Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Notandum 1. Inter innumeros haereticorum huius temporis errores, hunc non ultimum locum tenere, quo affirmant homines non iustificari formaliter per aliquid intrinsecum, sed dumtaxat per iustitiam Christi, fide veluti manu apprehensam, et nobis applicatam: fide inquam illa, quam vocant iustificantem, voluntque esse distinctam a fide historica, et a fide miraculorum; ita ut per eam fidem iustificantem homo sibi certo persuadeat iustitiam Christi ad se pertinere, et propter ipsum peccata sibi non imputari a Deo. Ita prae caeteris docet Calvinus, lib. 3. Instit., cap. 11. n. 2. ubi ait: Iustificabitur ille fide, quia operum iustitia exclusus, Christi iustitiam per fidem apprehendit, qua vestitus in conspectu Domini, non ut peccator, sed tamquam iustus apparet. Hinc in Antidoto Concili Tridentini, ad Sess. 6. cap. 8. audacter ait: *Fal- sum esse contendo, ullum iustitiae partem in qualitate sitam esse vel habitu, qui in nobis residet. Ipsi subscribunt non solum Calvinistae Galliae, art. 20. suae confessionis fidei, sed et Germaniae, ut constat ex Catechismo Palatino approbato in Pseudo Synodo Dordrechtana.

Quam autem haec sententia pessima sit et erronea, quamque aperte militet in ipsam Scripturam sacram, necnon et sanctos Patres docentes nos iustificari per iustitiam inhaerentem et intrinsecam, infra patebit.

Notandum 2. Nos hic sermonem instituere de iustificatione pec- catoris, quae iuxta Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 1. recte de- scribi potest: Translatio a statu peccati in statum gratiae, et adoptionis Filiorum Dei, per Iesum Christum Salvatorem nostrum: quae quidem translatio non fit per modum simplicis generationis, seu per modum simplicis motus a privatione aut negatione iustitiae ad ipsam, qualis fuit iustificatio Angelorum, et primorum parentum in instanti suae creationis, quae propterea dici potest motio, seu mutatio a carentia gratiae sanctificantis ad ipsam gratiam sanctificantem, sed fit per motum a veluti contrario in contrarium, seu per transmutationem quandam a statu iniustitiae ad statum sanctitatis et iustitiae super- naturalis, secundum quam in interiori dispositione hominis inferiores anima vires superiori nempe rationi subiiciuntur, ratio vero Deo in omnibus perfecte obsequitur ac famulatur.

Notandum 3. Iustitiam, qua iusti nominamur, posse iustitiam Dei, et Christi vitariam appellari: vel ratione originis, vel ratione imita- tionis ac similitudinis. Ratione quidem originis iustitia Dei appellatur, quia Deus est, qui iustificat, inquit Apostolus Rom. 8. Similiter et iustitia Christi; non modo quia eius merito iusti efficimur, sed etiam quia nemo fit iustus, nisi per acceptam ab eo iustitiam, de eius enim plenitudine omnes nos accepimus: quapropter Apostolus ad Philip- penses 3. dicebat: Et inveniar in Christo non habens meam iustitiam, sed iustitiam quae est ex fide Iesu Christi. Ratione vero similitudinis iustitia Dei appellatur, quia videlicet per eam Deo assimilamur. Hinc monebat Christus Dominus, Matthaei 5. Estote ergo et vos perfecti sicut Pater vester coelestis perfectus est. Pari ratione dicitur iustitia Christi, quoniam per gratiam sanctificantem qui dixit de tenebris lumen splen- descere, ipse eluxit in cordibus nostris ad illuminationem scientiae cla- ritatis Dei in facie Christi Iesu, ait Apostolus 2. ad Cor. 4. Hinc egregie monebat Ephesios cap. 4. Induite novum hominem, qui se- cundum Deum creatus est in iustitia, et sanctitate veritatis. Difficultas ergo dumtaxat solvenda superest, an etiam iustitia nostra sit ipsa formalis iustitia Christi, quae per externam dumtaxat imputationem nobis attribuatur; quae quidem difficultas ut solvatur, sit

Conclusio unica. — IUSTIFICATIO IMPII CONSISTIT FORMA- LITER IN IUSTITIA INTRINSECA ET INHAERENTE.

Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 6. Can. 10. Si quis dixerit ho- mines sine Christi iustitia, per quam nobis meruit iustificari, aut per eam ipsum formaliter iustum esse, anathema sit. Et Canone 11. Si quis dixerit homines iustificari, vel sola imputativa iustitia Christi, vel sola peccatorum remissione, exclusa gratia et charitate, quae in cordibus eo- rum per Spiritum sanctum diffundatur, atque illis inhaereat: aut etiam gratiam, qua iustificamur esse tantum favorem Dei, anathema sit.

Probatur haec veritas illis omnibus Scripturae textibus, in quibus primo dicitur Deus permanere in nobis. Sic Ioannis 14. Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. 1. Corinth. 3. Ne- scitis, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis?

Secundo, ex his, in quibus dicitur homo regenerari et renovari, cum sanctificatur. Ephes. 4. Renovamini spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate. 1. Petri 1. Regeneravit nos in spem vivam: at regene- rationis terminus debet esse aliquid reale, sicut et generationis.

Tertio, ex his, in quibus gratia dicitur esse semen Dei manens in nobis.

1. Ioan. 3. Qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quia semen eius manet in eo. Item, pignus haereditatis, ut Ephes. 1. Haec enim omnia significant aliquid creatum, et inexistens realiter homini iustificato.

Quarto, ex eis in quibus significatur iustos in se habere aliquid, quo Deo grati sint, et accepti. Sic Ioan. 3. Videte qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur, et simus; scienter autem addit, et simus, ut evidenter exprimeret nos non externa dumtaxat appellatione filios Dei nominari, sed et revera esse.

— Probatur si- militer eadem veritas illis omnibus oraculis, quibus clare docetur gratiam et iustitiam, qua iusti sumus, esse aliquid in nos a Christi iustitia derivatum: sic Ioan. 1. De plenitudine eius omnes nos acce- pimus gratiam pro gratia. Eph. 4. Cuicuique nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi: per hanc autem gratiam di- cimur, ad Titum, cap. 3. renovari spiritu mentis nostrae: Ioan. 1. renasci in filios Dei: ad Gal., 2. vivificari in Christo. Rom. 5. ac- cipere in nobis Spiritum sanctum, in quo clamamus Abba Pater:

1. Cor. 6. per quem abluiimur, iustificamur. Quae omnia aperte declarant hominem iustificari coram Deo per gratiam inhaerentem; renovari enim, renasci et vivificari per aliquid, est rem illam interius existere; nemo namque renovatur, nascitur et vivit formaliter per vitam, qua sit in aeterna: nemo formaliter abluitur per munditiam alterius.

Probatur eadem assertio illis sanctorum Patrum auctoritatibus in primae quaest. conclus. 1. praecedentis disputationis laudatis. Quibus nunc omissis, unicum profero S. Augustinum, quem falso sibi patroci- nantem haeretici mentiuntur: Sanctus enim ille Doctor plurimis locis aperte declarat nos iustificari per iustitiam, non quae in Deo sit, aut Christo, sed quae nobis inexistat: sic maxime loquitur lib. De Spiritu et littera, cap. 9. ubi explicans hunc Apostoli textum Romanorum 3. Iustitia Dei manifestata est, ait: Non dicit iustitia hominis, vel iu- stitia propriae voluntatis, sed Iustitia Dei, non qua Deus iustus est, sed qua induit hominem, cum iustificat impium. Quod utique repetit cap. 11. 18. et 32. ubi explicans illud Romanorum 5. Charitas Dei diffunditur in cordibus nostris, ait: Non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos: sicut iustitia Dei qua iusti eius munere ef- ficimur; et Domini salus, qua nos salvos facit, et fideles Iesu Christi, qua nos fideles facit. Haec est iustitia Dei, quam non solum docet per legis praeceptum, verum etiam dat per Spiritus donum.

Probatur denique ratione Theologica: ea ratione dicimur iustifi- cari per Christum, qua inquinari per Adamum: at non inquinamur dumtaxat per imputationem peccati Adami: sed quia revera in ipso tamquam in capite peccavimus omnes, quo fit, ut peccatum originale singulis Adami posteris inexistat, et eos per modum maculae afficiat: igitur nec per Christi iustitiae imputationem iustificamur. Maior con- stat ex antithesi illa celebri, quam Rom. 5. instituit Apostolus inter veterem et novum hominem, Adamum videlicet et Christum. Sicut enim, inquit, per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem vitae.

Maior pariter vera apparet ex iis, quae diximus de peccato originali in quinto volumine, in quo probavimus originale peccatum revera singulis Adami posteris inexistere, non alia ratione, quam quia omnes in eo, tamquam in totius naturae humanae capite ac stipite, pecca- verunt.

Secundo, nulla forma intrinsece ac formaliter denominat subiectum, cui non inhaeret. Albedo namque, verbi gratia, non potest denominare parietem album, cui non inhaeret: sed id, quo dicimur iusti, est forma per quam efficimur formaliter iusti, non enim tales dicimur dumtaxat per denominationem extrinsecam; igitur eam ap- pellationem sortimur ab aliqua forma nobis inexistente, et subinde tales non denominamur per illam iustitiam, quae in Deo, vel Christo residet.

Tertio denique, iustitia illa qua formaliter dicimur iusti, capax est intensionis et remissionis, iuxta illud secunda Petri 3. Crescite in gratia: et Apocalypsis ultimo: Qui iustus est iustificetur adhuc; quam utique veritatem aperte demonstravimus in Disputatione praece- denti: sed neque iustitia Dei, neque iustitia Christi suscipere possunt magis et minus: ergo necessum est, ut iustificemur per iustitiam nobis inexistentem, qua sit capax remissionis et intensionis.

Obiiciunt 1. Haeretici varios Scripturae textus, quos suo errori aperte patrocinari falso autumant. Primo quidem proferunt illud ad Romanos 4. Credenti autem in eum, qui iustificat impium, reputatur fides ei ad iustitiam secundum propositum gratiae Dei, idest, acce- ptatur a Deo fides eius, qua credit iustitiam Christi ad se pertinere, et sibi per divinam misericordiam imputari: qua interpretatio videtur esse genuina, et maxime conformis menti Apostoli, qui isto capite iustitiam undecies appellat imputationem.

— Nego hanc esse mentem sancti Apostoli; imo contrarium ex codem capite apparet; ibi namque probat Abraham iustificatum fuisse non ex operibus, sed ex viva, et perfecta fide in Deum, quae ipsi reputata, hoc est deputata fuit ad iustitiam; quia contra spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium: nemo autem dixerit fidem Abrahae, per quam iustificatus fuit, externum quiddam fuisse; subindeque Apostolus ibi excludit iustificationem, quae fieret per imputationem alicuius externi.

Respondeo 2. Distinguo antecedens: fides credentis in Deum illi re- putatur ad iustitiam dispositive, concedo: formaliter, et actu, nego. Fateor equidem, quod mediante fide actuali, de qua ibi sermonem facit Apostolus, veluti dispositione quadam, possit homo seipsum ad iustitiam praeparare: ita quod ipsa fides ei deputetur tamquam medium ad fidem assequendam; ipsa quoque iustitia Christi imputatur illi per modum causa moralis et meritoriae ipsius iustificationis; sed non inde sequitur, iustificari quemquam per solam imputationem iustitia Christi per fidem apprehensae.

Obiiciunt 2. Illud ad Rom. 5. Sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per unius obedientiam iusti constituuntur multi; ergo et iusti per iustitiam Christi sibi imputatam. — Respondeo, Apostolum illis verbis nihil aliud intendere, quam quod sicut Adamus per suam actualem inobedientiam fuit causa meritoria, ut omnes, qui ex illo nascerentur, contraherent peccatum originale, ita Christus obedientia sua fuit causa meritoria, ut omnes, qui illi inferuntur tamquam membra capiti, et ex illo renascuntur, et adoptantur in filios Dei, fiant iusti propter ipsius merita sibi communicata. Quapropter verbis antecedentibus dixit Apostolus: sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic per unius iustitiam, in omnes homines in iustificationem vitae. Quibus verbis docet Apostolus eo modo per unius obedientiam iustos constitui multos, quomodo multi constituuntur peccatores per unius inobedientiam: at quando dicit Apostolus per unius inobedientiam multos constitui peccatores, sensus non est, quod sint peccatores dumtaxat extrinsece et imputative, sed intrinsece et inhaerenter, maxime in sententia Calvinistarum, qui constituunt originale peccatum in rebellione carnis et concupiscentia: ergo a pari, quando dicuntur per unius obedientiam iusti constituti multi, sensus non est, quod sint iusti dumtaxat per iustitiam imputativam, sed per internam atque inhaerentem.

Obiiciunt 3. Illud 1. Corinth. 1. Christus factus nobis sapientia a Deo, et iustitia, et iustificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est: qui gloriatur, in Domino glorietur: igitur alia non est nobis iustificatio et sanctificatio, quam ipsa Christi iustitia, alioquin liceret aliunde, quam in Domino, gloriari. — Distinguo antecedens: Christus factus est nobis iustitia et sanctificatio effective et meritorie, quia de plenitudine eius accepimus, concedo: formaliter, nego. Saepius enim in Scriptura, causa appellari solet nomine effectus, quo loquendi modo Psal. 26. dicitur: Dominus illuminatio mea et salus mea; quia est causa salutis et illuminationis: igitur Christus dicitur nostra iustitia et redemptio, eo quod sit causa nostrae iustitiae et redemptionis. Quod utique patet ex eodem textu, quia Christus dicitur factus esse nobis iustitia, sicut dicitur factus nobis sapientia: at non est nostra sapientia eo sensu, quod simus sapientes per eius sapientiam formalem, quae nobis imputetur: ergo neque est iustitia nostra eo sensu, quod eius iustitia nobis imputetur.

Obiiciunt 4. Illud 2. ad Corinth. 1. Deus qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos efficeremur iustitia Dei in ipso: ex quo sic argumentantur: eodem modo efficimur iustitia Dei, quo Christus peccatum factus est: atqui Christus factus est tantum peccatum per imputationem peccati nostri: ergo efficimur iustitia Dei per imputationem tantum iustitiae Christi. — Distinguo maiorem huius argumenti: eodem modo efficimur Dei iustitia, quo Christus peccatum factus est, quantum ad aliquid, concedo: quantum ad omnia, nego. Comparatio enim in omnibus non quadrat; similitudo autem in hoc dumtaxat valet, quod Christus factus sit peccatum, hoc est hostia pro peccatis nostris, peccatum enim interdum in Scriptura hostiam pro peccato significat, iuxta illud Osee 1. ubi de Sacerdotibus dicitur: Peccata populi mei comedent, idest oblata pro peccatis: nos vero fiamus iusti per illius iustitiam meritorie, et effective: dissimilitudo vero in eo est, quod Christus extrinsece tantum factus sit peccatum, quia revera peccator esse non potuit: nos vero intrinsece fiamus iusti, qui aliter esse non possumus.

Obiiciunt 5. Illud Ephes. 4. Induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate veritatis: sed induere Christum nihil aliud est, quam ipsius iustitiam et merita nobis applicare ad tegendam nostram nuditatem, ut inde reputemur iusti, sicut Iacob induit vestes Esau, ut primogenitus reputaretur. — Nego hunc esse Apostoli sensum; induere enim Christum nihil aliud est, quam fieri Christo similes, eiusque gratiam et virtutes participare, ita ut intrinsece simus iusti et sancti, sicut ipse intrinsece iustus et sanctus est: sicut enim non dicitur aliquis induere vestem alterius, nisi textus illius corpori applicetur modo illi accommodato, ita non vere induimus iustitiam Christi, nisi ipsa vere, et realiter animae nostrae applicetur. Cuius utique interpretationis veritas probatur 1. ex eodem Apostolo: eo enim modo dicit nos induere novum hominem, quo exuimus et expoliamus veterem, ut docet ad Col. 3. his verbis: Expoliantes veterem hominem cum actibus suis, et induentes novum, etc. Atqui exuere veterem hominem est deponere interna vitia et peccata, quibus eramus maculati et infecti: ergo a contrario, induere novum est induere Christi mores et virtutes vitiis illis et peccatis oppositos, ut exponunt sancti Patres, maxime Chrysostomus in Epist. ad Rom. ad cap. 13. n. 14. Induimini Dominum Iesum Christum, ubi sic ait: Induere Christum, est omnem simul in universum virtutem habere. Et alibi ait, idem esse, ac undique in nobis per sanctimoniam et consuetudinem Christum conspicuum esse: homo enim indutus id esse videtur quod indutus est: appareat itaque in nobis Christus. Et Hieron. in cap. 1. ad Ephes., n. 23. ad illa verba: Induite novum hominem, sic habet: Qui igitur conversationem illius imitari potest, et universas in se exprimere virtutes, ut sit mansuetus, sicut ille fuit mansuetus, et humilis corde: et ponat animam suam pro amicis suis, sicut ille posuit pro ovibus suis: verberatus non respondeat, maledictus non maledicat, sed vincat in humilitate superbiam: iste indutus est novum hominem, et dicere potest cum apostolo: Vivo ego, iam non ego: vivit vero in me Christus. Et similiter alii Patres et Interpretes dicunt, induere Christum, nihil aliud esse, quam ornari Christi virtutibus, et talem esse, tum interius, tum etiam externa vita et professione, ut nos omnes ex illa velut ex veste Christi, servos esse agnoscant: sicut magnatum famuli dignoscuntur ex certo genere vestium, aut coloris illorum proprii et peculiaris.

Obiiciunt 6. Haec Apostoli verba ad Philip. 3. Omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam iustitiam, quae ex lege est, sed illam quae per fidem est, Iesu Christi. Unde concludit Calvinus, oportet propriam iustitiam pro delicto haberi ab eo, qui vult Christi iustitiam obtinere. — Respondeo, per haec verba iustitiam meam, quae ex lege est, intelligi iustitiam operum legis, quam ideo suam appellat Apostolus, quoniam ad eam per circumcisionem erat destinatus, ut alii Israëlitae. Hinc ei opponitur iustitia, quae est ex fide, quae nostra non est efficienter hoc est a nobis, tamquam a nobis, sed ex Dei dono, licet certum sit eam nostram esse subiective.

Obiiciunt 1. S. Ambrosium, lib. 1. De Iacob et vita beata, ubi nostram iustificationem explicat exemplo Iacobi sese occultantis ha- bitu, et vestitu sui fratris: Ut ibi, inquit, suo commodo aliena persona benedictionem acciperet; ita nos sub Christi primogeniti nostri fratris pretiosa puritate delitescimus, ut testimonium iustitiae a conspectu Dei iteramus.

— Respondeo 1. Praefatam sententiam in eo libro non re- periri, subindeque ementitam esse, et ab ipsis haereticis fabricatam, qui circa nullum etiam citant caput illius libri, ex quo sententia illa sit desumpta. Respondeo 2. Quod etsi vel sanctus Ambrosius, vel alius ex sanctis Patribus haec verba protulerit, tamen nihil ex eis contra nostram assertionem evinci potest: duplex enim distingui potest in nobis iustitia: altera qua formaliter iustificamur, et ex peccatoribus evadimus iusti: altera qua Deo satisfacimus pro culpa, et poenis ob illam debitis. Cum autem sancti Patres dicunt Christi iustitiam nobis imputatam repraesentari per Iacob delitescentem sub vestibus fratris sui Esau, ut Patris benedictionem acciperet, loquuntur de iustitia non formali, sed satisfactoria; quatenus nempe Christus Dominus satisfa- ciendo pro nobis suo Patri erat sponsor noster; ita quod eius iustitia iure satisfactionis nobis applicetur, et censeatur quodammodo nostra, dum reconciliamur Deo formaliter per gratiam nobis inhaerentem, nec enim nostris operibus quantumlibet bonis satisfacimus Deo, nisi in quantum illa innituntur satisfactioni Christi.

Obiiciunt 2. Sanctum Bernardum, Sermone 61. in Cantica ita lo- quentem: Numquid iustitias meas cantabo? Domine memorabor iusti- tiae tuae solius: ipsa enim est et mea, nempe factus es tu mihi iustitia a Deo. Numquid mihi verendum, ne non una ambobus sufficiat? non est pallium breve quod secundum Prophetam non possit operire duos.

— Respondeo, sanctum Bernardum Christi iustitiam vocare suam meri- torie, et non quasi per iustitiam Christi formalem sibi imputatam iustus sit. Solutio evidens est ex antecedentibus et consequentibus: ibi nam- que S. Bernard. docet, nostrum meritum inniti meritis Christi Do- mini: Meum, inquit, proinde meritum miseratio Domini: non plane sum meriti inops, quamdiu ille miserationum non fuerit: quod si mi- sericordiae Domini multae, multis ergo in meritis sum. Et paulo post subiungit verba in obiectione posita. Hinc quemadmodum iuxta S. Ber- nard. ibi meritum Christi Domini non est nostrum formaliter, sed aliud omnino distinctum, dicitur tamen nostrum ratione sui effectus et com- modi, quatenus cedit in nostrum bonum, utpote cui nostrum meritum innititur; ita etiam ut omnia apud eum S. Bernard. sibi correspon- deant, iustitia Christi Domini est nostra, non quidem formaliter, sed effectu; quatenus formalis nostra iustitia illi innititur, et est aliquis novus effectus meritorius. Et certe agnovit Bernardus clarissimis verbis iustitiam inhaerentem, quando Sermone 5. in illud: Credidi, etc. di- stinguit triplicem iustitiam: unam Dei rectam, puram, firmamque; se- cundam Angelorum puram, rectam, sed non firmam, quia Deus etiam in Angelis suis reperit pravitatem: tertiam denique hominum post lapsum, non puram propter admissa peccata venialia, non firmam, quia potest homo ab illa discedere, sed rectam.

Obiiciunt 3. Iustitia, qua Deo debemus esse grati, debet esse per- fectissima, et omnibus suis numeris absoluta, maxime vero carere admixtione cuiuslibet vitii: sed iustitia quae ex nobis esset, quaecumque foret illa, semper esset admixta vitiis, et plurimis defectibus laboraret: nam, inquit Isaias, cap. 64. Facti sumus ut immundus omnes nos, et quasi pannus menstruatae universae iustitiae nostrae. Igitur ut per iustitiam simus Deo accepti, oportet ut Christi iustitia veluti pallio pretiosissimo tegamur.

— Respondeo 1. Negando minorem, nam ex plurimis sacrae Scripturae contextibus patet homines iustos propriis suis operibus cum gratiae auxilio factis Deo esse gratos, et acceptos, et invenisse gratiam in conspectu Domini, subindeque falsum est ho- mines propria iustitia Deo esse ingratos, et odiosos. Respondeo 2. Duplicem distingui posse perfectionem in ipsa iustitia: essentialem unam, accidentalem alteram. Prior consistit in ipsa essentia iustifica- tionis, nempe in adhaesione et informatione gratiae sanctificantis, quae nostram afficit animam, et illustrat: posterior vero consistit in eius intensione, quoad gradus perfectiores accidentarios; qui autem habet iustitiam secundum priorem perfectionem, licet careat magna inten- sione illius, et aliis accidentariis perfectionibus, non propterea desinit habere illam formaliter; sicut qui habet calorem in minori gradu, re- vera est calidus, nec aliquid frigoris habet. Quantum ad Prophetam, ⟦illegible: …⟧ cum esse intelligendum vel de iustitia legali, quae apud Iudaeos tunc temporis erat omnino labefactata, vel de iustitia deperdita per iniquitates, et publica ac manifesta Iudaorum scelera, cuius quidem iustitiae iacturam luget Propheta: non autem eius sensus est, quod iustitiae, quibus revera homines iusti sunt, aliquid iniquitatis habeant.