qui illud creaturae suae contulit: dum vero reliqua, hoc est velle et esse, ad hominem referenda sunt: quia de arbitrii fonte descendunt: ergo in voluntate et opere bono laus hominis est, imo et hominis et Dei, qui ipsius voluntatis et operis possibilitatem dedit, quique ipsam possibilitatem gratiae suae adiurat semper auxilio. Ex quibus Pelagii verbis constat operis possibilitatem, seu naturalem potentiam, et a Deo esse, et gratiae divinae auxilio adiuvari. Sed per illud adiutorium nihil aliud significare volebat Pelagius, quam legem atque doctrinam, peccati dimissionem, et Christi exemplum, ut eodem libro pluribus declarat S. Augustinus: qui e contra docet adiutorium quo possibilitas nostra adiuvatur, esse quamdam occultam inspirationem, sive virtutem Spiritus sancti: sic enim mentem suam aperit initio c. 13. eiusdem libri: Hac, inquit, si doctrina dicenda, certo sic dicatur ut altius et interiorius tam Deus cum ineffabili suavitate credatur infundere, non solum per eos qui plantant, et rigant extrinsecus, sed etiam per seipsum, qui incrementum suum ministrat occultus; ita ut non ostendat tantummodo veritatem, rerum etiam impertiat charitatem: sic enim docet Deus eos qui secundum propositum vocati sunt, simul donans et quid agant scire, et quod sciant agere. — Ex quibus patet S. Augustinum aliter de gratia possibilitatis, quam Pelagius, sensisse. — Dissentiebant insuper invicem circa modum, quo Christi gratia adiuvaret: nam Pelagius volebat dumtaxat gratiam possibilitatis ordinari solum ad potentiam naturalem, quam adiuvare et perficere deberet; non vero concurrere ad actionem et operationem; S. Augustinus vero docebat gratiam Dei operari in nobis non solum posse, sed etiam velle et perficere, seu non solam possibilitatem, sed etiam volitionem et actionem. Insuper Pelagius adscribebat libero arbitrio consensum, quem gratiae praestabat; sanctus autem Augustinus contendebat consensum hunc magis principaliter tribuendum esse gratiae. Igitur longum est discrimen inter gratiam sufficientem, quam admittimus, et gratiam possibilitatis quam adstruebant Pelagiani. Primo namque Pelagius adiutorium possibilitatis in extrinseceis tantum auxiliis constituebat; nos autem cum S. Augustino gratiam sufficientem in secreta operatione Spiritus sancti censemus esse reponendam. Secundo, licet Pelagius forte admiserit gratiam aliquam possibilitatis internam, non tamen sensit illam esse necessariam ad singulos actus pietatis, sed dumtaxat ut facilius fierent, ut iam pluries monuimus; nos vero gratiam sufficientem ad singulos actus desiderandam esse profitemur. Tertio, Pelagius gratiam possibilitatis solum volebat ordinari ad potentiam, non ad actionem; unde consensum principaliter adscribebat libero arbitrio; nos autem contendimus gratiam sufficientem sic voluntatem excitare, ut ad volendum et operandum necessaria sit gratia concomitans et subsequens, ratione cuius determinatio et consensus voluntatis gratiae virtuti principaliter deputatur.

Obiicies 4. Idcirco Massilienses tanquam haeretici damnati sunt, quod auxilium ad credendum necessarium existimaverint sufficere, ut homo praeventus crederet posset si vellet: atqui gratia sufficientis quam admittimus est eiusmodi: ergo Semipelagianis subscribimus. — Respondeo, negando maiorem, cuius falsitas apparet ex damnata hac propositione: Semipelagiani admittebant interioris gratiae praevenientis necessitatem ad singulos actus, etiam ad initium fidei, et in hoc erant haeretici, qualem vellect eam gratiam talem esse, cui posset humana voluntas resistere, vel obtemperare. Quam utique propositionem Innocentius X falsam et haereticam declaravit, et uti talem damnavit. Falsum est igitur Semipelagianos ideo damnatos esse, quod admiserint gratiam sufficientem praeventientem, cui posset homo vel consentire, si vellet, vel dissentire: sed errabant maxime quod docerent nos affectu credendi mere naturali et praecipiente posse gratiam fidei, caeteraque consequenter dona promereri, ut iam saepius docuimus.

Obiicies 5. Gratiae efficacia non pendet a libero arbitrio: sed si daretur gratia sufficiens, quae per consensum voluntatis fieret efficax, illius efficacitas penderet a libero arbitrio: ergo nulla est admittenda. — Distinguo maiorem: gratiae efficacia non pendet a libero arbitrio in actu primo, puta virtus illa, quam habet ad movendam voluntatem indeclinabiliter, concedo: efficacitas in actu secundo, hoc est, consensus datus divinae vocationi non pendet a libero arbitrio, nego: nam, ut docet sanctus Augustinus, lib. De spiritu et littera, cap. 31. His modis quando Deus agit cum anima rationali, ut ei credat... profecto et ipsum velle credere Deus operatur in homine, et in omnibus misericordia eius praevenit nos: consentire autem vocationi Dei, vel ab ea dissentire, sicut dixi, propriae voluntatis est.

II. — AN OMNES OMNINO HOMINIBUS GRATIA SUFFICIENS CONCEDATUR.

AFFIRMO. Eamque veritatem plurimis Scripturae sacrae oraculis aperte confirmare licet: quae omnia momenta ut evidentiora fiant, iuvat ea sub distinctis titulis expendere.

Probatur primo Ex universali vocatione et illuminatione per Christum. — Enimvero Ioann. 1. de Christo Domino dicitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ex quo testimonio sanctus Augustinus, lib. De Genesi contra Manichaeos, cap. 3. probat omnes homines, si velint, posse Dei praecepta servare: Illud, inquit, lumen non irrationabilium animalium oculis pascit, sed plura corda fidelium, qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium se ad eius praeceptu servanda convertunt: quod omnes homines possunt si velint, quia illud lumen illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ipsi praefatus est S. Chrys. Hom. 1. in haec verba Ioan. Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum: ubi ait: « illuminat profecto quantum in ipso est. Si qui autem sponte sua mentis oculis conniventibus ad huius lucis radios aciem dirigere noluerunt, non ex luminis natura in tenebris perstiterunt, sed ex malitia sua, qui sponte tanto se dono indignos reddiderunt; nam gratia in omnes diffusa est: non Iudaeum, non Graecum, non Barbarum, non Scytham, non liberum, non servum, non virum, non mulierem, non senem, non iuvenem excipit, aut dedignatur, etc. Qui autem eius munere frui negligunt, hanc suam culpabilitatem sibi ipsis imputent: cum enim detur omnibus, omnibus pateat, et a nemine prohibeatur, perditi quidam et nequam homines propria dumtaxat malitia ingredi recusant ».

Eodem quoque pertinet quod Sapientiae 1. dicitur generaliter, infidelibus, et omnibus hominibus, quibus non subest scientia Dei, non defuisse medium sufficiens, quo ad eius notitiam salutarem pervenire possunt. Quod confirmat Apostolus Rom. 1. ver. 19. dicens de Gentilibus, Deum se illis sufficienter manifestasse, ut gloriam ipsi debitam redderent, ita ut sint inexcusabiles, in eo quod Deum non glorificaverunt, et posthabito eius cultu, idolis servierunt. Nimirum quia, ut recte ait S. Prosper, lib. 2. De vocat. Gent., cap. 17. ne illis quidem, qui externa verbi Dei praedicatione caruerunt olim, vel adhuc carent, defuit, aut deest gratia necessaria et sufficiens, ut ad fidem lucemque veritatis venire possint. Etiamnum, inquit, in extremis mundi partibus sunt aliquae nationes, quibus nondum gratia Salvatoris, (idest Evangelium), inluxit: quibus mensura tamen generalis utilitatis? kept utilii desuper omnibus semper hominibus est praestita, non negatur.

Secunda probatio. Ex generali voluntate Dei salvandi omnes et singulos homines. — Quisquis sapienter et sincere finem intendit, etiam vult media usurpare ad eum finem assequendum absolute necessaria: sed Deus sapientissimus sincere intendit salutem omnium hominum: igitur etiam vult eis gratiam conferri qua salutem possint assequi. Maior constat. Probatur minor: Primo quidem ex illo Ezechielis 33. Quare moriemini, domus Israil? dicit Dominus. Nolo, nolo mortem impii, sed ut convertatur, et vivat. Ubi notat Tertull., lib. De Paenit., cap. 1. Deum iurasse, ut absque ulla difficultate sibi crederetur: Iurans etiam, inquit, ut Dominus, Tito, ubi credi sibi vult. O beatos nos quorum causa Deus iurat! o miseros, si nec iuranti Deo credimus! Sed apertissime 1. ad Timoth. 2. ubi Apostolus hanc veritatem tradit, docens enim pro omnibus esse orandum, etiam pro Paganis et Gentilibus, hanc rationem illius obligationis profert: Hoc enim bonum est, inquit, et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Quam utique veritatem hac triplici ratione confirmat: Unus enim Deus, unus mediator Dei et hominum homo Christus Iesus: qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus, temporibus suis. Quibus verbis Apostolus significat Deum triplici titulo velle omnium hominum salutem: primo quia eorum omnium Creator est; secundo quia omnium est Redemptor: tertio quia omnium debet esse iudex, et sanguis quem pro omnibus effudit in cruce erit in testimonium temporibus suis, quod non fuerit ipse in causa cur aliqui reprobandi sint et damnandi. Hinc praeclare Paulus Orosius, lib. De Arbitrii libertate, post medium, hanc triplicem rationem sic complectitur: Hic ergo Dominus Christus, inquit, hic inquam Filius Dei, in virtute Patris, et gloria, quae in principio condidit, et redemit in medio, etiam in novissimo iudicabit.

Hanc autem voluntatem ad omnes prorsus extendi, docent imprimis sanctus Chrysostomus in hunc locum scribens: Imitare, inquit, Deum tuum: si omnes ille vult salvos fieri, merito pro omnibus oportet orare. S. Damascenus, lib. 2. Orthodoxae fidei, cap. 29. Illud, inquit, ne nos fugiat, Deum, ut bonitate praestantem, primarie omnes quidem homines servare, ac regni sui compotes esse velle: ut iustum autem, iis quoque qui peccant poenam inferri nihilominus velle. Sed eam praeceteris veritatem tradit S. August. pluribus, maxime lib. De Spiritu et Littera, cap. 33. Vult, inquit, Deus omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire: non sic tamen, ut eis adimat liberum arbitrium, quo vel bene, vel male utentes iustissime iudicentur: quod cum fit, infideles quidem contra voluntatem Dei faciunt, cum eius Evangelium non credunt: nec ideo tamen eam vincunt: verum seipsos fraudant magno et summo bono, malisque praesentibus implicant, experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt... Ille igitur reus erit ad damnationem sub potestate eius, qui contempserit ad credendum misericordiam eius. Quisquis autem crediderit ei, qui se a peccatis omnibus absolvendum, et ab omnibus vitiis sanandum, et calore ac lumine eius accendendum, illuminandumque non contempscrit, habebit ex eius gratia opera bona, ex quibus etiam secundum corpus a mortis corruptione redimatur, ornemur, bonisque satietur, non temporalibus, sed aeternis. — Ipsi egregie concinit S. Prosper responsione 2. ad obiectiones Vincentianas: Sincerissime, inquit, sentiendum est, atque profitendum, Deum velle ut omnes homines salvi fiant, siquidem Apostolus, cuius ista sententia est, sollicite praecipit ut in omnibus Ecclesiis pietate custoditur, ut Deo pro omnibus hominibus supplicetur, ex quibus quod multi pereunt, pereuntium est meritum; quod multi salvantur, salvantis est donum. Hine responsione 8. ad capitula Gallorum, constanter ait: Qui dicit, quod non omnes homines velit Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum, durius loquitur, quam loquendum est de altitudine secre⟦illegible: opening of the obiection lost by the OCR; only this closing fragment of its line is legible⟧tabilis gratiae Dei, qui et omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire.

Respondeo. Omnem divinam voluntatem impleri, nam omnia quaecumque voluit Dominus fecit in caelo et in terra. Psalm. 134. Et, voluntati eius quis resistit? Rom. 9. Unde S. Augustinus, lib. De Correptione, c. 11. Deo volenti facere nullum hominis resistit arbitrium; sic enim velle et nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Cui concinit S. Fulgentius: Quod vult, inquit, semper insuperabiliter facit: cum ergo vult omnes homines salvos fieri, hoc quippe in eis impletur, quod omnipotentis Dei voluntas incommutabilis et impenetrabilis habet. Eadem etiam conscribunt Praesules Africani exulantes in Sardinia in Epistola Synodica: Semper voluntas Dei impletur, quia potestas eius nullatenus vincitur: Ipse est enim, qui omnia quaecumque voluit fecit in caelo et in terra, in mari et omnibus abyssis, et cuius voluntati nemo resistit: sed non omnes prorsus homines salvantur: ergo signum est Deum non velle omnium hominum salutem. — Verum dico cum Molina, Deum aliquid extra se velle duobus modis: primo, tam efficaciter et potenter, ut numquam opere prohibeatur eius intentio; secundo minus valide, sed tamen sufficienter, quia posset effectus subsequi, si non deficeret aliqua conditio. Priori voluntate Deus vult electorum salutem: quia, inquit Apostolus 2. ad Timotheum 2., Firmum fundamentum Dei stat habens signaculum; idest sigillum quo Pater aeternus in sua praescientia ratam fixam filiorum salutem obsignavit; Novit enim Dominus qui sunt eius, et nemo rapiet eos de manu ipsius. Posteriori vero omnium hominum generatim salutem intendit, idque sincere quantum ex parte sua; sed ipsi homines propter suam negligentiam, aut malitiam aeterna salute fraudantur, quoniam ipsi divinae voluntati refragantur; nec tamen ipsa divina voluntas generalis adeo fit infecunda, quin ex ea nascantur innumerabiles gratiae semper parabiles, et ad salutem procurandam opportunae iis quicumque potiuntur, uti vellent. Quibus si forte uti noluerint, humanam nihilominus voluntatem divina semper superabit, finem secundarium sortitura, quotiescumque culpa nostra fuerit defraudata. Nam sic enim constituta sunt opera Domini, inquit S. August. in Psal. 110. ut creatura in arbitrio libero constituta Creatoris superet voluntatem. Non vult Deus ut pereas, nam prohibet: tamen si peccaveris, non putes hominem fecisse quod voluit, et Deo accidisse quod noluit: sicut enim vult, ut homo non peccet: ita vult peccanti parcere, ut revertatur, et vivat: ita vult postremo, non primario, in peccato perseverantem punire, ut iustitiae potentiam contumax non evadat. Ita quidquid elegeris, omnipotenti non deerit, unde suam de te compleat voluntatem. Deus ergo vel intendit efficaciter et determinate salutem electorum, et tunc ea nusquam frustratur, vel disiunctim intendit omnium salutem, aut certe si salvari noluerint, punitionem: quam vero peccator numquam effugiet: atque ita fit semper alterutro modo divina voluntas.

Respondeo 2. Voluntatem conditionatam aequipollere voluntati absolutae, quando conditio ponenda pendet a voluntate: sed ipsa conditio ex qua pendet hominum salus, nempe si ipsi velint, non minus a voluntate Dei dependet, quam ipsa salus, non enim potest ab humana voluntate praestari, nisi a divina voluntate praestetur, cum homo nec velle possit, nec operari, nisi Deus hoc dederit, ipse enim est, qui operatur in nobis et velle et perficere; igitur voluntas conditionata salvandi omnes aequipollet absolutae: atqui non est voluntas absoluta in Deo salvandorum omnium: ergo nec voluntas antecedens et conditionata.

Distinguo minorem: conditio ex qua pendet salus, dependet a voluntate Dei, omnino nego: partim concedo. Nam etsi homo non possit salvari, nisi volente Deo, et praeparante voluntatem hominis, non ita tamen eam praeparat in omnibus, quin consensum etiam hominis desideret, ut praeclare docet S. Augustinus, lib. De Gratia Christi et Libero arbitrio, cap. 11. Ipse, inquit, ut velimus, operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens. Ut ergo velimus, sine nobis operatur; cum autem volumus, et sic volumus ut faciamus, nobiscum cooperatur: tamen ut sine illo vel operante velimus, vel operante cum volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus. — Ipsi eleganter subscribit S. Prosper, lib. 2. De Vocatione Gentium, c. 9. Ad obediendum sibi ipsum velle sic donat, ut etiam a perseveraturis ipsam mutabilitatem, quae potest nolle, non auferat. Alioqui nemo unquam fidelium recessisset a fide, neminem concupiscentia vinceret, neminem tristitia elideret, neminem iracundia debellaret, nullius charitas refrigesceret, nullius patientia frangeretur, et collatam sibi gratiam nemo negligeret; sed quia haec possunt fieri, et in consensum talium tentationum facilis nimium proclivisque descensio est, numquam debet in auribus fidelium vox illa Domini non sonare: vigilate, et orate, ne intretis in tentationem. Ita denique concludit: igitur sicut qui crediderunt, iuvantur ut in fide maneant; sic et qui nondum crediderunt, iuvantur ut credant. Et quemadmodum illi in sua habent potestate ut exeant, ita et isti in sua habent potestate ut reniant: fitque manifestum, quod diversis atque innumeris modis omnes homines vult Deus salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire: sed qui veniunt, Dei auxilio diriguntur; qui non veniunt, sua pertinacia reluctantur.

Respondeo 3. Eo modo Deum censeri velle omnium hominum salutem, quo modo eam voluntatem explicat S. Augustinus: sed sanctissimus ille Doctor ita voluntatem explicat, ut particulam omnes, non collective, sed distributive usurpet; ita quod non ad omnes prorsus homines sigillatim, sed dumtaxat ad eorum aliquos illa divina voluntas ordinetur. Primo namque voluntatem illam divinam salvandi omnes homines interpretatur per distributionem accommodam, lib. De Praedestinatione Sanctorum, cap. 8. Sicut, inquit, integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, omnes iste litteras docet: non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus: omnes Deus docet venire ad Christum: non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Secundo accipit hanc sententiam incomplete; seu, ut loquuntur, non pro singulis generum, sed pro generibus singulorum, quia scilicet ex omni hominum genere, aetate, sexu, conditione, praedestinati eliguntur. Sic lib. De Correptione et Gratia, cap. 11. *Quod scriptum est, inquit, vult omnes homines salvos fieri, non tamen omnes salvos fiunt, multis quidem modis intelligi potest: sed hic unum dicam id ita dictum, ut intelligantur omnes praedestinati, quia omne genus hominum in eo est. Tertio ait Deum ideirco dici velle omnes homines salvare, quia facit ut omnes qui salvantur, velint salvari: quo sensu lib. De Correptione et Grat., cap. 15. interpretatur dictum illud Apostoli ad Galat., cap. 4. Misit Deus Spiritum Filii sui clamantem: Abba Pater, idest, nos clamare facientem. Si ergo, inquit, clamantem spiritum recte dicit scriptura, a quo efficitur ut clamemus, recte etiam et volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ex quibus inferunt adversarii Deum non intendere singulorum hominum salutem. — Verum nego hanc illationem, his enim locis, exemplis non potest inferri negatio divinae voluntatis in omnes, sed negatio solum executionis, et effectus; idcirco expositiones illae ad voluntatem absolutam et consequentem dumtaxat referendae sunt; quod utique aperte constat ex ipso loquendi modo sanctissimo illi Doctori familiari; quaerit enim ubique non tam cur Deus aut mediator liberare molitur eos qui perierunt, quam cur reipsa non liberet, non redimat, non salvet: quo sensu dicebat Apostolus Galatis miserè pereuntibus cap. 5. Christus vobis nihil proderit: evacuati estis a Christo, idest locum ibidem exponen­te S. Augustino, Christus a vobis tanquam a possessione quam tenebat abscidit: quia videlicet vestro defectu ipsius mors nihil vobis proderit.

Tertia probatio. Ex morte Christi pro omnibus hominibus. — Eis praeparantur ac disponuntur gratiae sufficientes, pro quibus Christus mortem obiit, et pretiosissimum sanguinem in redemptionem divino Patri obtulit: sed obtulit eum pro singulis quibuslibet hominibus: igitur singulis praeparat ac confert gratiam sufficientem. Maiorem admittunt omnes. Minor vero probatur. 1. ex illo Cor. 5. Si unus pro omnibus mortuus est: ergo omnes mortui sunt: quam Apostoli illatio triplex potest intelligi: Primo, ut inferatur omnes mortuos esse morte peccati in Adamo. Secundo, omnes mortuos esse veteri vitae. Tertio, debere quemlibet se reputare ac si esset mortuus sibi ipsi. Quocumque autem sensu intelligatur haec consequentia, supponit quod in antecedenti conceditur, Christum pro omnibus omnino hominibus mortuum esse. Nam si pro quibusdam tantum mortuus est Christus, quomodo inde colligitur quod omnes mortui sunt peccato Adae, quod omnes mori debeant veteri vitae, quod quilibet debet se reputare tanquam mortuum sibi ipsi? Colligitur eadem veritas ex illo 1. Ioann. 2. ubi dicitur de Christo Domino, quod Ipse est propitiatio pro peccatis totius mundi.

Ubi nomine totius mundi non solum Electos ex toto mundo, sed etiam reprobos significat, ut interpretatur Concilium Tridentinum, Sess. 6. c. 3. ubi ex illo sancti Ioannis loco, quem retulit in fine capitis praecedentis, sic infert: Verum etsi ille pro omnibus mortuus est, non omnes tamen mortis eius beneficium recipiunt, sed ii dumtaxat, quibus meritum passionis eius communicatur. Quibus verbis docet Concilium, Christum etiam mortuum fuisse pro eis, qui mortis eius beneficium non receperunt.

Probatur 2. Eadem maior auctoritate sanctorum Patrum, 1o. quidem eorum, qui sanctum Augustinum antecesserunt, quique unanimi consensu ⟦illegible: closing lines of the page are lost in the OCR; the page ends on a hyphen-split word whose second half is "culo" at the head of p290, evidently printed "se-/culo"⟧ seculo docent Christum pro omnibus fuisse mortuum. Sic Nazianzenus, Orat. 20. Omnes, inquit, citra nullam exceptionem instaurati sumus per caelestem Adamum, qui primi Adae participes fuimus, et a serpente eripiti, et peccato mortui. Chrysostomus, Homil. in cap. 2 Epist. ad Hebr. Ut gratia Dei, inquit, pro omnibus iustaret mortem, non pro fidelibus tantum: sed pro universo mundo: ipse enim pro omnibus mortuus est. Epiphanius, haeresi 80. Pro toto quidem mundo se obtulit ipse victima, ipse sacrificium, ipse sacerdos, ipse altare, ipse Deus, ipse homo, ipse rex, ipse Pontifex, ipse ovis, omnia in nobis pro nobis factus est, ut nobis omnibus modis vita fieret. Ambrosius, Serm. in Psal. 118. Mysticus sol ille iustitiae omnibus ortus est, omnibus renit, omnibus passus est, et omnibus resurrexit.

Probatur. 3. Auctoritate ipsius sancti Augustini, qui hanc veritatem plurimis monumentis firmat: Primo quidem omnibus illis locis in quibus ait Christum fudisse sanguinem pro omnibus ac singulis hominibus quos in mundi fine iudicabit. Sic in Psal. 95. Iudicabit orbem terrarum in aequitate: non partem; quia non partem emit: totum iudicare habet: quia pro toto pretium dedit. Explicat paulo post quid nomine orbis terrarum intelligat, dicens: Qui iudicat orbem terrarum in aequitate, et populos in veritate sua: quae est aequitas, et veritas? convocabit secum electos suos ad iudicandum: caeteros autem separabit ab invicem: positurus est enim alios ad dexteram, alios ad sinistram, etc. Igitur orbis terrarum nomine, eos omnes intelligit qui in iudicio cum ad dexteram, tum ad sinistram collocabuntur, idest electos omnes ac reprobos: adeoque cum asserit Christum iudicaturum totum orbem, quia totum emit, diserte significat Christum electos ac reprobos omnes iudicaturum, quia electis ac reprobis sanguinem impendit. Quam utique veritatem praeclare confirmat, et explicat Serm. 67. De Tempore. ubi Christum in extremo iudicii die ita peccatores compellantem inducit:

Ego te, o homo, de limo manibus meis feci, ego terrenis artubus infundere spiritum.... cum expulsus de Paradiso, iure peccati, mortis vinculis tenereris, virginalem uterum, sine dispendio virginitatis pariendus introivi, in praesepe expositus et pannis obvolutus iacui, instantiae contumelias, humanosque dolores, quibus tibi similis fierem, ad hoc scilicet, ut te mihi similem facerem, pertuli; irridentium palmas, et sputa suscepi, acetum cum felle bibi: Flagellis caesus, vepribus coronatus, crucifixus, vulnere perforatus, ut tu eripereris, morti animam in tormentis dimisi. En clavorum vestigia, quibus affixus pependi, en perfossum vulneribus latus. Suscepi dolores tuos, ut tibi gloriam darem; suscepi mortem tuam, ut in aeternum viveres: conditus iacui in sepulchro, ut tu regnares in caelo; cur quod pro te pertuli perdidisti? cur ingrate redemptionis tuae munera renuisti? non te ego de morte mea quaero, redde mihi vitam tuam, pro qua meam dedi.... Cur me graviore criminum tuorum cruce, quam illa in qua quondam pependeram afflixisti? Gravior enim apud me peccatorum tuorum crux est, in qua invitus pendeo, quam illa in qua tui misertus mortem tuam occisurus ascendi: cum essem impassibilis, pro te pati dignatus sum. Sed tu despexisti in homine Deum, in infirmo salutem, in via reditum, in iudice veniam, in cruce vitam, in suppliciis medicinam. Haec. Doctor. — Confirmatur. 2. Hamdem veritatem sanctus ille Doctor iis omnibus testimoniis, quibus clare affirmat Christum pro omnibus sanguinem fudisse, quos Adami culpa infecit. Sic lib. 20 De Civit. Dei, c. 6. ait: Apostolus inquit: Ergo omnes mortui sunt, quod pro omnibus mortuus est unus: ut qui vivunt, iam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est, et resurrexit: omnes itaque mortui sunt in peccatis, nemine prorsus excepto: sive in originalibus, sive etiam voluntate additis: sive ignorando, sive sciendo, nec faciendo quod iustum est: et pro omnibus mortuis unus mortuus est, idest nullum omnino habens peccatum.

Quasi diceret: pro his omnibus qui mortui erant, sive peccato originali sive actuali, mortuus est Christus: sed nullus est omnino hominum, qui non fuerit mortuus per peccatum, sive originale sive actuale: igitur Christus pro omnibus omnino hominibus mortuus est.

Pereleganter ac noviter hanc veritatem firmat, lib. 2 Operis Imperfecti, c. 17. ubi cum Iulianus ad Apostoli testimonia quaedam eludenda dixisset: Omnes pro multis pene innumera Scriptura testimonia testantur; respondet S. Augustinus:

Hinc te exue si potes, quod unus pro omnibus mortuus est, et aude dicere non omnes esse mortuos, pro quibus mortuus est Christus: cum statim tibi Apostolus fauces premat, et opprimat ad audacissimam vocem quae sequeretur ostendens, et dicens: ergo omnes mortui sunt. Noli sic laudare Apostolum, noli expunere ut non vis audire: si unus pro omnibus mortuus est: ergo omnes mortui sunt, in hos omnes qui mortui sunt: cum peccato mors pertransiit, per illum in quo omnes moriuntur: ubi sunt et parvuli, quia pro ipsis Christus mortuus est, qui propterea omnibus mortuus est, quia omnes mortui sunt.

Quibus aperte significat eodem plane modo accipiendam esse hanc vocem, omnes, cum dicit Apostolus Christum pro omnibus mortuum, ac cum ait omnes esse mortuos. — Confirmatur. 3. Ex omnibus momentis, quibus docet multos reipsa damnari, pro quibus redimendis Christus mortuus est: sic in Psalm. 38. docet Christum voluisse quoque redimere Iudam proditorem, atque ut illi salutem aeternam contulerit, sanguinem suum fudisse:

Christus patitur, inquit, et punitur, per quem passus est. Nam Iudas traditor punitus est, et Christus crucifixus est: sed nos redemit sanguine suo, et punivit illum de pretio suo: proiecit enim pretium argenti, quo ab illo Dominus redemptus erat: nos agnovit pretium, quo ipse a Domino redemptus erat.

Ipsi subscribit S. Fulgentius, lib. 2 De Redempt. pecc., c. 7. ubi ait:

Miserrimus Iudas, qui cum male crimen traditionis admiserit, peius illius criminis poenitentiam gessit: quia penitus indulgentiam non quaesivit: ne sic illa gravis culpae poenitentia deterior est inventa, quam culpa. Illud etenim Dominicae traditionis peccatum habuit posterius tempus, quo posset absolvi: illum non punit sententia, quae non conversionem habuit, sed desperationem. Ideo poenitentem non adiuvit, sed peremit: quia sibi conversionis tempus incisione abstulit, et indulgentiam desperatione substraxit: tantum valet opportunitas concessi temporis ad indulgentiam peccatorum.

Hinc vides Christum fuisse paratissimum veniae indulgendae, si eam sibi proditor non substraxisset morte praeveniendo posterius tempus, quo peccatum eius posset absolvi. — Eamdem veritatem confirmat Ioannes Malderus Episcopus Antverpiensis in Antisynodo, c. 7. hac invicta raticinatione, qua Calvinianos Christum pro solis electis mortuum eo statuentes, sic impugnat: nullus electus perit: aliquis, propter quem mortuus est Christus, periit: ergo aliquis, propter quem mortuus est Christus, non est electus. Minorem probat ex illo Apostoli testimonio 1. Corinth. 8. Peribit infirmus in tua sententia frater, propter quem Christus mortuus est. Necnon et ex illo ad Rom. 11. Noli cibo tuo illum perdere, pro quo Christus mortuus est.

Probatur denique, Christum pro singulis hominibus mortuum ex communi S. Augustini discipulorum doctrina. Imprimis rem hanc diserte declarat S. Prosper in praefatione ad obiectiones Vincentianas, ubi clarissime demonstrat Massilienses Presbyteros, qui querebantur S. August. docuisse Christum pro omnibus ac singulis hominibus non esse mortuum, probat calumniari illos, et prodigioso mendacio, impiam, profanam ac blasphemam opinionem tanto Doctori affingere; ibi enim ait Aug. hostes collegisse ineptissimarum quarumdam blasphemiarum prodigiosa mendacia, ut persuadeant talia ab eo doceri, qualia diabolico continentur indiculo; quas etiam opiniones appellat impias, profanas, blasphemias: tum eas opiniones recensens, primum locum tribuit isti, quod Dominus noster Iesus Christus, non pro omnium hominum salute et redemptione sit passus: hine ibidem ipsemet sententiam aperit scribens in responsionem ad primam obiectionem, Quod ad magnitudinem, inquit, et potentiam pretii, et quod ad unam pertinet causam generis humani, sanguis Christi redemptio est totius mundi. sed qui hoc saeculum sine fide Christi, et sine regenerationis sacramento pertranseunt, redemptionis alieni sunt. Cum itaque propter unam omnium naturam, et unam omnium causam a Domino nostro in veritate susceptam, recte omnes dicantur redempti, ut tamen non omnes a captivitate sint eruti, redemptionis proprietas haut dubie penes illos est, de quibus princeps mundi missus est foras. Et quibusdam interpositis: Poculum quippe immortalitatis, quod confectum est de infirmitate nostra et virtute divina, habet quidem ut omnibus prosit: sed si non bibitur, non medetur. Simillimam adhibet responsionem, cum Gallicorum capitula dissolvit; nam hoc quasi tunc argumentum ponit: Salvator crucifixus est pro omnibus nobis. Deinde subiicit: Cum itaque rectissime dicatur Salvator pro totius mundi redemptione crucifixus, propter certam humanae naturae susceptionem, et propter communem in primo homine omnium perditionem: potest tamen dici pro his tantum crucifixus, quibus mors eius profuit.

Atque ut clarius ostendat pro ipsis etiam reprobis Christum obiisse, Diversa, inquit, ab istis sors eorum est, quia inter illos censemur, de quibus dicitur, Mundus eum non cognovit. Et possit secundum hoc dici: Redemptor mundi dedit pro mundo sanguinem suum, et mundus eum noluit, quin lucem tenebrae non receperunt. Quibus ut explicaret quomodo Christus ita hominum causam in cruce egerit, ut nullus ab eo sit praetermissus, rationes duas profert, sub quibus omnes ac singulos, nullo prorsus excepto, in oblatione sua Christus comprehendit. Prima est, natura humana quam suscepit. Secunda, eiusdem naturae originalis corruptio, quae ex Adami peccato profluit; cum enim et pro natura humana, et pro eiusdem originali delicto sanguinem suum destinaverit, nullusque sit qui illius naturae et delicti non sit particeps, ita nec ullus esse potest, cuius causa mortem non obierit. — S. Leo, cuius Prosper Notarius fuisse dicitur, simillima profert Sermone 1. De Nativitate Domini: Dominus noster, inquit, peccati mortisque destructor, sicut nullum a reatu liberum reperit, ita liberandis omnibus renit. Et Serm. 11. De Passione Domini: Pro omnibus impiis mortuo Domino, inquit, etiam Iudas in eo potuisset consequi remedium, si non festinasset ad laqueum. — S. Salvianus, lib. 2. Ad Ecclesiam: ei debent universi, sic totum singuli. — Sanctus Caesarius Arelatensis, Homilia 27. aperiens cur Christus in iudicio vulnera pro reprobis suscepta eis sit ostensurus, ait: Quid si requiras quomodo veniat? in illo utique corpore quod pro nostra salute susceptum, pro nostra absolutione natum, et pro nostrorum vulnerum medicina, lancea, clavisque confixum est. Prima enim erit in reos intoleranda sententia recerendarum praesentium cicatricum: quid igitur illo tempore facturi sumus, quando contra illos crucifixi Domini livores, notae peccatorum nostrorum, et maculae libidinis proferentur? aut quo putas cultu respiciet Redemptio nostra perditionem nostram? tanto graviora erunt humana delicta, quanto maiora se ostenderint divina beneficia. Similia habent Beda in cap. 21 Lucae, et Laurentius Iustinianus lib. cit. cap. 4.

Obiicies. Christus Dominus pro solis praedestinatis est mortuus: ergo non pro omnibus et singulis hominibus.

Probatur antecedens: primo ex Scriptura. Sic Ioann. 10. Animam meam pono pro ovibus meis. Et cap. 17. Non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi. Ibi S. August. Hanc, inquit, vult hoc modo intelligi, qui non sunt in ea sorte gratiae ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro his, sed pro illis quos ei Pater dedit rogare se dicit. Hinc Epist. 102. referens haec verba Christi Domini Ioan. 27. Quos dedisti mihi, custodivi, et nemo ex his periit, ait: Non periit unus ex illis, pro quibus mortuus est Christus: igitur, etc. — Respondeo, quod sicut duplex est in Deo genus intentionis circa salutem humanam, unum generale, quod saepe privatur intento vel effectu; alterum est speciale, quod nunquam impeditur aut infructuosum est: in Filiis Dei, in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscriptis, ut loquitur S. August., lib. De Correptione et Gratia, c. 9. ita duplex est intentio Mediatoris: una generalis, quae suo fraudari potest effectu, de qua loquebatur Apostolus ad Galatas, dicens: Frustrati estis a Christo, hoc est, frustrati estis meritis eius, pro vobis quidem mortui, sed inutiliter propter vestram socordiam et inconstantiam: altera vero specialis quae spectat ad Praedestinatos, et eos qui Christi passionis meritum per fidele suum obsequium sibi applicant. Quam utramque Mediatoris intentionem sic explicat S. Prosper ad obiectionem nonam Gallorum: Cum rectissime dicatur Salvator pro totius mundi redemptione crucifixus, potest tamen dici pro his tantum crucifixus, cuius mors ipsius profuit. Eodem plane sensu loquitur S. August. expositione in Psalmum 87. exponens haec verba: Tota die expandi manus meas: ubi ait: Solis praedestinatis ad aeternam salutem, non autem omnibus eius bona opera profuerunt. De posteriori intentione Mediatoris intelligenda sunt testimonia in obiectione posita; non autem de priori, de qua nobis est sermo.

Obiicies. 2. Illud Ioan. 11. Ego sciebam, quia semper me audis. Ex quo sic arguis: semper Christus exauditur a Patre pro his pro quibus orat: atqui non exauditur pro salute reproborum: ergo pro his nec orat nec moritur. — Distinguo maiorem: exauditur Christus semper in his, quae postulat a Patre efficaciter et absolute, concedo: in his quae postulat tantum conditionate, nego; nam, ut egregie ait S. Thomas in cap. 17. Ioan. Christus, quantum est de se, pro omnibus oravit, quia oratio sua, quantum est de se, efficax est, ut valeat toti mundo; sed tamen non in omnibus sortitur effectum, nisi in sanctis et electis Dei: et hoc propter impedimentum mundanorum.

Instabis. Ex S. August. lib. 21. De Civit. Dei, c. 27. Si de aliquibus certa esset Ecclesia, quod praedestinati sint in aeternum ignem paratum diabolo, tam pro eis non oraret, quam nec pro ipso: atqui Christus novit reprobos praedestinatos esse in ignem aeternum: ergo pro eis non oravit. — Respondeo primo, S. Augustinum sic non ⟦generaliter?⟧ asserere, quod si nosset Ecclesia qui praedestinati sunt in ignem aeternum ire cum diabolo, tam pro eis non oraret, quam nec pro ipso: longe enim alia est ipsius mens eo loco: agit enim adversus illos, qui in iudicio Dei omnibus reis propter Sanctorum preces putant esse parcendum. Atque hanc opinionem inde confutat, quod, ea admissa, nulla causa est cur non etiam nunc pro diabolo, et Angelis eius oret Ecclesia: quod ut absurdum esse convincat, asserit Ecclesiam si modo sciret, quinam ex viventibus praedestinati sunt in ignem aeternum ire, pro illis non oraturam, oratione nimirum quae ex absoluta salutis voluntate oritur, licet orare posset pro eorum ad Christum conversione, quamdiu sunt in vivis. Quemadmodum enim Deus, posita praescientia damnationis Luciferi, voluit, quantum in se erat, eius salutem, et sufficientia ad eam obtinendam auxilia illi contulit, ita, inquit S. Bonaventura in 1. dist. 16. quaest. 1. Si quis sciret aliquos esse praescitos, quatenus quantum in se est, deberet eos velle salvari, non tamen voluntate absoluta. Igitur Ecclesia cognita hominis adhuc viventis reprobatione, potest eius salutem, quantum in se est, velle, et ex illa voluntate gratiae sufficientes pro eo postulare.

Obiicies. 3. S. Augustinum, Epistola 107. ubi ait: Scimus, inquit, gratiam Dei maioribus ad singulos actus dari: scimus non omnibus hominibus dari; scimus eis quibus datur, misericordia Dei gratuita dari: scimus eis quibus non datur, iusto Dei iudicio non dari. Et lib. De peccatorum meritis et remissione, c. 19. docet iustis interdum Deum, vel certam scientiam, vel victricem delectationem non tribuere: Intelligamus, inquit, si possumus, Deum bonum ideo etiam Sanctis suis cuiusque operis iusti aliquando non tribuere et certam scientiam, vel victricem delectationem, ut cognoscant non a seipsis, sed ab illo sibi esse lucem, qua illuminentur tenebrae corum. Similia habet pluribus. igitur Deus aliquibus gratiam denegat. — Respondet Bellarminus, lib. De Gratia et libero arbitrio, c. 8. S. Augustinum explicandum esse, maxime Epistola ad Vitalem de Gratia, qua discernit fideles ab infidelibus, et iustos ab impiis, scilicet de gratia fidei, necnon et de gratia sanctificante. Cuius responsionis veritas colligitur primo, ex eo quod de ea gratia quaestio erat sancto Augustino cum Vitale; Vitalis enim existimabat, ut refert S. Augustin. initio eiusdem Epistolae, ut credamus in Deum, Evangelio consentiamus, non esse donum Dei, sed hoc nobis esse a nobis, idest ex propria voluntate, quam nobis in nostro corde non operatus est ipse. Huius sententiam adhuc clarius exprimit S. August. in fine eiusdem Epistolae: Tu autem, si ea quae de te audiri recusant ⟦audiri recusant?⟧, initium fidei ubi est etiam initium bonae, hoc est piae voluntatis? Non vis donum esse Dei, sed ex nobis nos habere contendis, ut credere incipiamus: caetera autem religiosae vitae bona Deus per gratiam suam iam ex fide petentibus, quaerentibus, pulsantibus donare consentis.

Secundo, quia id videtur innuere S. Augustinus in verbis praecedentibus, ubi eam indicat gratiam per quam renascimur in Christo: Scimus secundum Adam carnaliter natos contagionem mortis utique prima nativitate contrahere, nec liberari a supplicio mortis aeternae nisi per gratiam renascamur in Christo. Tertio, quia S. Aug. hanc proprie gratiam ait appellari ab Apostolica doctrina. Epistola 95. Hanc, inquit, Apostolica doctrina gratiam isto nomine appellat, qua salvamur, et iustificamur a propria iniquitate.

Urgebis. Haec gratia, fidei scilicet in Christum, non est necessaria ad singulos actus: gratia autem, quam S. Augustinus ait non omnibus dari, eadem est quae dicitur necessaria ad singulos actus: igitur, etc.

Respondeo. Respondet idem Bellarminus, gratiam iustificantem necessariam esse ad singulos actus qui proprie actus dicuntur, idest, ad actus iustitiae. Neque ab Augustini sensu recedit omnino, cum Sanctus Augustinus id suggerat lib. De Praedestinatione Sanctorum, cap. Ex fide, inquit, ideo dicit Apostolus iustificari hominem non ex operibus, quia prima datur, ea qua petuntur caetera quae proprie opera nuncupantur, in quibus iuste vivitur. Quod si volueris S. Augustinum ibi agere de gratia generatim quam negat omnibus dari, respondebo quod ideirco dicat eam non omnibus dari, quia parvulis quibusdam non datur: subdit enim: Quomodo dicitur omnes homines eam gratiam plerosque accepturos⟦plerosque?⟧, si non illi quibus non datur, eam sua voluntate respuerunt, quoniam vult Deus omnes salvos fieri, cum multis non detur parvulis, et sine illa plerique moriantur qui non habent contrarium voluntatem, et aliquando cupientibus festinantibusque parentibus, ministrisque credentibus ⟦illegible: ministrisque credentibus… (faded print)⟧ Deo nolente non datur; cum repente, antequam detur, expirat, pro quo ut acciperet currebatur.⟦final clause uncertain⟧

Quaeres primo. — An ipsis quoque infidelibus Deus concedat gratiam sufficientem, tum ad vitanda peccata, tum ad salutem reatis gravibus promovendam.⟦reatis gravibus?⟧

Affirmo: hic namque divina bonitatis et misericordia in omnes prorsus homines, quotquot fuerunt, sunt, et erunt, influxus aperte colligitur⟦influxus?⟧, tum ex generali voluntate Dei, qua vult omnes homines salvos fieri, tum ex speciali illa Christi Domini oblatione pro omnium ac singulorum hominum salute. Atque id perspicue insuper colligitur ex S. Augustino, cum ait adultos omnes ideirco damnandos, quod oblatam sibi Redemptoris gratiam proterve repudient: quid enim aliud significat, cum ait lib. De Natura et Gratia, cap. ⟦illegible: chapter number⟧ ne deputetur ad culpam quod invitum ignoravit, sed quod negligens non accepit⟦whole clause very uncertain from faded print⟧… quod ignoras: neque illud quod vulnerata membra non colligis, sed quod volentem sanare contemnis; ista tua propria peccata sunt? Quid cum exclamat tract. 36. in Ioan. Venit Christus, sed primo salvare, postea iudicare: eos iudicando in poenas qui salvari noluerunt: eos perillustrando ad salutem qui credendo salutem non respuebant? Quid tandem cum ait lib. De catechizandis rudibus, cap. 26. A quo interitu, hoc est, poenis sempiternis, Deus misericors volens homines liberare, si sibi ipsi non sint nimici, et non resistant misericordiae Creatoris sui, misit unigenitum Filium suum? etc. Quibus declarat Deum velle homines liberare, si non resistant misericordiae Creatoris sui; subindeque illis gratiam impertit, per quam, qui damnantur, a poenis sempiternis eripi possint, nisi divinum illud beneficium repudiarent. Praelusit huic Doctori eius caelestis Praeceptor Ambrosius in Psal. 108. in haec verba: Misericordia Domini plena est terra, ubi ait: Mysticus Sol ille iustitiae omnibus ortus est, omnibus venit, omnibus passus est, et omnibus resurrexit: idem autem passus est ut tolleret peccatum mundi: si quis autem non credit in Christum, generali beneficio ipse se fraudat: ut si quis clausis fenestris radios Solis excludat, non ideo Sol non ortus est omnibus, quin calore eius se ipse fraudarit: sed quod Solis est, praerogativam suam servat: quod imprudentis est, communem a se gratiam lucis excludit. — His praeclare et diserte subscribit sanctus Prosper, lib. 2. De vocatione Gentium, c. 31.

Elaboratum est, inquit, quantum Dominus adiuvit, ut non solum in novissimis diebus, sed etiam in cunctis retro saeculis probaretur gratiam Dei omnibus hominibus adfuisse, providentia quidem pari, et bonitate generali, sed multiplici modo opere diversaque mensura: quoniam sive occulte, sive manifeste, ipse est, ut Apostolus ait, Salvator omnium hominum, maxime fidelium: quae sententia subtilissimae brevitatis, et validissimi roboris si tranquillo consideretur intuitu, totam hanc, de qua agimus, controversiam dirimit; dicendo enim qui est Salvator omnium hominum, confirmavit bonitatem Dei super universos homines esse generalem: adiiciendo autem maxime fidelium, ostendit esse partem generis humani, quae merito fidei divinitus inspiratae ad summam atque aeternam salutem specialibus beneficiis provehatur.

Dices. Gratia illa, qua Deus infideles ad se vocat, ipsa est quam Pelagiani admittebant, asserentes infideles per creaturarum ministeria ad Deum evocari: igitur revera Deus gratiam infidelibus non largitur. — Nego maiorem. Pelagiani namque dumtaxat admittebant gratiam exteriorem cohortationis, legis et doctrinae: Intellectum est enim, inquit S. Prosper, Epistola ad Rufinum, saluberrimeque perspectum, hoc tantum eos de gratia confiteri: quod quaedam libero arbitrio sit magistra sicque per cohortationes, per legem, per doctrinam, per creaturarum contemplationem, per miracula, perque terrores extrinsecus iudicio eius ostendatur. Porro longe ab eorum insania nostra discrepat assertio; quamquam enim non abnuamus Deum sui notitiam et timorem ingerere infidelibus per creaturarum ministeria, ut docet S. Augustinus, lib. De natura et gratia, cap. 67. dicens: Cum ubique sit praesens, qui multis malis per creaturam sibi Domino servientem, aversum vocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem exhortetur, emundet adiuret, exaudiat deprecantem: nihilominus exterior illa infidelium gratia interne adiungitur, qua et illustretur eorum intellectus, et voluntas ad bonum excitetur et iuvetur; quemadmodum gratia qua homines in Christum credunt, etsi haec semper per externam Evangelii praedicationem conferatur, interiorem tamen Spiritus sancti afflatum comprehendit. Quam utique veritatem luculenter declarat Orosius in Apologetico de arbitrii libertate, ubi ita Pelagium carpit: Nunc semper haec est fidelis atque indubitata sententia, Deum adiutorium suum, non solum in corpore suo, quod est Ecclesia, cui specialia ob credentium fidem gratiae suae dona largitur, verum etiam universis in hoc mundo Gentibus longanimem suam aeternamque clementiam subministrare: non, ut tu asseris cum discipulo tuo Caelestio, cui iam apud Africanam Synodum occulta illa impiorum dogmatum natura confusa est, in solo naturali bono, et in libero arbitrio generaliter universis unam gratiam contributam, sed speciatim, quotidie, per tempora, per dies, per momenta, per atoma, et cunctis et singulis ministrare. Ne quis tamen inde colligeret singulis momentis gratiam conferri, paulo post mentem suam explicat, docetque de iis momentis istud esse intelligendum, quibus daemonis tentationi, vel domestica carnis corruptela ad peccandum impellimur. Evidentissime, inquit, declaratum est, nemini hominum deesse Dei adiutorium, praesertim cum et seductor insistat, et insit infirmitas: idest impotentia exequendi mandati ex carnis infirmitatis profecta.

Dices. Semipelagiani admittebant gratiam sufficientem in omnes effundi, atque adeo posse infideles eius beneficio ad fidem accedere: sic enim S. Prosper, in Epist. ad S. Augustinum de ipsis ait: Universis hominibus propitiationem, quae est in sacramento sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam: ut quicumque ad fidem, et ad baptismum accedere voluerint, salvi esse possint: igitur nostra assertio Semipelagianorum errorem sapit. — Nego consequentiam. Semipelagiani namque docebant posse hominem quemlibet naturae viribus, et sine interna Spiritus sancti ope, quaerere, pulsare, credere; atque his naturae operibus gratiam promereri, ut docet S. Prosper in eadem Epistola: Priorem, inquit, esse colunt obedientium quam gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendum sit stare qui salvat: et voluntas hominis divinae gratiae sibi pariat opem. Manifestum est igitur nos ab eorum haeresibus longe distare: quippe ne minimum quidem voluntatis ad fidem et salutem aspirantis sine interna et supernaturali gratia fieri posse affirmamus.

Dices. Fides est prima gratia: sed infideles non habent fidem: ergo nec illam gratiam. — Respondeo, duplicem fidem distingui; nempe unam qua creditur in Deum quomodocumque, idest, aliquo modo, sive quatenus cognitum per creaturas, non tamen sine aliquo supernaturali lumine, qualis fuit fides in Cornelio, antequam sacramentorum participatione incorporaretur Ecclesiae: alteram a qua fideles fiunt, et a qua revera incorporantur corpori Ecclesiae. De priori inquiritur S. Augustinus, lib. 1. ad Simplicianum, q. 2. *Incipit, inquit, homo percipere gratiam ex quo incipit Deo credere vel interna vel externa admonitione motus ad fidem: sed interest quibus articulis temporum, vel celebratione sacramentorum gratia plenior et evidentior infundatur: non enim catechumeni non credunt, aut vere

Cornelius non credebat Deo cum eleemosynis et orationibus dignum se praebere, cui Angelus mitteretur: sed nullo modo ista operaretur, nisi ante credidisset: nullo modo autem credidisset, nisi vel secretis per visa mentis, aut spiritus, vel manifestioribus per sensus corporis admonitionibus vocaretur. Sed in quibusdam tanta est gratia fidei, quanta non sufficit ad obtinendum regnum caelorum, sicut in catechumenis, sicut in ipso Cornelio antequam sacramentorum participatione incorporaretur Ecclesia. De posteriori vero fide loquitur idem S. Doctor ibidem, dicens: In quibusdam tanta est gratia fidei, ut iam corpori Christi, et sancto Dei templo deputentur. Prior fides offertur omnibus habentibus usum rationis, iuxta illud Ioann. 1. Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum: posterior vero solis fidelibus propria est. Hinc S. Augustinus, cap. 9. De praedestinatione Sanctorum: Fides igitur, inquit, et inchoata et perfecta donum Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omnino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris litteris repugnare.

Instabis ex sancto Augustino, lib. De praedestinatione Sanctorum, cap. 9. Fides etiam inchoata non omnibus datur: igitur non omnes habent sufficiens auxilium ad salutem. — Distinguo antecedens: fides inchoata quatenus significat fidem Christi incipientem per praedicationem Evangelii non omnibus datur, concedo: quatenus significat ⟦illegible: faded passage; OCR preserves only the fragment "…rius…" where roughly one printed line is lost — the sense resumes below with the reply citing S. Augustine⟧ …rius… scripserat contra Porphyrium Epistola quarta; ubi agens de tempore ortus Christianae religionis, resolvensque cur tamdiu Deus distulerit adventum Christi, ait: Quid ergo mirum si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis apparere, vel praedicari merito nollet; quos nec verbis, nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales tunc fuisse omnes, quales ab eius adventu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur, et tamen ab initio generis humani alias occultius, alias evidentius, sicut congruere temporibus divinitus visum est; nec prophetare destitit, nec qui in eum crederent defuerunt: et ab Adam usque ad Moysen, et in ipso populo Israil, qua speciali quodam mysterio gens prophetica fuit; et in aliis Gentibus, antequam venisset in carne. Haec S. Doctor.

Urgebis: Eis Deus denegat auxilium fidei, sive inchoatae sive perfectae, quibus prohibet praedicari Evangelium: sed aliquibus nationibus Deus prohibuit Evangelium praedicari: legimus enim Actorum 16. quod Paulus et Timotheus vetati sunt a Spiritu sancto loqui Verbum Dei in Asia, et cum tentarent ire praedicaturi in Bithyniam, non permisit eos Spiritus Iesu: ergo gratia fidei quibusdam negatur. — Distinguo minorem: gratiae Evangelicae praedicationis quibusdam denegatur propter praevisum abusum, et ob eorum peccata, concedo: gratia quavis Deum manifestans, et ad eius cultum inducens quibusdam negatur: nego.

Dices. S. Apostolus Actorum 11. ait: In praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas: igitur non eis auxilia sufficientia subministravit, quibus ad veram virtutis et salutis tramitem sese reciperent. — Nego consequentiam; nam, ut praeclare ait S. Prosper, lib. 2. De Vocat. Gentium, cap. 1. Nam in praeteritis quidem saeculis haec eadem gratia, quae post Domini nostri Iesu Christi resurrectionem ubique diffusa est, et de qua scriptum est: illuxerunt coruscationes tuae orbi terrae, defuit mundo; quamvis enim speciali cura atque indulgentia Dei populum Israiliticum esse electum: omnesque aliae nationes suas vias ingredi, hoc est, secundum propriam vivere voluntatem, permissae sunt: non ita se tamen aeterna Creatoris bonitas ab illis hominibus avertit, ut eos ad cognoscendum se, atque metuendum nullis significationibus admoneret. Atque ut ostendat quo sensu Gentes dicantur a Deo derelictae, subdit: Qui quidem licet in comparatione electorum, idest, Iudaeorum, videantur abiecti: sed numquam sunt, manifestis, occultisque beneficiis abdicati.

Instabis: Idem Apostolus ait: Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent sine praedicante? Sed plurimis nationibus non est praedicatum Evangelium: subindeque illis non subministratum medium sufficiens ad salutem. — Nego consequentiam: Nam ibidem Apostolus obiectioni suae respondens ait: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum; quod utique intelligitur vel de Apostolis et Evangelicis praedicatoribus, qui Christum ubique terrarum ⟦illegible: one faded word or two before "Domino mandatum" (likely something like "praedicaverunt iuxta")⟧ Domino mandatum: Eritis mihi testes in Ierusalem, et in omni Iudaea, et Samaria, et usque ad ultimum terrae: vel intelliguntur ea verba de ipso caelorum concentu, et ordinatissima creaturarum omnium dispositione, per quam facile Creator omnium potest cognosci: A magnitudine enim speciei, et creaturae cognoscibiliter poterit earum Creator videri, ait Sapiens, cap. 13. Invisibilia namque Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus, et divinitas, inquit Apostolus Rom. 1. ita ut hae gentes, quae legem non habent, nempe Mosaicam vel Evangelicam, sint inexcusabiles... quia cum Deum cognorissent, non sicut Deum glorificaverunt. Hinc Trismegistus in dialogis dicit hunc mundum esse praeclarum speculum in quo cernitur auctor naturae. Et Dionysius ad Titum, Mundum rerum divinarum, quae non videntur, integumentum appellat. Et Basilius Homil. in Exameron ait illum esse librum, in quo legitur Deus. Et Athanasius oratione contra idola, esse musicum instrumentum, quo suavis edatur divinae notitiae concentus: idem esse picturam, quae suum probat Auctorem: quae omnia confirmat S. Apostolus Rom. 10. dicens: Non est distinctio Iudaei, et Graeci: nam idem Dominus dives in omnes, qui invocant eum. Ubi per ⟦illegible: "firaerum"; sense requires a term for the non-Iewish nations (perhaps "Graecos")⟧ intelligit Apostolus caeteras nationes distinctas a Iudaeis, quibus Deus contulit media sufficientissima ad salutem. Hinc S. Prosper, lib. De Vocatione Gentium, cap. 15. Adhibita, inquit, semper est universis hominibus quaedam supernae mensura doctrinae, quae etsi parcioris occultiorisque gratiae fuit, quasi ante non norunt, in consortium filiorum Dei vocamus adoptandas: Ita etiam nunc in extremis mundi partibus sunt aliquae nationes, quibus nondum gratia Salvatoris illuxit: non ambigimus etiam circa illas occulto iudicio Dei tempus vocationis esse dispositum, quo Evangelium, quod nondum viderunt, audiant atque suscipiant: quibus tamen illa mensura generalis auxilii, quae desuper omnibus hominibus est praebita, non negatur.

Quaeres: An infideles per ea generalia auxilia, quae ipsis continguntur ad Deum cognoscendum, et mandata eius lumine naturali cognita servanda, praeparari possint ad fidem Christi? — Respondeo, id videri probabilius: tum quia Cornelius Actorum 10. oratione et eleemosynis id assecutus est, ut ad eum Deus dirigeret Angelum, qui ipsum moneret accersendum esse Petrum, ut Christi fide instrueretur et baptizaretur: tum quia id docent SS. Patres, et Theologi, nam S. Basilius in regulis brevioribus interrogatione 124. ait: Si inciderit ut aliqui Corneliis sint similes, qui in nulla re mala sint occupati, ac cupidi perfectionis, bona illa quaecumque posita sunt in ipsorum facultate, cum cognitione vere, sincereque exerceant, his sine dubio ea largietur Deus, quae etiam Cornelio. Quapropter S. Thomas, quaest. 14. De Veritate, art. 11. ad primum; Si, inquit, aliquis in sylvis nutriatur, ubi nihil de fide audiat, nec cognoscere possit, ductum tamen rationis naturalis sequeretur cum appetitu boni et fuga mali, certissime est credendum Deum aut per internam inspirationem iis inspiraret quae ad credendum sunt necessaria; vel fidei praedicatorem mitteret, ut Cornelio Centurioni. Tum denique, quia ad divinam providentiam spectat, ut cuilibet provideat de necessariis ad salutem, dummodo non fiat obex ex parte suscipientis.

Quaeres secundo — Utrum infantibus omnibus providerit Deus remedia sufficientia ad salutem?

Observandum priusquam quaesito fiat satis, hic sermonem institui de parvulis morientibus post susceptum sacrum baptisma, illis enim sacramentum hoc esse remedium sufficientissimum salutis consequendae nemo dubitat, sed agimus dumtaxat de parvulis illis, qui migrant ex hac vita antequam baptizentur; qui quidem sunt in duplici differentia: quidam enim moriuntur in uteris matrum, idque vel parentum incuria, vel solo casu, solaque vi naturae: alii vero moriuntur postquam nati sunt, et priusquam ad annos discretionis pervenerint.

Insuper distinguendum est inter parvulos infidelium, et fidelium; nam parvulis infidelium morientibus sive in uteris matrum, sive sub dominio parentum nulla prorsus humana diligentia potest applicari baptismus. An autem parvulis fidelium sic decedentium possint applicari quaedam remedia, controvertitur apud quosdam Theologos: quidam enim censent non esse improbabile parvulis fidelium in uteris matrum decedentibus Deum extraordinarie opitulari propter singularem parentum pietatem, et assiduas eorum preces, ac continua vota, quibus Deum exorant, ut parvuli ad Baptismi gratiam promoveantur. Ita docuit Gabriel in t. dist. 4. qu. 2. art. 3. ad idque adducit auctoritatem Gersonis adhortantis parentes, ut orent pro suis parvulis, quatenus illos Deus sanctificet, quos praevidit gratia baptismi non esse donandos. De parvulis autem post nativitatem morientibus docuit Caietanus 3. par. qu. 68. art. 2. ubi per humanam diligentiam applicari non potest baptismus, aliud eis remedium suppetere, nempe fidem parentum applicatam parvulis, vel signo crucis, vel invocatione S. Trinitatis, vel alio modo. Verum S. Pius V. summus Pontifex hos articulos cum multis aliis, ut erroneos expungi iussit.

Praesens difficultas non movetur de iis infantibus, quibus per hominum ministerium procurari potuit Baptismus: eatenus enim Christus diei potest providisse, ut eis applicaretur baptismus, quatenus illum ad salutem consequendam instituit, ministrosque ordinavit, qui ipsum administrarent, ut praeclare docet S. Prosper, lib. 2. De Vocatione Gentium, cap. 17. Non irreligiosum arbitror credi, neque inconvenienter intelligi, quod isti paucorum dierum homines ad illam pertineant gratiae partem, quae semper universis est impensa nationibus: qua utique si bene uterentur parentes, etiam ipsi per eosdem iuvarentur: omnium namque exordia parvulorum, totaque illa principia, necdum rationalis aetatis, sub arbitrio iacent voluntatis alienae, nec ullo modo eis, nisi per alios consuli potest: et consequens est eos ad eorum pertinere consortium, quorum vel recto vel pravo agantur affectu: sicut enim ex aliena confessione credunt, ita ex aliena infidelitate aut dissimulatione non credunt. Et cum ipsi nec praesentis vitae desiderium habuerint, nec futurae, quam ipsorum factum est nasci, tam ipsorum efficitur non renasci: sicut autem circa maiores, praeter illam generalem gratiam parcius atque occultius omnium hominum corda pulsantem excellentiore opere, largiore munere, potentiore virtute vocatio specialis exoritur, ita etiam circa innumeros parvulos eadem manifestatur electio, quae quidem nec illis, qui renati non sunt, in parentibus defuit, sed iis, qui renati sunt, praecipue parentibus affuit, ita ut multis saepe, quos suorum impietas deseruit, alienorum cura servierit, et ad regenerationem venerint per extraneos, quae eis non erat providenda per proximos. Haec S. Prosper, quibus praelibatis,

Respondeo primo, quod parvulis sive in utero, sive extra uterum, vel casu, vel negligentia parentum morientibus, Deus non solum praeparavit remedia sufficientia ad salutem, sed etiam quantum in ipso est, providit sufficienter, ut eis applicarentur. Tum quia Deus voluntate antecedente vult omnes homines salvos fieri: igitur quantum est ex se, sufficienter praeparavit media ad salutem necessaria, providitque ut iis applicarentur: nam sapienter agens, qui intendit finem, praeparat media sufficientia ad eum finem consequendum, et quantum ex se est providet, ut applicentur. Tum quia remedium censetur esse sufficiens ex parte provisoris, quando habet omnimodam virtutem conferendi effectum, ad quem ordinatur: at defectus applicationis non se trahit ex parte ipsius providentis: sed Deus quatenus omnium hominum salutem intendit, Baptismum instituit, tamquam medium sufficientissimum ad eam consequendam, intenditque ut remedium illud singulis applicetur; alioqui non vellet sincere omnium hominum salutem: ergo, etc. Tum quia denique medicus quantum est ex se censetur aegroto sufficienter providisse de remedio et applicatione illius, qui non solum pharmacum preparavit, sed et ministris commisit, ut illud deferant ad aegrotum, et ipsi praebeant; licet aegrotus non possit illud sumere, aut quia prohibentur ministri, et ⟦illegible: "tamuli"?⟧ medici, ne ad aegrotum accedant, aut quia aegrotus ipse cum sit aliunde criminis capitalis reus, a lictoribus publicis postulatur ad mortem: igitur a simili Deus quantum est ex se, dicendus est providisse sufficienter de remedio parvulis necessario ad salutem, cum baptismum ad id instituit, et ministros ad eum applicandum ordinavit; licet contingat interdum ministros impediri, aut parvulum prohiberi a causis naturalibus, quae caelesti Regi quodammodo servientes, criminis originalis poenam ab ipso exigunt.

Respondeo secundo, quod etsi contingat interdum per humanam diligentiam parvulis tam in utero, quam extra uterum morientibus, non posse applicari remedia instituta ad eorum salutem, nihilominus ista inapplicatio non censetur positiva volita et ordinata a Deo, sed tantum permissa. Haec assertio sequitur ex praecedentibus; implicat enim quod Deus sincere velit omnium salutem, et simul positive intendat et ordinet aliquibus media necessaria non subministrari. Adde quod opposita sententia parentibus praeberet ansam desperationis, incuriae et negligentiae, circa ea quae necessaria sunt ad suorum parvulorum salutem.

Denique, cum Deus neminem reprobet absque praescientia demeritorum, non apparet cur positive intendat aliquos parvulos manere in corruptionis et perditionis massa, potius quam alios: convenientius ergo de divina voluntate et providentia sapit, qui censet Deum intendere quidem ac velle sincere singulis parvulis applicari remedia convenientia ad salutem, licet propter suavem eiusdem providentiae ordinationem nolit prohibere cursum causarum naturalium, quas praevidet uniendas in perniciem et necem quorumdam parvulorum, antequam illis applicari possit remedium necessarium ad salutem.

Dices: Non censetur aliquis providere sufficienter ei cuius curam gerit, qui malum ei impendens non propulsat, dum potest illud repellere: atqui Deus prohibere potest ea, quibus parvali impediuntur ne ad baptismum veniant, nec tamen impedit: ergo non censetur eis sufficienter providere. — Distinguo maiorem: si provisor sit particularis, et ad speciale bonum unius dumtaxat ordinatus, concedo: si sit provisor generalis, et commune bonum spectans, nego. Cum enim provisori generali cura sit omnium rerum, sic singulis providere debet, ut reliquarum curam non abiiciat, nec statutum a se disturbet. Deus autem non potest prohibere causas, qua puero in visceribus maternis necem procurant, et antequam ad baptismum perveniat, quin praeiudicium earum naturae aut activitati afferat, et positum a se ordinem interturbet, quod utique praestare non tenetur: Neque enim fato constringitur Deus illis infantibus subvenire, inquit S. Augustinus lib. De Bono Perseverantiae, cap. 12. Iis autem non subvenire, cum sit utrisque causa communis, ne res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, etc.

Instabis: S. August. ibidem ait: Iterumque festinantibus parentibus, et paratis ministris, ut baptismus parvulo detur, Deo tamen involente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit, ut daretur: ergo Deus non vult illis parvulis baptismum applicari. Confirmatur ex Epist. 107. in qua exemplo illorum parvulorum ante susceptum baptismum morientium, S. ille Doctor probat Deum non velle omnes homines salvos fieri: Quomodo, inquit, dicitur omnes homines gratiam frisse accepturos, si non illi quibus non donatur eam sua voluntate respuerent: quoniam Deus vult omnes homines salvos fieri; cum multis non detur parvulis, et sine illa plerique moriantur, qui non habent contrariam voluntatem, et aliquando cupientibus, festinantibusque parentibus, ministris quoque volentibus et paratis, Deo volente non detur, cum repente antequam detur expirat, pro quo ut acciperet currebatur. Inde manifestum est eos qui huic resistunt perspicuae veritati, non intelligere omnino qua locutione sit dictum quod omnes homines vult Deus salvos fieri, cum tam multi salvi non fiant, non quia ipsi, sed quia Deus non vult, quod sine ulla caligine manifestatur in parvulis. — Respondeo. 1. Particulam illam, Deo volente, non esse intelligendam primariam Dei volitionem perdendi aliquos parvulos absque culpa, sed tantum vel permissionem aliquam, vel volitionem prohibitionis cursus causarum secundarum; quod utique explicat S. Augustinus exemplo passeris non cadentis in terram sine voluntate Dei, hoc est, nisi Deo permittente, et cognoscente casum eius. Unde in forma distinguo antecedens: non confertur baptismus istis parvulis Deo nolente perturbare ordinem, nec prohibere virtutem causarum naturalium conservando parvulo vitam plusquam naturalis ordo exigit, concedo: nolente, servato ordine naturae, concurrere ministros ad applicationem baptismi, nego. — Ad confirmationem dico, S. Augustinum ea dumtaxat dicere, ut excludat gratiam secundum merita: arguit enim adversus Pelagium repetens et refellens duodecim capitula, quae ipsi Pelagio obiecta tuerant in Concilio Palestino: Ita nimirum, inquit, duodecim brevi expositione percurram, quomodo voluntati humanae meritum sequitur gratia, cum detur et parvulis, qui hoc nondum possunt velle, seu nolle? quomodo gratiam vel in maioribus dicuntur praecedere merita voluntatis, si gratia ut certa sit gratia, non secundum merita nostra datur? etc. Quibus S. Augustinus non aliud intendit, quam praecludere Pelagianorum dogma statuens gratiam nobis conferri penes bonum votum liberi arbitrii. Unde solum loquitur de applicatione actuali gratiae, non vero de praeparatione, quod evidenter indicat cum tam multi aeterna morte puniantur, cum subdit verba in obiectione posita, sicut illud quod dictum est: omnes in Christo vivificabuntur … ita dictum est, quia omnes quicumque etiam aeternam non percipiunt, nisi in Christo, ita quod dictum est: omnes homines vult Deus salvos fieri, cum tam multos nolit salvos fieri, ideo dictum est, quia omnes qui salvi fiunt, nisi ipso volente non fiunt. Quibus verbis S. Augustinus aperte significat se dumtaxat agere de executione divinae voluntatis, qua vult Deus omnes homines salvos fieri: non vero de intentione et ordinatione illius voluntatis.

Instabis. Omnia quae fiunt in mundo, excepto peccato, Deus positive vult et ordinat: sed illa baptismi carentia, qua afficiuntur parvuli, non est peccatum: ergo illam Deus positive vult et ordinat. — Distinguo maiorem: Deus id vult et ordinat, vel primaria et antecedente voluntate, vel dumtaxat secundaria et consequente. concedo: primaria semper, nego. Deus autem primaria voluntate et antecedente non vult baptismum negari parvulis, sed tantum ex consequenti: quia nimirum vult causas naturales agere suis motibus, nec vult earum virtutem prohibere.

Urgebis. S. Augustinus eodem cap. De Bono perseverantiae, refundit in inscrutabile Dei iudicium, cur uni parvulo potius, quam alteri baptismus detur. — Respondeo: id dumtaxat dicere de iis, in quorum favorem occulta providentia particulares causas ita ordinat, ut non agant motu suo, nec praepediant quominus parvulus baptismum consequatur, non vero id affirmat de singulis generatim: hinc lib. De Gratia et libero arbitrio, cap. 22. praeclara docet:

Aliquando, inquit, filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta Dei providentia in manus piorum quomodocumque perveniunt; aliquando autem fidelium filii non eam consequuntur, aliquo impedimento existente, ne possit periclitantibus subveniri: fiunt vero ista per occultam Dei providentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et investigabiles viae eius; quod ut Apostolus dixerit, quid praedixerit intuemini, etc.

Instabis iterum: S. Augustinus Epist. 105. aperte docet aliquos parvulos interdum mori ante susceptum baptisma, non propter peccatum aut negligentiam parentum, sed propter solam ordinationem divinam, qua voluit eos perire;

«quid dicam, inquit, de inopinatis et repentinis innumerabilibus mortibus, quibus saepe etiam religiosorum Christianorum praeveniuntur, et baptismo praeripiuntur infantes; cum e contrario sacrilegorum et inimicorum Christi aliquo modo in Christianorum manus venientes, ex hac vita non sine sacramento regenerationis emigrent. … quae tandem hic merita praecesserunt? Si eorumdem parvulorum merita cogitantur nulla sunt propria, utriusque est illa massa communis: si parentum attenderis, bona sunt illa quorum filii repentinis mortibus sine Christi baptismo perierunt: mala vero illa, quorum filii per Christianorum aliquam potestatem ad sacramenta Ecclesiae pervenerunt. Et cur providentia Dei cui nostri capilli numerati sunt, sine cuius voluntate non passer cadit in terram, quae nec fato premitur, nec fortuitis casibus impeditur, nec ulla iniquitate corrumpitur, ut renascantur ad haereditatem caelestem, non contulit omnibus parvulis filiorum suorum, et nonnullis contulit impiorum? Iste infans de fidelibus coniugatis ortus, laetitia parentum susceptus, matris vel nutricis somnolentia suffocatus, fit exterus et extorris a fide suorum. Ille infans de sacrilego stupro nascitur, crudeli timore patris exponitur, alienorum misericordi pietate colligitur, eorum christiana sollicitudine baptizatus, fit aeterni consors et particeps regni. Ista cogitent, ista considerent, hinc audeant dicere Deum, vel acceptatorem personarum in sua gratia, vel remuneratorem praecedentium meritorum.» Haec S. Augustinus.

Similia habet nec minus praeclara lib. 6. contra Iulianum, cap. 14. ubi ait:

«quod multo est mirabilius, aliquando adoptat in filium quem format in utero immundissimae feminae: et aliquando non vult suum esse filium quem format in utero suae filiae. Ille quippe ad baptismum nescio qua provisione pervenit; iste repentina morte non pervenit. Atque ita Deus, in cuius potestate sunt omnia, facit esse in Christi consortio, quem formavit in diaboli domicilio; et non vult esse in regno suo, quem formavit in templo suo: aut si vult, cur non facit quod vult? Non etiam quod soletis de maioribus dicere, Deus vult, et parvulus non vult. ⟦illegible: Certi h… ubi tati⟧ nulla est immobilitas, nulla fortunae temeritas, nulla persona«dignitas, quid restat nisi misericordiae et veritatis profunditas?» — Respondeo: his S. Augustinum non significare, quod Deus voluntate positiva arceat aliquos parvulos a gratia baptismatis; sed dumtaxat permissiva; non impediendo videlicet concursum et activitatem causarum naturalium, propter generalem ac suavem suae divinae providentiae administrationem, qua fit ut prius extinguantur parvuli, quam ad gratiam baptismatis perveniant.

QUAERIS TERTIO. — An etiam insensib[ilibus] et exc[a]ecatis ac obduratis peccatoribus Deus conferat auxilia sufficientia ad salutem?

Observandum 1. Eos peccatores dici obcaecatos et obduratos, qui ita firmo animo peccatis inhaerent, et ita sunt a divino lumine aversi, ut nec pessimum suum statum cognoscant nec exhorreant, quin potius inde sumunt occasionem perseverandi in peccato. Hinc obstinatio et obcaecatio duo important: unum ex parte voluntatis humanae, nempe ipsius firmam adhaesionem in malo: aliud ex parte divinae iustitiae, quae est ipsa subtractio gratiae; ex qua sequitur quod mens nec illustretur ad percipiendum malum, nec cor tangatur ad illud adversandum. Duae sunt igitur obdurationis et in malo obstinationis causae: prima hominis perversitas, qua divinas gratias sibi oblatas respuit: quo sensu scriptum est Psalm. 91. Hodie si vocem Domini audieritis, nolite obdurare corda vestra. Hinc monet Apostolus Hebr. 3. Videte, fratres, ne forte sit in aliquo vestrum cor malum incredulitatis discedendi a Deo vivo: sed adhortamini vosmetipsos per singulos dies, donec hodie cognominatur, ut non obduretur quis ex vestris fallacia peccati. In quem sensum scribit Sanctus Fulgentius lib. De fide, cap. 3. Obduratus est, sive qui non convertitur, desperans de indulgentia peccatorum suorum; sive qui sic misericordiam Dei sperat, ut usque in finem vitae praesentis in suorum criminum pertinacitate maneat. Secunda causa obdurationis est divina iustitia, quae ab homine indigno removet auxilia proxima, quibus posset converti. Sic explicat S. Augustinus tract. 51. in Ioannis Evangelium: Quidam, inquit, non crediderunt nec potuerunt credere, eo quod occulto, nec tamen iniusto iudicio Dei fuerunt excaecati et indurati, deserente illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam; sicque obduratio ex parte Dei nihil est aliud quam gratiae efficacis subtractio. Hinc idem S. Augustinus Epist. 109. Non obdurat Deus, inquit, impertiendo malitiam, sed non impertiendo misericordiam.

Observandum 2. Quaestionem non moveri de auxilio sufficienti operante; nemo siquidem dubitat quin non cooperantibus gratiae excitanti Deus auferat auxilium adiuvans seu cooperans. Nec etiam sermo est de auxilio sufficienti externo, quodcumque illud sit, naturalis ordinis, quod videtur nobis concedi beneficio creationis: sed praesertim agitur de auxilio supernaturali, tum externo, qualia sunt miracula, Evangelii praedicatio, etc. tum interno, ut sunt piae illustrationes intellectus et motiones voluntatis. Difficultas igitur est an Deus quibuslibet pessimis, excacatis et obduratis peccatoribus det semper auxilia sufficientia tum interna tum externa supernaturalis ordinis, quibus proxime possint ponitentiam agere: an vero iis saltem subministret gratias remoto sufficientes ad operandam conversionem : circa quam difficultatem resolvendam variant Theologi, quidam affirmantes, quidam negantes. Nihilominus probabilior mihi videtur eorum sententia qui affirmativam partem tuentur. Idcirco Respondeo, probabilius cuilibet hominibus detur gratia saltem remote sufficiens, qua possint impetrare gratiam ad paenitendum et resipiscendum necessariam. Quae utique assertio colligitur primum ex illo Ezechiel. 18. ubi Deus sic obtestatur: Nolo mortem peccatoris, sed magis ut convertatur, et vivat. Igitur cuiuslibet peccatoris, quamdiu in vivis est, non mortem, sed conversionem intendit: at secus ageret si nullum ipsi ad paenitendum auxilium subministraret: igitur, etc. Quod utique confirmatur ex illo secundae Petri 3. ubi Deus dicitur erga peccatores patienter agere, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam converti. Quapropter Concilium Lateranense sub Innocentio III. decernit: Si post susceptum baptismi quispiam relapsus fuerit in peccatum, per veram paenitentiam semper potest reparari.

Probatur eadem assertio auctoritate S. Augustini, qui non omnimodam gratiam negat desperatissimis illis hominibus, qui vulgo excaecati et obdurati appellantur. Primo nanque S. Doctor docet, propriam huius vitae caecitatem et obdurationem esse tantum imperfectam, et plurimum ab ea distare qua damnati dicuntur omnino in malo obfirmati. Sic in Psalm. 6. post medium, ita loquitur:

«Dedit eos in reprobum sensum: nam ea est caecitas mentis: in eam quisquis datus fuerit, ab interiore Dei luce secluditur; sed nondum penitus cum in hac vita est. Sunt enim tenebrae exteriores, quae magis ad diem iudicii pertinere intelliguntur, ut penitus extra Deum sit quisquis dum tempus est, corrigi noluerit: penitus enim esse extra Deum quid est, nisi esse in summa caecitate?»

Admittit ergo excaecatos dum hic vivunt, ab interiori luce non penitus secludi. ⟦gap in print/OCR: one or more lines lost between the preceding sentence and "dixisset"⟧ dixisset, Omnipotenti medico nihil esse insanabile, peccatorem obduratum sic alloquitur:

Sed et nolles curare vulnus tuum, admonet ut cureris, et aversum revocat, et refugientem quodammodo ad se redire compellit et attrahit: in omnibus implet quod dictum est: misericordia eius praevenit me.

Quibus verbis aperte significat ipsos etiam obduratos Dei misericordia preveniri, ut omnipotentis medici opem, quam implorare admonentur, petere possint.

Quam utique doctrinam S. Prosper diserte tuetur, dicens lib. 1. De vocatime gentium, c. 21. Credimus nulli homini opem gratiae in totum fuisse subtractam. Quod lib. 2. cap. 13. in ipso Cain obduratorum omnium antesignano clarissime ostendit: nam ubi elegantissimis verbis expressit internas voces, quibus obstinati fratricida cor pulsabatur, addit:

Cum ergo talia ad Cain loqueretur Deus, numquid non fecit igitur Deus, et quantum sufficiebat egit, ut obduratus ille resipisceret.

Firmari etiam potest haec sancti Doctoris sententia illis omnibus locis, quibus docet excaecatos et obduratos eo ipso tempore, quo ex caecitate et obduratione peccant, posse utramque abiicere, uberiorem nempe gratiam impetrando, qua cordis caecitas et durities depellatur. Sic tractatu 53. in Ioan. explicans cur obdurati Iudaei credere non potuerint, ait: Non potuerunt credere, quia hoc Isaias Propheta prodixit: hoc autem Propheta praedixit, quia Deus hoc futurum esse praescivit: quare autem non poterant, si a me quaeratur, cito respondeo: quia nolebant. Censet ergo Iudaeos excaecatos ideo non credidisse, quia nolebant; et subinde indicat eos remota saltem credendi potestate fuisse praeditos. Quod et clarius affirmat lib. De praedestinatione Sanctorum, cap. 9. Facile est, inquit, ut infidelitatem accusamus Iudaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt.

Denique hanc fuisse sanctissimi Doctoris mentem colligi potest ex obduratorum peccatis; nullus enim, ut pluries inculcat, peccat in eo quod nullo modo cavere potest; quippe Deus nulli homini impossibilia praecipit, et peccatum omne a libera voluntate procedit: sed ea quae obcaecati et obdurati contra Dei leges committunt, ipsis deputantur ad culpam, ut ipsemet S. Doctor probat pluribus: nam Serm. 78. De tempore, acerrime eos confutat qui cum de criminibus a Pharaone obdurato perpetratis agitur, dicunt intra se: cur iniquitas illa imputatur Pharaoni? Et tract. 53. in Ioan. de Iudaeis excaecatis disputans, monet ne quisquam audeat excusare peccatum, quod obdurati commiserunt: quin etiam lib. 5. in Iulianum, cap. 3. de eadem Iudaeorum excaecatione ita pronuntiat: Ista caecitas fuit Iudaeis grande incredulitatis malum, et grandis causa peccati, ut occiderent Christum. Hine auctor lib. De Praedestinatione et Gratia, cap. 15. apud eumdem S. Doctorem, tom. 7. ubi dicit causam cur Pharao perierit, esse quia libero contra misericordissimam Dei veritatem pugnavit arbitrio: secus ac Nabuchodonosor, qui Dei flagellis cessit, egitque paenitentiam.

Quantum ad naturam, inquit, ambo homines erant: quantum ad dignitatem, ambo Reges: quantum ad causam, ambo captivi(?) populum Dei possidentes: quantum ad poenam, ambo flagellis clementer admoniti. Quid ergo fines corum fecit esse diversos, nisi quod unus manum Dei sentiens in recordatione propriae iniquitatis ingemuit: alter libero contra Dei misericordissimam veritatem pugnavit arbitrio?

Dices: S. Augustinus in expositione quarumdam propositionum ex Epistola ad Romanos, quas reprehendit et expendit lib. 1. Retractationum, cap. 23. dicit non fuisse imputatum Pharaoni, quod tunc, idest, cum obduratus fuerit, non obtemperarit: Quoniam quidem, inquit, obdurato corde obtemperare non poterat: sed quia dignum se praebuit cui cor obduraretur priore infidelitate: igitur Pharao nullum habuit auxilium, quo posset obtemperare; alioquin non obtemperando peccasset. — Nego consequentiam; non enim ea fuit mens S. Doctoris: si enim censeret non posse obduratorum peccata ipsis imputari, nec aeternis puniri suppliciis, sequeretur pariter cum eo docere quod bona electorum opera nullo modo ipsis tribui, nec aeterna mercede possint coronari; subdit namque: Sic enim hos quos elegit Deus, non opera sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur: sic et in his quos damnat, infidelitas, et impietas inchoat poenae meritum, ut per ipsam poenas solvat(?). Nihil aliud itaque vult S. Augustinus, cum ait non imputari Pharaoni eius inobedientiam, sed tantum priorem infidelitatem, qua dignum se praebuit cui cor obduraretur, quam quod peculiari quodam imputationis genere ipsa infidelitas magis imputaretur, quam peccata quae ab ipsa obduratione provenerunt.

Dices 2: Ex 1. Ioan. 5. est peccatum ad mortem pro quo non est orandum: igitur sunt quaedam peccata quae omnimodam Dei desertionem important. — Distinguo consequens: si per peccatum ad mortem intelligatur impoenitentia finalis, qualiter interpretatur S. Thomas, concedo: si intelligatur quodlibet aliud peccatum, nego; nullum est enim tam grande peccatum quod remitti non possit in hac vita; subindeque pro quo iuste non possit poenitentiae gratia impetrari. His adde quod illa S. Ioannis verba aliter explicent SS. Patres: nam S. Ambrosius, lib. 1. De Paenitentia, cap. 8. per peccatum ad mortem intellegit gravissimum peccatum in unoquoque genere, pro cuius venia, inquit, non debet orare quilibet, sed tantum vir eximiae sanctitatis. S. autem Hieronymus dialogo 2. contra Iovinianum, intelligit istam prohibitionem orandi non esse simpliciter et absolute accipiendam: sed eo dumtaxat sensu, quod quicumque orat pro peccato ad mortem, debet habere tantam fiduciam et tantam certitudinem veniam obtinendi, atque si oraret pro aliis peccatis, quae non sunt ad mortem. Quae utique interpretatio videtur esse genuina mens S. Ioan. ut colligitur ex antecedentibus: dixerat enim: Haec est fiducia, quam habemus ad Deum: quia quodcumque petierimus secundum voluntatem eius audit nos. Et paulo post: Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Et protinus subdit: Est peccatum ad mortem, etc. Quibus significat non esse cum tanta fiducia pro illo peccato orandum, quia difficillime venia donatur. Tandem S. Augustinus, lib. De Correptione et Gratia, c. 12. cum protulisset ea verba S. Ioannis ait: De quo peccato quoniam non expressum est, possunt multa et diversa sentiri: ego autem dico id esse peccatum, fidem quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem.

Dices 3: Ex 12. Matthaei qui dixerit verbum contra Spiritum sanctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo, neque in futuro: igitur homini qui peccatum istiusmodi commisit, nullum datur postea auxilium sufficiens ad resipiscendum. — Distinguo pari modo consequens: si per verbum in Spiritum sanctum intelligatur imponitentia finalis, ut explicat S. August., lib. 1. contra Cresconium, cap. 8. concedo: si intelligatur vel blasphemia in divinitatem, vel peccatum ex malitia, ut explicant S. Basilius in regulis brevioribus responsione 253. et S. Chrysost. Homil. 12. in Matthaeum, nego: licet enim haec peccata difficillime remittantur, tum propter sui enormitatem, tum propter peccantis pertinaciam et indignitatem; nihilominus non sunt absolute irremissibilia. His adde, peccatum in Spiritum sanctum illud dici, quod committitur contra manifesta opera, quae fiunt virtute Spiritus sancti. Christus enim Dominus cum in digito Dei, hoc est, Spiritus sancti virtute eiiceret daemonia, quam utique mirabilem virtutem Iudaei calumniantes ac blasphemantes eam attribuebant Belzebub, ideo Christus Dominus eorum malitiam carpens dixit: si peccata vestra essent in Filium hominis, certe excusationis cuiusdam ansam praetenderent, propterea quod vos mea lateat divinitas: at vero quia peccatis contra manifesta opera virtute Spiritus sancti patrata, hinc fit quod peccata vestra nullum excusationis motivum habeant annexum. Non tamen censuit omnino illa esse irremissibilia: quippe non est improbabile aliquos ex Iudaeis, qui in Spiritum sanctum blasphemabant, poenitentiam egisse, et ad Christi fidem, et gratiam fuisse receptos.

Dices 4: S. Augustinus, lib. De Correptione et Gratia, cap. 12. distinguens gratiam collatam primo homini ab ea quae eius posteris conceditur, affirmat hanc aliquibus non dari in poenam peccati; Nunc autem, inquit, quibus deest tale auxilium, iam poena peccati est: sed si in poenam alicuius peccati denegari debeat gratia, maxime propter peccatum caecitatis, et obdurationis: ergo ex mente S. Augustini peccatoribus obduratis gratia denegatur. — Distinguo maiorem: docet S. Augustinus adiutorium, per quod proxime fieri possit bonum, quod concessum fuit primo parenti, quibusdam denegari, concedo: per quod impetrari possit auxilium illud proximum, nego. Nam, ut saepius docet S. Augustinus, maxime lib. 1. ad Simplicianum, q. 1. Relictum libero arbitrio in hac mortali vita, non ut iustitiam impleat cum voluerit: sed ut simplici pietate se convertat ad Deum, cuius dono illam possit implere.

⟦heading?⟧ § II. — CUR HIC NON FIAT SERMO DE GRATIA EFFICACI.

Quamvis Catholici omnes fateantur aliquod esse discrimen inter gratiam efficacem, et sufficientem, non consentiunt tamen invicem in assignando utriusque discrimine: tam varia enim est, totaque(?) opposita circa hanc asserendam veritatem Auctorum sententia et pugna, ut vix quidpiam certi hac in re definire liceat; cum utrique gravissimi suboriantur difficultatum fluctus, quos declinare vix potest, quantumvis exercita et illustrata humana mens. Nec mirum sane; existimo namque concordiam gratiae efficacis cum humana libertate tam obstrusam ac reconditam esse indagationis, ut mysterii nobis in hac miseriarum valle degentibus prorsus impervii nomen ac rationem sibi iusto vindicet. Quoniam autem scrutator Maiestatis opprimitur a gloria, ne incidamus in Scyllam cupientes vitare Charybdim, religionis partem duximus ab eiusmodi inquisitione supersedere: maxime cum id retentum videatur a summis Pontificibus, Paulo V. anno 1607(?). et Urbano VIII. anno 1625. Iterumque anno 1641. Ne quis videlicet absque specialis summi Pontificis licentia, de eiusmodi divinorum auxiliorum discrimine acriores olim sedatos conflictus disputationibus in lucem editis, ac praelo commissis restauraret.