Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

NOTANDUM 1. Nomine tentationis intelligi provocationem ad pec- catum, quae est duplex: una quidem ab extrinseco: alia ab intrinseco. Prior quidem ea est, qua homines persuasione vel exemplo pravo seu provocatione alliciuntur ad peccandum. Posterior est qua homo per unam sui partem, scilicet inferiorem adversus superiorem rebellantem, ad id, quod vetitum est, stimulatur: quae tentationes ratione principii solito dieuntur carnis, mundi, et daemonis. Unaquaque autem illarum tentationum levis est aut gravis: levis ea dicitur, quae hominem le- viter ad peccandum sollicitat; gravis vero, qua vehementer ad pec- catum impellitur.

NOTANDUM 2. Gravitatem aut levitatem tentationis non esse me- tiendam ex gravitate vel levitate peccati, ad quod allicit: sed ex modo alliciendi vel trahendi voluntatem ad consensum: ita ut gravis illa sit, quae vehementer animam concutit, levis vero quae leviter allicit. Quod praeterea respective intelligendum est: nam eadem res quae leviter sollicitat hominem avaritia minime deditum, ea graviter avarum pro- vocat. Denique, gravitas illa non solum est metienda ex intensione, sed etiam diuturnitate, propter quam tentationes, alioqui leves et re- missae, solent propter frequentiam et importunitatem esse graves: e contrario vero tentationes licet valde intensae si momentaneae sunt, non adeo graves et periculosae solent esse, ut illis resisti non possit absque summa difficultate.

NOTANDUM 3. Tribus modis posse tentationem aliquam superari: Primo quidem per aliam vitiosam tentationem, cuius rei plurima profert exempla sanctus Augustinus, unde libro 1. De Nuptiis, c. 3. affirmat modum istum superandi tentationes, esse frequentem apud infideles: Et tunc, inquit, non peccata ⟦curantur?⟧, sed aliis peccatis alia peccata vincuntur: et lib. 21. De Civitate, c. 16. Nonnumquam aper- tissime vitia aliis vincuntur occultis, quae putantur esse virtutes, in quibus regnat superbia. Secundo, tentatio superatur cum victoria, quando videlicet ex amore Dei, vel inhabitantis, vel saltem moventis, supe- ratur. Unde sanctus Augustinus eodem lib. 21. De Civit. Dei: Tunc, inquit, vinci vitia deputanda sunt, cum Dei amore vincuntur; nec aliter nisi per mediatorem Dei et hominum, hominem Iesum Christum. Tertio denique, tentatio superatur per resistentiam, quando scilicet tentatione impellente ad peccatum, neque tentatus succumbit, neque proficit in ordine ad vitam aeternam; sed ex odio peccati, et amore recti non peccat, vel suspendendo actum suum, si possibilis sit huius- modi actus suspensio: vel faciendo bonum opus morale, a quo faciendo per tentationem avocabatur. — Conveniunt omnes Theologi, gratiam non desiderari ad vincendam tentationem priori modo; haec enim ten- tationis victoria nonnisi alteri tentationi peccando reportatur; Deus autem non iuvat ad peccandum. Certum etiam est, sine gratia non posse vinci tentationes secundo modo; quia ad id necessarius est Dei sincerus et verus amor charitatis, quae dit- fusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum. Igitur tota diffi- cultas est de tentatione superanda tertio modo, an videlicet quaelibet, tam gravis quam levis, absque gratiae subsidio possit superari.

Conclusio prima. — GRATIAE SUBSIDIO OPUS EST AD VIN- CENDAS ET ELIMINANDAS GRAVES TENTATIONES.

Probatur primo variis Scripturae sacrae oraculis, quibus signifi- catur hominem tentationibus impulsum stare non posse, sed prae- cipitem in peccatum ruere, nisi divino fulciatur ac protegatur auxilio. Sic Psalmo 17: In te eripiar a tentatione. Psal. 29. Ego dixi in abun- dantia mea, non movebor in aeternum; avertisti faciem tuum a me, et factus sum conturbatus. Psal. 117. Impulsus eversus sum ut caderem, et Dominus suscepit me. Et in oratione Dominica Christus inter caetera monuit Patrem caelestem orandum, Ne nos inducas in tentationem. Quibus omnibus oraculis aperte constat divino opus esse auxilio, ad superandas ingruentes undique tentationes; maxime ubi ingravescunt, et acriter animum ad peccandum stimulant et pertrahunt; ita quod si Deus non opituletur homini per gratiae auxilium, necessum sit ho- minem in peccatum labi.

Probatur secundo ex Conciliorum decretis: Primo namque in Con- cilio Diospolitano Can. 15. reprobari et anathematizari quod dictum tuerat a Pelagio, victoriam nostram non esse ex Dei adiutorio, sed ex libero arbitrio. Secundo Patres Carthaginensis Concilii, Epistola Sy- nodica, quae est 19. inter Augustinianas, docent quod si non sit gratia necessaria ad hoc ut non succumbamus tentationi, inaniter oramus:

Consideret ergo sanctitas tua, inquiunt, Innocentium summum Pon- tificem alloquentes, et Pastoralibus nobis compatiatur visceribus, quam sit pestiferum, et exitiale ovibus Christi, quod istorum (Pe- lagianorum), disputationes necessario sequitur, ut nec orare debea- mus, ne intremus in tentationem, quod Dominus et discipulos monu- it, et posuit in oratione quam docuit: neve deficiat fides nostra, quod pro Apostolo Petro se rogasse ipse testatus est; si enim pos- sibilitate naturae, et arbitrio voluntatis in potestate sunt constituta, quis non videat a Domino inaniter peti, et fallaciter orari cum orando poscuntur qua naturae nostrae iam ita conditae sufficientibus viribus obtinentur, nec debuisse dicere Dominum Iesum, Vigilate, et orate: sed tantummodo, vigilate ne intretis in tentationem: nec beatissimo Petro primo Apostolorum rogari pro te: sed moneo te, vel impero ac praecipio ne deficiat fides tua?

— Eodem argumento utuntur Patres Milevitani Epistola Synodica ad eundem Innocentium, quae est num. 22. inter Augustinianas, ubi sic postquam ita conquesti sunt de haeresi Pelagiana, his verbis: nova haeresis, inquiunt, et ni- mium perniciosa tentat surgere inimicorum gratiae Christi, qui nobis etiam Dominicam Orationem impiis disputationibus conantur auferre; subiungunt: ne nos inferas in tentationem, non ita intelligendum, tamquam divinum adiutorium poscere debeamus, ne in peccatum ten- tati decidamus: sed hoc in nostra esse positum potestate, et ad hoc implendum sufficere voluntatem hominis. — Idem determinatum fuit in Concilio Arausicano, Canone 9. ubi decernitur: Divini muneris est cum recte cogitamus, et pedes nostros a falsitate et iniustitia continemus. Et Canone 11. Nullus miser de quantacumque miseria liberatur, nisi qui Dei misericordia praevenitur.

Probatur tertio, ex decretis summorum Pontificum, primo quidem Innocentii Epistola ad Concilium Carthaginense, ubi inter caetera haec habet: Nisi magnis precibus gratia in nos implorata descendat, nequa- quam terrenae labis, et mundani corporis vincere conamur errores, cum pares nos ad resistendum non liberum arbitrium, sed Dei solum facere possit auxilium. Et intra: Quotidiana prostant illa remedia, quibus nisi freti, confisique nitamur, nullatenus vincere humanos poterimus er- rores. Necesse est enim, ut quo adiutiante vincimus, eo iterum nos adiuvante vincamur. — Zosimus Epist. ad universos orbis Episcopos, haec habet: Quo tempore interveniat, quo eius non egeamus auxilio? In omnibus igitur actibus, causisque, cogitationibus, motibus, adiutor et protector orandus est; superbum est enim, ut sibi quidquam humana natura praesumat, clamante Apostolo: *non est nobis colluctatio adversus carnem, et sanguinem, etc. — Caelestinus Epist. ad Episcopos Gallos affirmat neminem, etiam baptismatis gratia renovatum, idoneum esse ad superandas diaboli insidias, et ad evincendas carnis concupiscen- tias, nisi per quotidianum adiutorium Dei perseverantiam bonae con- versationis acceperit. — Gregorius Magnus, lib. 1. Moralium, cap. 7. exponens haec Iobi verba: In pulverem reduces me, scribit: Qui ut reduci in pulvere dicitur, quia dimissus sibi cuiuslibet tentationis aura raptatur. Et in Expositione Ps. 3. Poenitentialis, explicans haec verba: Ne derelinquas me, Domine Deus meus, ait: Illos procul dubio Dominus relinquit, quibus constantiam in tribulatione non tribuit: necessario enim sequitur, ut omni tentationi sit subditus, quicumque a Deo fuerit derelictus.

Probatur quarto ex doctrina sanctorum Patrum, qui universim affirmant et docent tentationum nostrarum victoriam divino tribuen- dam esse auxilio; sic sanctus Cyprianus Tract. De oratione Domi- nica: Quando oramus, inquit, ne in tentationem inducamur, admo- nemur infirmitatis, et imbecillitatis nostrae, dum sic rogamus, ne quis se insolenter extollat. — Ambrosius in Psal. 13. Quis est tam fortis, inquit, ut nequaquam in tentationem moveatur, nisi Dominus ei adiutor assistat? — Chrysostomus, Homil. 21. in priorem ad Corinth. expo- nens haec Apostoli verba: Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, ait: Sunt ergo tentationes quae ferri non pos- sunt: et quae haec sunt? omnes, ut semel dicam; posse enim ferri situm est in Dei nutu. — Hieronymus, lib. 2. Contra Pelagianos, quibus cum opposuisset ista Christi Domini verba: Surgite, vigilate, et orate, ne intretis in tentationem; subiungit: Debuisset dicere iuxta vos: surgite, resistite, liberum enim habetis arbitrium, et semel vobis concessa a Do- mino potestate, nullius alterius indigetis auxilio. — Augustinus hoc valido argumento utitur, ut gratiae necessitatem adversus Pelagianos evincat, sic lib. De perfectione iustitiae, circa finem, ait: Quisquis negat nos orare debere, ne intremus in tentationem (negat autem hoc qui con- tendit ad non peccandum gratiae Dei adiutorium non esse homini ne- cessario; sed sola lege accepta humanam sufficere voluntatem), ab auribus omnium removendum, et ore omnium anathematizandum esse non dubito. Insignis est etiam iste locus quem habet lib. 50. Hom. 28. ubi sic scribit: Si adulter non fuisti, hoc tibi dicit Dominus Deus tuus: regebam te mihi, servabam te mihi, ut non adulterium committeres: suasor defuit, et ut suasor deesset ego feci: locus et tempus defuit; et ut haec deessent ego feci: adfuit suasor, non defuit locus, non defuit tempus; ut non consentires, ego terrui. Agnosce ergo gratiam eius, cui debes quod non amisisti. — Sanctus Prosper, cap. 35. Contra Collato- rem: Quisquis igitur, inquit, in tribulatione non deficit, ab illo se non dubitet iuvari, ad quem quotidie corda universorum fidelium clamant: ne nos inducas in tentationem. — Sanctus Fulgentius, Epist. 1. ad Probam., cap. 1. ait: Nec est aliquod vitae huius tempus, in quo non hominibus muscipulam tendat inimicus, cuius laqueos nemo potest pro- priis viribus evadere.

Dices: Quacumque posita tentatione gravi cum advertentia ra- tionis, homo consentiendo peccat, et quidem mortaliter, quando ⟦magis?⟧ gravis est, et magni momenti: ergo potest, et physice et moraliter ex vi liberi arbitrii non consentire tentationi, saltem non pec- cando. Consequentia patet: Nam, inquit Richardus a Sancto Victore, lib. De statu primi hominis, cap. 4. liberum arbitrium Dominum non patitur, nec pati potest, quia violentiam inferre ei nec Creatorem decet, nec creatura potest: totus infernus, totus mundus, totus denique militiae caelestis exercitus, in unum concurrat, in hoc unum coniuret, unus ex libero arbitrio consensus in qualicumque re invito extorqueri non potest. — Confirmatur, quia tentatio non infert voluntati necessitatem quoad speciem, nec quoad exercitium: ergo potest vel suspendere actum consensus, vel elicere actum contrarium. — Respondeo ad antecedens; non requiri quidem auxilium gratiae, ut homo possit physice non peccare: sed ut de facto non peccet: nemo enim peccat qui non sit liber ad non peccandum. Et tamen cum illa potentia physica potest reperiri impotentia moralis ad resistendum, ratione cuius homo vehe- menti tentationi succumberet, nisi speciali auxilio iuvaretur. Unde licet resistentia tentationi non sit quid supernaturale, quoad substan- tiam, nec excedit potentiam physicam agentis naturalis; tamen quia superat vires agentis liberi ex peccato et concupiscentia tractae et infirmas, idcirco opus est divino fulciente auxilio, ne sub tentationis pondere gravatus succumbat. Ad confirmationem, dico, gravem tenta- tionem inferre voluntati moralem quamdam necessitatem, modo iam explicato: nimirum propter infirmitatem naturae lapsae, et inclinatio- nem ad bona sensibilia recta rationi repugnantia, magnamque debi- litatem intellectus in apprehendendis ⟦fortiter?⟧ rationibus bonum am- plexandum suadentibus; et voluntatis in iisdem sequendis contra sensum.

Dices 2: Non maiores nec ampliores requiruntur vires ad resi- stendum gravi tentationi, quam ad sustinenda difficiliora quaeque propter honores assequendos, divitias comparandas et concupiscen- tias explendas; sed haec plerumque sustinent homines cupidi propriis na- turae viribus: ergo pari ratione possumus resistere gravi cuique ten- tationi, absque ullo gratiae subsidio. — Nego maiorem, et ratio dispa- ritatis est, quod motiva sensibilia et humana, quibus incitantur ple- rumque homines ad superandas graves difficultates, pro suis cupidita- tibus explendis, sensui et cupiditati ipsi grata sint et iucunda; unde multo fortius movent, quam motiva honesta et pure spiritalia, quae interdum sensuum voluptati adversantur. Unde S. Augustinus lib. De patientia, cap. 17. simili obiectioni respondens, ait:

Qui haec dicunt, non intelligunt, et quemque iniquorum tanto esse ad quaecumque mala perferenda duriorem, quanto in eo maior est cupi- ditas mundi, et quemque iustorum tanto esse ad quaecumque mala perferenda fortiorem, quanto in eo est maior charitas Dei. Sed cupi- ditas mundi initium habet ex arbitrio voluntatis, progressum ex iu- cunditate voluptatis, firmamentum ex vinculo consuetudinis. Chari- tas autem Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis.

Dices 3: Bonum potentius est quam quodlibet malum: sed liberum arbitrium secundum se, bonum est naturale; ergo potentius est con- cupiscentia et omni tentatione ad malum inclinante. — Respondet Seraphicus Doctor in 2. dist. 24. q. 2. ad 3. quod bonum est quidem potentius malo secundum se: non vero quando bonum subiicit se maior: voluntas autem quantumvis libera et potens ad resistendum, tamen si aliciens appetitu sensitivo pellicitur in vetitum, tunc urgente tentatione voluntarie cedit, et sese malo subiicit, ratione cuius subiectionis dicitur serva, et ancilla peccati, nam qui facit peccatum servus est peccati.

Dices. — Nulla videtur gravior tentatio, quam metus mortis; nam, ut inquit Tertullianus lib. De anima, cap. 62. Etsi varii sint exitus vitae, nullus ita levis est, ut non ibi agatur; atqui ex S. Augustino lib. De patientia, cap. 27. potest quis ab Ecclesia separatus, non pro errore qui eum separavit, sed pro veritate sacramenti, quae apud Deum remansit qualiscumque supplicium perpeti; is autem tunc naturae viribus solummodo, et humanis motivis inductus, mortis supplicium sustineret: ergo potest naturae viribus gravis tentatio superari. — Distinguo minorem: potest separatus ab Ecclesia pro veritate fidei aliqua mortem perpeti, per donum Dei, quod S. Augustinus eiusdem libri cap. 29. Donum exhaeredatorum appellat, concedo: per naturae vires, distinguo rursus: si dominetur in illius animo passio aliqua vehementior, v. gr. studium conservandae apud sectarios famae, concedo: si secus, nego: sic idem S. Doctor fortitudinem Gentilium, qua ad asserendam patriae libertatem et incolumitatem mortem appetierunt, appellat donum Dei: diversum tamen a donis filiorum caelestis Ierusalem.

Conclusio secunda. — HOMO LAPSUS VINCERE POTEST LEVES TENTATIONES ABSQUE ULLO GRATIAE AUXILIO. Haec est communior apud Theologos, eamque aperte tradit Seraphicus Doctor supra laudatus; ubi enim in responsione ad argumenta primus duas opiniones extreme pugnantes: primam quidem Pelagianorum asserentium hominem per naturales liberi arbitrii vires posse cuilibet tentationi resistere; alteram vero eorum qui dicunt liberum arbitrium nulli tentationi propriis viribus resistere posse. tandem concludit: > Sed quia illud valde durum videtur dicere, quod liberum arbitrium in statu tali nulli possit tentationi resistere, cum naturale habeat iudicatorium, et quemdam instinctum naturalem remurmurantem contra malum, cum non sit etiam in malo confirmatum; ideo est tertia via medium tenens inter haec duo extrema, quod liberum arbitrium omni gratia destitutum, nec omni possit tentationi resistere, nec necesse habeat omni tentationi succumbere. < Ipsi adstipulantur plurimi e veteribus tum e recentioribus Theologis, quos laudat Suarez lib. 1. cap. 23. n. 13.

Probari primo potest conclusio ex illo 1. ad Corinthios 10. Fidelis Deus, qui non patietur vos temptari ultra id, quod potestis: quia nimium succurrit per gratiam, ubi natura non sufficit: ergo S. Paulus censet saltem minores et leves tentationes arbitrii liberi viribus posse superari; frustra namque dixisset ultra id, quod potestis, si revera nullas a nobis ad repugnandum haberemus vires. Hinc merito Pontifices Pius V. et Gregorius XIII. inter proscriptas Baii propositiones hanc trigesimam damnarunt: *Non solum falsi hi sunt, et latrones, qui Christum via, et ostium civitatis, et vitae negunt, sed et quicumque nimdae, quam per Christum via iustitiae, hoc est, ad aliquam iustitiam conscendendi posse dicunt, aut tentationi ulli sine gratiae ipsius adiutorin resistere hominem posse, sic ut in eam non incidat, aut ab ea superetur: censent ergo praedicti summi Pontifices liberum arbitrium resistere posse alicui tentationi, absque gratiae auxilio, neque hanc assertionem ad Pelagianismum pertinere.

Confirmari etiam potest ex SS. Patribus; nam Chrysostomus Homilia 24. in 1. ad Corinthios, ubi interrogans an ad aliquas tentationes necessaria sit gratia: Respondet, ad omnes, ut ita dicam: quae correctio aliquas excipit, et exaggerationem aliquam innuit. Et paulo post, rem apertius declarans, praesupposita distinctione tentationum in graves et leves, quas cum Apostolo humanus appellat, de prioribus asserit non posse vinci sine auxilio gratiae: de posterioribus vero sic ait: Non humanas licet facile ferre absque divino auxilio; quibus significat non deesse potestatem libero arbitrio, ad resistendum aliquando tentationibus levibus, atque humanis; licet non ita facile, ac celeriter resistitur cum gratiae subsidio. — Ipsi concinit S. Hieronymus, lib. 5. Contra Pelagianos, qui dicebant post peccatum in homine remansisse libertatem, qua posset ad bonum et malum pro libito manum extendere, sic respondet: > Hoc et nos dicimus hominem posse peccare pro tempore, pro loco, pro imbecillitate corporea, quamdiu intentus est animus… humana conditio, si paululum se remiserit, dicit fragilitatem suam, et multa se non cognoscit. < Non censet ergo liberum arbitrium nihil omnino posse. — Nam licet viribus non valeat ad repugnandum semper adversus infensissimum hostem; tamen pro tempore, et loco aliquid leve, et fragilitati accommodatum illi concedit; quod iterum significat, intra dicens: > Sed hoc pro modo, et tempore, et conditione fragilitatis humanae, nec quia ut brevi possim cogis me, ut possim iugiter. < Quasi diceret perperam a Pelagianis intelli ex eo, quod homo possit aliquo tempore quibusdam tentationibus resistere, quod idipsum possit iugiter omnibus tum gravibus, tum levibus repugnare. — Denique S. August. quem sibi totum, et devotum clamant adversarii, veritatem non obscure tradit, et explicat lib. De perfectione iustitiae. cap. 2. dicens: In natura corrupta parum esse ad non peccandum voluntatis arbitrium; ubi per particulam parum limitare videtur id quod alibi dixerat, liberum arbitrium hominis lapsi, nonnisi ad peccandum valere: indicareque illam propositionem non esse in rigore intelligendam de singulis peccandi occasionibus, tentationibus, et actibus: sed ideo dicere parum valere, quia non in multis actibus potest tentationem levem ita vincere, ut non peccet.

Probatur denique ratione: liberum arbitrium non est ita viribus fractum in statu naturae lapsae, quin aliquod bonum morale absque gratiae subsidio possit exercere: sed tentatio levis solam addit difficultatem, quae sine divino supernaturali auxilio vinci potest: ergo hoc ad illam victoriam non semper desideratur. Maior constat ex dictis in praecedenti articulo. Minor probatur: nam si alicui proponatur pater honorandus v. gr. propter beneficia ab ipso recepta, et simul occurrat tentatio levis, v. gr. pater pavulum iratus Filio, et ipsi minas et verbera intentans, ratione cuius videretur filius removeri ab impendendo honore debito parenti: licet filius levem in ipsa observantia patiatur tentationem et difficultatem; nihilominus eam solis naturae viribus vincere poterit: considerando nempe quod si parentem otendat, nec debitum rependat obsequium, peccabit in ipsas naturae leges, ut filius degener infamia notabitur, et diris concupiscentiae stimulis cruciabitur: quae omnia, et alia similia motiva naturalia per se sufficere ad illam repugnantiam vincendam, nemo est, qui non videat.

Deinde, victoria tentationis praecise, quantum necessarium est ad non peccandum, pure est naturalis in se: maxime vero quando tentatio levis est, nec addit difficultatem moraliter insuperabilem; subindeque solis etiam naturae viribus vinci potest, praesertim quando tentationes illa leves aliquid nefarium suggerunt, et ipsi naturae horrendum, puta praecipitium, incestum, et alia ad quae ne bruta quidem, nisi vi maxime ad actus prorumpant: adeo ut potius videretur desiderari quoddam auxilium ad consentiendum de re tam nefaria, quam dissentiendum. Addo quod nonnullae interdum passiones aliis passionibus, et levibus illis tentationibus repugnent, ita ut ratio et voluntas in sua potestate habeat eligendi, quod rectum est: sic verbi gratia ubi stimulat levis tentatio furii, vel fornicationis, etiam pariter interdum urget metus supplicii, et amor unius contra odium alterius, adeo ut affectus unus impellat, alius retrahat, quo in casu facile poterit voluntas sequi dictamen recte rationis, suadentis non esse furandum, nec fornicandum. — Denique, si aliquod auxilium videretur necessarium ad vincendas leves tentationes, maxime (ut vult Vazquez) cogitatio congrua, sed illa cogitatio nec est gratia, nec semper requiritur eo modo, quo illam Vazquez censet desiderari: ergo nullum ad id necessarium videtur gratiae auxilium. Maior patet quantum ad primam partem, nam ubi homo negative resistit tentationi non praebendo ei consensum, habet illam cogitationem congruam, quae tamen non est gratia, ut ipsemet Vazquez concedit, qui cogitationem congruam dumtaxat gratiam appellat, quando voluntatem ad actum excitat et promovet: ergo neque quando resistit tentationi per actum positivum, cogitatio illa censenda est gratiae beneficium. Consequentia patet; infideles siquidem resistere possunt levi tentationi solo rationis et naturae ductu: etenim si ut diximus, possint absque ullo gratiae supernaturali auxilio aliquod bonum morale interdum exercere, quidni eisdem viribus liberi arbitrii poterunt vincere leves concupiscentias, huic bono exercendo repugnantes?

Obiiciunt adversarii omnia illa, tum sacrae Scripturae, tum Conciliorum, tum SS. Patrum oracula, in asserenda et stabilienda priori conclusione a nobis laudata, quibus significari videtur divinum auxilium absolute necessarium ad vincendas etiam quaslibet tentationes, quarum victoria soli Deo sit adscribenda. — Respondeo primo omnibus istis testimoniis, ideo tentationum victoriam Deo adscribi, non quod levissima aliqua tentatio viribus naturae superari nequeat: sed quia universum tentationum agmen sine speciali Dei illustratione et subsidio non possit superari. Respondeo secundo, Concilium et SS. Patres, loqui de resistentia, quae fiat per victoriam provenientem ex affectu divini amoris, et conducentem ad gloriam aeternam assequendam: non vero de resistentia morali, et naturali ad solam honestatem conducentem. Respondeo tertio, eos omnes textus intelligendos esse maxime de tentationibus gravibus, ad quas vincendas et eliminandas necessario desiderari divinum auxilium ultro fatemur. Vel si de levibus, tentationibus in eis sit sermo, patet quidem solis natura viribus resisti non posse omnibus catervatim et collective sumptis: imo neque alicui divisim ac particulatim iugiter resisti posse absque levi saltem peccato, nisi divinum adsit auxilium.

Instabis. — Deum orare nos docuit Christus, ne nos inducat in tentationem: ergo Dei beneficio deputanda est omnis tentationum victoria: non enim oramus, quod in omni potestate nostra est positum. — Respondeo, no: recte quidem Deum orare, non solum ut resistere valeamus tentationibus propter honestatem moralem, sed etiam tentationes vincere possimus cum proventu in ordine ad vitam aeternam. Si quis enim tentationum victoriam a Deo peteret excludendo proventum illum, non censeretur recte orare. Secundo dico nos ideo congrue a Deo tentationum victoriam petere, quoniam non possumus diu absque eius auxilio resistere: quo sensu S. Gregorius in Psal. 5. Penitentialem sub fine ait: > Quoniam sancta anima omni tempore intelligit sibi imminere pericula, etiam momentum temporis non potest esse secura: et ideo Deum precatur, ut nec ad horam ab illa recedat. <