Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Primarius gratiae sanctificantis flos et fructus sunt ipsa bona ius- torum opera, quibus aeternam vitam, ut praemium et mercedem pro- merentur. Hinc ut suscepto de divina Gratia tractatui coronidem im- ponamus, necessum fuit ut post explicatas et reseratas illius divinae gratiae foecunditatem et praecellentias, aliquid etiam de operibus meritoriis delibaremus: quocirca quatuor sequentes proponemus Quaes- tiones enucleandas: Primo quidem, an et quid sit meritum bonorum operum: secundo, quotuplex. Tertio, quas conditiones requirat. Quarto, quid homo iustus sibi mereri possit.

AN, ET QUID SIT MERITUM BONORUM OPERUM.

NOTANDUM 1. Meriti nomen in Scripturis sacris quatuor modis usurpari: Primo namque accipitur interdum in bonam, interdum in malam partem, dum bonis et malis operibus aliquid tribuitur; nam illa retributione praemii, haec retributione poenae digna sunt. Bonis quidem operibus tribuitur meriti nomen Ecclesiastici 16. Omis mi- sericordia faciet locum unicuique secundum meritum operum suorum; malis vero operibus idem meriti nomen adscribitur 2. Paralipomenon. 19. Iram Domini merebaris. Et Iob. 6. Utinam appenderentur pec- cata mea, quibus iram merui. Secundo meriti nomen in bonam par- tem usurpatum generaliter extenditur ad id omne opus, cui respondet aliquod praemium sive ex dignitate operantis, sive ex liberalitate lar- gientis: qua ratione non solum infantes recenter baptizati dicuntur mereri regnum caelorum; sed et Ecclesia in benedictione cerei Pascha- lis ait: O felix culpa, quae talem ac tantum meruit habere Redemp- torem! Tertio strictius usurpatur meriti nomen ad significandum in- terdum ipsam mercedem promeritam; qualiter apud sanctos Patres caelestis gloria et aeterna felicitas dicitur meritum bonorum operum, passive scilicet, quia nempe est merces et corona ipsorum bonorum operum. Denique strictissime ac propriissime usurpatur meriti no- men, quatenus significat actionem liberam ordinatam ad praemium sibi repromissum, vel ex dignitate personae operantis, vel ex ipsa operis praestantia, vel ex congruitate aut iustitia praemiantis. Hinc triplex solito distinguitur meritum: Primum cui debetur ex rigore iuris praemium, quod ideo vocatur meritum de rigore iustitiae. Secundum cui praemium debetur ex iustitia propter dignitatem operis, appellaturque meritum de condigno. Tertium denique illud est cui praemium ex decentia et congruentia et liberalitate premiantis confertur, quod ideo appellatur meritum de congruo.

NOTANDUM 2. Meriti nomen hac in quarta et ultima acceptione adeo exosum esse haereticis huius temporis, ut Calvinus, lib. 3. Institutionum, cap. 5. scribere non dubitaverit quod quicumque primus illud operibus humanis ad iudicium Dei comparatis aptavit, ille fidei sinceritati pessime consuluit; quocirca ibidem nomen hoc fastuosissimum appellat. Certe, inquit, ut est fastuosissimum, nihil quam obscurare Dei gratiam, et homines prae superbia imminere potest. Existimat enim impudentissimus ille haeresiarcha nos quidquam apud Deum nostris operibus non posse promereri: ait enim ibidem:

Bonorum operum laudem non, ut Sophistae faciunt, inter Deum et hominem partimur; sed totam integram ac illibatam Domino salvamus. Tantum hoc homini assignamus, quod ea ipsa quae bona erant, sua impuritate polluit et contaminat: nihil enim ab homine erit quantumvis perfecto, quod non sit aliqua macula inquinatum. Vocet igitur Dominus in iudicio, quae in humanis operibus optima sunt, suam in illis quidem iustitiam agnoscet, hominis vero dedecus et probrum. Placent itaque Deo bona opera, nec suis auctoribus sunt infructuosa. Quid magis? amplissima Dei beneficia remunerationis loco statuit, non quia ita merentur, sed quia divina benignitas hoc illis ex seipsa praemium statuit.

Ex quibus colligere est, quod sentiat Calvinus bona nostra opera non sua dignitate, sed ex Dei liberalitate mercedem et praemium nobis comparare.

NOTANDUM 3. Quod etsi absolute Deus respectu creaturae non sit dicendus debitor; quippe nihil est in nobis, quod ipsius divina omnipotentiae et munificentiae non sit opus; attamen ex bonitate et fidelitate sese nostrum debitorem constituit: seu, ut loquitur S. Augustinus in Psal. 109. Deus fecit se nobis debitorem, non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Et Serm. 151. De tempore: Promissor Deus debitor factus est bonitate sua, non praerogativa nostra. Quid ei dedimus, ut eum debitorem teneamus? Concinit S. Cyprianus, lib. De opere et elemosyna, in fine, ubi de vero Misericorde ait: Promeretur Christum iudicem, Deum sibi computat debitorem. Et Fulgentius in prologo in Paulum ad Monimum: Sua largitate dignatus est se facere debitorem. Et Bernard., lib. De Gratia et libero Arbitrio: Promissum quidem ex misericordia, sed tamen ex iustitia persolvendum. Cum enim Deus sit fidelis et verax, Apocal. 19, verax quidem in promittendo, fidelis promissa implendo, inde est quod ubi promisit aliquid, ex veritate et fidelitate tenetur illud implere: et subinde cum spoponderit ⟦leg.? raw: pluribi⟧ se daturum vitam aeternam digne sacramenta suscipientibus, et implentibus divina mandata, nemini dubium esse debet, quod ubi homo illa praestiterit, Deum sibi debitorem habeat.

His ita praemissis, duo nobis supersunt determinanda: Primum, an revera opera bona ab homine iusto elicita aliquid promereantur. Secundum, quae sit meriti definitio et natura.

Conclusio prima. — REVERA IUSTUS PER SUA BONA OPERA POTEST ALIQUID A DEO VERE ET PROPRIE MERERI. Haec enim est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. 16. his verbis:

Iustificatis hominibus, sive acceptam gratiam perpetuo conservaverint, sive amissam recuperaverint, proponenda sunt Apostoli verba: Abundate in omni opere bono, scientes quod labor vester non est inanis in Domino, non enim iniustus est Deus, ut obliviscatur operis vestri, et dilectionis, quam ostendistis in nomine ipsius, et nolite amittere confidentiam vestram, quae magnam habet remunerationem: atque idcirco bene operantibus usque in finem, et in Deo sperantibus proponenda est vita aeterna, et tamquam gratia filiis Dei per Christum Iesum misericorditer promissa, et tamquam merces ex ipsius Dei promissione bonis ipsorum operibus et meritis fideliter reddenda.

Hinc Can. 32. ita decernit:

Si quis dixerit hominis iustificati bona opera ita esse dona Dei, ut non sint etiam bona ipsius iustificati merita, aut ipsum iustificatum bonis operibus, quae ab eo per Dei gratiam et Iesu Christi meritum, cuius vivum membrum est, fiunt, non vere mereri augmentum gratiae, vitam aeternam, et ipsius vitae aeternae, si tamen in gratia decesserit, consecutionem, atque etiam gloriae augmentum: anathema sit.

Probatur 1. haec veritas variis Scripturae sacrae oraculis. Primo quidem illis omnibus, quibus asseritur Deum bonis iustorum operibus retribuere mercedem, nam merces et meritum sunt correlata. Sic Genesis 15. Deus Abrahamo spondet: Ego ero merces tua. Sap. 5. Iusti autem in perpetuum vivent, et apud Dominum est merces eorum. Ecclesiastici 18. Ne cesseris usque ad mortem iustificari, quia apud Dominum est merces bonorum operum. Matthaei 5. Merces vestra copiosa est in caelis. 1. ad Cor. 5. Unusquisque proprium mercedem accipiet secundum suum laborem. Item ex eis textibus, in quibus Deus dicitur reddere seu retribuere homini secundum opera sua. Sic Psal. 61. Tu reddes unicuique secundum opera sua. Idem habetur Matthaei 16. et 25. et Rom. 2. Reddere autem unicuique secundum opera sua, est reponere praemium bonis operibus debitum. Item ex his locis, in quibus dicitur iustos facere aliquid dignum apud Deum, quae certe dignitas alia non est, quam operum, quae digna sunt mercede atque praemio. Sap. cap. 3. Deus tentavit eos, et invenit eos dignos se. Ad Coloss. 1. Et ambuletis digne Deo per omnia placentes, in omni opere bono fructificantes. 2. ad Thessalon. 1. Ut digni habeamini regno Dei. Denique ex illis locis, in quibus habetur expresse, quod Deus reddit mercedem bonis operibus tamquam meritis. Sic Ecclesiastici 16. Misericordia facit unicuique locum secundum meritum operum suorum. Ibi licet in textu Graeco non habeatur secundum meritum operum, sed secundum opera, maior tamen habenda est ratio Vulgatae, quae ab exemplaribus Graecis correctioribus, quam nunc sint, desumpta est, et sola est authentica, et sine dubio verum Scripturae sensum exprimit. Nam idem est facere alicui locum secundum opera eius, et facere illi locum secundum meritum operum. Si enim ⟦illegible: page ends mid-sentence; raw "Si enim er nperilus. imm non est", possibly "ex operibus, iam non est…"⟧ …gratiam. Rom. 11. Et, Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum, Rom. 4.

Probatur secundo ex Concilio Arausicano, Can. 18. Debetur merces bonis operibus si fiunt, sed gratia, quae non debetur, praecedit ut fiant. Lateranensi sub Innocentio III. et refertur cap. Firmiter: Per rectam fidem et operationem bonam placentes Deo ad aeternam merentur beatitudinem. Florentino in decreto unionis Graecorum, ubi de Purgatorio dicit illorum etiam animas, qui post baptisma susceptum nullam omnino peccati maculam incurrerunt, illas etiam, quae post contractam peccati maculam, vel in suis corporibus, vel eisdem exutae corporibus sunt, purgatas in caelum mox recipi, et intueri clare ipsum Deum trinum, et unum sicuti est, pro meritorum tamen diversitate alium alio perfectius.

Probatur tertio ex Coelestino Papa, Epist. ad Episcopos Galliae cap. 12. Tanta, inquit, erga homines est bonitas Dei, ut nostra velit esse meritum, quae sunt ipsius dona, atque pro his, quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus.

Probatur quarto ex Patribus; Cypriano Epist. 56. et libro De unitate Ecclesiae, his verbis: Accipiunt merita nostra mercedem. Hilario, Can. 9 in Matth. Ambr. in cap. 17. Luc. et Serm. 7. in Psal. 118. ubi de iusto loquens ait: Scit sibi regnum coelorum, Angelorum consortium, coronam quoque repositam esse meritorum. Et S. Augustino Epist. 105. Nullane igitur sunt merita iustorum? Sunt plane quin iusti sunt. Et postea: Sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors, ita merito iustitiae tamquam stipendium vita aeterna. Et postea: Quod est ergo meritum ante gratiam? qua merito percipit gratiam, cum omne bonum meritum nostrum non in nobis faciat nisi gratia, et cum Deus coronat merita nostra, nihil aliud coronat quam munera sua? Unde lib. De gestis Pelagii, cap. 11. lib. De Gratia et libero Arbitrio, cap. 8. Cum data fuerit gratia, incipiunt etiam esse merita nostra bona per illam tamen; nam si sese illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Et postea: Considerans illa Apostoli verba: Bonum certamen certari, cursum consummari, etc. subiungit: Ista utique iam merita sua bona commemorat, ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex, cui coronam redderet iustus iudex, si non donasset gratiam misericors Pater, etc. Et cap. 7. Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tamquam merita tua, sed tamquam dona sua. Et Serm. 18. De verbis Apostol. cap. 5. Cum Deus coronat meritum tuum, nihil coronat nisi dona sua. — His subscribit S. Prosper in responsione ad cap. 6. Gallorum: Iustificatus, inquit, homo accepit donum quod meritum acquirat et meritum. Et S. Bern. Serm. 68 in Cantica: Meritum, inquit, habere audes, habita data noveris, perniciosa superbia, penuria meritorum.

Adstipulatur etiam ratio; ibi enim datur locus merito, ubi locus est iustitia: atqui inter hominem et Deum datur iustitiae locus, non quidem secundum absolutam aequalitatem, sed secundum proportionem quamdam, in quantum scilicet uterque operatur secundum modum suum; Deus quidem ordinando hominem in ultimum finem, homo vero agendo secundum ordinationem Dei.

Obiiciunt haeretici varios Scripture textus, quibus probare nituntur, primo omnia nostra opera esse immunda: sic Isaiae 64. Facti sumus ut immundum omnes nos, et quasi pannus menstruatae universae iustitiae nostrae: ergo tantum abest, ut opera nostra aliquid mercedis apud Deum promereantur, imo divinam indignationem prorocant.

Secundo, quod omnia opera nostra sint inutilia: sic Lucae 15(?). Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite, quia servi inutiles sumus. Tertio, quod vita aeterna detur tamquam haereditas nobis ut filiis ex misericordia et gratia: igitur non propter bona opera. Patet antecedens ex illo Isaiae 55. Omnes sitientes venite ad aquas: venite, emite absque argento, et absque ulla commutatione. Item ex illo ad Rom. 8. Si Filii, et haeredes, haeredes quidem Dei. Consequentia etiam apparet vera ex illo Rom. 11. Ei autem qui operatur merces imputatur, non secundum gratia, sed secundum debitum; et consequenter cum vita aeterna nobis gratis conferatur, evidens est quod non detur propter merita.

Respondeo, hos omnes contextus Scripturae sacrae nobis non adversari. Non quidem primus: nam, ut fatetur etiam Calvinus, mens Isaiae solum est reterre querimoniam Iudaeorum, qui in exilium missi iram Dei in se sentiebant: non vero agit Propheta de universo humano genere. Et dico cum S. Hieronymo, ibi dumtaxat sermonem institui de Iudaeis, quorum iustitiae, hoc est sacrificia, observationes, et caeremoniae legales, quae tum ibi, tum alibi saepe in Scriptura vocantur iustitia, adveniente Christo reputatae sunt immundae, propterea quod Iudaicus populus tunc temporis multa perperam contra legis mandata adiiciendo, divinam iram provocabat, Deumque labiis tantum et externo ritu honorabat. Cui explicationi favet textus; nam caput, unde verba praefata deprompta fuere, totum est de adventu Messiae; sic enim incipit: Utinam disrumperes coelos, et descenderes. Et postea: Descendisti, et a facie tua mentes defluxerunt.

Ad secundum textum, dico illius loci triplicem esse sensum; quorum primus, quod simus servi inutiles, quia nihil ad vitam aeternam utile facimus secundum conditionem naturae et nativitatis humanae, sed secundum beneficium gratiae et adoptionis divinae. Ita explicat S. Ambr. lib. 8. in Lucam; Ergo, inquit, agnosce te esse servum plurimis obsequiis defaeneratum, non te praeferas, quia filius Dei diceris: agnoscenda gratia, sed non ignoranda natura. Secundus sensus, quod simus servi inutiles respectu Dei, qui bonorum nostrorum non indiget, licet simus utiles respectu nostri, quia quidquid boni facimus per observationem mandatorum cedit in commodum et utilitatem nostram. Ita hunc locum interpretatur Beda. Tertius sensus est, quod simus servi inutiles, iuxta communem modum loquendi, quo solemus appellare servum inutilem eum, qui nihil ex se facit, sed tantum ea praestat quae imperantur; quae interpretatio quadrare videtur menti Christi Domini; subiungit enim: quod debuimus facere fecimus. — Ad tertium dico, quod licet aeterna vita detur ex gratia, tamen datur ut merces: quia ut recte dixit Concilium Arausicanum, Can. 18. Debetur merces bonis operibus si fiunt: sed gratia, quae non debetur, praecedit ut fiant.

Obiiciunt secundo. Servus non censetur aliquid mereri, quando id omne quod exequitur solvere debet ut debitum obsequium Domino suo: sed homines qui servi Dei sunt, Deo debent id omne quod in eius honorem et obsequium impendunt: igitur hoc titulo nihil merentur. — Respondeo primo, negando maiorem; tum quia servus per obsequium impensum Domino suo meretur quae sibi necessaria sunt ad victum et vestitum, iuxta illud Corinth. 9. Non alligabis os bovis trituranti. Tum quia quando Dominus convenit cum servo de mercede, tunc servus per obsequium, vi pacti atque promissionis, potest aliquid promereri: Deus autem convenit cum hominibus de felicitate aeterna tribuenda servantibus divina mandata, et aliquid pro Dei gloria facientibus aut patientibus. Respondeo secundo, quod homines nedum sint servi Dei, sed filii adoptivi, et donati libertate, quam nobis promeruit Christus: subindeque ea libertate possunt aliquid apud Deum promereri per bona sua opera.

Obiiciunt tertio. Cum Christus meruerit nobis vitam aeternam, vel ipsius meritum nobis sufficit ad eam obtinendam, vel non. Si sufficit, merita nostra superflua sunt: si non sufficit, insufficiens fuit eius oblatio ad salutem nostram, quod asserere impium est et blasphemum. — Respondeo, Christi meritum esse sufficientissimum, neque ullatenus per cooperationem meritorum nostrorum eius sufficientiam imminui, sed dumtaxat applicari: quemadmodum enim vis agendi creaturarum in operibus naturalibus non arguit insufficientiam omnipotentiae divinae, sed magis eam demonstrat ac notificat, aperiendo videlicet qualiter Deus non solum creaturae dederit esse, sed et operandi virtutem communicaverit: ita vis iustorum meritoria atque cooperatio arguit potius sufficientiam et excellentiam meritorum Christi, qui non solum potuit iustis concedere esse supernaturale, sed et virtutem operandi supernaturaliter ac merendi. Inde quod sicut sufficientia bonorum Christi operum, orationis, dilectionis, abstinentiae, et aliorum, non excludit ea(?)dem nostram orationem, dilectionem, abstinentiam, et caetera bona opera, ita neque sufficientia meritorum Christi excludit bona nostra merita.

Obiiciunt denique S. Augustinum, qui videtur pluribus excludere humana merita, maxime lib. De Praedest. sanctorum, cap. 15. ubi ait: Humana hic merita contabescunt, quae perierunt per Adam; ut regnet quod regnat Dei gratia per Iesum Christum Dominum nostrum. — Respondeo, S. Augustinum per haec verba excludere dumtaxat humana merita solis naturae viribus elicita: quippe eo capite comparationem instituit inter Christum et Christianum; et probat quod quemadmodum Christus non meruit suam Incarnationem, ita neque Christianus suam mereri potest vocationem. Hinc post praedicta verba subdit: Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis intuemini(?), ipse in nobis membris eius procedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat, neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati de Spiritu et Virgine nasceretur; sic et nobis, ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum.

Conclusio secunda. — MERITUM EST OPIS LIBERAE, ET HONESTAE, ELICITAE AB HOMINE VIATORE, ET ACCEPTATUM A DEO, UT DIGNUM REMUNERATIONE ALIQUA BONITATIS AUT IUSTITIAE TITULO DEBITA.

DIGNUM REMUNERATIONE ALIQUA BONITATIS AUT IUSTITIAE TITULO DEBITA.

Colligitur ex Doctore Subtili in 2. dist. 17. num. 1. ubi ait: Dico quod meritum est aliquid acceptatum vel acceptandum in aliquo, pro quo ab acceptante est aliquid retribuendum illi, in quo est, quasi debitum illi pro illo merito, vel ultra pro quo meruit. Ibique notat Doctor, quod cum respectu Dei nihil sit acceptandum, quod non fuerit acceptatum ab aeterno, ideo, inquit, in descriptione meriti non oportet alere(?) acceptandum in ordine ad Deum. — Dicitur itaque primo opus liberum: quia enim naturalia sunt, aut coacta et involuntaria nullam omnino laudem nec mercedem merentur. Additur honestum, quo significetur opus meritorium debere esse actum alicuius virtutis: opera namque vitiosa et peccaminosa non mercedem, sed vindictam et ultionem provocant. Sequitur, elicitum ab homine viatore. Nam inquit Doctor in 1. dist. 21. qu. 2. ponere meritum de congruo, vel de condigno in anima post mortem, non videtur doctrinae Theologicae consonum, quae ponit statum illum ab istis immunem. — Caetera adduntur ad explicandam meritorum diversitatem. Nam meritis de condigno debetur praemium titulo iustitiae, meritis vero de congruo dumtaxat titulo bonitatis et misericordiae. Omnes autem praefatae definitionis particulae clarius patebunt, et firmabuntur in tertia sequenti Quaestione, in qua conditiones ad meritum necessarias aperiemus.

Notandum primo. Quadruplex a nonnullis Theologis distingui meritórum genus. Aliud enim dicitur meritum condignitatis, aliud congruitatis, tertium dignitatis, quartum impetrationis. Meritum condignitatis appellatur illud quo quis meretur ex iustitia mercedem supernaturalem sibi a Deo propositam et promissam propter condignitatem operis cum tali praemio. Meritum congruitatis dicitur illud quo non propter condignitatem et aequalitatem operis cum mercede quis praemium illud consequitur, sed dumtaxat propter congruitatem qua praemians et remunerans movetur ad largiendum praemium ex sua bonitate et misericordia propter opus elicitum a merente: licet opus illud non habeat aequalitatem cum tali praemio, nec praemium illud sit propter tale opus a praemiante repromissum. Sic Deus intuitu operum moraliter bonorum a peccatoribus in statu peccati elicitorum interdum largitur gratiam fidei et conversionis. Seraphicus Doctor in 2. dist. 29. art. 2. qu. 3. inter haec duo merita condignitatis et congruitatis existimat aliud inter utrumque medians esse admittendum, quod appellat Veritatem dignitatis, quo videlicet quis meretur non quidem essentiale praemium, sed accidentale, propterea quod dignus sit illius praemii consequendi ratione dignitatis operis a se eliciti. Denique Recentiores aliqui, praeter haec praedicta meritorum genera, existimant insuper quartum esse admittendum quod appellant Meritum impetrationis, quo quis non existens in gratia suis precibus et orationibus a divina misericordia conversionis gratiam impetrat: quod utique meriti genus excogitarunt, ne dicerent peccatores ex auxilio Dei mereri remissionem peccatorum.

An autem haec quatuor meritorum genera sint admittenda, hic est determinandum.

Notandum secundo. Iustitiam, secundum quam Deus dicitur reddere mercedem iustorum meritis, non esse legalem, neque distributivam, sed dumtaxat commutativam; etenim iustitia legalis respicit ius quod habet communitas circa personas et earum bona in ordine ad bonum commune, nam ius legalis iustitiae fundatur in titulo communitatis: at ius, quod iusti acquirunt sibi per merita apud Deum, non fundatur in titulo communitatis, sed ex eo quod exhibeat unusquisque Deo obsequia et opera bona elicita quibus Deus condignam mercedem promisit. Iustitia autem distributiva respicit per se ius quod habent particulares, fundamentum in titulo communitatis quatenus sunt illius membra, et inde habent ius participandi communibus illius bonis, unusquisque pro sua dignitate; quo quidem iure, ut mox dictum est, non gaudent iusti respectu mercedis divinae. Nec refert quod variae et inaequales sint mercedes, prout varia et inaequalia sunt merita; unde resultat proportio inaequalitatis in iusto, qui tanto plus habet iuris ad mercedem quanto maiora habet merita: hoc, inquam, non refert, id enim accidentarium est iustitiae, vi cuius retribuuntur praemia, quia illa respicit dumtaxat ius cuiusque, ut illud proportionata mercede compenset: unde si omnes essent pares meritis, etiam forent pares in mercede. Restat igitur quod iustitia illa, virtute cuius praemium tribuitur iustorum meritis, sit ipsa iustitia commutativa, quae respicit iura privata particularium quatenus talium, ut illis debitum reddat secundum aequalitatem et proportionem operis ad praemium.

Notandum tertio. Dupliciter aliquod opus dici posse condignum aequale praemio, nimirum vel aequalitate arithmetica et quantitatis, vel aequalitate geometrica et proportionis. Censetur autem dignum praemio aequalitate arithmetica, quando videlicet opus quatenus talis personae, secundum se et absolute spectatum tanti est valoris, quanti est praemium quod illi retribuitur: quo pacto labor diurnus mercenarii est tanti valoris secundum se quanti est merces qua iuste compensari solet. Est vero dignum mercede aequalitate proportionis, quando licet opus secundum se et absolute spectatum, quatenus est talis persona, excedatur magnitudine praemii; nihilominus consideratum secundum aliquas circumstantias, puta excellentia promittentis, motivi propter quod promittit, et aliarum conditionum promissionem illam honestantium et illustrantium, opus illud censetur esse dignum moraliter tali praemio. Hinc tacta tali cognitione debetur illi operi tale praemium ex iustitia. Sic Saul iuste repromiserat filiam in uxorem ei qui Goliath occideret; quamvis enim filia Regis censeretur esse praestantius praemium, et longe dignius quam quod habere debuisset gregarius miles propter interfectionem unius adversarii, tamen attenta solemni promissione regia, spectatisque aliis circumstantiis, quod nempe gigas ille Israilitis exercitibus illuderet, nec ullus eum singulari certamine aggredi auderet, iuste David illius expugnator primogenitam Saulis filiam in uxorem promeruit, et eam sibi denegatam, alterique nuptam requisivit. Debet tamen esse aliqua proportio inter opus et meritum, nam ludiere(?) et stulte Herodes promiserat se daturum etiam medietatem regni sui filiae Herodiadis propter eius saltationem.

Tria igitur haec in Quaestione sunt determinanda: Primum, quotuplex sit meritorum genus. Secundum, an revera homines aliquid mereri possint apud Deum de condigno. Tertium, an iustorum opera sint meritoria de condigno aequalitate arithmetica, vel dumtaxat geometrica.

Conclusio prima. — DEBEMUS DUPLICITER DISTINGUENDUM ESSE MERITUM, NEMPÉ DE CONDIGNO, ET DE CONGRUO(?). Haec sententia est communior et verior.

Probatur: Totuplex assignari debet capitale meritorum genus, quotuplex est modus quo homines divina praemia possunt promereri: at ille est duplex, nempe per condignitatem, et per congruitatem: igitur, etc. Maior per se constat. Minor probatur: tot modis possunt homines divina promereri beneficia, quot sunt modi quibus divina praemia obtinent: at illi duo sunt dumtaxat, nempe ex iustitia, et ex decentia et congruitate: igitur, etc. Probatur insuper ex Scriptura sacra, quae hoc utrumque meritum agnoscit. Meritum quidem de condigno, ut evidenter apparet ex dictis: meritum etiam de congruo. Namque una ex parte asserit nos gratis iustificari Rom. 3. idest sine merito de condigno: ex alia parte Iacobi 2. affirmat nos iustificari ex operibus non solum in gratia factis, quae merentur augmentum gratiae de condigno, sed etiam ex operibus moraliter bonis quae fiunt in statu peccati mortalis, de quibus maxime intelligi videtur S. Iacobus cum ad id confirmandum utatur exemplo Raab meretricis. His autem operibus tantum debetur iustificatio ex decentia et congruitate: igitur Scriptura sacra agnoscit meritum de congruo. — Confirmatur ex eo quod eadem Scriptura testetur Deum promittere veniam poenitentibus, et moveri eorum lachrymis et actibus poenitentiae, ut indulgentiam concedat: igitur agnoscit Scriptura aliquod meritum in actibus poenitentis ante iustificationem. — Item meritum agnoscunt sancti Patres, nam Cyprianus Sermone de lapsis, ait generaliter de vero poenitente ante gratiam iustificationis acceptam quod laetam faciet Ecclesiam, nec iam solius Dei gratiam merebitur, sed coronam. Et Ambr., lib. De poenitentia, cap. 3. de peccatore sub parabola prodigi sic loquitur: Tam cito veniam meretur ut eunti ei adhuc longe positum occurrat Pater, et oscula tribuat, quod insigne est carnis purae. Et Aug., in Psal. 50. De Virinitatibus(?), sic loquitur: Poenitentiam dixerunt, et veram misericordiam meruerunt. Unde Epist. 105. Ne ipsa, inquit, remissio peccatorum sine aliquo merito est: si fides hanc impetravit; neque enim nullum fuit meritum illius qui dixit: Deus propitius esto mihi peccatori: ubi per meritum intelligitur congruum, ut indicat tum vox illa impetravit, tum quod ait paulo ante medium eiusdem Epistolae vitam aeternam in Scriptura saepe vocari mercedem, et stipendium iustitiae, iustificationem vero a peccato numquam sic appellari, quia scilicet non cadit sub meritum condignum.

Dices primo: Preter haec duo meritorum genera alia adhuc duo a nobis iam memorata, nempe meritum dignitatis, et meritum impetrationis, necessario videntur admittenda: igitur illa divisio deficit. Probatur antecedens: primo namque meritum dignum(?) illud est quo quis impetraret aliquid distinctum a gloria: sed istud non potest revocari neque …et meritum condignitatis; per hoc siquidem meretur quis dumtaxat gratiae augmentum vel gloriam: neque etiam ad meritum congruitatis: quod non obligationem importat, sed dumtaxat congruitatem largiendi praemii propter decentiam et dignitatem operis. Similiter dum peccator meretur gratiam conversionis, aut aliud beneficium, non potest illud mereri merito dignitatis quia non est in gratia; neque merito congruitatis, quia peccatoris opera Deo sunt exosa: igitur praeter haec duo merita aliud assignari debet, nempe meritum impetrationis, quo nimirum per vim impetrationis illam gratiam impetrat.

Nego antecedens. Et ad probationem dico, utrumque illud meritum dignitatis et impetrationis revocari ad meritum congruitatis. Primum quidem, quia tale meritum non inducit negationem ex iustitia, sed tantum ex congruitate concedendi homini iusto tale vel tale beneficium praeter ius ad gratiae augmentum, vel gloriae aternae consecutionem. Similiter dum aliquis vel iustus, vel peccator impetrat a Deo aliquod beneficium virtute suorum bonorum operum aut orationum, vel illud impetrat ratione pacti divini, et dignitatis operis ex gratia procedentis, vel dumtaxat ex pura Dei misericordia et bonitate. Si primum, meritum illud est condignitatis: si vero secundum, ad meritum congruitatis spectat: igitur nulla apparet ratio multiplicandi meritorum genera praeter duo membra assignata.

Dices secundo: Nullum datur meritum de congruo: ergo praefata divisio deficit. Patet antecedens: meritum enim illud est cui ex aequo merces correspondet: sed nulli operi ex aequo merces correspondet nisi ex gratia sanctificante procedat; Deus namque ex iustitia nihil debet peccatori praeter ultionem et poenam, etc.

Nego antecedens, quia meritum de congruo tunc est quando congruum est homini hoc aut illud bonum opus morale facienti, Deum illud beneficium rependere, quod homo intendit consequi per tale opus: sed aliquando congruum est Deum homini aliquid facienti retribuere illud beneficium quod consequi intendit. Sic congruum est Deum dare orationibus iustorum qui mortificationum operibus incumbunt, conversionem hominum voluptatibus deditorum. Congruum pariter peccatoribus veniam et misericordiam postulantibus concedere gratiam conversionis et poenitentiae: qua ratione S. August. ait, eadem peccatorum interdum mereri iustificationem: sic Epist. 106. si quis dixerit quod gratiam bene operandi fides mereatur, negare non possumus, sed gratissime confitemur.

Conclusio secunda. — REVERA HOMINES MERENTER APUD DEUM DE CONDIGNO, SEU EX IUSTITIA ET EX AEQUALITATE OPERIS CUM MERCEDE SUPERNATURALI. Haec Conclusio sequitur ex his quae diximus in praecedenti Quaestione, in qua probatum est homines revera mereri aliquid apud Deum, propterea quod iudicet eorum opera esse digna mercedis et praemii.

Probatur insuper illis Scripturae testimoniis quibus insinuatur bonorum iustitiae ius acquiri per merita iustorum habentia quamdam aequalitatem cum mercede. Primo namque operum condignitatem commendat Scriptura, Sapient. 3. Deus tentavit eos (iustos), et invenit eos dignos se. Et Apocalypsis 3. Ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt. Et 2. ad Thessalonicenses 1. In omnibus persecutionibus vestris, et tribula- timibus quas sustinetis in exemplum iusti iudicii Dei, ut digni habeamini in regno Dei, pro quo et patimini. Iustitiam vero commendat cum addit: si tamen (pro siquidem iuxta vim textus Graeci) iustum est apud Deum retribuere tribulationem iis qui vos tribulant, et vobis qui tribulamini requiem nobiscum. Et Hebraeorum 6. Non enim iniustus est Deus, ut obliviscatur operis vestri et dilectionis quam ostendistis in nomine ipsius, qui ministrastis sanctis, et ministratis.

Eandem veritatem docent SS. Patres qui condignitatem et iustitiam in bonis operibus iustorum agnoscunt. Sic sanctus Cyprianus, Epist. 26. Reddet tibi Dominus pro ista tua charitate mercedem, et huius tam boni operis repraesentabit delectabilem frugem: non minus enim mercede coronae condignus est qui hortatus est, quam qui est passus. Chrysostomus, hom. t. De Lazaro: Si iustus est Deus, et his vel illis reddet pro meritis. Aug. pluribus locis, maxime lib. De Natura et Gratia, cap. 2. Non est iniustus Deus qui iustos fraudet mercede iustitiae.

Idem constat ex illis Conciliis laudatis in 1. Conclusione praec. Quaest. maxime vero ex Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. 16. ubi utramque conditionem iustitiae, et condignitatis non obscure tribuit bonis iustorum operibus. Iustitiam quidem, cum ait initio capitis, vitam aeternam illis reddi a Deo iusto iudice ut mercedem, et ut coronam iustitiae; condignitatem vero, et aequalitatem cum mercede agnoscit in iisdem operibus, cum circa medium eiusdem capitis ait, bonis operibus in sacris Litteris usque adeo tribui, ut etiam qui uni ex minimis suis potum aqua frigida dederit, promittat Christus eum non esse sua mercede cariturum. Et Apostolus testatur id quod in presenti est momentaneum, et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operari in nobis. Cum ergo Concilium dicit bonis iustorum operibus usque adeo tribui, sensus est quod illa opera adeo aestimentur, et tanti fiant, ut censeantur digna tali mercede, nempe felicitate aeterna.

Verum licet haec receptissima sint apud Theologos, nihilominus non desunt, qui secus sentiant; nam Vasquez disp. 213. cum nonnullis aliis negat meritum de condigno acquirere apud Deum verum iustitiae ius, vultque mercedem illi deberi ex gratitudine. Durandus vero in 2. dist. 21. q. 2. existimat iustos non mereri proprie et simpliciter de condigno apud Deum: non solum quia non potest Deus obligari homini ex iustitia, verum etiam quia opera meritoria non habent aequalitatem cum mercede gloriae aeternae. Ut autem eorum rationes et fundamenta solvantur:

Obiicies primo: Non potest esse iustitia inter Deum et creaturam: ergo licet iusti vere mereantur de condigno, non tamen acquirunt erga Deum iustitiae ius, subindeque meritis non debetur merces ex iustitia, sed dumtaxat ex fidelitate vel gratitudine.

Nego antecedens; non enim repugnat esse in hominibus aliquod verum ius iustitiae respectu Dei ex libera ipsius institutione et conventione protectum: tum quia Scriptura sacra saepius inculcat iustorum operibus mercedem esse iuste debitam ex pacto et promissione Dei; nam Scriptura quae alicubi Deum fidelem fore praedicat in promissis implendis, saepius affirmat illum fore iustum iudicem, et ut talem redditurum coronam iustitiae: tum quia promissio onerosa, sub conditione operis habentis aliquam aequalitatem cum re promissa, inducit obligationem iustitiae in promittente: Deus autem promisit iustis vitam aeternam sub conditione bonorum operum elicitorum in gratia, et habentium aliquam aequalitatem cum illa mercede; utpote cum sint ordinis supernaturalis sicut et illa merces: igitur possunt iusti per bona sua opera acquirere aliquod iustitiae ius erga Deum.

Instabis: Ius illud iustitiae, si quod esset, maxime iustitiae commutativae: sed nullum potest esse ius iustitiae commutativae hominis ad Deum: ergo, etc. Maior constat ex secundo Notabili. Probatur minor: nemo obligatur alteri ex iustitia commutativa, nisi aliquid accipiat sibi commodum et utile: sed Deus nihil commodi et utilis accipere potest a creaturis: ergo, etc. — Nego minorem, et ad illius probationem respondeo primo negando maiorem: nam ut quis obligetur alteri ex iustitia commutativa, non oportet semper, quod ab eo recipiat aliquid sibi commodum et utile, sufficit enim si fiat aliquid ipsi gratum ex conventione et promissione mercedis. Respondeo secundo, negando minorem: possunt enim homines aliquid Deo praestare, non solum ipsi gratum, verum etiam commodum et utile ad bonum eius extrinsecum, nempe ad gloriam eius externam. Licet enim omnia hominum bona opera supernaturalia sint Dei magis, quam hominis, quia fiunt principalius ab illo, et ab eius gratia praeveniente et cooperante; sunt tamen propria ipsi homini, quatenus fiunt ab ipso libere, possuntque pro eiusdem hominis arbitratu elici propter Dei gloriam, vel ob alium finem: quare hac ratione potest Deus homini obligari non solum ex fidelitate, sed etiam ex iustitia, dum ex pacto et ex misericordia se constituit debitorem hominum.

Obiicies secundo. Quidquid Deus hominibus confert, donat tantum vel ex gratitudine, vel ex fidelitate, vel ex misericordia: igitur nullum ex ipsis donum est ex iustitia. Probatur antecedens: nihil enim Deus homini confert, nisi ex pura sua bonitate absque ullo debito, et sic est misericordiae beneficium; vel ex debito, proveniente ex promissione facta, et sic est fidelitatis pensum; vel ex aliquo interveniente ex parte hominis motivo, et sic est gratitudinis augmentum: ergo, etc. — Nego antecedens, nam praeter tria haec beneficiorum divinarum(?) collationis genera, est etiam quartum, nempe ex motivo iustitiae, quod minus Deo repugnat, quam ipsa gratitudo; gratitudo enim proprie dicta respicit beneficium proprie dictum: at meritum hominis erga Deum non est beneficium proprie, sed obsequium et servitium, quod quantumcumque sit non potest adaequare beneficia, quae ipse prius a Deo accepit; quis enim prior dedit illi, et retribuetur ei? inquit Apostolus, Rom. 11. Omnia autem obsequia et servitia Domino exhibita, maxime illa quae fiunt ex praecepto, non possunt obligare Deum ex gratitudine, iuxta illud Christi, Luc. 17. Numquid gratiam habet servus illi, qui fecit, quod ei imperaverat? Sic et vos, cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus.

Conclusio tertia. — IUSTORUM OPERA MERITORIA SUNT DE CONDIGNO VITAE ETERNAE AEQUALITATE NON QUANTITATIS, SED PROPORTIONIS. Haec est communior et verior,

Probaturque primo ex Scriptura S. quae docet opera iustorum, etiam spectata prout fiunt a iustis et filiis Dei adoptivis non esse digna tanto praemio. Rom. 8. Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis: ubi loquitur Apostolus de passionibus illis prout a filiis Dei, et ex virtute spei Christianae tolerantur: iuxta id quod paulo ante praemisit: Ipsenim spiritus testimonium reddit Spiritui nostro, quod sumus Filii Dei. Et 2 Corinth. 4. Ille enim quod in presenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae supra modum in sublimitate aeternae gloriae pondus operatur in nobis. Quibus verbis rationem inaequalitatis insinuat, quia nimirum passiones illae sunt transitoriae et finitae, etiam prout sunt hominis iusti et Deo grati: praemium vero est infinitum, nempe visio et possessio Dei, quae est valoris infiniti, quia est infinitae et aeternae durationis. Eodem pertinet quod ait Christus, Luc. 6. Mensuram bonam, et confertam, et coagitatum, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum.

Probatur secundo ex Conciliis, et Patribus, nam Concilium Senonense celebratum sub Clemente VII. non obscure id docet in decreto fidei 16, cum sic ait: Facietque tandem omnis misericordiae locus cuique iuxta mensuram operum suorum, non absolute condignitati quidem, sed gratuita magis et liberali repromissione. Qua conventione facta de denario diurno conducit operarios in vineam suam. — Idem docent SS. Patres: maxime sanctus Fulgentius(?), lib. 1. De Veritate Praedestinationis(?) cap. 10. reddens rationem cur vita aeterna vocetur gratia ab Apostolo, Rom. 6. cum merces meritorum sit, Gratia, inquit, non iniuste dicitur, quia non solum donis suis Deus sua dona reddit sed quia tantum etiam ibi gratia dignitatis retributionis exuberat, ut incomparabiliter atque ineffabiliter omne meritum, punctum(?) sit(?) et ex Deo detur humanae voluntatis atque operationis valeat. Preuserat(?) Eusebius Emissenus, Homil. 3. ad Quadragesimam(?): Totis licet, inquit, animae et corporis laboribus desudemus, totis licet obedientiae viribus elaborare studeamus, nihil tamen condignum merito pro coelestibus bonis comparare, et offerre valebimus.

Suffragatur pariter ratio: finiti namque operis valor non potest mereri excellentiam praemii infiniti secundum aequalitatem quantitatis, sed dumtaxat secundum quamdam condignitatem proportionis: sed valor operum bonorum secundum se finitus est: praemium autem, nempe vita aeterna, est infinitum, cum sit ipsius Dei fruitio. Ideoque superexcedit valorem meriti finiti: igitur inter utrumque non potest esse aequalitas quantitatis, sed dumtaxat proportionis. Quapropter S. Apostolus pluribus, maxime 1. Corinth. 9. et Philip. 3. et 2. ad Timotheum 4. gloriam aeternam bonis iustorum operibus promissam comparat bravio, et coronae certantibus in stadio propositae, quae sola aequalitate proportionis aequalis esse solet.

Dices: Finiti ad infinitum nulla est proportio: sed, ut mox dictum est, opera meritoria sunt finiti valoris: igitur nulla est etiam aequalitas proportionis inter ipsa opera et gloriam aeternam. — Distinguo maiorem: nulla est proportio physica, et rei ad rem, concedo: longe enim praemium infinitum excedit meritum finitum, si spectetur secundum suam entitatem: nulla est proportio moralis et dignitatis operis ad dignitatem praemii, nego. Opera siquidem meritoria habent dignitatem quamdam supernaturalem et infinitam, non quidem ex propria sua entitate physica, sed ex promissione acceptantis illa opera ad tale praemium, necnon et ex intentione et affectu operantis, qui pro viribus enititur tantum obsequii Dei impendere quantum potest, ac proinde si virtutem haberet infinitam, infinitae entitatis actum produceret. Unde actus ab eo elicitus, licet finitus sit secundum effectum, infinitus tamen est secundum affectum. Cum autem Deus potius penset affectum operantis, quam effectum operis, inde fit quod iustum et aequum iudicet praemium infinitum largiri pro operibus in entitate finitis.

Dices secundo: Si iusti de condigno mereri possunt vitam aeternam accedente Dei ordinatione et promissione, possunt eadem accedente mereri de condigno alteri gratiam, et consequenter remissionem mortalis peccati, qui est secundarius gratiae sanctificantis effectus: sed consequens hoc militat in doctrinam sanctorum Patrum et Theologorum affirmantium nullam puram creaturam posse mereri, aut satisfacere de condigno pro peccato mortali: quocirca necessaria fuerunt Christi merita, eiusque divina satisfactio pro peccatis nostris. — Respondeo primo, negari posse maiorem: longe enim altius et difficilius est iustum mereri de condigno alteri existenti in peccato mortali gratiam et remissionem peccati, quam sibi ipsi: quia ipse iam censetur dignus gratia et gloria aeterna, quae sibi debetur titulo haereditatis ratione gratiae sanctificantis qua donatur: ideoque non est consequens, quod si accedente Dei promissione, eius opera quamdam habeant condignitatem cum vita aeterna, quae est gratia consummata, eamdem habere debeant cum gratia sanctificante alteri Dei inimico et exoso largienda: amicus enim facilius sibi promereri potest beneficium ab amico, quam inimico illius, qui beneficium possit largiri. — Respondeo secundo, negari posse minorem: dum enim sancti Patres et Theologi negant posse aliquam puram creaturam satisfacere de condigno pro peccato mortali, non loquuntur de merito et satisfactione ex rigore iustitiae, seu rei ad rem, quam utique non tribuimus iustorum bonis operibus; sed tantum de aequalitate proportionis. His adde quod illa Theologorum sententia non sit generaliter recepta: plurimi namque cum Subtili Doctor affirmant posse per extraordinariam Dei dispositionem aliquam creaturam Deo satisfacere pro peccatis aliorum, ut dictum est in Tractatu praecedenti.

Notandum primo. Quod cum in merito adaequate sumpto tria possint considerari, nempe persona praemians, persona merens, et opus meritórium, ex unoquoque illorum capitum aliquot conditiones desiderantur; videlicet aliae ex parte Dei praemiantis, aliae ex parte hominis operantis seu merentis, aliae denique ex parte ipsius operis, seu meriti: ex parte quidem Dei premiantis et remunerantis desideratur pactum de mercede reddenda; ex parte vero hominis merentis requiritur status gratiae et viae; ex parte denique operis necessaria est libertas, seu quod opus fiat libere libertate proprie dicta, necnon et honestas, quia opus meritórium debet esse moraliter bonum, et supernaturaliter, quippe meritum est titulo gratiae. De quibus omnibus conditionibus agendum est in praesenti Quaestione.

Notandum secundo. Quantum ad primae conditionis explicationem, haec duo esse distinguenda, nempe promissionem Dei esse requisitam ad hoc, ut opus bonum habeat aequalitatem et proportionem cum praemio, et quod promissio illa requiratur ad meritum de condigno, ita ut haec promissio nullam dignitatem operi meritório conferat. Priori namque modo promissio est intrinseca operi meritório, quia confert ad illius dignitatem. Posteriori vero est dumtaxat extrinseca. Cuius distinctionis veritas intelligitur ex illis, quae occurrunt in iustitia commutativa apud homines; nam pactum aliquando extrinsecum est rei commutandae, cum videlicet non minus fieret commutatio, etsi pactum non procederet; aliquando autem est intrinsecum rei commutandae, quando nimirum non fit rei alicuius cum altera commutatio, nisi vi, et ratione praecedentis. — Iam dictum est supra, bona opera elicita ex gratia habere aequalitatem proportionis cum praemio ratione promissionis divinae et pacti inita a Deo cum homine: an autem haec promissio ita sit necessaria ad condignitatem operis, ut sine ipsa opus non habeat rationem adaequatam meriti, negant aliqui Theologi cum Vasquez, disput. 213. cap. 8. ubi docet operibus iustorum accessisse quidem divinam promissionem, nullo tamen modo pertinere ad rationem meriti, sed potius advenire operibus iam dignis et meritóriis.

Notandum tertio. Necessitatem gratiae sanctificantis ad merendum non tantum requiri ratione peccati mortalis eluendi, quia nimirum qui sunt in statu peccati mortalis sunt incapaces iuris apud Deum acquirendi ad vitam aeternam, imo damnationis et mortis aeternae rei sunt, verum maxime requiritur gratia sanctificans ad meritum ratione improportionis quam ad tantam mercedem habent opera nostra nisi fiant a filiis Dei adoptivis, quibus omnino decet a patre proponi haereditatem in praemium laborum; unde etiam in statu innocentiae gratia sanctificans necessaria erat primis parentibus ad merendum: quapropter merito iure summi Pontifices Gregorius XIII et Pius V damnaverunt hanc propositionem Michaëlis Baii num. 18. Sentiunt cum Pelagio, qui dicunt esse necessarium ad rationem meriti, ut homo per gratiam adoptionis sublimetur ad statum deificum.

Conclusio prima. — UT OPERA IUSTORUM REVERA SINT MERITORIA VITAE ETERNAE, REQUIRITUR EX PARTE DEI PROMISSIO ET PACTIO DE DANDO PRAEMIO. Ita Subtilis Doctor in 1. dist. 17. qu. 3. num. 22. ubi loquens de actu meritorio ait: Creditur esse una conditio in actu, videlicet quod est acceptabilis Deo: non quadam communi acceptatione solummodo, quatenus acceptat omnem creaturam, vel quod etiam modo vult actum subtractum peccato, alioquin non esset ab ipso: sed ex acceptatione speciali, quae est in voluntate divina ordinatio eius actus ad vitam aeternam tamquam meriti condigni ad praemium: hoc modo credimus etiam naturam nostram, etiam beatificabilem, iustam esse habitualiter acceptam, hoc est, quando non actu(?) operatur: adhuc tamen in voluntate divina eam ordinat ad vitam aeternam, tamquam dignam tanto bono secundum dispositionem, quam habet habitualiter in se.

Probatur conclusio; Primo quidem ex Concilio Senonensi, cap. 16. ubi decernit: Facit Deus unicuique locum iuxta mensuram operum suorum, non absoluta condignitate, sed gratuita et liberali promis- sione; qua conventione facta de denario diurno, misit operarios in vi- neam suam. Ibidemque rationem reddit cur Deus absque sua promis- sione obligari nequiverit erga homines, dicens: Et quamquam opera tua, iustorum videlicet, talia sunt, ut Deus iure quodam suo ea a nobis exigi possit: et sancti, etiamsi omnia quae eis praecepta sunt, fecerint, et agnoscere et dicere debent se esse inutiles servos; tamen cum ex charitate profluant, et gratiae Dei effectus sint, ac quia Deus secundum suam voluntatem operantibus mercedem liberalissime pro- misit, eadem, et temporalium bonorum, et aeternae vitae remuneratione dignantur. Favet etiam Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 16. ubi ait: Bene operantibus usque in finem, et in Deo sperantibus proponenda est vita aeterna, et tamquam gratia filiis Dei per Iesum Christum mi- sericorditer promissa, et tamquam merces ex ipsius Dei promissione bonis ipsorum operibus et meritis fideliter reddenda.

Probatur secundo ex Scriptura sacra; illis videlicet omnibus ora- culis, quibus vita aeterna significatur nobis esse reddenda propter di- vinam promissionem. Sic insignis est illa parabola Matth. 20. ubi de operariis a Patrefamilias in vineam missis, legimus quod Conventionem mercenariis de denario diurno, misit eos in vineam suam; et postea: Amice non facio tibi iniuriam, nonne de denario convenisti mecum? tolle quod tuum est. Quapropter Apostolus plerumque vitam aeternam explicat nomine promissionis. Sic Hebraeorum 6. Fide, et patientia haereditabunt promissiones. Et cap. 10. Et voluntatem Dei facientes reportetis promissionem. Hinc Iacobus, cap. 1. pronuntiat: Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit acce- piet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se. Et Apostolus 1. ad Timoth. 4. Pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitae, quae nunc est, pariter et futurae.

Probatur etiam ratione: Ad meritum de condigno requiritur, ut qui meretur praemium aliquod, verum ius habeat ad illud obtinendum: sed homo non potest acquirere verum aliquod ius ad aliquod praemium a Deo obtinendum, nisi divina promissio intercedat: ergo nec potest mereri de condigno apud Deum absque huiusmodi promissione. Maior constat: quia non alia de causa vita aeterna vocatur in Scriptura co- rona iustitiae, merces, et praemium, quam ut ostendatur eam homini deberi ex quadam iustitia, et hominem ius aliquod habere ad eam mercedem obtinendam. Minor vero suadetur; quia non potest homo verum ius ad praemium a Deo obtinendum habere, quin Deus teneatur ex iustitia illi tale praemium reddere, et consequenter quin Deus illi debitor sit. Ei enim qui operatur, inquit Apost., Rom. 4. merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Hinc sanctus Augustinus in Psal. 83. explicans illud ad Timoth. 4. Quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex, ait: Indulgentiam donabit, coronam reddet: donator est indulgentiae, debitor coronae. Sed impossi- bile est Deum, qui est supremus omnium Dominus, cuique infinitis titulis omnia nostra debemus, fieri nobis debitorem, nisi intercedat promissio quaedam et pactum ex parte ipsius, quo se obliget ad nobis reddendum praemium in hoc vel illo opere condigno: Deus autem cum non possit homini debere praemium aliquod citra liberam eius promissionem, necessum est, quod illa intercedat, ut homo possit re- vera mereri de condigno. Confirmatur: si quis alienum agrum debuerit colere aliquo alio titulo, ipsiusque tum corpus, tum instru- menta tuerint sub dominio et potestate alterius. Confirmatur 2. quia nulla alia potest reddi ratio, quam ex defectu promissionis di- vinae, cur non mereamur nobis de condigno perseverantiam, et auxilia efficacia ad vincendas quaslibet tentationes, et quodlibet bonum opus exercendum, sicut meremur vitam aeternam, quae longe praestantior est ipsa perseverantia, et illis auxiliis efficacibus: item cur animae defunctorum non mereantur in purgatorio, cum nondum sint in ter- mino; denique, cur Christus Dominus nobis aliqua non meruerit de facto, quae alioqui certe mereri poterat: v. g. auxilia efficacia omnibus ad perseverandum, et restitutionem iustitiae originalis, aut electionem omnium efficaciter ad gloriam: nam per se loquendo, aeque id condigne mereri potuisset, ac caetera beneficia, quae propter eius meritum a Deo suscipimus, si Deus ita ordinasset et promisisset: igitur prima et praecipua ratio est defectus ordinationis et promis- sionis divinae.

Dices. Promissio non est necessaria in merito apud homines: ergo nec apud Deum. Sequela patet a paritate rationis. Antecedens enim probatur: qui enim agrum alterius colit, ipso iubente, et vidente aut volente, meretur a domino accipere mercedem ex iustitia, quamvis pactio et promissio expressa de tali mercede non intercesserit, et compellatur in iudicio solvere debitum pretium.

Respondeo primo, negari posse antecedens, nam etiam inter homines non potest esse meritum de condigno ex mera iustitia, sine aliqua promissione pu- blica, vel pacto privato tacito aut expresso: in allato enim exemplo intercedit pactum tacitum, quia cum quis videt aut sentit sub spe lucri consequendi, alium laborare in suam utilitatem, qui ad talem laborem aliunde non tenetur, tacite consentit se obligari ad compen- sandum talem laborem. Respondeo 2., negando consequentiam; non enim est par ratio hominis ad hominem, ac eiusdem hominis com- parati ad Deum, quia potest homo impendere suum laborem in utili- tatem alterius, cui talem laborem non debet aliquo titulo: at omnia bona iustorum opera alio titulo, quam iustitiae, Deo debentur, sunt enim ipsius Dei dona, et potest Deus illa exigere titulo gratitudinis; unde iustorum quisque debet usurpare illud Davidis 1. Paralip. Tua omnia, et quae de manu tua accepimus, dedimus tibi: ergo non possunt obligare Deum sine ipsius pacto et promissione ad conte- ndendam pro illis mercedem, maxime vero tantam, quanta est merces aeterna.

Dices. Peccatum quodcumque mortale, ut mereatur poenam aeternam, non est necesse quod aliqua interveniat pactio: ergo etiam bona opera secluso quocumque pacto merentur vitam aeternam.

Nego consequentiam, et ratio disparitatis est, quod plus requiratur ad meritum bonum, quam ad malum: nam in merito malo non ius est, sed debitum; qui enim peccat seipsum poenae debitorem constituit apud Deum, et Deus acquirit ius ad poenam illi infligendam, si velit, propter acceptam iniuriam; qui autem meretur de condigno Deum sibi debitorem facit, et ius acquirit mercedis recipiendae: Deus autem non potest fieri debitor respectu creaturae absque gratuita eius pro- missione, ut mox dictum est.

Dices. Si ad rationem meriti necessaria esset promissio Dei, sequeretur plures iustos non mereri vitam aeternam, quia promissio non obligat, nisi data et acceptata: at quis, iustus non acceptat illam divinam promissionem; quia ut acceptetur promissio, debet esse cognita ei, qui operatur: sed plurimis iustis, et bene operantibus in- cognitum est eiusmodi pactum divinum de mercede reddenda: ergo, etc.

Respondeo negando maiorem, nemo enim mereri potest apud Deum sine fide, nam, ut ait S. Paulus Hebr. 11. Accedentem ad Deum oportet credere, quia est, et quod inquirentibus se remunerator est. Quamvis autem non distincte noverint, quaenam, et quanta sit illa remuneratio, et an fuerit solum proposita, an vero etiam promissa: sufficit tamen ad ius acquirendum, quod illam acceptent, quaecunque a Deo, et quomodocumque constituta sit. Nullus est igitur fidelis, qui non habeat saltem confusam fiduciam promissae divinae mercedis, quam saltem virtualiter et interpretative acceptat; quia unusquisque cen- setur velle suis operibus acquirere quidquid potest, facile enim qui- sque in bonum suum consentit.

Conclusio secunda. — AD MERITUM DE CONDIGNO REQUI- RITUR EX PARTE OPERANTIS QUOD SIT IN STATU VIAE ET GRATIAE. Haec pariter est communis quoad utramque partem: quarum probatur prima omnibus illis Scripturae textibus quibus significatur tempus merendi non aliud esse determinatum a Deo quam tempus praesentis vitae. Sic Ecclesiastici ⟦cap.?⟧ Quodcumque potest manus tua instanter operare, quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia est apud inferos, quo tu properas. Quibus nominibus scientiae et sa- pientiae significatur ea cognitio quae ad merendum est necessaria. Et cap. 11. Si ceciderit lignum ad austrum aut ad aquilonem, in quocumque loco ceciderit, ibi erit. Et Ecclesiastici, cap. 14. Ante obitum tuum ope- rare iustitiam, quoniam apud inferos non est invenire cibum. Et cap. 16. Omnis misericordia faciet locum unicuique secundum meritum operum suorum, et secundum intellectum peregrinationis ipsius. Ioan. 9. Venit nox quando nemo potest operari: ubi per noctem Christus mortem intelligit. Hinc Apostolus monebat 2. ad Corinth. 6. Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Et ad Galatas 6. Dum tempus habe- mus, operemur bonum ad omnes: nam, inquit Hebraeorum 9. statutum est omnibus hominibus semel mori, post hoc autem iudicium. Rem etiam docent sanctus Cyprianus in lib. Ad Demetrianum, circa finem: Quando isthuc excessum fuerit, nullus iam paenitentiae locus est; hic vita aut amittitur, aut tenetur. Hieronymus exponens haec verba ad Galatas 6. Quae seminaverit homo, haec et metet, ait: Tempus sementis est praesens vita quam currimus; cum ista vita transierit, operandi, (nempe meritorie) tempus aufertur. August. in Enchiridio, cap. 11

Nemo speret quod hic neglexerit, cum migraverit apud Deum posse pro- mereri. S. Prosper denique sententia 172. Frustra sibi homo post hoc corpus promittit quod in hoc corpore comparare neglexit.

Favet etiam ratio; cum enim vita praesens via sit ad immortali- tatem et praemium, congruum fuit ut stadium esset atque tempus me- rendi, quo repromissum nobis praemium possemus assequi, meritum enim est quaedam via seu tendentia ad praemium, et subinde decens fuit ut quamdiu in huius vitae mortalis stadio currimus, immortalis benedictionis praemium mereri possimus, non autem extra hunc statum constituti. Viatoris autem nomine intelligunt Theologi hominem in corpore mortali et conditione mortali degentem: quocirca nec qui soluto corpore e vivis excesserunt, nec qui iterum assumpto resurre- xerunt, censentur viatores. Hinc beatissima Virgo quae post mortem resurrexit, et assumpta est in glorioso corpore in caelum, non est in numero viatorum collocanda; e contra vero Lazarus, et omnes illi qui virtute divina e mortuis fuerunt suscitati, viatores revera erant ac mereri poterant. Idem sentiendum non est de Enoch et Elia qui tametsi adhuc sint mortales, quia tamen non vivunt conditione mor-⟦illegible: one or more lines lost in faded print between "mor-" and "peculiari lege", presumably "…tali qua caeteri mortales vivunt, sed"⟧ peculiari lege fuerunt, et vivi servantur usque ad extrema tempora cum Antichristo conflicturi, non debent reputari viatores: nam, inquit Tertullianus, libro Adversus Iudaeos, cap. 2. Enoch nedum mortem gustaverit, aeternitatis candidatus. Vel ut ait lib. De Resurr. Carnis, cap. 43. Enoch et Elias nondum resurrectio- ne defuncti, quia nec vita functi, qua tamen de orbe translati, et hoc ipso iam aeternitatis candidati: igitur eo in statu mereri non pos- sunt, alioqui vel negandus est illis frequens et ordinarius Dei con- cursus ad bene agendum; vel aequarent tandem, imo longe supera- rent caeterorum Sanctorum merita, necnon ipsius beatissimae Virginis, quia incredibile est eos in tam longo et diuturno tempore non multo plures actus pios et meritorios exercuisse quam sanctissima Virgo in toto vitae suae spatio elicere potuerit: aut infinita prope bonorum actuum multitudine non adaequasse intensos illius actus, maxime cum illi vitam quietam et tranquillam degant ab omni tentationum molestia liberam, atque adeo ad omnia virtutum opera paratissimam. His adde quod huic nostrae observationi favere videatur sacra Scriptura loquens de Enoch quando translatus est, quasi tempus ipsi non computaretur amplius, completaque fuerit illius aetas numero annorum 36. Probatur etiam secunda pars, nempe quod ad merendum neces- sario desideretur status gratiae sanctificantis. Probatur, inquam, ex illo Genesis 4. Respexit Dominus ad Abel, et ad munera eius. Quibus verbis, ut observat S. Gregor. 22. Moral. cap. 8. significatur Deum prius intueri personam quam munus: nec gratum habere offerentem propter munera, sed munera propter offerentem. Sic pariter Ioan. 15. Christus Dominus edocet quod sicut palmes non potest ferre fructum ex semetipso, sic et vos nisi in me manseritis, scilicet per fidem vi- vam, quae charitati et gratiae connexa est. Et paulo post: Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent. Hinc Concilium Tridentinum Sess. 6. cap. 16. inter conditiones ad merendum requisitas hanc ponit, quod qui me- rentur sint iustificati, et Christo tamquam vivi palmites, et viva membra inserti: > Cum enim, inquit, ille ipse Christus Iesus tamquam

caput in membra, et tamquam vitis in palmites, in ipsos iustificatos iugiter virtutem influat, quae virtus bona eorum opera semper an- tecedit et comitatur et subsequitur, et sine qua nullo pacto Deo grata, et meritoria esse possent, etc. Quapropter merito error con- trarius damnatus fuit per summos Pontifices Pium V. et Gregor. XIII. damnantes hanc propositionem num. 1. Baii: Pelagii sententia est, opus bonum citra gratiam adoptionis factum non esse regni caelestis meritorium.

Adstipulantur etiam sancti Patres, maxime S. Augustinus, lib. De fide et operibus, cap. 14. Sequuntur, inquit, bona opera hominem iustificatum, non praecedunt iustificandum; quo loco loquitur de operibus vitae aeternae meritoriis, non autem de bonis moraliter. Et lib. De spiritu et littera, cap. 29. Per spiritum, inquit, incorporatus, factusque membrum eius, potest quisque, illo incrementum intrinse- cus dante, operari iustitiam. Hinc S. Prosper ad capitula Gallorum, cap. 6. ait. Iustificatus homo, idest ex impio pius factus nullo praece- dente bono merito accipit donum quo medio acquirat et meritum.

Favet etiam ratio: qui enim non est iustificatus per gratiam iu- stificantem est peccati reus, ratione cuius meretur de condigno mortem et poenam aeternam, iuxta illud Rom. 6. Stipendium peccati mors, et consequenter incurrit carentiam gloriae aeternae: sed impossibile est hominem simul mereri carentiam et possessionem gloriae aeternae: igitur quamdiu in peccato iacet non potest vitam aeternam mereri de condigno. Deinde, opera omnia facta sine gratia sanctificante sunt opera hominis inimici Dei, et subinde ipsi non possunt satisfacere: ergo multo minus praemium promereri. Denique, si status gratiae non requireretur ad meritum, sequeretur quod per unum peccatum mor- tale non perirent omnia merita: sicut enim peccatum praecedens non impediret quominus fierent nova merita, ita neque peccatum subse- quens extingueret merita facta: sed consequens est contra Scripturam dicentem quod, si iustus aversus fuerit a iustitia sua, omnes iustitiae quas fecerit non recordabuntur amplius.

Dices. Scriptura sacra aperte tradit quod qui servat divina man- data vitam consequetur aeternam, nec ad id requirit statum gratiae. Sic Matthaei 19. Si vis ad vitam ingredi serva mandata: hinc S. Au- gustinus lib. De natura et gratia, cap. 2. Natura, inquit, humani generis ex illius unius praevaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad implendam legem, perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de vita aeterna: etiamsi in aliqua Gente, aut in aliquo superiori tempore fides eam latuit sanguinis Christi: non enim est iniustus Deus qui iustos fraudet mercede iustitiae: igitur ad merendum vitam aeternam non est necessarius status iustitiae.

Nego consequentiam, et ad textum Scripturae dico neminem servare integre mandata qui non diligat Deum ex toto corde, tota anima, tota mente, et totis viribus, est enim hoc primum mandatum; vi autem istius amoris homo iustificatur, si nondum iustus sit, eiusdemque virtute salutem aeternam consequitur si mandata servare perseveret. Ad se- cundum respondeo, S. Augustinum nolle quod homo possit vitam aeternam mereri sine gratia habituali; imo potius contrarium colligitur ex laudatis verbis. Est enim iniustus Deus, qui iustos fraudet mercede iustitiae: supponit enim illis verbis illos quibus vita aeterna debetur iustos esse. Solum ergo intendit ostendere contra Pelagianos hominem non posse propriis viribus servare omnia praecepta legis, quia alias gratis Christus mortuus esset, ut ipse infert c. 1. et 2. prae- fati libri, quam utique illationem ex eo veram esse demonstrat, quod qui totam legem servat et iustitiam implet meretur vitam aeternam: unde fit consequens, quod si quis possit totam legem implere et iu- stitiam servare sine gratia, etiam sine ea potest vitam aeternam con- sequi: unde sequitur quod Christus gratis mortuus sit, nec nostrae glorificationis auctor sit dicendus.

Instabis. S. Augustinus pluribus docet sententiam Pelagianorum esse quod gratia adoptionis, per quam homines constituuntur filii Dei, necessaria sit ad consecutionem regni caelorum: ait enim lib. De peccatorum meritis et remissione, cap. 18. sed illi (Pelagiani, movent, et aliquid consideratione, et discussionis dignum. Videntur offerre qui dicunt, parvulos recens natos editos visceribus matrum non propter re- mittendum peccatum percipere baptismum, sed ut spiritualem procrea- tionem non habentes creentur in Christo, et ipsius regni caelorum par- ticipes fiant, etc. Idem habet pluries alibi. Pelagiani autem ex alia parte existimabant gratiam non esse necessariam ad servandam totam legem, sed eam posse impleri naturae viribus: igitur cum S. August. dicit loco supra citato. De natura et gratia naturam humanam debere esse securam de praemio, si ad mandata servanda sibi sufficiat, videtur utramque Pelagianorum sententiam confortare, et consequenter con- cedere quod ad servandam legem sit quidem auxilium gratiae neces- sarium, ad gloriam vero aeternam consequendam gratiam adoptionis non requiri.

Nego consequentiam; Pelagiani enim duo docebant: primum quidem, parvulos non egere gratia adoptionis ad remissionem peccati originalis, quia eiusmodi peccatum non agnoscebant: secundum vero, quod egere gratia ad regnum caelorum. Primam sententiam ut erroneam et haereticam damnat S. Augustinus: non ita secundam; imo lib. 6. Contra Iul., cap. ⟦?⟧ haec scribit: Agimus gratias quia hoc non putatis: non enim ad regnum Dei natos nisi perfundantur ad-⟦illegible: word after "perfundantur" uncertain, raw "admittitis/admittis"⟧, atque ita perfundi multo melius iudicatis, quam nasci. Approbat ergo sententiam Pelagianorum in eo quod gratiam adoptionis existimarent necessariam ad regnum caelorum.

Dices. Homo potest mereri apud hominem, etiamsi sit eius ini- micus: ergo etiam apud Deum.

Nego consequentiam; homo enim potest mereri apud hominem duobus modis: primo quidem opere grato, et placenti dum eius amicus est: secundo opere quod tametsi non sit gratum nec placens, tamen meretur mercedem propter pactum initum: secus autem est apud Deum: homo namque non potest apud Deum mereri, nisi per opus quod gratum sit, et placens ipsius divina maie- stati, subindeque nisi fiat ab homine amico Dei, etenim dona ini- quorum non probat Altissimus. Ecclesi. c. 34.

Quaeres: an gratia habitualis sufficiat ad merendum?

Respondeo, illam non sufficere, sed ultra desiderari gratiam actualem, ut colligere est ex dictis in probatione praesentis Conclusionis, maxime vero ex

Verbis Christi Domini Ioan. 15. Ego sum vitis, etc. Nam quemadmodum ut palmes ferat fructum, non satis est quod viti unitus sit, sed insuper requiritur ut virtutem ab illo exsugat; ita ut homo producat bona opera, non sufficit quod Christo per gratiam sanctificantem tamquam palmes viti, et membrum capiti cohaereat; sed, ut inquit Tridentinum, necesse est ut in ipsos iustificatos iugiter virtutem influat, quae virtus bona eorum opera semper antecedit et comitatur et subsequitur, etc. Igitur iustorum opera, ut sint meritoria, debent procedere ab auxilio gratiae praevenientis et concomitantis, quae utique actualis est. Adde quod opus meritorium debeat esse actus supernaturalis, qualis non esset praecise nisi procederet ab auxilio gratiae actualis, ut probabit

Conclusio tertia. — TRES SUNT CONDITIONES NECESSARIAE AD MERITUM EX PARTE ACTUS MERITORII:

Prima est, quod actus ille sit liber, et elicitus a voluntate vel ab eius imperio libere agente. Probaturque ex modo loquendi Scripturae, quae ideo laudat hominis opera, quod cum potuisset male agere, iuste probeque se gessit: sic Eccli. 31. postquam de viro iusto dictum est: Qui potuit transgredi, et non est transgressus, facere mala, et non fecit; statim subditur: Ideo stabilita sunt bona illius in Domino. Quibus verbis satis declaratur ideo bona iustorum opera esse laude et praemio digna, quia a libertate procedunt: hinc Apost. 1. Corinth. 9. Si volens hoc ago, mercedem habeo: per illud enim volens intelligit actum voluntatis liberum; quo sensu S. Augustinus usurpat et explicat hunc textum lib. De gratia et libero arbitrio, cap. 2.

Subscribunt etiam sancti Patres, qui docent unanimi calculo, quod sicut nemo meretur poenam, nisi libere agendo contra praecepta legis, ita nec praemium et mercedem, nisi ipsamet praecepta libere implendo. Sic sanctus Basilius, Homil. 9. Virtus ex voluntate percipitur. Hieronym., lib. 2. Contra Iovinian. Liberi, inquit, arbitrii nos condidit Deus, nec ad vitia, neque ad virtutes necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas est, nec corona, nec damnatio est. Clemens Alexandrinus lib. 1. Stromatum, Nec laudes, inquit, nec vituperationes, nec honores sunt, si anima non habeat potestatem experiendi aut aggrediendi. Quasi diceret nos nec laude, nec vituperio dignos esse, nisi propter opera bona et mala quae libere fiunt. Et S. Augustinus, lib. De gratia et libero arbitrio, cap. 2. Quando, inquit, volens facit, tunc dicendum est bonum esse, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Hinc lib. De spiritu et littera, c. 5. ait: Homini Deus dedit liberum arbitrium, sine quo nec ⟦illegible: bene?⟧ nec male agitur. Denique sanctus Bernardus, Sermone 81. in Cantica, Ubi, inquit, non est libertas, nec meritum: propterea quae sunt currentia ratione animalia nihil merentur, quia sicut deliberatione, ita et libertate carent.

Suffragatur etiam ratio: Primo quidem, quia sicut proprietas naturalis et physica supponit esse physicum rei, cuius est proprietas, ita proprietas moralis supponit esse morale: atqui meritum est proprietas moralis actus: igitur supponere debet illius esse morale: esse autem morale actus nihil aliud est quam eius libertas: ergo ut actus sit meritorius, debet esse liber. Secundo, operi meritorio debetur merces: debitum autem oriri dumtaxat ex eo quod quis dat alteri quod suum erat, seu cuius dispositio erat in sua libertate; nemo enim dare potest, nisi id solum cuius est dominus, homo autem respectu Dei solum dominus est suarum actionum liberarum: ergo per solas actiones liberas homo acquirit sibi ius ad praemium. Tertio denique, eadem est ratio mercedis respectu boni operis, ac poenae respectu operis pravi: sed opera mala nisi libere fiant, non merentur poenam: ergo nec bona merentur mercedem, nisi ex libera voluntate procedant.

Observandum autem hic primo, aliud esse acceptare aliquas actiones ad vitam aeternam: aliud vero eas acceptare ad praemium vitae aeternae: priori enim modo Deus acceptare potest actiones non liberas, quemadmodum acceptavit mortem Innocentium, quae licet non fuerit libera, nec proprie meritoria, nihilominus gloriam aeternam ipsis obtinuit. Hinc sanctus Bernardus, Serm. De nativit. Innocentium: Sunt plane martyres tui Deus, inquit, ut in quibus nec homo, nec Angelus meritum invenit, singularis haec praerogativa gratiae evidentius commendetur.

Secunda conditio operis meritorii est, quod sit actus bonus et honestus. Suadet idipsum Scriptura, quae non aliis operibus, quam bonis, tribuit rationem meriti apud Deum. Sic Rom. 2. ubi Apostolus dixit Deum redditurum unicuique secundum opera eius, addit: Iis quidem qui secundum patientiam boni operis, gloria, et honorem, et incorruptionem quaerunt, vitam et aeternam, etc. Secundae Petri c. 1. Satagite ut per vestra bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis. Primae Ioan. 3. Fiduciam habemus ad Deum, quoniam mandata eius custodimus, et ea quae sunt placita coram Deo facimus.

Ratio huius etiam est aperta: opera enim quae fiunt vel sunt indifferentia, vel mala, vel bona moraliter: si indifferentia, nec laudem, nec vituperium, nec poenam, nec mercedem merentur, utpote cum vel moralem bonitatem vel malitiam induunt: si mala non laudem et mercedem, sed vituperium et supplicium merentur: igitur ut praemium, et mercedem obtineant, debent esse bona moraliter. Deinde, ut opus sit meritorium apud Deum, debet habere rationem obsequii erga ipsum: sed actus malus non potest habere rationem obsequii erga Deum, neque etiam actus indifferens, nisi forte ex fine bono aut alia circumstantia honestetur, qua ratione desinit esse indifferens: igitur solus actus moraliter bonus potest habere rationem obsequii, et consequenter rationem operis meritorii. Denique, actus meritorius, ut mox dicemus, debet esse supernaturalis, et elici ex actuali Spiritus sancti auxilio; at actus supernaturalis non potest esse malus neque indifferens; nam Spiritus sanctus non movet, neque convertit ad actus malos, neque indifferentes: igitur, etc.

Tertia denique conditio est, quod actus meritorius sit supernaturalis in entitate: subindeque quod eliciatur ex actuali auxilio gratia. Ita Doctor in secundo dist. 28. et probatur: Primo quidem ex illis omnibus Scripturae textibus, quibus insinuatur auxilium gratiae actualis necessarium, esse ad opus bonum, ut iam pluries demonstravimus. Probatur item ex Conciliis: Sic in Diospolitano iussus est Pelagius agnoscere gratiam ad singulos actus dari: in Concilio Arausicano secundo, Can. 18. Debetur, inquit, merces bonis operibus si fiunt, sed gratia quae non debetur praecedit ut fiant, iuxta illud Christi Ioan. 15. Ego sum vitis, et vos palmites; qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum, quia sine me nihil potestis facere: et Tridentinum, Sess. 6. cap. 16. ubi definit sine influxu virtutis Christi, quae bona iustorum opera antecedit et comitatur et subsequitur, nullatenus posse meritoria reputari: hinc Sess. 14. cap. 8. docet, quod ad sati- sfaciendum pro poena temporali remanente post remissa peccata re- quiratur influxus gratiae. Maior autem est ratio quod requiratur ad meritum de condigno, utpote cum actus ille videatur nobilior, et dif- ficilior ipsa satisfactione; quia haec habet dumtaxat poenam tempora- lem solvendam; ille autem actus meritorius tendit in praemium aeter- num assequendum; quapropter Concilium ibidem subdit: > Namque ex

nobis tamquam ex nobis nihil possumus, eo quod per eum qui nos confortat omnia possumus: ita non habet homo unde glorietur, sed omnis gloriatio nostra in Christo est, in quo vivimus, in quo me- remur, in quo satisfacimus.

Quam utique Catholicam doctrinam aperte docuit Coelestinus Papa, Epist. 1. ad Episcopos Gallos, cap. 12. ubi ait: Non enim dubi- temus a Dei gratia omnia hominis merita praeveniri, per quam fit, ut aliquid boni et velle incipiamus, et facere: quo utique auxilio, et munere Dei non aufertur liberum arbitrium, sed liberatur; tanta est enim erga homines bonitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona: et pro his quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus: igitur opera meritoria vel sunt in entitate supernatu- ralia, quales maxime sunt actus fidei, spei, et charitatis, quae procedunt ab habitibus et virtutibus supernaturalibus: vel si sint naturalia, qua- tenus proveniunt a virtutibus moralibus, puta temperantia, iustitia, etc. sunt saltem eatenus supernaturalia, quatenus sine gratia Dei, speciali auxilioque supernaturali fieri nequeunt.

Quaeres. Quaenam conditiones requirantur ad meritum de congruo?

Respondeo quod ad meritum de congruo, primo non requiratur ex parte operantis, quod sit in gratia sanctificante constitutus; siquidem pec- cator de congruo mereri potest quaedam auxilia necessaria ad poni- tentiam agendam, ut iam dictum est agendo de merito ex congruitate. Requiritur vero necessario quod sit viator, propter rationes assignatas in praecedenti Conclusione; siquidem eadem est ratio de merito con- gruitatis ac condignitatis quantum ad statum viae.

Ex parte vero actus requiritur etiam quod sit bonus et liber, quodque eliciatur au- xilio gratiae actualis, non enim possumus aliquod divinum officium promereri quod spectet ad salutem per actus pure naturales, neces- sarios, aut indifferentes, subindeque necessum est ut actus meritorius sit aliqua ex parte supernaturalis, sit liber elicitive vel imperative, et bonus tam ex circumstantiis, quam ex fine.

Non autem necessum est ad meritum de congruo, quod divina promissio intercedat; sunt enim plura quae homo de congruo mereatur, puta donum perseveran- tiae, quae tamen Deus non promisit dare merentibus. Adde quod ibi pactum requiritur in merito de condigno, ut opus inducat ius iustitiae ad praemium: sed meritum de congruo non inducit tale ius: igitur non requirit pactum. Contingit tamen interdum quod pactum interveniat in merito de congruo; nam Deus in Scriptura homini poe- nitenti promittit remissionem peccatorum; cum tamen actibus illis paenitentiae ante gratiam habitualem homo dumtaxat mereatur de congruo.

Quaeres. Utrum actus externus aliquid addat supra meritum actus interni?

Affirmo cum Doctore Subtili Quodlibeto 18. in isto articulo, ubi simpliciter et absolute docet in actu externo, esse pecu-⟦illegible: fragment lost in faded print between "pecu-" and "interno", presumably "…peculiare quiddam…"⟧ interno et externo simul sumptis maius meritum interveniat quam in solo interno: quemad- modum enim in illis duobus actibus sunt duae bonitates, et ut lo- quitur Doctor, duae imputabilitates, ita pariter duo videntur esse me- rita. Qua utique sententia probari potest illis Scripturae textibus, quibus merces promittitur actibus externis: sic Matth. 10. Quicumque potum dederit uni ex minimis istis calicem aquae frigidae tantum, in nomine discipuli, amen dico vobis non perdet mercedem suam: et ibi- dem 32. Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confiteor et ego eum coram Patre meo: hinc 2. Cor. 4. tribulationes et flagella ex- trinseca patienter tolerata dicuntur conferre ad promerendam gloriam aeternam: Momentaneum hoc, et leve tribulationis nostrae, aeternae gloriae pondus operatur in nobis.

Suffragatur etiam ratio; meritum enim est obsequium cedens in honorem aut commodum principis, et illius qui valet illo praemio compensare: sed actio exterior auget obsequium Dei, quia maxime cedit in eius honorem; nam conducit ad excitandam in aliis cogni- tionem et laudem Dei affectusque internos virtutum: ergo licet actus externus non augeat meritum ex ea parte qua est actio moraliter bona, tamen auget illud in ratione meriti, quia auget in ratione obsequii. Confirmatur, quia satisfactio nostrorum operum crescit per actum ex- ternum, eo quod satisfactio est vindicta et castigatio voluntaria culpae, quae castigatur ⟦illegible: word uncertain, raw "aerius", perhaps "aequius/facilius"⟧ actionibus internis et externis, quam solum in- ternis: ergo etiam meritum crescit actione externa.

NOTANDUM 1. Certum esse iam ex dictis, quod iusti per opera bona mereantur vitam aeternam; hinc Scriptura sacra vitam aeternam nomine mercedis et coronae designat, quo significetur eam concedi digne labo- rantibus ac generose pugnantibus; idque definitum est variis in Con- ciliis, Lateranensi, Florentino, et maxime Tridentino, Sess. 6. Can. 32. his verbis: Si quis dixerit hominis iustificati bona opera ita esse dona Dei, ut non sint etiam bona ipsius iustificati merita, aut ipsum iusti- ficatum bonis operibus, quae ab eo per Dei gratiam, et Iesu Christi me- ritum, cuius vivum membrum est, funt, non vere mereri augmentum gratiae, vitam aeternam, et ipsius vitae aeternae, si tamen in gratia de- cesserit, consecutionem, atque etiam gloriae augmentum, anathema sit. Quibus verbis Concilium significat hominem iustificatum tria posse promereri: primo, quidem gratiae augmentum: secundo, consecutio- nem vitae aeternae: tertio, ipsius gloriae augmentum; quod mereatur consecutionem vitae aeternae, constat ex dictis; qualiter vero gratia, et gloria augmentum mereri possit, determinandum est in praesenti.

NOTANDUM 2. Certum esse pariter ex dictis, quod nullus iustorum de condigno promereri possit gratiam perseverantiae finalis, ut constat illis omnibus Scripturae textibus, quibus monentur iusti, ut cum ti- more et tremore operentur salutem suam. Sic: Qui se existimat stare videat ne cadat. 1. Corinth. 10. Tu autem fide stas, noli altum sapere, sed time. Rom. 11. Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam. Apocal. 3. Quapropter Concilium Tridentinum, Sess. 6. Can. 16. de- cernit: Si quis magnum illud perseverantiae donum se certo habiturum absoluta et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc speciali revelatione didicerit, anathema sit. Ratio autem huius congrua est, quia cum status huius vitae praesentis sit status timoris atque sollicitudinis, con- veniens fuit Deum non supponere perseverantiam merito de condigno. Nihilominus docet idem Conc. ibid. cap. 13. donum illud saltem me- rito de congruo posse obtineri, his verbis:

Nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur; tametsi in Dei auxilio firmissime spem collocare et reponere omnes debent: Deus enim nisi ipsi gratiae defuerit, sicut coepit opus bonum, ita perficiet operans velle et perficere: verumtamen qui se existimant stare, videant ne cadant, et cum timore ac tremore salutem suam operentur in labo- ribus, in vigiliis, in eleemosynis, in orationibus, et oblationibus, in ieiuniiis, et castitate. Formidare enim debent scientes quod in spem gloriae, et nondum in gloriam renati sunt, de pugna, quae superest cum carne, cum mundo, cum diabolo, in qua victores esse non pos- sunt, nisi cum Dei gratia Apostolo obtemperent dicenti: Debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus; si enim secun- dum carnem vixeritis moriemini: si autem spiritu facta carnis mor- tificaveritis, vivetis.

NOTANDUM 3. Certum pariter esse quod homo sibi non possit me- reri, neque de condigno, neque de congruo primam gratiam actualem; quia ut diximus (in praecedenti Quaestione) omne meritum supponit ipsum auxilium gratia actualis ex pura misericordia nobis a Deo con- cessum: qua utique veritas determinata fuit illis omnibus in Conci- liis, in quibus iugulatum est et explosum Pelagianorum ac Semipe- lagianorum dogma. Hinc illud vulgare Theologicum, principium me- riti non cadit sub meritum: meritum enim praesupponitur mercedi vel ut existens, vel ut absolute futurum: ideo namque redditur et debetur alicui, quia vel iam bene operatus est, vel praevidetur esse bene ab- solute operaturus: meritum ergo causat per suum esse, vel actu exi- stens, vel absolute futurum: subindeque praesupponitur ad suum ef- fectum: ergo et principium, a quo habet necessario ut sit meritum, praesupponi debet effectus meriti, nec potest esse illius meriti effectus, ac proinde non potest cadere sub meritum, nec esse illius merces, et effectus moralis: principium enim meriti necessario praesupponitur isti merito, et illius causalitati: hinc aperte docet Apostolus, Ephes. 2. Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis, Dei enim donum est, non ex operibus, ut ne quis glorietur. Hinc Concilium Tridenti- num, Sess. 6. cap. 8. cum explicat haec verba Apostoli ad Rom. 3. Iustificati gratis per gratiam ipsius ait: Gratis autem iustificari ideodiximus, quin nihil eorum, quae iustificationem praecedunt, sive fides, sive opera, ipsam iustificationis gratiam promereatur; gratia enim, iam non ex operibus: alioquin ut idem Apostolus ait, gratia iam non est gratia.

His itaque praesuppositis, tria maxime supersunt hic determinanda; Primum, an aequaliter iustus mereatur augmentum gratiae sanctifi- cantis, et gloriae: Secundum, an mereri possit de condigno suam re- parationem si a gratia eum cecidere contingat: Tertium denique, quid et qualiter homo iustus possit alteri promereri.

Conclusio prima. — REVERA IUSTI PER OPERA BONA FACTA EX AUXILIO GRATIAE MERERI POSSUNT AUGMENTUM GRATIAE SANCTIFI- CANTIS, ET GLORIAE AETERNAE. Haec assertio quoad utramque partem est de fide determinata in Concilio Trid., Can. 32. supra laudato. Probatur primo ex Scriptura sacra, quae docet homines iustificatos ire de virtute in virtutem, necnon et per bona opera amplius iustifi- cari. Sic Proverb. 4. Iustorum semita quasi lux splendens procedit, et crescit usque ad perfectam diem. Psal. 91. Iustus ut palma florebit, sicut cedrus Libani multiplicabitur, vel, ut habet alia versio, in altum surgescet. Debet enim esse proportio inter iustos, et res naturaliter viventes, ita ut iusti crescant secundum iustitiam, et sanctitatem, sicut res viventes crescunt substantialiter donec attingant perfectionem sibi convenientem. Hinc merito Concilium Tridentinum, cap. 10. diserte ait:

Si ergo iustificati, et amici Dei, ac domestici facti, euntes de vir- tute in virtutem renovantur, ut Apostolus inquit, de die in diem, hoc est, mortificando membra carnis suae, et ea exhibendo arma iustitiae in sanctificationem per observationem mandatorum Dei, et Ecclesiae, in ipsa iustitia per Christi gratiam accepta, cooperante fide bonis operibus crescunt, atque magis iustificantur, sicut seri- ptum est: qui iustus est iustificetur adhuc: et rursus: videtis quoniam ex ope- ribus iustificatur homo, et non ex fide tantum. Hoc vero iustitiae incre- mentum petit sancta Ecclesia cum orat: da nobis, Domine, fidei, spei, et charitatis augmentum: quod utique gratiae augmentum non obscure significavit Christus Matth. 25. dum expressa parabola talentorum concessorum eis, qui negotiando alia lucrati fuerant, hoc addit verbum: omni enim habenti dabitur, et abundabit: ad significandum, quod qui bene utuntur gratia ⟦illegible: verba intermedia evanida; fortasse « sibi collata »⟧ fructuri sint illius incrementum.

ubi Christus iuvenem requirentem, quid praestare deberet ad vere et secure obtinendam aeternam vitam, primum reponit: Si vis ad vitam ingredi serva mandata: et postmodum ad perfectionem invitans, sic affatur: si vis perfectus esse, vade, et vende omnia quae possides, et da pauperibus, et veni sequere me, et habebis thesaurum in caelo: id est, gloriam maiorem obtinebis, quam obtineant illi, qui propter sim- plicem dumtaxat mandatorum observantiam coronandi sunt. — Hinc Apost. primae Corinth. 15. Sicut stella differt a stella in claritate, sic erit resurrectio mortuorum. Quibus significat futuram esse in gloria mercedis diversitatem propter inaequalitatem meritorum: quod luculentius significat 2. Cor. 4. dicens: Quamvis qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is, qui intus est, renovatur de die in diem; id enim quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis. Pondus autem gloriae respondere debet mensurae gratiae, quae similiter augetur per tribulationes Christi gratia toleratas; hinc cap. ⟦9⟧. Qui parce serit, parce et metet: et qui seminat in benedictionibus de benedictionibus et metet. Illis verbis alludit ad illam Christi parabolam Matth. 13. ubi comparat meritum regni caelorum semini in terram bonam cadenti, et facienti fructum inaequaliter, aliud trigesimum, aliud sexagesimum, aliud vero centesimum.

Dices 1: Vita aeterna datur dumtaxat ex misericordia, iuxta illud Psal. 102. Qui coronat te in misericordia et miserationibus: insuper appellatur gratia ab Apost. Rom. 6. gratia Dei vita aeterna. Et cap. 11. affirmat nos salvos fieri ex gratia, et non ex operibus: igitur nec ipsam vitam aeternam, nec illius augmentum potest homo iustus per bona sua opera promereri. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico, vitam aeternam appellari misericordiae, et gratiae beneficium: quia, inquit, S. August., lib. De gratia et liber. arbit. cap. 8. Sine dubio, et vitam aeternam quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis datum est illud cui datur; sed illi cui datur tantummodo gratia est, illud autem quod ei datur, quoniam praemium eius est, gratia est pro gratia, tamquam merces pro iustitia. Vel, ut ait lib. De correptione et gratia, cap. 13. Sine dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini: recte quippe ipsa intelligitur quae in Evangelio legitur, gratia pro gratia, idest, pro his quae contulit gratia.

Dices 2: Ex Apostolo ad Rom. 8. Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam: igitur quo plura sunt bona opera, non ampliorem mercedem promerentur. — Distinguo antecedens: non sunt condignae ratione durationis, quia momentaneae sunt, con- cedo: non sunt condignae ratione valoris, nego; quia sunt opera vi- vorum Christi membrorum, quae eius spiritu et gratia elicita, me- rentur vitam aeternam et eius augmentum, iuxta illud eiusdem Apo- stoli 2. Cor. ⟦4⟧. Id quod in praesenti est momentaneum et leve tribu- lationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis.

Conclusio secunda. — IUSTI DE VIA ORDINARIA NON POS- SUNT MERERI DE CONDIGNO TALEM REPARATIONEM, SI CONTINGAT EOS A GRATIA EXCIDERE.

Probatur primo ex illo Ezechielis 18. Si iustus averterit se a iu- stitia sua, et fecerit iniquitatem, omnes iustitiae quas fecerint non re- cordabuntur. Haec enim verba falsa essent, si Deus intuitu illorum operum conferat ex iustitia homini reparationem post lapsum.

Deinde, Concilium Tridentinum aperte pronuntiat nullum meritum praecedere hominis iustificationem: at si Deus attenderet ad bona opera ab homine in peccato existente prius elicita, ut ipsi gratiam sancti- ficantem largiretur de condigno, sequeretur quod meritum illius ho- minis peccatoris praecederet gratiam sanctificantem: igitur, etc.

Denique, si posset homo iustus promereri de condigno suam iu- stificationem post lapsum, consequens esset quod qui semel iustiflcatus est, nusquam damnari posset, siquidem in statu reparatae gratiae posset denuo promereri suam reparationem si iterum labatur: quod autem absurdum est, et alienum a Catholica veritate: igitur, etc.

Obiicies 1. Illud dictum Iosaphat Regi 2. Paralipomenon, cap. 19. Impio praebes auxilium, et his qui oderunt Dominum amicitia iungeris, et ideirco iram quidem Domini merebaris, sed bona opera inventa sunt in te, eo quod abstuleris lucos de terra Iuda. Igitur bona opera facta in statu gratiae iustificantis mereri possunt reparationem post lapsum. — Nego consequentiam: ibi enim non est sermo de merito reparationis post lapsum, sed de erasione poenarum temporalium. quas Deus non infligit propter bona opera praecedentia. Secundo dico quod licet age- retur de reparatione post lapsum, non colligeretur illam fieri propter opera ab ipso Iosaphat in statu gratiae facta, iam enim iustificatus erat ab illo peccato quod feecerat ineundo amicitiam, et conederationem cum Rege Achab impio, quippe cap. praecedenti refert Scriptura quod cum Syrii circumdederint eum dimicantes, ille clamaverit ad Dominum, et auxiliatus est ei, atque avertit eos ab illo, subindeque iam egerat poenitentiam, et Dominum sibi propitium fecerat.

Obiicies 2. Illud Psal. 70. Cum defecerit virtus mea, ne derelin- quas me: haec autem oratio foret inutilis. nisi ratione bonorum operum elicitorum in gratia, concederetur homini peccatori auxilium sufficiens ad resurgendum: igitur, etc. — Distinguo minorem: nisi concederetur ratione meriti de condigno, nego: ratione meriti de congruo, concedo. Adde quod Propheta Regius illis verbis non postulet reparationem post lapsum, sed auxilia tempore tribulationis, et infirmitatis, maxime vero ne ipsum deserat in senectute, quippe cum fuisset spes eius a iuren- tute, confirmatus ab utero, et de ventre matris suae protector.

Obiicies 3. Illud Hebraeorum 6. Non est iniustus Deus, ut oblivi- scatur operis vestri, et dilectionis quam ostendistis in nomine ipsius, qui ministraveritis sanctis, et ministratis. — Respondeo, eo loci non agi de merito reparationis post lapsum, quippe Apostolus ibi loquitur san- ctis et iustis, ut colligere est ex illis verbis, ministratis, sed de mer- cede bonorum operum quae facta in gratia reviviscunt per poeniten- tiam. Vel dico quod Apostolus loquatur Hebraeis lapsis in peccatum mortale, ut volunt aliqui interpretes. Verba illa, non est iniustus Deus, intelliguntur sub hac tacita conditione, si resipueritis, et poenitentiam egeritis, ita ut sit sensus, Deum fore iniustum si negaret mercedem iustis pro operibus in gratia factis, si vel gratiam perpetuo conserva- verint, vel amissam recuperaverint.

Conclusio tertia. — NON POTEST ALIQUIS PER SE HOMO ME- RERI ALTERI DE CONDIGNO PRIMAM GRATIAM, NEC ALIA GRATIAE BE- NEFICIA, POTEST VERO ID MERERI DE CONGRUO.

Probatur prima pars: Primo quidem ex Scriptura sacra qua tradit unumquemque mercedem esse recepturum secundum suum proprium laborem, non autem secundum alienum; et Deum unicuique reddi- turum secundum opera eius, ut videre est Matth. 16. et 1. Cor. 3. Eo etiam pertinet forma iudicii Christi tradita Matth. 25. in qua iustus iudex unicuique decernit praemium, vel poenam secundum propria et privata merita, non autem aliena. Hinc refert S. Chrysostomus Hom. 13. ad populum, neminem alteri mereri, sed quemlibet sibi ipsi, quia unus- quisque iudicandus est de factis propriis, non autem de alienis. Circa quod caput recte ponderat sanctus Hieronymus prudentes virgines re- spondisse stultis. Ne forte non sufficiat nobis, et vobis, etc. non ex ava- ritia, sed ex timore: unusquisque enim ex operibus suis mercedem re- cipiet: neque in die iudicii aliorum virtutes poterunt aliorum vitia sublevare. — Ratio vero huius assertionis est ipsa divina ordinatio, qua videlicet Deus non statuit concedere iustis, ut mercedem de con- digno gratiam vel gloriam alterius, sed dumtaxat propriam, idque iusta de causa, quia gratia sanctificans, qua est principium meriti de con- digno, per se primo tendit ad propriam perfectionem et sanctifica- tionem ipsius iusti: conveniens ergo fuit, ut iustus sibi ipsi potius mereatur gratiam et gloriam, quam alteri.

Dices: Iustus potest ex iustitia satisfacere pro altero, ut patet tum ex indulgentiis, tum ex peregrinationibus ad satisfactionem impositis, quae possunt interdum per interpositam personam impleri: ergo pari ratione poterit de condigno aliis mereri gloriam. — Nego consequen- tiam, et ratio disparitatis est, quod in satisfactione poena sit taxata secundum proportionem culpae peccantis, non vero secundum eam animae dispositionem, in qua est dum adhuc existit delictum, quia interdum maximus poenae temporalis reatus potest reperiri in magis iusto, et in minus iusto minor: at vero meritum gloriae de condigno taxatur secundum dispositionem eius, cui debet tribui; nam pro men- sura gratiae sanctificantis et charitatis, erit mensura beatificae visionis; unde non est eadem ratio de satisfactione ac de merito.

Dices 2: Primus parens, cum fuerit caput totius humani generis, peccato suo meruit privationem gratiae sanctificantis suis posteris: ergo per suam poenitentiam eadem ratione potuit mereri eiusdem gratiae restitutionem. — Respondeo primo, id quidem fieri potuisset, si Deus absoluta sua potentia ita statuisset, ut de facto statuere potuit: nam, ut dictum est in Tractatu praecedenti, potuit Deus absoluta sua po- tentia communicare dignitatem capitis puro homini, licet in aliquo inferiori gradu respectu gratiae conferendae et promerendae, quam Christo contulit. Unde non repugnabat primo parenti, ut erat caput naturale totius humani generis propagandi, ita etiam fieri caput morale eiusdem iustificandi, si nempe Deus ita ordinasset: at cum res ita non fuerint constitutae, quia Adamus non fuit a Deo institutus caput omnium hominum in spiritualibus, quantum ad influxum do- norum supernaturalium, hoc enim reservatum erat Christo Domino; sed solum quoad visionem iustitiae originalis, quam pro se, et pro suis posteris acceperat; ideirco quantumvis austera fuerit et severa eius poenitentia, non potuit tamen primae gratiae restitutionem suis posteris promereri.

Probatur 2. pars, nempe quod iustus possit aliis mereri de con- gruo gratiam et gloriam. Id enim colligitur ex illis Scripturae textibus, quibus per se vel per Prophetas statuit Deus ut peccatores iustorum opem, et orationem implorent ad impetrandam veniam. Sic Iob. ¹ 42. Deus iratus in amicos ipsius Iobi eos monet, ut offerant holocaustum:

Iob autem inquit servus meus orabit pro vobis, et faciem eius susci- piam, ut non vobis imputetur stultitia. Sic pariter pluribus testatur Deus se plurima Iudaeis contulisse beneficia, propter Abraham dilectum suum, propter Isaac servum suum, et Israel sanctum suum, aliosque sanctissimos viros. Hinc sanctus Ambrosius, lib. 5. in Lucum, affirmat Deum aliorum merito ignoscere aliis, et dum alios probat aliis relaxare errata. Et S. Augustinus, Serm. 99. cap. 11. De sancto Stephano, ait: Veniam meruit inimicis: gaudere meruit in caelis de amicitiis beati Pauli subsequentis. — Ratio etiam huius est, quod cum homines sint membra unius humanae Reipublicae, veluti unius corporis moralis, possunt alter alteri prodesse per sua bona opera, et mereri saltem de congruo, iuxta illud Psal. 114. Particeps ego sum omnium timentium te, faciunt ut in aeternum nos sui ipsius participes efficiant. Amen.