Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

QUOMODO GRATIA NECESSARIA SIT AD SERVANDA PRAECEPTA.

Notandum 1. Praecepta divina (quantum ad praesens attinet) duplicis esse generis; quaedam enim sunt naturalia, quae lumine naturali cognosci possunt, et duabus Decalogi tabulis continentur; illaque comprehendunt observantiam, vel erga Deum, vel proximum: quaedam vero sunt supernaturalia, quae, supposita hominis elevatione et ordinatione ad finem supernaturalem, necessaria ipsi praescribunt media, et ad ea applicanda hominem obligant, quatenus finem illum possit assequi, qualia sunt praecepta de tribus virtutibus Theologicis exercendis, necnon et ea, quae ad Sacramentorum frequentationem, administrationem, et dignam receptionem spectant: supposito enim quod homo sit ordinatus ad finem supernaturalem consequendum, ex Dei praecepto tenetur virtutum supernaturalium actus elicere, et sacramenta frequentare. — Controversia autem non movetur inter Theologos de praeceptis supernaturalibus: certum enim est ea non posse servari sine gratiae auxilio: sed difficultas est de praeceptis legis naturae, circa cuius quaestionem multitarium variant Auctores. Quidam enim contendunt omnia illa praecepta servari posse ab homine lapso secundum substantiam; non vero secundum modum, absque gratia, idque constanter, et omni data occasione, modo non urgeat gravissima tentatio. Aliqui vero censent hominem lapsum posse quidem omnia mandata legis naturae observare, pro brevi tempore, idque negative tantum, quando videlicet intra breve illud tempus nihil occurrit quod nos moveat ad agendum contra praeceptum negativum. Alii denique putant hominem in statu naturae lapsae constitutum nullatenus posse absque gratiae auxilio aliqua mandata legis naturae sic servare, ut in eorum observatione, etiam quoad substantiam, non peccet non apponendo circumstantiam finis, quem Legislator intendit.

Notandum 2. Observationem praeceptorum duplicem esse: alia enim est quantum ad substantiam operis, alia vero quantum ad intentionem et modum imperantis. Praecepta dicuntur observari quantum ad sub1| 2|-tantiam, dum scilicet homo exequitur id quod praescriptum est propter honestitatem et honestatem actus: dicuntur vero servari quantum ad modum imperantis, quatenus fiunt eo modo, quo Deus praescripsit, ut nempe illa praecepta serventur ex charitate, et operantem ordinent ad vitam aeternam. Qua utique distinctio adeo certa est, ut S. Pius V. in B. s. Pontifice conquerit damnatam esse hanc Baïi: altero modo quantum ad praeceptorum operum substantiam tantum: altero quantum ad certum quemdam modum, videlicet secundum quem valeant operantem perducere ad regnum caelorum, hoc est ad modum meritorum, commentitia. et explodenda. Facit autem homo id quod praecipitur quantum ad substantiam operis, quando praeceptum implet propter finem operis, et illius honestatem: facit autem quantum ad modum, quando rem praeceptam exequitur propter finem, propter quem Legislator intendit illam fieri. — Certum est autem nec praecepta supernaturalia quoad substantiam, neque etiam naturalia quoad modum servari posse sine gratiae auxilio, ut constat ex Canone 5. Concilii Carthaginensis: ubi anathema dicitur ei qui asseruerit hominem sine gratia posse implere divina mandata; necnon ex Concilio Arausicano, Canone 23. his verbis: Suam voluntatem homines faciunt, non Dei, quando id agunt, quod Deo displicet: quando autem ita faciunt quod volunt, ut digne serviant voluntati, quam ei colentes agant quod agunt, illius tamen voluntas est a quo praeparatur, et iubetur quod colunt. Et Canone 25. definitur, Deum nobis fidem, et amorem sui prius inspirare, ut cum ipsius adiutorio quae sibi sunt placita implere possimus. Quae utique decreta maxime de observantia praeceptorum supernaturalium quoad substantiam, necnon et quantum ad modum intelligenda sunt. Unde superest tantum difficultas, an citra gratiae auxilium illa praecepta servari possint, quantum ad substantiam operis. 3| 4|Notandum 3. Observationem praeceptorum, quantum ad substantiam adhuc spectari posse dupliciter: nempe vel collective, pro omnibus scilicet praeceptis generatim spectatis, vel tantum distributive, pro aliquo praeceptorum sigillatim et seorsim ab aliis considerato. Rursus, illa praeceptorum observatio quoad substantiam, vel spectatur praecise ut apprehenditur tantum opus ipsum factum cum suis circumstantiis intrinsecis, et ad eius honestatem et integritatem moralem spectantibus: vel quatenus apprehenditur cum carentia circumstantiae extrinsecae finis operantis, quem legislator intendit, quemque ipse operans in illa praeceptorum impletione attendere debet. 5| 6|Conclusio prima. — NON POTEST HOMO SOLIS ARBITRII LIBERI VIRIBUS, ET ABSQUE GRATIAE AUXILIO, OMNIA LEGIS NATURAE PRAECEPTA SERVARE COLLECTIVE, NEC SECUNDUM SUBSTANTIAM OPERIS, NEC SECUNDUM MODUM IMPERANTIS, Haec est communis inter Catholicos contra Pelagianos: eamque tuetur Subtilis Doctor in 2. dist. 28. num. 3. ubi respondens obiectioni, quod Gentiles ex Apostolo ad Romanos dicuntur servare legem naturaliter. ait: Gentiles potuerunt iuste vivere servando legem naturae, et tum ipsi facti sunt sibi ipsis lex: idest per legem naturae scriptam in cordibus eorum, interius direxerunt se recte vixisse sicut Iudaei per legem scriptam: sed isti non vere vixerunt sine gratia, quia gratia potuit esse in eis, supposita hypothesi absque observatione legis Mosaicae. Hinc apparet quantum hallucinentur quidam recentiores Thomistae, dum asserunt Subtilem Doctorem docuisse omnia legis naturae praecepta solis liberi arbitrii viribus servari posse; cumque ideirco Pelagiani erroris audacius in- simulent.

Probatur insuper Conclusio: primo quidem ex sacra Scriptura, illis omnibus videlicet locis, quibus Apostolus significat legem Mo- saicam infirmam, imbecillem, impotentem, ac insufficientem ad iusti- ficandum: imo concludentem hominem arctius sub peccato: Quia, in- quit Romanorum 7. occasione accepta peccatum operatum est in me omnem concupiscentiam: Sine lege enim peccatum in me mortuum erat: sed cum venisset mandatum, peccatum revixit. Quod utique hac eleganti similitudine explicat S. Augustinus, lib. De Spiritu et Lit- tera, cap. 1. Simul. inquit, ac si aquae impetus si in unam partem non esset influere, elementior fit obice posito, cuius motum cum sensit, ma- iore cumulo praecipitatus vehementius per prona prorolitur: nescio quo enim modo haec ipsum, quod concupiscitur, fit iucundius cum ve- tatur. Unde ibidem Apostolus ait: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et raptivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Et postmodum quaerens: Quis me liberabit de cor- pore mortis huius? Respondet: Gratia Dei per Dominum nostrum Ie- sum Christum. Quibus significat gratiam Dei necessariam esse, ut prae- ceptum non concupisces impleatur.

Probatur eadem veritas ex Concilio Carthaginensi, in quo, ut con- stat ex Synodica ad Innocentium, damnati sunt Pelagiani asserentes; quod Deus talem hominis instituit, creavitque naturam, quae per pro- priam voluntatem legem Dei possit implere, sive naturaliter in corde conscriptam, sive in litteris datam. Lex enim naturalis significatur per legem in corde naturaliter conscriptam. Similiter ex altero Carthagi- nensi Canone 5. anathema dicitur ei, qui asseruerit hominem sine gratia posse implere divina mandata: suamque doctrinam confirmat ex illo Christi Ioannis 15. Sine me nihil potestis facere. Concordat Arausicano 2. Canone 25. his verbis. Suam voluntatem faciunt homines, non Dei, quando id agunt, quod Deo displicet: quando autem ita fa- ciunt, quod velint ut divinae serviant voluntati, quamvis velentes aiunt, quod agunt, illius tamen voluntas est, a quo praeparatur et iubetur quod velunt. Si autem possent homines legem naturae sine gratia ser- vare, divinae servirent voluntati absque gratia, quod ibi damnat. Et Canone 25. definitur Deum nobis fidem et amorem sui prius inspi- rare, ut cum ipsius adiutorio, qua sibi sunt placita, implere pos- simus.

Probatur tertio, ex SS. Patribus, maxime vero ex S. Augustino, qui passim in omnibus operibus contra Pelagianos editis, praesertim libro De Spiritu et Littera, totus est, ut ostendat legem servari non posse sine gratia. Unde cap. 10. eiusdem libri, profitetur diserte iu- stum credere nullo modo posse infirmitati suae ad implenda, qua ta- ctorum lex iubet, nisi divina gratia subveniat. Hinc libro De Gratia Christi, cap. 3. Quisque enim, inquit, aliud est lex, aliud est gratia, ut lex non solum nihil prosit, verum etiam plurimum noceat, nisi e- iuvet gratia, et haec ostendatur legis utilitas, quoniam quos fecit prae- varicatione reos, eget fugere ad gratiam liberandas, et ut concupis- centias malas superent adiurandos: iubet namque magis quam iuvat, do- cet morbum esse, non sanat: immo eo potius, quod non sanatur, egetur, ut attentius, et sollicitius gratiae medicina quaeratur. Et Sermone 13. De Verbis Apostoli, cap. 2. Data est lex, ut inveniret se homo, ut non morbus sanaretur, sed ut praegravescente morbo crescendo medicus quaereretur. — Subscribit S. Prosper, libro Contra Collatorem, cap. 1. Ecce, inquit, potest, ne quid mali fiat, iubere: a malo autem non po- test liberare. Notum facit mandatum, sed obediendi non praestat effe- ctum, nisi quod est occidens per imperium litterae, fit vivificans per spiritum gratiae. Adstipulatur etiam S. Fulgentius, lib. De Predesti- natione, cap. 20. Lex, inquit, sine gratia ostendere potest reatuum culpam, non sanare: vulnera monstrat, medicamina non ministrat: ut autem legis impleatur praeceptum, gratia ministrat operationem: ut sic lex revelat cuncta, gratia fert indulgentiam: legis est igitur, quod peccata cognoscimus, gratiae, quod emendamus... naturae itaque vitio ra- tium est, ut homo peccet. legis auxilium, ut homini praeceptum, quod ignorat, demonstret: gratiae autem donum est, ut hominis vitium sanet, quod sibi culpa intulit, et legis agnitio cumulavit.

Suadetur etiam ratione; homo namque lapsus gravioribus ut plu- rimum tentationibus commovetur, dum lex naturalis obligat, et diris concupiscentiarum motibus ac stimulis ab eius observantia retrahitur: sed (ut dicemus infra) non potest homo graves tentationes superare absque gratiae beneficio: ergo nec omnia legis naturae praecepta adim- plere: Deinde, ad omnem legem adimplendam desideratur summum propositum nusquam peccandi: nec illam legem quavis data occasione transgrediendi. alioqui sapissime ab illa deflectet: sed tale propositum firmari non potest propter ingruentes undique tentationum illecebras ad bonum sensibile vetitum allicientes, nisi divinae gratiae auxilio ful- ciatur: ergo tale auxilium ad legis observantiam requiritur. Tunc demum, ut servaretur ex integro lex naturae, oporteret hominem propriis vi- ribus nusquam peccare: sed id insigne est gratiae beneficium: nam, inquit Doctor in 2. dist. 28. n. 1. Liberum arbitrium non potest ex se cavere omne peccatum mortale pro statu isto, quia anima sine gratia aliquo peccato maculatur, vel originali vel actuali, a quo non liberatur, nisi per gratiam. Subindeque ea seclusa non possunt omnia praecepta observari.

Obiicies 1. S. Apostolus ad Romanos cap. 2. dicit quod gentes, quae legem non habent, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt: ergo possunt naturae viribus legis praecepta observari. — Distinguo conse- quens: possunt aliqua, et pro modico tempore, ubi non adsunt graves occasiones ab illa observatione remolventes, concedo: possunt omnia voluntate constanti, et quavis data occasione, nego.

Obiicies 2. Illud Deuteronomii 5. Mandatum, quod ego praecipio tibi hodie, non est supra te: ergo eius observantia vires naturales non excedit. — Respondeo, legem non esse supra hominis captum ratione cognitionis, quia videlicet notitiam illius non oportet petere a regi- nibus longinquis, concedo: ratione illius observantiae, nego. Faver autem huic distinctioni sequens textus, neque procul positum est, nec in caelo situm, etc.

Obiicies 3. Sed Ecclesiastici 15. Si volueris mandata observare, con- servabunt te. — Respondet S. Augustinus, lib. De Gratia et Libero arbitrio, cap. 16. Certum est, inquit, nos mandata servare si volu- mus: sed quin praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est, ut tantum velimus, quantum sufficit, ut colendo faciamus. Certum est nos velle cum volumus: sed ille facit, ut velimus bonum, de quo di- ctum est, quod paulo ante posui, praeparatur voluntas a Domino, de quo dictum est: a Domino gressus hominis dirigentur, et viam eius volet: De quo dictum est. Deus est qui operatur in vobis, et velle, et perficere. Certum est nos facere cum facimus, sed ille facit, ut facia- mus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit Ezechiel 36. Fa- ciam ut in iustificationibus meis ambuletis, et iudicia mea observetis, et faciatis.

Obiicies 4. Plurimi absque gratiae subsidio leguntur in sacra Scri- ptura Dei mandata observasse: ergo haec ita servari possunt. Probatur interim. Primo, namque Cyrus, a gratia fidei alienus, legem natu- ralem servabat: ei siquidem dixit Deus Isaiae 44. Omnem voluntatem meam complebis. Et cap. 46. Eum nominat virum voluntatis suae. Insuper Matthaei 19. quidam princeps nondum fide Christi et doctrina imbutus, ab ipso audiens: Si vis ad vitam ingredi, serva mandatum, respondit: Omnia haec custodivi a iuventute mea. Denique Apostolus ad Philippenses 3. de se loquens, cum nondum esset ad Christi fidem conversus, testatur quod secundum iustitiam, quae ex lege est, con- versatus fuerit sine querela in lege. Hoc est, ex integro, et sine illa reprehensione observasse: ergo, etc. — Respondeo primo, Cyrum vo- luntatem Dei conplevisse, non quantum ad observationem praecepto- rum legis naturalis, utpote cum fuerit idololatra, sanguinarius, et aliorum regnorum depraedator ac invasor, ut constat ex eius historia, et recte advertit S. Hieronymus in primum caput Zachariae: sed ideirco dicitur voluntatem Dei complevisse, quia fecit, quod ipsi iussum fuerat a Deo, nempe ut Israeliticum populum a captivitate solveret, et templum ac civitatem Ierusalem ex integro restaurari curaret. Quod quidem genus voluntatis divinae servari potest a quolibet impio; ea quippe ratione daemones, hominum damnatorum tortores, dici possunt voluntatem Dei implere. Ad secundum respondeo, principem illum vel illustratum fuisse divina gratia in servandis praeceptis, cum aliunde Iudaeus esset, et ex populo Dei, sicque non est dicendus propriis viribus legem im- plevisse; vel, quod probabilins est, larvato dumtaxat et hypocrito animo videbatur legem servare, quod utique verum apparet ex illa nimia suis divitiis adhaesione; notat siquidem sacer textus, quod cum Christus Dominus ei suasisset, ut venderet omnia quae habebat in proprietate et dominio, ac eorum pretium pauperibus erogaret; his ille auditis contristatus est, quia dives erat valde, ut narrat S. Lucas. cap. 18.; illa autem nimia in divitias propensio, peccatum erat contra legem naturam. radix enim malorum est cupiditas. Ad tertium autem dico, ideo Apostolum dixisse se conversatum fuisse sine querela in Iudaismo, quod Iudaico more probe vixerit, abstinens se ab actio- nibus manifestam Dei vel proximi iniuriam continentibus; qualia sunt periuria, homicidia, adulteria, et caetera aperta crimina, quae lex pro- hibet: non autem significare vult Apostolus, se prorsus innocentem fuisse; nam primae ad Timotheum primo, dicit se fuisse blasphenum et contumeliosum, appellatque se primum, hoc est praecipuum pecca- torum: et ad Titum 3. Eramus enim, inquit, aliquando, et nos insi- pientes, increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis.

Obiicies 5. Nemo tenetur ad impossibile: nam, inquit Sanctus Au- gustinus, lib. De Natura et Gratia, cap. 43. Deus impossibilia non iubet: sed hominum quilibet, etiam Gentilis, obligatur ad universam legem implendam: ergo ipsam servare potest.

Distinguo maiorem: nemo tenetur ad id, quod est impossibile ab- solute et simpliciter, concedo: quod est impossibile secundum solita- rias naturae vires, sed possibile fit cum divino auxilio, nego: sic enim S. Augustinus solvit simile argumentum Celestii, lib. De Perfectione iustitiae, cap. 2. ubi cum sibi ex Caelestio obiecisset: Quodcumque pec- catum est, vel quod vitari potest, vel quod vitari non potest: si quod vitari non potest, peccatum non est: si quod vitari potest, potest homo sine peccato esse, quod vitari potest: nulla enim ratio, vel iustitia pa- titur saltem dici peccatum, quod vitari nullo modo potest. Quod argu- mentum, ut solvat S. Augustinus, ait: Respondemus vitari posse prae- ceptum, si natura vitio sanetur gratia Dei per Iesum Christum Do- minum nostrum; in tantum enim sana non est, in quantum, id quod faciendum est, aut caecitate non videt, aut infirmitate non implet. Quam utique solutionem explicat hac eleganti similitudine capite se- quenti: Cum videmus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus, debet homo iste esse sine claudicatione, et si debet, potest: nec tamen cum vult continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus, et medicina adiuverit voluntatem. Et infra ait: Consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit, medicinam requirat ad sanandam peccati vulnierationem. — Inde cap. 43. lib. De Natura et Gratia, et ex eo Concilium Tridentinum, Sessione 6. cap. 11. Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet, et facere quod possis, et petere quod non possis, et adiurat ut possis.

Conclusio secunda. — Non implentur omnia legis na- turae praecepta, nisi requiritur absolute gratia sanctificans, sed tantum ex ordinaria Dei dispositione.

Probatur prima pars: nihil impedit observationem praeceptorum naturalium, praeter ignorantiam, qua est in intellectu, et infirmita- tem, qua est in appetitu, ut docet Sanctus Augustinus, lib. 2. De Remissione peccatorum, cap. 17. ubi ait: Nolunt homines facere quod iustum est, sive quia nesciant an iustum sit, sive quia non delectat: tanto enim quidque vehementius volumus, quanto certius, quam bonum sit, novimus, eaque delectamur ardentius. Ignorantia igitur et infirmitas vitia sunt, quae impediunt voluntatem, ne moveatur ad faciendum opus bonum, vel ab opere malo abstinendum. Ut autem innotescat quod la- tebat, et suave fiat quod non delectabat, gratiae Dei est, quae humanas adiuvat voluntates: atqui ut innotescat bonum quod latet, et suave fiat quod non delectat, sufficit actualis gratia sanans ab ignorantia et infirmitate, etiamsi non sanet a peccato: ergo absolute, et ex naturae rei non requiritur gratia habitualis, sed sufficere posset actualis ad servanda omnia naturae legis praecepta.

Secunda pars probatur, nempe quod gratia habitualis sive sancti- ficans necessaria sit ex ordinatione Dei ad servandam ex integro le- gem naturalem. Probatur, inquam; primo ex modo loquendi Scripturae sacrae designantis hominum inconstantiam et infirmitatem ad quod- libet bonum, nisi divino spiritu firmetur, sublimetur, et roboretur. Hinc Psalm. 35. De Peccatoribus, dicitur: Via illorum tenebrae, et lu- bricum, et Angelus Domini persequens eos. Quibus significatur neces- sum esse, ut aliquando homines aberrent, offendant, et praecipites ruant in peccatum; non secus, ac qui per lubrica, et in tenebris ambulant, nisi solvatur peccatorum caligo per irradiantem gratiae sanctificantis lucem. Huc spectat etiam illud Ecclesiastici 27. Qui non in timore Domini continet se; cito corruet domus eius. Thren. 1. Peccatum peccavit Hieru- salem propterea instabilis facta est. Isaia 57. Abscondi a te faciem meam, et indignatus sum: et abiit vagus in via cordis sui. Et postea: Impii quasi mare fervens, quod quiescere non potest, et redundans flu- ctus, qui in conculcationem, et lutum.

Probatur secundo, ex SS. Patribus, Chrysostomo docente quod, Sicut navi gubernaculo carente, non quo vult vadit, sed quo tempestas impellit: ita homo gratia Dei destitutus in praecipitia peccatorum de- fertur. Consentit S. Augustinus, lib. De Catechizandis rudibus, cap. ul- timo, ubi docet eum non implere legem, nisi qui divinum acceperit Spi- ritum Sanctum, Patri, Filioque coaeternalem. Et libro De Spiritu et Littera, c. 26. ubi ait: Cum dictum est, factores legis iustificabuntur, quid aliud dictum est, quam iustificabuntur? factores enim legis iusti sunt. S. Gre- gorius 22. Moralium, cap. 12. Peccatum, quod per paenitentiam mox non deletur, suo pondere ad alia trahit. Ergo non potest diu peccator cum quavis actuali gratia in praeceptorum observantia permanere: su- bindeque ad perseverantem et constantem naturae legis impletionem necessum est, quod homo peccatum exuat: sed non potest de via or- dinaria peccatum elui, nisi per gratiam habitualem et sanctificantem: ergo haec necessaria est ad implenda legis naturalis praecepta.

Dices: Habitus non est necessarius, nisi ad actus sibi proprios, v. gr. habitus temperantiae ad actus temperantiae, et sic de caeteris: ergo charitas sive gratia sanctificans non requiritur ad actus virtutum naturalium. — Distinguo antecedens. Non requiritur per se, concedo: per accidens, et ratione impedimentorum removendorum, nego. Tem- perantia enim requiritur, ut actus iustitiae constanter exerceatur, im- pediendo videlicet ne voluptatibus corporeis ad prava homo alliciatur, et a iure cuique reddendo avertatur.

Dices 2: Si peccator non potest sine gratia habituali totam legem naturalem implere, quisque tenebitur confiteri statim, atque se cogno- verit mortali peccato infectum; sed consequens est contra communem Theologorum sententiam: ergo et antecedens. Probatur sequela ma- ioris; tenetur quilibet proximam peccandi occasionem vitare: at si homo existens in peccato, non possit totam legem naturalem implere, semper erit in proxima occasione peccandi; ergo, etc. — Nego seque- lam maioris: et eius probationis nego minorem: nam qui in peccato est, etsi non possit omnino, et per totam vitam abstinere a peccato, potest tamen aliquamdiu ab eo removeri cum auxiliis actualibus, etiam quando tentationes ingruunt; qui vero est in proxima peccandi occa- sione, ordinarie succumbit, statim atque illa occasio peccandi occurrit.

Dices 3: Si Fides, et gratia habitualis ex lege Dei ordinaria re- quireretur ad implendam totam legem naturalem, non posset ullus in- fidelis eam implere; quippe cum fide et gratia sanctificante careat; sed consequens est falsum; alioqui cum debeat illam legem implere, tene- retur ad impossibile: ergo, etc. — Respondeo: Iam in superiori conclu- sione tactum fuisse satis huic obiectioni. Nihilominus insuper. Distin- guo sequelam maioris: non poterit infidelis totam legem naturalem implere, quamdiu in infidelitate permanebit, concedo: si infidelitatem deseruerit, nego: nemo enim infidelis est, qui non habeat media, per quae perduci possit ad fidem, ut in progressu huius tractatus patebit.

Conclusio tertia. — Praeter gratiam habitualeM neces- sarIUM EST ETIAM AUXILIUM ACTUALE DEI AD SERVANDAM TOTAM LEGEM NATURALEM.

Probatur primo ex Scriptura sacra: nam Ioan. 17. Christus Domi- nus pro Apostolis suis iam iustis et mundis auxilium a Patre supplex exorat. Pater sancte, inquit, serva eos in nomine tuo: idest, auxilio tuo, ut interpretatur sanctus Chrysostomus Homilia 80. in Ioan.

Probatur similiter ex Concilio Carthaginensi, his verbis a Cele- stino ad Episcopos Galliae, cap. 5. relatis: Praeparatur voluntas a Do- mino, et ut boni aliquid agunt, paternis inspirationibus suorum ipse tangit corda fidelium: et Arausicano Canone 10. Adiutorium Dei, et renatis, ac Sanctis est semper implorandum, ut ad finem bonum per- venire, vel in bono possint opere perdurare.

Probatur tertio ex sententia summorum Pontificum: Primo qui- dem Innocentius primus rescripto ad Concilium Carthaginense ait: Adiutorio quotidiano nos egere, negare non possamus: hoc enim scit bene qui vivit, precamur ut melius sanctiusque vivamus, seu prava sen- tientibus a bonis avertimur, ut ad certam redeamus viam, eius auxilio plus egemus. Huic adde Coelestinum cap. 5. et 8. ad Episcopos Galliciae, Zosimum ad Universos urbis Episcopos. Felicem secundum Arausicani Concilii Canonum conditorem, et Bonifatium secundum eorumdem approbatorem.

Probatur quarto ex SS. Patribus: maxime vero S. Augustino, qui hanc veritatem pluribi inculcat, praesertim libro De natura et gratia, cap. 26. Ipse Deus, inquit, cum per mediatorem Dei et hominum hominem Iesum Christum spiritualiter sanat reatum, vel erigit mor- tuum, idest, iustificat impium, et cum ad perfectam maturitatem, hoc est, ad perfectam vitam iustitiamque perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque vivatur: sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanatus, nisi candore lucis adiutus, non potest cer- nere: sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterno luce iustitiae divinitus adiutetur, recte non potest vivere. Sanat ergo Deus non solum ut deleat quod peccavimus, sed ut prosit etiam ne peccemus. Et libro De libero arbitrio, cap. 6. explicans haec verba Canticorum. Quae est ista quae ascendit deserta incembens super fratrem suum? ait. Quando deserta est, nihil boni merebatur: iam ergo ut haec forte bene emineat, vel si super eum a quo dealbata est perseveranter incumbat: propter quod et ipse Iesus, super quem incumbit dealbata, dixit disci- pulis suis, Sine me nihil potestis facere.

Firmatur etiam haec veritas ratione. Primo quidem, licet gratia habitualis sanet animam totaliter in ordine ad culpam, non tamen sanat omnem infirmitatem ex peccato originali oriundam; ita quod diu perseverare possit in bono, et a malo deflectere, nisi divinitus adiuvetur; subindeque praeter illam gratiam habitualem, opus est etiam actuali ad illam infirmitatem sublevandam, et vanitatem restituendam ne corroborandam. — Deinde, constat iustos saepe in peccatum labi, dum Deus illis actuale auxilium denegat: unde David, Avertisti fa- ciem tuam a me, et factus sum conturbatus: ergo gratia habitualis ad vitandum peccatum, et praeceptum servandum non sufficit. — Denique, iusti debent grates Deo rependere pro quolibet opere bono, et eius operis Deo gloriam, et honorem adscribere, ac proinde opus illud Deum praecipuum habet Auctorem: talis autem non esset censendus, ni specialiter, et per auxilium particulare actuale ad illud opus bonum exercendum non concurreret: ergo Deus praeter gratiam habitualem, etiam concedit actuales homini iusto ad vitanda peccata, et praecepta adimplenda.

Obiicies 1. Canone 6. Concilii Milevitani seu Carthaginensis, in quo definitur gratiam Dei, qua iustificamur per Dominum Iesum Christum, non ad solam remissionem peccatorum quae iam commissa sunt, valere: sed etiam ad adiutorium, ut non admittantur: ergo non est opus gratia Dei actuali iustificato, ut legem Dei impleat. — Di- stinguo antecedens: quatenus gratia Dei, qua iustificamur, sumitur pro gratia habituali simul cum appendicibus suis, id est, cum auxiliis actualibus eam concomitantibus, concedo: quatenus praecise sumitur pro gratia habituali separata ab auxiliis actualibus, nego.

Obiicies 2. Deus ad hoc homini gratiam habitualem concedit, ut possit bene agere, et vitare peccata; ergo supervacaneum est aliud auxilium. Probatur antecedens: si per gratiam habitualem iustus non sit potens ad bene vivendum, non est potior eius conditio, nec maior virtus ad bonum quam peccatoris; siquidem peccator etiam cum gratia actuali potest interdum servare legem: sed consequens est absurdum; ergo et id unde sequitur. — Nego antecedens; similiter et maiorem illius probationis: iustificatus enim maiori virtute ac dispositione pollet ad servandam legem, quam peccator; tum quia nemo nisi iustificatus illam ex integro servare potest, tum quia gratia sanctificans sacra- mentalis habet annexum illi ius ad quaedam auxilia actualia, tempore, et data occasione concedenda, per quae universa lex naturae facile potest observari.