Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Notandum 1. Certum esse et indubitatum apud omnes Catholicos admittendas esse virtutes infusas, quae divinitus hominibus tam adultis quam parvulis in baptismate tribuuntur. Quantum enim ad adultos id disertissime tradit Innocentius II cap. Maiores, ait enim: Illud vero, quod opponentes inducunt, fidem, aut charitatem, aliasque virtutes parvulis, utpote non consentientibus, non infundi, a plerisque non conceditur absolute, cum propter hoc inter Doctores Theologos quaestio referatur, aliis asserentibus per virtutem baptismi, parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri: nonnullis dicentibus dimitti peccatum, et infundi virtutes habentes illas quoad habitum, non quoad usum, donec perveniant ad aetatem adultum. Ubi aperte supponit ab omnibus ut certum et indubitatum haberi, adultis, utpote consentientibus suo baptismo ac divinae vocationi, dictos habitus dum baptizantur infundi, solumque esse dubium, an idem accidat in infantibus. Similiter Concilium Viennense relatum in Clementina De summa Trinitate, cum docuisset baptismum tam parvulis quam adultis prodesse ad salutem; disputari tamen inter Theologos, an etiam parvulis in baptismo praeter culpae remissionem infunderentur virtutes ac gratia informans, subiungit: Nos autem attendentes generalem efficaciam mortis Christi, quae per baptismum applicatur pariter omnibus baptizatis, opinionem secundam, quae dicit tam parvulis, quam adultis conferri baptismo gratiam informantem, et virtutes: tamquam probabiliorem, et dictis Sanctorum ac Doctorum modernorum Theologiae magis consonum et concordem, sacro approbante Concilio duximus eligendam. Ubi aperte tanquam indubitatum supponit dictas virtutes infundi; cum autem efficacia mortis Christi generatim, tam parvulis, quam adultis in baptismo applicatur, ex eo quod illa virtutes infundantur adultis, interea has etiam infundi parvulis (hoc enim significant illa verba: Nos attendentes, &c. quibus redditur ratio secutae decisionis), illudque ut magis consonum Patribus et Theologis eligendum esse. Est autem difficultas, utrum virtutes illae revera sint habitus, iique supernaturales iugiter in nobis perseverantes; quod ut appareat evidentius,

Notandum 2. Hoc reperiri discrimen inter habitus supernaturales et divinitus per se infusos, et naturales ac proprio labore et geminatis ac repetitis actibus comparatos: Primo, quod hi dumtaxat facultati, cui insunt, facilitatem conferant, ut promptius et expeditius suas in operationes erumpat, et actus eliciat; illi vero non tam facilitatem illam, quam virtutem potentiae cui insunt, tribuant ad suos actus eliciendos, ita quod facultas sine habitibus comparatis posset quidem absolute operari, licet cum aliqua difficultate: at sine habitibus supernaturalibus non posset ullatenus actus, ad quos illi habitus inclinant, elicere. Secundo, in eo differunt illi habitus, quod acquisiti non promoveant potentiam ultra sortem et statum naturalem, sed eam ad actus sibi connaturaliter debitos eliciendos stimulent et adiuvent; supernaturales vero facultatem et animam promoveant ad statum naturaliter indebitum, cique vim conferunt ad eliciendos actus supra naturae vires, ita quod facultas sine huiusmodi habitibus non posset ullatenus tales actus exercere, quamquam ad id omnem suam vim et activitatem expenderet. Conveniunt nihilominus in eo, quod utrique illi habitus facultati inexistant per modum comprincipii, et cum ea partialiter concurrant ad productionem actus, ad quem illi ordinantur.

Notandum 3. Aliquid dici posse supernaturale alterutro ex his duobus modis, nempe vel quoad substantiam, vel quoad modum. Illud dicitur supernaturale quoad substantiam, quod in sua entitate tale est, ut a nulla causa secunda ordinis naturalis, quantumvis debite ad agendum applicata et parata, produci posset, nisi indureretur aliquod principium ipsi causae secundae, iam naturaliter completae et sufficienter quidem dispositae ad eliciendos actus naturales, non autem ad producendos illos actus aut effectus, qui supernaturales appellantur. Dixi iam naturaliter completae et dispositae ad agendum: certum est enim causam secundam, quantumvis ex se paratam et expeditam ad agendum, non posse elicere suos actus, nec effectus edere sine speciali Dei concursu, qui necessarius est ad quemlibet effectum producendum; atque ideo illa facultas non habet virtutem adaequatam physicam ex se sine tali concursu ad illum effectum: sed hic concursus requiritur ob essentialem subordinationem causae secundae ad primam, necnon propter essentialem dependentiam cuiuscumque effectus ad eamdem causam primam, nec illa exigentia fit propter perfectionem et dignitatem specialem alicuius effectus potius quam alterius: tam enim concursus ille requiritur ad eliciendos actus, et producendos effectus imperfectos et perfectos; unde hic concursus non supponit potentiam sufficienter completam, sed eam complet ac perficit per modum comprincipii in elicitione actuum sibi connaturalium. Quando vero actus est talis entitatis et dignitatis, ut a potentia sic completae et ad agendum expeditae non possit produci, nisi facultas illa iuvetur, et ad illam productionem efficiatur potens mediante aliqua forma a solo Deo producenda et infundenda, tunc actus ille censetur supernaturalis quantum ad substantiam; quia illius productio omnino excedit captum et activitatem facultatis aliunde sufficienter dispositae ad eliciendos actus qui pure essent naturales. Supernaturale secundum modum illud dicitur, quod licet naturae viribus posset fieri et produci a causis secundis absque ulla forma divinitus indita, tamen hic et nunc a Deo praeter naturae exigentiam fit, ut visus caeco restitutus, rosa hieme producta, aqua in vinum conversa per miraculum, ut factum est in Cana Galilaeae.

His praemissis, dumtaxat supersunt determinanda: Primum quidem, utrum virtutes Fidei, Spei, et Charitatis sint habitus, seu qualitates in nobis iugiter permanentes: Secundum, utrum sint supernaturales quoad substantiam, vel quoad modum.

Conclusio prima. — REVERA VIRTUTES FIDEI, SPEI, ET CHARITATIS SUNT QUALITATES IN NOBIS IUGITER PERMANENTES PER MODUM HABITUS. Haec est communis inter Theologos. Et

Probatur auctoritate Concilii Viennensis, et Clementis V in primo Notabili laudatis: constat enim ex eiusdem Concilii sententia virtutes supernaturales, sicut et gratiam iustificantem divinitus infundi parvulis in baptismate: sed non infunduntur per modum actus, cuius illi parvuli sunt omnino incapaces: igitur infundi debent per modum habitus. Nec refert, quod Clemens V approbante Concilio Viennensi non definiat esse omnino certum virtutes in baptismo infundi etiam parvulis: sufficit enim, quod asserat id esse probabilius, et dictis Sanctorum Patrum et Doctorum Theologiae magis consonum, et consequenter contra illam definitionem, quam approbante Concilio Viennensi fecit Clemens V

Peccaret quisquis contrarium doceret esse probabilius. Addit quod Clemens V in aequali gradu certitudinis asserat tam parvulis, quam adultis conferri in baptismate gratiam informantem, et virtutes. Quibus insinuat utrumque ex aequo esse certum, nec unum sine altero negari posse: at omnino certum est parvulis in baptismo infundi gratiam informantem, seu iustificantem: igitur ex mente tum Concilii Viennensis, tum Clementis V., pariter debet esse certum virtutes Fidei, Spei, et Charitatis per modum habitus ipsis parvulis infundi, quippe cum actus omnino sint incapaces. — Confirmatur hanc mentem esse Concilii Viennensis, quia multo ante illud Concilium habebatur in Ecclesia erronea sententia negans in adultis infusionem virtutum; nam inter errores Petri Ioannis, qui vixit sub Innocentio III, propter quos damnatus et exhumatus fuit, ponitur iste, quod scilicet docebat in baptismo gratiam, et virtutes quas Theologicas incant, minime infundi. Sic refert Prateolus, lib. II. Elenchi haeresum in Petro-Ioanne; Alphonsus de Castro adversus haereses, verbo Baptismus; et Abrahamus Bzovius, Annalium Ecclesiasticorum, tom. 13. anno 1199. num. 39: ergo non est credibile eandem sententiam, quae tanto ante tempore ut erronea damnabatur, fuisse postea relictam ut probabilem in Concilio Viennensi.

Probatur secundo, et praecedens ratio confirmatur auctoritate Concilii Tridentini, Sess. 6. cap. 7. ubi post numeratas dispositiones, quae iustificationem praecedunt, et in ipsis actum fidei, et spei recensitum, subdit: Hanc dispositionem et praeparationem iustificatio ipsa consequitur, quae non est sola peccatorum remissio, sed sanctificatio etiam et renovatio interioris hominis per susceptam gratiam et dona. Ubi susceptio gratiae et donorum in iustificatione condistinguitur a preparatione, quam consequitur, et in qua supponebatur iam fides actualis: ergo nomine donorum, quae postea infunduntur, intelligi debet aliquid permanens et ab actibus condistinctum. — Confirmatur, ex eo quod ibidem Concilium, postquam dixit causam formalem iustificationis esse iustitiam inhaerentem divinitus infusam, iuxta cuiusque dispositionem, statim infert: Unde in ipsa iustificatione cum remissione peccatorum haec omnia accipit homo simul infusa per Iesum Christum, cui inseritur: Fidem, Spem, et Charitatem. Quibus verbis Concilium declarat, quae sint illa dona, quorum susceptionem superius dixerat includi in iustificatione. Confirmatur etiam his verbis sequentibus, ubi Concilium docet hanc fidem, de qua loquitur, eam esse quam, inquit, ante baptismi sacramentum ab Apostolorum traditione Catechumeni ad Ecclesiam petunt, cum petunt fidem, vitae aeternam prostantem: haec autem fides ab Ecclesia non petitur, neque datur, nisi per baptismum, ad quem ipsi Catechumeni accedunt: per baptismum autem non datur fides actualis; quippe cum parvuli sint illius incapaces; nec etiam actum fidei postulant Catechumeni, quia cum fide actuali, seu actu fidei accedunt ad baptismum: igitur mens Concilii est, illas virtutes, de quibus loquitur, esse qualitates per modum habitus iugiter in nobis perseverantes. Confirmatur denique ex Vega, lib. I. in Tridentinum, cap. 21. ubi docet de fide esse post Tridentinum infundi virtutem fidei ab actu credendi distinctam: postquam enim retulisset verba Concilii Viennensis laudati in primo Notabili, sic ipse celebris doctrinae Concilii Tridentini Interpres, utpote cum illius fuerit testis oculatus, et auritus, ait: Visum est huic sanctae Synodo (scilicet Tridentinae) acceptare sententiam istam, et asserenti oppositum anathema indicere: intellexit enim hanc esse communem Ecclesiae fidem, tametsi non sub nomine habituum. Idem Sotus, lib. De natura et gratia, cap. 18. qui et ipse Tridentino Concilio interfuit.

Ex quibus legitime infertur, post Concilium Trid. certum videri, quod virtutes Fidei, Spei, et Charitatis nobis infundantur per modum habitus: Tum quia, Concilium expresse definit nobis infundi Fidem, Spem, et Charitatem: at secundum communem loquendi usum haec necessario significant aliquem actum, vel habitum: ergo Concilium definit nobis infundi actum, vel habitum: sed non potest dici, quod infundatur nobis actus; quia actus non solum a Deo nobis dantur, sed etiam a nobis eliciuntur: igitur Concilium definit nobis infundi habitum: Tum quia, ibidem Concilium cap. 15. et Can. 28. definit fidem, amissa per peccatum mortale gratia iustificante, non amitti, nisi per infidelitatem, et esse veram fidei: at haec non possunt convenire actui: hic enim neque per peccatum amittitur, nec idem ante et post peccatum remanet, ac subinde Concilium loquitur de fide habituuali et iugiter perseverante.

Dices 1: Concilium non expresse definit in nobis infundi habitus Fidei, Spei, et Charitatis: sed solum ex aliquibus eius dictis infertur: at propositio quae non expresse definitur in Conciliis, sed tantum ex aliquibus eorum dictis infertur, non est omnino certa, sed est tantum propositio theologica: igitur, etc. — Distinguo minorem: si inferatur tantum ratione alicuius connexionis, quam haberet illa propositio cum re in Concilio definita, non esset omnino certa, transeat: si inferatur ex vi significationis verborum, et identitate significati, sive quia res utriusque verbis significata est eadem, nego. At, ut diximus, Concilii verba si proprie sumantur, non significant actum, sed habitum fidei: igitur, etc.

Dices 2: Concilium Tridentinum solum intendit damnare haereticos asserentes iustificationem nostram non fieri per aliquam formam nobis intrinsece inhaerentem, sed tantum extrinsecam Dei acceptationem: igitur solum definit nos esse formaliter iustos per aliquam formam intrinsecam, sive interim haec sit actus, sive habitus. — Nego consequentiam: tum quia haeretici Lutherani, in quos praesertim militat illa Tridentini Concilii definitio, non solum haec docebant, sed etiam perverse negabant nos esse iustos per aliquos habitus intrinsecos; et damnabant sententiam, qua docet nobis infundi habitus Fidei, Spei, et Charitatis; et consequenter sicut Concilium intendit eos damnare, ita intendit etiam hanc sententiam definire. Tum quia, saepe Concilia in suis definitionibus non solum damnant sententias haereticorum, sed simul etiam explicant quid circa propositam materiam sentiendum sit, ut etiam ex verbis ipsius Concilii patet.

Dices 3: Deus nil frustra molitur, neque quidquam inutile concedit: sed virtutes supernaturales per modum habitus essent inutiles et frustraneae in plurimis suis subiectis, maxime vero in parvulis; quod utique probatur, quia habitus dantur propter actus eliciendos: sed parvuli sunt incapaces eliciendorum actuum: ergo et recipiendorum habituum. — Respondeo primo, quod si argumentum aliquid concluderet, etiam esset consequens, parvulos per baptismum non suscipere Fidem, Spem, et Charitatem, quia sunt incapaces actus earum virtutum: hoc autem directe militat in definitionem Concilii Tridentini: igitur, etc. — Respondeo secundo cum Seraphico Doctore in II. d. 4. qu. 2. quod incapacitas infantium ad eliciendos actus non efficiat eos incapaces ad recipiendos habitus:

Notandum est enim, inquit, quod potentiae animae dupliciter impediuntur ab habitu malo, et a concupiscentia, sive a culpa: et e contra hoc impedimentum est gratia, sive virtutes, per quas expediuntur ad operandum. Virtutes ergo reddunt potentias faciles, ipsas perficiendo, et hoc removendo culpam: aliam autem expeditionem non faciunt. Unde cum parvulus sit habens utrumque impedimentum, alterum removetur per virtutes, non utrumque: et ideo non est omnino facilis ad operandum; huiusmodi autem habitus expeditivus habet multiplicem ortum. Nam quidam est innatus, quidam acquisitus, quidam intusus. Primus incipit cum natura, et ab eius principiis ortum habet: et ideo est in natura imperfecta imperfectus, et cum natura crescente crescit, et cum natura perfecta perficitur, ut patet in naturali iudicatorio. Secundus vero, scilicet acquisitus, ortum habet a libero arbitrio, qui non habet usum donec natura aliquo modo perficiatur: et ideo sequitur naturam perfectam. Tertius vero ortum habet a Deo, non a natura, nec a libero arbitrio, et potest esse in parvulo ante usum liberi arbitrii: quia vero non habet ortum a natura, potest esse perfectus, natura existente imperfecta.

Conclusio secunda. — TRES VIRTUTES THEOLOGICAE, NEMPE FIDES, SPES, ET CHARITAS SINT PER SE INFUSAE ET SUPERNATURALES IN ENTITATE.

Probatur primo ex Scriptura sacra: nam Ioan. 6. Hoc opus Dei est, ut credatis in ipsum. Ad Philipp. 1. Nobis donatum est pro Christo non solum ut in eum credatis, etc. Et ad Rom. 5. Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris, etc. Deinde, inquit Doctor in 3. d. 28. n. 3. Apostolus ad Hebraos 11. ait: Sine fide impossibile est placere Deo: sed certum est, quod multi placent, et multi placuerunt Deo; igitur necesse est ponere fidem respectu credibilium nobis revelatorum. Et quod loquatur de fide infusa, patet per eundem I. ad Corinth. 12. ubi dicit: Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro, et post cap. 13. subdit de istis virtutibus theologicis, quae sunt viae excellentiores omnibus habitibus acquisitis: ibi enim loquitur de fide infusa, sicut de charitate infusa. Denique, eius est concedere fidem, cuius est augere: sed solius Dei est augere fidem; et ideo, inquit

Doctor n. 16. Apostoli petebant. Lucae 17. Domine adauge nobis fidem. Et Ecclesia in Collecta pro fidelibus idem fidei augmentum exorat his verbis: Omnipotens sempiterne Deus, da nobis Fidei, Spei, et Charitatis augmentum: istud vero non opus esset petere, si totus assensus esset a voluntate.

Probatur eadem veritas ex definitione Concilii Milevitani, Can. I. Arausican. II. Can. 25. et Tridentini, Sess. 6. Can. 3. et cap. 1. ut dictum est Conclusione praecedenti. Quam utique veritatem luculenter definivit Concilium Voguntinum celebratum duobus annis post dictam Sessionem sextam Concilii Tridentini; unde cap. 8. habet quamdam periphrasim illius capitis septimi Sessionis sextae Tridentinae, in haec verba:

Iustificatio cum peccatorum remissione etiam sanctificationem, et interiorem renovationem confert, quatenus per meritum Christi, qui iam credenti communicat, cum omnia peccatorum, Dei gratiam, et per Spiritum sanctum una cum fide simul spem et charitatem in corde diffusum accepit: hisque donis in ipso permanentibus, non solum reputatur, sed vere existit iustus.

Ex quibus verbis constat Patres illius Concilii asseruisse Fidem, Spem, et Charitatem, quas Concilium Tridentinum definierat divinitus infundi in iustificatione, non esse actus, sed dona habitualia in ipso iustificato permanentia, idque ad Catholicam doctrinam pertinere. Idipsum praeclare docet S. Ambrosius, lib. De Vocatione Gentium, cap. ult. et S. Augustinus, lib. De Natura et Gratia, cap. 2. 3. et 4. et alibi saepe. Unde eximie concludit Doctor num. 11. Quod oportet ponere fidem infusam, propter auctoritatem Scripturae et Sanctorum.

Nonnullae etiam proferuntur rationes a Theologis hanc veritatem suadentes; verum cum illa pendeat ex sola divina revelatione. Inde fit, inquit Doctor mox laudatus n. 14. quod non potest demonstrari fidem infusam inesse alicui, nisi praesupposita fide, quod velit credere Scripturae et Sanctis; sed infideli numquam ostenderetur: sed sicut credo Deum esse trinum, et unum, ita credo me habere fidem infusam, qua hoc credo, et hoc a Deo, ut perficiat animam in actu primo: quia Dei est perfecte perficere, quando perficit. Ut sicut quando sanat aliquem secundum corpus, perfecto sanat pro statu, in quo est: ita etiam secundum animam; et quia in anima est imago Dei secundum tres potentias, quae deformatae erunt per peccatum, idem Christus reformans, sicut perficit voluntatem per charitatem, sic intellectum per fidem. — Nihilominus affirmare possumus, ideo Deum voluisse dare habitus supernaturales, ut scilicet actus illarum virtutum connaturalius elicerentur; cum enim generice loquendo effectus comparetur ad suam causam, ut ramus ad suam radicem, connaturalius est, ut quantum fieri possit, effectus oriatur a causa sibi proportionata, et quae in sua virtute contineat effectum, vel totaliter, vel saltem partialiter. Unde cum actus fidei, spei, et charitatis sint ordinis supernaturalis, ut dicemus Articulo sequenti, congruum fuit, ut elicerentur a facultate ad eum ordinem sublimata et proportionata in actu primo ad eiusmodi operationes: haec autem sublimatio et proportio fit maxime per habitum supernaturalem, iugiter in facultate perseverantem, et se habentem ut comprincipium cum facultate elicitiva eiusmodi actus supernaturalis. Quando enim causa aliqua secundum se non habet proportionem cum effectu, oportet ut accipiat saltem in se aliquid, per quod in actu primo proportionetur cum effectu producendo, et eum in se contineat; ideo intellectus, ut producat actum supernaturalem, ad quem de se non habet proportionem intrinsecam, proportionatur intrinsece per habitum infusum intrinsecum, per quem iam est causa proportionata ad talem effectum, et illum in se continet.

Dices: Ad eliciendum actum in entitate supernaturalem, satis est, quod potentia elevetur per virtutem aliquam transeuntem, et intrinsecam, et auxilium dumtaxat actuale: igitur ad id non videtur necessario requiri habitus infusus. — Respondeo, id equidem fieri posse, sed non ita connaturaliter; quippe cum habitus, seu qualitas iugiter in anima perseverans se habeat per modum comprincipii, hinc est, quod convenientiori ordine animam constituat in eo gradu et statu supernaturali, ut sic revera sit proportionata et commensurata dignitati actus supernaturalis eliciendi: licet enim haec proportio et commensuratio etiam fieri posset per auxilium actuale et transiens, nihilominus cum auxilium istud non esset perseverans in anima, ita nec videretur sic esse in eius potestate, ut eo posset uti pro libito ad eliciendum actum, quemadmodum uti potest habitu sibi infuso, et in ea diu perseverante. His adde, quod per tres illas virtutes supernaturales homo censeatur constitui in ordine supernaturali, unde sicut ad animam rationalem, quae constituit hominem in ratione naturae rationalis, consequuntur potentiae, seu facultates intrinsecae, quibus homo ut rationalis operetur, sic ad statum gratiae iustificantis, per quam homo constituitur quasi in superiori natura et statu supernaturali, debentur etiam potentiae congruentes naturae in eo statu positae, quibus operetur conformiter ad finem, ad quem in eo statu ordinatur: illae autem facultates seu potentiae non possunt esse aliae, quam virtutes illae habituales supernaturales: igitur convenientius et connaturalius homo elicit actus supernaturales, per concursum eiusdem habituum, quam per concursum alicuius auxilii naturalis et transeuntis.

Petes 1. An habitus illi infusi ita subsint voluntati in operando, ut pro libito eis possit uti, vel non uti? — Respondeo habitum, sive acquisitum sive infusum, non esse primo et per se ac immediate ita in potestate voluntatis, sicut est actus eliciendus, quem voluntas per se, vel per potentias sibi subditas producere potest, aut elicitive aut imperative: sed tantum indirecte, et quatenus est in potestate ipsius voluntatis uti ipso habitu agendo, vel non agendo. Nam cui habitus sit causa omnino necessaria et naturaliter determinata ex se ad agendum: hinc est, quod ex se facultatem, cui inest, inclinet ad operandum eo ipso quo posita sunt omnia ad operationem requisita, nec potest voluntas cohibere activitatem naturalem illius habitus, nisi auferendo ei aliqua, quae ad operationem erant necessaria, v. g. aut desinendo proponere ipsi obiectum circa quod tendendum est, et alio cogitationem avertendo, aut seipsam determinando ad non agendum. Quemadmodum enim cum potentia visiva sit agens ex se omnino necessarium, voluntas non potest directe eius actionem impedire, sed tantum indirecte, nempe vel claudendo oculos, vel eos in aliud obiectum convertendo, ita cum habitus, sive acquisiti sive infusi, non necessitent potentiam ad agendum, sed eam suae naturali libertati relinquant, si illa sit libera; inde consequens est, quod habitus indirecte sit subditus voluntati in operando, atque ita est in potestate voluntatis, ut habitus operetur, vel non operetur, et producat actum, aut non producat.

Petes 2. Utrum habitus supernaturales non solum virtutem, sed etiam activitatem facultati conferant? — Respondeo, probabilius videri habitus supernaturales solam agendi facultatem et activitatem, non autem facilitatem tribuere. Quod utique probatur primo experientia: nam puer baptizatus, licet habeat habitum fidei, non tamen ideo experitur maiorem facilitatem ad credendum quando fit adultus, quam si non esset baptizatus: imo adultus haereticus, qui ad Catholicam fidem se recipit, licet in sua iustificatione accipiat habitum fidei, non minus postea experitur inclinationem et propensionem ad haeresim; ac subinde habitus fidei infusus non tollit facilitatem contrariam, quae inducta fuerat per habitum haeresis: ergo non confert facilitatem, sed solum activitatem et virtutem ad actum fidei eliciendum. Deinde, si habitus infusi conferrent facilitatem, sequeretur quod qui haberent habitus eiusmodi magis intensos, etiam deberent caeteris paribus in operando experiri maiorem facilitatem quam ii qui habent eos minus intensos; at hoc repugnat aperte experientiae: tum quia qui diu tepide sine mortali peccato vivunt, et saepe sacramenta frequentant, per eorum susceptionem, ac bonis operibus, licet remisse elicitis, gratiam sanctificantem, et habitus infusos in se augent, nec tamen post diuturnam exercitationem maiorem facilitatem sentiunt in exercitio virtutum, quam initio: igitur signum est habitus illos facilitatem non tribuere. Denique, si eiusmodi habitus conferrent facilitatem in eliciendis virtuosis actibus, id facerent vel per se immediate potentiam inclinando ad eliciendos eiusmodi actus, quemadmodum habitus acquisiti facilitatem conferunt inclinando potentiam, ut promptius et expeditius suos actus exerat; vel indirecte et mediate, nempe efficiendo, ut efficacius obiecti bonitas quatenus conveniens apprehenderetur et expeteretur: quemadmodum efficax oratio saepe audientium animos ad aliquod opus praestandum stimulat et inclinat: at neutrum dici potest. Non quidem primum, quia alias possemus in nobis sentire eiusmodi inclinationem, atque ita deprehendere nos habere habitus infusos, maxime quando aliunde novimus nos non habere habitus comparatos et acquisitos, quod tamen experientia constat esse falsum. Non etiam secundum, nam ipsamet experientia notum est habitus voluntatis numquam in nobis eiusmodi apprehensionem excitare, nisi prius per se immediate voluntatem in amorem obiecti inclinent, atque ita efficiant, ut obiectum placeat, ac subinde, ut intellectus hoc ut expetendum apprehendat, et tandem etiam affectus magis in eius amorem et prosecutionem exardescat: igitur non apparet qualiter eiusmodi habitus facilitatem possint conferre.

Petes ⟦denote?⟧: Utrum habitus fidei sit unicus et simplex, vel compositus ex aggregatione plurium habituum correspondentium pluribus articulis, quemadmodum diximus quamlibet scientiam totalem non esse unam simplicem qualitatem, sed ordinatam congeriem distinctarum scientiarum particularium inclinantium ad assensus diversarum conclusionum? — Respondeo, communem Theologorum sententiam esse, quod habitus fidei sit unicus: id enim docet S. Thomas, qu. I. art. 6. et Subtilis Doctor, dist. 23. num. 6. ubi ait:

Teneri potest, quod sit una fides omnium credibilium, quia non respicit credibilia sub propriis rationibus illorum, sed ut revelata sunt a Deo, et credit omnia revelata ab ipso tamquam vera esse eodem habitu, quo credit revelantem esse veracem. Si enim habeo habitum, quo credo te esse veracem, per eumdem habitum credo haec, quae asseris, esse vera, quantumeumque illa sint diversarum rationum; quia illis non assentio nisi per accidens, per hoc scilicet, quod assentio veracitati tuae, et ita assentio illis, ut sunt a te asserta. Ita hic, nam credibilibus revelatis a Deo assentio, quia assentio veracitati Dei; et sic fides respicit omnia credibilia ut revelata a Deo, non autem sub propriis rationibus; et ideo una fides posset esse de omnibus credibilibus, quamvis geometricalia, et physicalia, et quantumeumque diversa, et alterius rationis introducerentur hic tamquam credibilia: in omnibus enim esset una ratio credendi illa esse vera: quia revelata sunt a Deo.

— Probari potest responsio ex illo ad Ephes. I. Unus Dominus, una fides, unum baptisma, ubi Apostolus comparat unitatem fidei cum unitate Dei, et baptismatis: certum est autem, quod Deus sit unicus numero, sicut et baptisma: ergo pari ratione signum est, quod fides eandem habeat unitatem. — Probatur etiam ratione ibi est unicus habitus, ubi est unicum formale motivum: at fidei est unicum formale motivum, nempe veritas divina revelans, quae eodem modo informat omnia credibilia, licet diversimode fiant illae revelationes: igitur etiam fides est unica specie. — Non censeo tamen illam esse unam et simplicem qualitatem omnino indivisibilem, quasi nullo modo componi possit ex partibus intensivis eiusdem speciei; certum est enim, quod fides, sicut et caeteri habitus supernaturales, suscipere potest gradus intentionis, sive per frequentationem sacramentorum, sive per actus meritorios, sive per summam Dei liberalitatem; ideo, ut diximus, pro suis filiis orat Ecclesia: Da nobis fidei, spei, et charitatis augmentum