Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Notandum 1. Quod sicut ad actum fidei eliciendum duo concur- runt: unum quidem praesuppositive, et aliud formaliter, nempe pro- positio ac revelatio mysteriorum credendorum, et actus ipsius fidei, quem rebus propositis praebent fideles, ita etiam duplex distingui potest fidei resolutio: una quidem, quae fiat praecise quoad solam pro- positionem et revelationem credendorum, per quam nimirum respon- deri potest ad interrogationem, quare credamus, hoc vel illud esse a Deo revelatum; altera vero ut quoad assensum, per quam respondemus ad interrogationem, quare Deo mysteria revelanti assentiamur. De utraque autem fidei resolutione agendum est in praesenti.

Notandum 2. Ex obiectis, quae proponuntur intellectui, eumque movent ad assensum, quaedam esse per se evidentia, quorum obiectum formale motivum est ipsa eorum evidentia: haec enim immediate mo- vet intellectum ad sui assensum: alia vero secundum se nobis ine- videntia, quibus ideirco assentimur dumtaxat propter aliquid motivum ab eis obiectis distinctum. Unde ratio formalis motiva obiecti est res intrinseca obiecto, quando scilicet est evidens, vel extrinseca, dum est inevidens; ea enim est intellectus nativa propensio ad res, ut nulli obiecto assentiatur, nisi quatenus illius veritatem deprehendit, vel per ipsummet obiec- tum, vel per aliud cum quo necessariam ali- quam habet connexionem. — Porro motivum formale extrinsecum, quo allicitur intellectus, ut assentiatur alicui obiecto, est duplex: nam quandoque habet connaturalem connexionem cum obiecto materiali, ut fit dum cognoscimus effectus per causas, aut causas per effectus: hoc enim medium est aliquo modo intrinsecum rei cognitae propter naturalem et necessariam connexionem effectus cum causa, et causae cum effectu. Interdum vero motivum istud est omnino extrinsecum obiecto materiali, nec ullam cum eo habet connexionem naturalem, sed dumtaxat moralem, sicut accidit quoties alicui propositioni asen- timur propter solum testimonium alterius. Insuper advertendum est, quod quando cognoscimus aliqua obiecta nobis per se evidentia, huius cognitionis obiec- tum formale motivum est aliquid unum eadem ra- tione, qua res cognita est una; secus autem quando medium est distinctum a re cognita; dum enim credo v. gr. aliquid esse verum, quia Petrus id testatur, ratio me movens ad istum assensum est partim quia novi Petrum hominem esse veracem, partim quia novi eum hoc dixisse: quantumvis enim crederem non esse veracem; si tamen mihi compertum esset eum hoc dixisse: aut e contra, si noverim eum hoc dixisse, nec tamen credam eum esse veracem, illud certe, quod mihi per eum proponitur, pro certo ac indubitato non erit.

Notandum 3. Ecclesiam esse congregationem omnium Fidelium sub Christo Domino eius invisibili capite, et Romano Pontifice illius capite visibili, Christi Domini Vicario, ac Petri successore: quae con- siderari potest dupliciter secundum eius duplicem statum, nempe vel primitivum, vel successivum; scilicet vel pro tempore Christi et Apo- stolorum, qua ratione Apoe. 21. vocatur Ecclesia primitiva: vel pro tempore immediate subsequente, et perseveraturo usque ad finem mundi, qua ratione Ecclesia praesentis temporis, et usque ad saeculi consummationem, dicetur fundata supra fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu, ut scribit Paulus ad Ephes. 2. Rursus considerari potest Ecclesia, vel quatenus est congregatio omnium Fidelium toto orbe dispersorum, constans plu- ribus viris summa doctrina et vitae sanctimonia illustribus, quaeque iam a Christi temporibus semper in eadem fide sine ulla minima mu- tatione, non obstantibus Paganorum, Tyrannorum, Haereticorum oppugnationibus, constantissime per tot saecula hactenus perseverat. Quod sane constat fieri non posse nisi divina interveniente virtute; qualiter enim tot, ac tam varii homines tanto invicem intervallo divisi, tantaque animorum diversitate discrepantes, ita concorditer ac constanter circa eadem mysteria prorsus inevidentia, et naturales hu- mani genii vires excedentia convenirent invicem ac consentirent, nisi divina aliqua virtute ad id moverentur? maxime cum experientia con- stet omnes alias Sectas, falsis opinionibus deditas statim in varias divisiones abire, et tacite extingui. Secundo, considerari potest Ec- clesia, prout infallibiliter a Spiritu S. regitur, et propter eius divinam assistentiam, non potest errare in suis dogmatibus, et fidei decretis. Hinc duplex exurgit Ecclesiae auctoritas in proponendis fidei mysteriis, quarum una censeri potest politica et civilis; quae maxime oritur ex veracitate tot hominum sapientia ac sanctitate, et consequenter fidei dignitate pollentium. Qua ratione S. Augustinus in lib. Contra Epistolam Fundamenti, cap. 4. inter praecipua motiva, quae ipsum intra Ecclesiae sinum detinebant, et ad praebendum assensum rebus ab ea propositis pellicebant, numerat sapientiam Doctorum, consensum po- pulorum, vim miraculorum, antiquitatem, et perpetuum Pontificum successionem, etc. Alia autem auctoritas Ecclesia censetur divina et infallibilis, quae ipsi convenit, quatenus est organum et instrumentum Spiritus sancti, per quod ipse sua promit oracula, ipsique perpetuo assistit, iuxta illam Christi Domini promissionem: Spiritus Patris ve- stri loquitur in coelis. Matth. 10. Hinc Apostoli decernentes non esse servanda legalia Actor. 17.¹ aiunt: Visum est Spiritui Sancto, et nobis. His praelibatis, determinandum est quodnam sit istud motivum, seu principium certum ac infallibile, in quod fides nostra resolvi possit, tam quoad propositionem credendorum, quam quoad assensum praebendum rebus et obiec- tis revelatis ac propositis. Circa cuius re. solutionem tam multiplex ac varia est Auctorum sententia, ut pene quot sunt capita, tot sensus appareant. Imprimis namque Manichaei, ut refert S. Augustinus, lib. De utilitate credendi, cap. 1. docebant superstitiosum esse fidem ante rationem imperare, quasi nihil creden- dum sit, nisi quod ratio suaserit: quem utique errorem innovasse vi- detur Petrus Abailardus, qui, ut narrat S. Bernardus, Epist. 190. in primo limine Theologiae, vel potius stultilogiae suae, fidem definit aesti- mationem: quasi cuique in ea sentire, et loqui quae libeat, liceret: aut pendeant sub incerto iuris, ac in variis opinionibus nostrae fidei sa- cramenta, et non magis certa certitudine subsistant. Secunda sententia est Lutheranorum ac Calvinistarum asserentium ultimam resolutionem fidei nostrae, tam quoad propositionem credendorum, quam quoad as- sensum rebus propositis, fieri debere in solam Scripturam, aut inter- num motum Spiritus sancti cuilibet fideli specialiter assistentis, ut ex Scriptura sacra cognoscant, quid sit credendum. Tertia sententia eorum est, qui volunt illam resolutionem fieri in ipsummet divinae fidei ha- bitum, per quem apparent obiecta credenda. Quarta sententia est illorum, qui ultimam hanc resolutionem refundunt in auctoritatem Ecclesiae; qui quidem rursus varias in sententias scinduntur: Primo namque, Medina lib. 6. De recta fide, cap. 11. contendit fidem nostram ultimo niti divina auctoritate Ecclesiae. Secundo, Valentia qu. 1. p. 1. distinguens inter propositionem et definitionem rerum credendarum, dicit fidem resolvi in auctoritatem divinam, quae tribuitur Ecclesiae; propositionem vero in illius auctoritatem humanam et civilem. Tertio, Suarez disp. ⟦illegible: number⟧ sect. 8. distinguens inter resolutionem fidei quoad se, et quoad nos, ait fidem spectatam secundum ipsius na- turam resolvi in divinam auctoritatem Ecclesiae, spectatam vero quoad nos, resolvendam in ipsius Ecclesiae auctoritatem civilem et humanam. Quarto, De Lugo vult assensum fidei partim resolvi in auctoritatem divinam, partim vero in testimonium Ecclesiae, etc. Quarta sententia² eorum est, qui asserunt ultimam resolutionem quoad propositionem et revelationem credendorum, necnon eorum assensum praebendum fide privata, fieri in revelationem specialem; ubi vero obiecta revelata credi debent fide Catholica, ut universali, tunc fides debet resolvi in ipsum Ecclesiae testimonium tam divinum, quam humanum. Ultima tandem sententia, qua communior et verior apparet, ac Subtilis Do- ctoris menti et doctrinae conformior, eorum est, qui docent ultimam fidei resolutionem fieri debere quoad propositionem et revelationem credendorum in ipsam auctoritatem Ecclesiae determinantis ac pro- ponentis hoc, vel illud esse a Deo revelatum; quantum vero ad as- sensum, quem fidelis praebet rebus ipsis revelatis, illam resolutionem fieri debere in veritatem divinam tam in cognoscendo, quam in di- cendo.

Conclusio prima. Humana ratio non est sufficiens fundamentum quo niti possit fides Christiana, ac subinde illa in eam non potest resolvi. Haec est de fide, maxime quantum ad priorem partem,

Probatur ex illo 1. ad Corinth. 2. Praedicatio nostra non est in persuasibiles humanae sapientiae verbis*, sed in ostensione spiritus et virtutis, ut fides vestra non sit in sapientia hominum, sed in virtute Dei. Et ideo idem S. Paulus 2. ad Cor. 10. dicit oportere captivare intellectum in obsequium Christi: nulla autem esset captivitas intellectus, si illa tantum crederet, quae evidenter apparerent, et solum per naturalem rationem innotescerent. Eadem veritas apparet ex illis verbis Christi Domini Matth. 10. Confiteor tibi, Pater, quia abscondisti haec a sapientibus, et prudentibus (nempe mysteria fidei), et revelasti ea parvulis. Et cap. 12. idem Christus Dominus alloquens Petrum, qui eum Dei Filium esse contestatus fuerat, ait: Caro, et sanguis non revelavit tibi: ubi nomine carnis et sanguinis significat naturalem intellectus virtutem, et operationem.

Patet eadem veritas ex communi sententia SS. Patrum; maxime vero S. Dionysii, cap. 6. De divinis nominibus, ubi ait: Fides est stabilis credentium sedes, et simplex veritatis notio impersuasibili veritate certa. Hoc est, notio eorum, quae ratione naturali non possunt percipi, nec probari: unde egregie monet S. Nazianzenus Orat. 34. Fidem potius quam rationem sequamur. Et sanctus Hilarius *lib. 8. De Trinitate, circa medium. Maximum, inquit, fidei meritum, est sperare quod nescias. Quibus eleganter concinit sanctus Augustinus Tract. 4. in Ioan. ponderans illud Isaiae 7. Nisi credideritis, non intelligetis; ait enim: Credimus ut cognoseamus, non cognoscimus ut credamus ⟦illegible: attribution words garbled beyond recovery in scan⟧ Hom. 25. in Evangelium: fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum.

Probatur etiam ratione: Si fides inniteretur humano ratiocinio, maxime vel evidenti, vel tantum probabili: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, quia evidentia obiecti necessario allicit intellectum ad assensum: fides autem non ita necessitat, quia est libera, et liberrime suscipitur a voluntate; Nam, inquit S. Augustinus Hom. 26. in Ioan., caetera potest homo nolens: credere autem nonnisi volens: unde etiam mysteria fidei pro arbitrii libertate negari possunt, et ipsa fides reiici, ut constat non solum de infidelibus, qui fidem suscipere repugnant, et fiunt rebelles lumini, dum eis mysteria fidei nuntiantur, sed etiam exipsis haereticis, qui iam susceptam fidem abiiciunt, et pro sua libertate, aliqua fidei mysteria credere detrectant. Non etiam secundum: alioqui fidei assensus non esset firmus ac stabilis, sed dumtaxat fluctuans ac dubius, quod utique in Abailardo damnat S. Bernardus his verbis:

Si fluctuat fides, inanis est et spes nostra. Stulti ergo Martyres nostri, sustinentes tam acerba propter incerta, nec dubitantes sub dubio remunerationis praemio durum per exitum diuturnum inire exilium. Sed absit ut putemus in fide vel spe nostra aliquid, ut is putat, dubia aestimatione pendulum, et non magis totum, quod in ea est, certa ac solida veritate subnixum, oraculis et miraculis divinitus persuasum, stabilitum, et consecratum partu Virginis, sanguine Redemptoris, gloria Resurgentis. Testimonia ista credibilia tacta sunt nimis. Si quo nimis, ipse postremo Spiritus reddit testimonium spiritui nostro, quod filii Dei sumus. Vane ergo fidem quis audet dicere aestimationem, nisi qui Spi> ritum istum nondum accepit, qui Evangelium aut ignoret, aut fabulam putet? Scio cui credidi, et certus sum, clamat Apostolus; et tu mihi subsibilas: fides est aestimatio? Tu mihi ambiguum garris, quo nihil est certius? Sed Augustinus aliter, Fides, ait, non coniectando vel opinando, habetur in corde in quo est, ab eo cuius est, sed certa scientia, acclamante conscientia. Absit ergo, absit, ut hos fines fides habeat Christiana. Academicorum sint istae aestimationes, quorum est dubitare de omnibus, scire nihil. Ego vero securus in Magistri Gentium sententiam pergo, et scio quoniam non confundar. Placet mihi, fateor, illius de fide definitio, etsi iste etiam ipsam latenter insimulet. Fides est, ait, substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium. Substantia, inquit, rerum sperandarum, non inanium phantasiarum coniecturarum. Audis substantia, non licet tibi in fide dubitare, vel disputare pro libito, non hac illacque vagari per inania opinionum, per devia errorum. Substantiae nomine aliquid tibi certum, fixumque praefigitur. Certis clauderis finibus, certis limitibus coaretaris. Non est enim fides aestimatio, sed certitudo

Haec S. Bernardus.

Obiiciebat Abailardus illud Ecclesiastici 19. Qui cito credit, levis est corde: sed cito credere est fidem adhibere rei propositae ante manifestam illius evidentiam, et veritatem compertam per ratiocinium: igitur maxime humano testimonio nititur. — Respondeo, sensum litteralem illius oraculi intelligendum esse de fide humana, nempe quod non sit adhibenda nisi cum prudenti deliberatione, quippe cum nitatur testimonio hominis, qui errori et mendacio obnoxius est; de hac enim humana fide loquitur Sapiens, utpote cum ibi agat de iis, qui taciles aures praebent alienam vitam vellicantibus ac carpentibus. Adde quod etiamsi oraculum istud intelligendum esset de fide divina, tantum significaret non esse tam cito, tamque tacite credendum dicenti se habere revelationem divinam, quando aliunde non constat per aliquod aliud testimonium hominem istud asserentem esse dignum cui credatur.

Obiicies 2. Alios Scripturae S. textus quibus significari videtur prius esse examinandum quid credi debeat. Sic Lucae 1. de Virgine dicitur, quod illa non leviter Angelo mysterium Incarnationis annuntianti crediderit, sed cogitabat qualis esset illa salutatio: sic istud 1. Thes. 5. Omnia probate, quod bonum est tenete: necnon et illud 1. Ioan. 4. Probate spiritus, an ex Deo sint. — Respondeo ad primum, B. Virginem prudenter quidem examinasse, an qui loquebatur esset verus aut ementitus Dei nuntius, nec diu in ista dubitatione haesitavit, sed quemadmodum nec citius, ita nec tardius credidit, quam oportuit; et ideo eius fides commendatur ab Elisabetha ei dicente, Beata quae credidisti: non tamen credidit propter ullam rationem humanam, sed propter hoc divinum testimonium sibi ab Angelo propositum: quia non erit impossibile apud Deum omne verbum: hoc enim ubi audivit Maria, statim respondit Angelo: fiat mihi secundum verbum tuum. Similiter ad alios textus dice, probandos quidem esse Spiritus si ex Deo sint, nec cito credendum esse iis, qui Prophetarum instar, aut Apostolorum aliquid ex parte Dei nuntiarent, praeter traditam ab Apostolis doctrinam, aut ab ecclesia probatam, ut facere solent omnes haeresiarchae: illi namque omnes Novatores probandi sunt, et ab eis sunt exigenda suae praetensa divina missionis ac delegationis indicia et signa, nempe vel miracula, vel secretorum revelatio, vel futurorum eventuum certa praedictio, etc.

Obiiciebat 3. Si absque evidenti ratione obiectis propositis credendum sit, consequens erit, quod plura credi poterunt contra manifestam rationem. sicque excusandi venient infideles, si nonnulla absurdissima contra manifestam rationem credant, quippe reponent se, contempta et abiecta sua ratione Deo credere: at id asserere videtur absurdum: igitur, etc. — Respondeo negando maiorem, dum enim negamus credendum esse propter evidentem rationis notitiam, non excludimus omnem omnino rationis usum in eliciendo fidei actum; necessaria namque est aliqua obiecti intelligentia et notitia prius quam ipsi fides adhibeatur: non quidem quatenus est in se, sed propter quod proponitur et offertur ad credendum; unde non essent excusandi infideles si crederent aliqua praeter ea, quae ipsis ab Ecclesia credenda proponuntur.

Conclusio secunda. — FIDES NON NITITUR SOLA SCRIPTURA SACRA, NEC INTERNO MOTU SPIRITUS SANCTI, ET CONSEQUENTER IN IPSA NON POTEST RESOLVI.

Probatur Conclusio primo quantum ad Scripturam sacram, quod nempe illa non sit regula sufficiens ad discernendum revelata a Deo ab iis quae ab ipso non revelantur: regula enim fidei certissima et infallibilis debet esse constantissima et omnino incorruptibilis; si enim corruptioni et alterationi sit obnoxia, nullus de regulatis per eam poterit esse certus et securus: sed Scriptura sacra alterationi et corruptioni subiacet, mutari namque potest, vel per additionem, vel per detractionem, vel per transmutationem voluntariam, ut fit ab haereticis, qui divinam Scripturam interpolant, sed etiam hominum ignorantia, imo et incuria, ut plerumque contingit apud Amanuenses, aut Typographos: hinc tot fuere sacrorum Bibliorum emendationes, et editiones, maxime vero Vulgatae non solum a Sixto V sed a Clemente VIII in multis emendata, quibus non obstantibus, Franciscus Lucas Theologus, et Decanus Cathedralis Ecclesiae Audomarensis, libellum edidit continentem plures lectionum varietates, quibus perfectior reddi possit ipsa Clementis editio, si accéderet alterius Romani Pontificis auctoritas: collectio autem illius Francisci Luca comprehendit quater mille et amplius loca, quae in Bibliis a Clemente porrectis ulterius possent emendari. Idipsum notabiliter patet in Codicibus Hebraeis et Graecis.

Deinde, si Scriptura sacra per se sufficeret ad discernendum revelata a non revelatis, etiam sufficiens esset ad dirimendas omnes circa fidem controversias: sed ad id non est ex se sola sufficiens, quippe cum ipsa nec aperiat quinam sint libri Canonici, sunt enim integri libri, quos uti spurios respuunt Haeretici Lutherani et Calvinistae, puta librum Tobias, Iudith, Sapientiam, Ecclesiasticum, Machabaeorum; imo ex receptis libris Canonicis non solum plurimi versus, sed etiam prolixa capita ab eis exploduntur. Nam in lib. Daniel. c. 3. habentur continui 67 versiculi, quos omnes illi expungunt; habentur praeterea integra et prolixa capita 13. et 14. comprehendentia Susannae, et Draconis Beli, et carceris Danielis, et translativas Annae Prophetae historias, quas illi non admittunt, quatenus nullo possunt ipsius Scripturae testimonio praefati libri, versiculi, ac capituli improbentur. Denique plurimos complectitur pugnantes invicem textus, qui non ita facile per eamdem conciliari posse videntur: sic Ioan. 10. Christus Dominus ait: Pater maior me est. et cap. 14. idem testatur, Ego et Pater unum sumus.

Reponunt haeretici, textus pugnantes, sic ut intellectu difficiles, explicari ac conciliari per alios. — Verum, quamvis ingenue fatear plurimos Scripturarum textus sic posse per alios explicari ac conciliari, tamen attamen plurium interpretationem et conciliationem esse aliunde, quam ab ipsa Scriptura petendam, quod maxime constat de textibus non laudatis ex Evangelio S. Ioannis: cum enim olim Ariani in Christi Domini Divinitatem inveherentur, obiciebant priorem textum, respondebant Catholici cum S. Athanasio, quod Christus esset aequalis Patri secundam Divinitatem ⟦illegible: closing clause garbled beyond recovery, apparently contrasting a lesser estate according to His human humility⟧. Cum autem Catholici posteriorem textum Arianis obiecerunt, hi reponebant illum esse intelligendum de unitate non Divinae essentiae, sed conformitatis voluntatum et affectuum. Quam itaque confirmationem explicabant ex illo Ioan. 17. ubi Christus Dominus Patrem exorat, ut eius Discipuli omnes unum sint: tu Pater in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint: quod significat se dumtaxat loqui de unitate affectus, quia enim fideles invicem aut cum Deo poterant habere unitatem essentiae et entitatis. Et infra: Et sint unum, sicut et nos unum. Unde si talis esset universaliter Haereticorum responsio, interpretatio Scripturae textuum conciliata non esset aliunde quaerenda quam ex ipsamet Scriptura, palmariam concedendam fuisset Arianis, utpote qui adversantem sibi Scripturam diluebant per alios eiusdem Scripturae textus: quod itidem ita facili negotio praestare non poterant Catholici.

Insuper Scriptura sacra plurimis est in locis difficillima, ut S. Petrus testatur, Epist. 2. cap. ult. ubi loquens de S. Paulo, ait: sicut et in omnibus epistolis loquens in eis de his, in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et caeteras Scripturas. Quibus verbis sanctus Pater significat in Scriptura sacra quaedam esse obscura, quarum sensum non possunt propria interpretatione assequi: unde idem monet ibidem cap. 1.

Omnis prophetia Scripturae propria interpretatione non fit: non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed Spiritu Dei inspirati locuti sunt sancti Dei homines

igitur Scriptura sacra per seipsam non potest sufficienter discernere quae sint credenda a non credendis. ⟦illegible: one or more lines apparently lost here by the scan; text resumes at a word ending "-tissima"⟧ tissima: sed privata illa revelatio est omnino incerta, et internus ille afflatus omnino dubius, an ex Spiritu sancto sit. Nec obstat quod dicitur 3. Regum alt., Deus dedit spiritum mendacii in ora Prophetarum Achab, qui tamen omnes putabant se agi Spiritu Dei, cum Seleuciaunus ex illis Pseudo-Prophetis Michaeam verum Dei Prophetam alloquens ac percutiens, ait: Mene ergo dimisit Spiritus Domini, et locutus est tibi? Quare sanctus Ioan., Epist. I. cap. 4. monet: Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sint; igitur si ipsi debemus probare et diiudicare spiritum, ipse non potest esse iudex noster: non enim licet iudicem iudicare. Deinde: Si spiritus ille internus posset esse certa fidei ac pietatis regula, consequens esset, quod quisquis pro libito posset genio indulgere, et perversissimam a se excogitatam doctrinam, atque etiam horrenda scelera tueri ac detendere, iactitando id sibi a sancto Spiritu esse inspiratum: quis enim poterit ostendere hoc esse falsum, si huius rei non sit alius iudex praeter internam inspirationem? Hinc videmus Libertinos notandissima scelera, Lutherum, aliosque Apostatas sacrilegas nuptias, adulteria, Monasteriorum compilationes, in praepositos Principes conspirationes, et alia huiusmodi scelera ementita Spiritus sancti auctoritate et inspiratione probare. Denique: Si Spiritus ille privatus esset sufficiens regula fidei ad discernendum credenda a non credendis, daretur continua occasio schismatum, quilibet enim existimans et fingens se habere spiritum revelantem, seligere poterit pro obiecto fidei quod sibi magis arriserit, nec ab ullo prorsus poterit erroris argui, quippe affirmabit se id a Spiritu sancto interius loquente excipere; imo saepe continget, quod idem spiritus videbitur sibi ipsi contrarius, dum unus asseret sibi esse revelatum id cuius contrarium alter sibi revelatum esse dicit; sic in Lutheranis, et Calvinistis (qui hunc internum spiritum pro certa regula excipiunt) spiritus ille est omnino contrarius in plurimis, maxime vero circa divinam Eucharistiam: siquidem Lutherani credunt Christi Domini corpus realiter et substantialiter esse praesens in Eucharistia, cuius contrarium Calvinistae affirmant.

Quod utique argumentum praecclare urget Campianus, Orat. I. ad Academicos, ubi ita loquitur:

Cur igitur alios alii lancinatis, cum omnes eodem spiritu gloria­mini? Calvinianorum spiritus recipit sex epistolas, quae spiritui non placent Lutherano; freti tamen non uterque Spiritu sancto. Anabaptistae Historiam Iobi tabulam appellant, tragicis et comicis legibus intermixtam, qui sciunt? Spiritu docente. Castalio mysticum illud Salomonis Canticum, quod ut Paradisum amen, ut manna reconditum, ut opiparas in Christo delicias, Catholici admirantur, nihilo pluris, quam cantilenam de amicula, et cum pedissequis aulae colloquium amatorium venereus turpiter aestimavit. unde hausit? a Spiritu sancto. In Apocal. Ioan. cuius sonare confirmat Hieronymus in Epist. ad Paulinum, Lutherus, et Brentius, et Kemnitius, quiddam nescio quid difficile Aristarchi desiderant: vos, scilicet propendentes, ut exauctoretur: quem perunctati? Spiritum committit. et prioribus tribus epistolis Pauli longe praef­erens, unicum deinceps Evangelium Ioannis, pulchrum, verum, praecipuum decernit esse nominandum. Quippe qui, quod in ipso fuit, libenter etiam Apostolos suarum rixarum socios adscripsisset: quo Doctore? Spiritu. Quin etiam iste fraterculus non dubitavit Evangelium Lucae petulanti > stylo perstringere: quod in eo nobis crebrius bona virtutum opera commendentur: quem interrogavit? Spiritum. Theodorus Beza verbum illud arcanum ex Lucae 22. cap. Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, qui (Calix) pro vobis fundetur: ausus est ut corruptum, vitiatumque traducere. quod haec oratio nullam expositionem, nisi de vino calicis converso in rerum Christi sanguinem patiatur, quis indicavit? Spiritus. Denique cum omnes credant suo quisque spiritui, nomen sancti Spiritus horribili blasphemia mentiuntur. Qui sic agunt, nonne se produnt, nonne facile refutantur, nonne in consessu talium virorum, qualis estis Academici, tenentur, ac minimo negotio constringuntur?» Hactenus ille.

OBIICIES 1. Varios Scripturae textus, quibus insinuare videtur Scripturam sacram esse potissimum consulendam in rebus fidei statuendis: sic Christus Dominus Iudaeos alloquens, qui eius Divinitatem in dubium revocabant, et illum verum esse Messiam inficiabantur, ait Ioan. 5. Scrutamini Scripturas, illae enim testimonium perhibent de me. Et intra: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. Et Lucae ult. Scripturis utitur ad confirmandam veritatem suae resurrectionis; et subinde Christus Dominus aperte docet Scripturam sacram esse veram ac legitimam fidei regulam, quae in proponendis rebus fidei maxime debeat audiri. Id ipsum indicat S. Paulus 1. ad Timoth. 3. ubi postquam ei dixisset, ab infantia sacras litteras nosti, addit: omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, etc.

Respondeo his et similibus textibus nihil aliud significari, quam quod Scriptura sit equidem infallibilis regula fidei. cum enim illa sit verbum Dei scriptum, necesse est, ut sit regula veritatis. quia nulla est certior regula, quam Dei auctoritas, qua in eius verbo continetur, et per illud applicatur; unde sicut impossibile est Deum mentiri per se immediate, ita et impossibile est eum mendacium facere per alterum, siquidem moraliter utrumque perinde est. Inde tamen non sequitur, quod Scriptura sacra per se sit sufficienti­ens regula, qua credenda discernantur a non credendis, quod solum in praesenti Conclusione intendimus.

OBIICIES 2. Plures itidem Scripturae textus, quibus insinuatur audiendum esse Spiritum Dei in nobis loquentem. ac inspirantem ea qua credenda et tacienda sunt. Sic illud prima ad Cor. 2. dicitur quod animalis homo non percipit ea, quae sunt spiritus Dei... Spiritualis autem iudicat omnia, et ipse a nemine iudicatur. Unde consequens est, quod quisquis Spiritu Dei agitur, recte iudicare potest et discernere, quae credenda sint a non credendis. Similiter 1. Ioan. 2. hortatur Apostolos fideles: Tosunctionem, quam accepistis ab eo, maneat in vobis, etnon necesse habetis, ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio eius docet vos de omnibus, et verum est, et non est mendacium, et sicut docuit vos, manetis in eo.

Respondeo ad primum. revera hominem spiritualem, quatenus agitur et regitur Spiritu Dei, omnia recte iudicare. nec ideo ab ullo debere reprehendi: quia tamen non semper nobis constat, an ille hic et nunc Spiritu Dei dirigatur, quippe cum multi existiment se agi Spiritu Dei, qui tamen spiritu nequitiae impelluntur, ut constat non solum de Prophetis Achab, sed etiam de illis Iudaeis, quos redarguit S. Paulus, qui habebant zelum Dei, sed non secundum scientiam: hinc fit. quod alio iudice ac directore in­ digeamus, a quo infallibiliter excipiamus quae sunt credenda a non credendis.

Ad secundum dico S. Ioannem ibi solum agere cum iis, qui in fide, tum a se, tum ab aliis Apostolis erant instructi; unde per unctionem, quam ibi vult in ipsis manere, significat eandem fidem, quam per Apostolorum praedicationem a Deo acceperant; hinc eos exhortatur ne ab ea fide excidant, et ne alios Pseudo-apostolos a recta fide illos avertentes audiant. Inde praemisit: Haec scripsi vobis de his, qui seducunt vos. Quod autem alia non possit esse S. Ioan. sententia non solum apparet ex textu, sed etiam id aperta ratione evincitur; nam si sola interna S. Spiritus unctio et inspiratio sufficeret ad discernenda ea quae credenda et facienda sunt a non credendis. et faciendis, sequeretur, quod nec fideles, ad quos scribebat, imo nec infideles convertendi ullo prorsus Doctore et instructore opus haberent: subindeque etiam ipsis frustranea foret Scriptura sacra, quia Deus omnia quae credenda sunt et facienda sufficienter unicuique privatim revelaret, nec quisquam teneretur alia credere, quam quae Deus ipsi per internam illam revelationem nota fecisset, quod est absurdum.

Conclusio tertia. — OBIECTUM ULTIMO TERMINATIVUM ASSENSUS FIDEI INFUSAE NON EST IPSEMET DIVINAE FIDEI HABITUS. Haec est Doctoris, quaest. 23. citata num. 7., etc.

Probatur primo: quia, ut dicemus infra, habitus supernaturales non inclinant potentias sensibiliter in sua obiecta. nec eis conferunt faciliorem operationem, sed solum dant facultatibus virtutem producendi actum in substantia supernaturalem: sensibilis autem illa facultatis propensio et facilitas in suis operationibus eliciendis provenit aut a gratia praeveniente, aut ab habitibus acquisitis; at illud quod ultimo terminat, seu in quod ultimo resolvitur noster assensus fidei infusae, debet facilitatem conferre ad eliciendum istum assensum, idcirco enim ultimo terminat, quia in eo tamquam in firmissimo sui assensus motivo quiescit intellectus: igitur assensus ille non potest resolvi in ipsum fidei habitum.

Secundo, si assensus fidei infusae resolveretur in ipsummet fidei habitum, ita quod habitus ille esset causa, cur quis ultimo assentiretur rebus propositis, sequeretur, inquit Doctor n. 11. primo, quod omnes habentes habitum fidei infusae, statim ac ipsis proponeretur aliquid divina fide credendum, eis mox assensuros, etsi nusquam audiissent, aut saltem fuissent obliti illam esse a Deo revelatam; haberent enim in ipso fidei habitu motivum sufficienter determinativum intellectus ad praebendum assensum: absurdum autem est, quod quis credat aliquid fide divina absque ulla prorsus intentione in Deum: igitur, etc. Sequeretur secundo assensum fidei non praerequirere imperium voluntatis, et consequenter non esse liberum, nec subinde virtutem aliquam: quia habitus ille fidei cum non sit liber ex se, nec ratione sui subiecti, nempe intellectus, inclinaret naturaliter et necessario intellectum ad assensum: absurdum est autem asserere fidem divinam virtutem, nec actum fidei esse liberum: alioqui non esset meritorius: unde S. Augustinus. Hom. 25. in Ioan. Cetera, inquit, potest homo nolens: credere autem nonnisi volens. Igitur, etc. Sequeretur tertio, quod fidelis aliquis habens fidem infusam posset assentiri mysteriis fidei absque ulla prorsus in­ structione; si enim fides infusa haberet illam vim determinandi intellectum ad assentiendum, quod Deus esset trinus, et unus v. g. per solam apprehensionem terminorum, consequens esset, quod puer baptizatus, statim ac rationis et libertatis usum obtinet, et apprehendit illos terminos. Deus est trinus et unus, inclinaretur necessario ad assentiendum ipsis terminis, absque ulla prorsus ulteriori instructione, et ullo motivo, quod ipsum manuduceret ad assensum praebendum: hoc autem falsum esse non solum experientia demonstrat, sed etiam ratio convincet; quia non potest intellectus assentiri alicui obiecto inevidenti, nisi interveniat imperium voluntatis: voluntas autem non potest movere intellectum ad assentiendum, nisi istius assensus motivum aliquod habeat: igitur, etc. — His addito, quod inde sequeretur fidem non esse fidem; assensus enim fidei sive divinae sive humanae necessario elicitur propter testimonium alicuius cui creditur: at si habitus infusus per se sufficienter moveret intellectum ad assentiendum, ad id non opus esset ullo testimonio externo, et consequenter non esset verus assensus fidei.

OBIICIES 1. In id assensus fidei debet resolvi, quod manifestat obiecta credenda: at per fidei lumen obiecta credenda manifestantur; hanc enim ideo lucernam appellat S. Petrus, Epist. 2. cap. 1. Cui bene­ficiitis attendentes, tamquam lucernae lucenti in caliginoso loco: igitur, etc.

Distinguo maiorem: quod manifestat obiecta credenda per modum luminis se tenentis ex parte obiecti motivi. ac terminativi, concedo: ex parte principii, nego. Minorem similiter distinguo: fides est lumen habens rationem principii respectu actus et assensus fidei, quia concurrit tamquam concausa cum intellectu cui inest ad illum assensum eliciendum: non autem movet obiective, quia non cognoscitur: lumen autem, de quo agimus, est illud quod obiective manifestat veritatem, quodque appellatur medium cognitum, et est ratio quam proferre possumus cur credamus: hoc autem est testimonium dicentis et attestantis, sive divini sive humani; si enim quis requirat cur credam aliquid certissime, recte reponam, quia homo fide dignus id certum esse mihi testatus est.

INSTABIS: Lumen corporeum sufficienter manifestat visui colores: similiter lumen beatificum, licet sit habitus elicitivus visionis clarae Dei, tamen ita Deum manifestat, ut sine ullo alio medio ei visioni assentiatur intellectus: igitur etiam fides, quae assimilatur lumini corporeo, et cui correspondet lumen gloriae, etiam per seipsam sufficienter movet intellectum ad assentiendum propositionibus fidei.

Nego consequentiam, et ratio disparitatis est primo, quia, inquit Lugo, dist. 1. sect. 2. visus corporeus non movetur a lumine ad veritatem coloris credendam, nec discurrit formaliter, aut virtualiter: sed lumen tantum in eo requiritur, vel tamquam principio coefficiens species colorum, vel tamquam conditio, et productio visionis; et forte licet sit medium ipsius visionis, tamen non est medium incognitum et imperceptum ab oculo; quia oculus videndo obiecta colorata, percipit etiam lumen quo illustrantur: habitus autem fidei est medium incognitum, et per conse­quens non potest sufficienter movere intellectum ad assensum, ita ut in ipso suam credulitatem fundet, et in eo quiescat.

Ad secundum dico similiter non esse paritatem; quia lumen istud cum intellectui clare repraesentet obiecta. ut sunt in se, efficit consequenter. ut intellectus iisdem propter eorum evidentiam assentiatur: secus est autem de habitu fidei, qui quantumvis illuminet intellectum. tamen relinquit obiecta quae manifestat semper obscura; unde dumtaxat in illa tendit propter alienum testimonium. His adde, quod habitus fidei et luminis gloriae in hoc invicem conveniant. quod sint lumen se tenens ex parte. principii, quia solum obiecta manifestant in genere causae efficientis, quatenus producunt actus manifestationis; sicut etiam ipsi oculi appellari solent lumina apud Latinos, quia videre faciunt: non tamen resolvitur notitia in illos.

OBIICIES 2. Assensus fidei resolvitur in revelationem Dei: sed divina revelatio fit mediante fidei lumine: igitur fidei habitus est id in quod resolvitur fidei assensus.

Distinguo maiorem: assensus fidei resolvitur in Dei revelationem, sumpta revelatione proprie dicta pro veracitate Dei mysteria revelantis, concedo: improprie dicta pro eo omni, per quod mysteria manifestantur, nego. Minorem similiter distinguo: Deus revelat medio lumine fidei improprie, concedo: proprie, nego: propria enim Dei revelatio est Dei locutio: Deus autem non censetur nobis loqui proprie quando concedit habitum fidei divinae, alioqui censeretur alloqui infantes dum baptizantur. quippe eis infundit habitum fidei: similiter diceretur nobis loqui, quando largitur intellectum, quia per ipsum possumus ei credere, et cognoscere alia obiecta, quod certe absurdum est; facultas enim intellectiva vel habitus fidei non est proprie verbum Dei, unde eius productio et largitio non potest censeri proprie dicta locutio vel revelatio.

OBIICIES 3. In id resolvitur assensus fidei de aliquo mysterio, v. g. Incarnationis: per quod mysterium istud nobis fit credibile: at per habitum fidei omnia mysteria fiunt credibilia; eo enim defectu non possemus ullatenus credere sicut oportet: ergo in habitum fidei ultimo resolvitur assensus cuilibet mysterio datus.

Distinguo maiorem? in id resolvi debet assensus fidei, per quod obiectum fit credibile, credibilitate se tenente ex parte potentiae credentis, nego: se tenente ex parte motivi suadentis veritatem, et terminativi eiusdem assensus, concedo. Minorem similiter distinguo: per habitum fidei obiectum fit credibile credibilitate proveniente ex parte principii elicientis actum assensus, concedo: ex parte motivi, seu termini, ad quem tendere debet iste assensus, et velut in eo quiescere tamquam in ultima ratione, nego: proprie enim aliquid dicitur credibile, quando adductis rationibus et motivis persuadetur esse fide dignum. nec ei debere assensum negari propter suadentes rationes, quae ad id pelliciunt.

Conclusio quarta. — AUCTORITAS ECCLESIAE, EIUSQUE TESTIMONIUM NON POTEST ESSE SIVE PARTIALE SIVE TOTALE FUNDAMENTUM PRIMUM, QUO NITATUR NOSTRA FIDEI ASSENTIO: NEC SUBINDE TERMINUS, IN QUEM IPSA ULTIMO RESOLVATUR. Haec videtur esse genuina Doctoris sententia, quam indicat in l. dist. 11. qu. 4. n. 15. ubi postquam dixit Ecclesiam in Concilio Lateranensi sub Innocentio III cap. Firmiter, recte definivisse in Eucharistiae sacramento fieri transubstantiationem panis in corpus Christi, quamquam haec ve­ ritas implicite dumtaxat in Scriptura sacra contineretur, addit: Quil­quid proponitur per Ecclesiam esse credendum, credendum est esse de substantia fidei, et hoc post istam declarationem solemnem factam ab Ecclesia. Et si quaeras quare voluit Ecclesia eligere istum intellectum ita difficilem huius articuli, cum verba Scripturae possent salvari secundum intellectum facilem, et veriorem secundum apparentiam de hoc articulo, dicens quod eo spiritu expositae sunt Scripturae. quo conditae; et ita supponendum est. quod Ecclesia Catholica eo spiritu exposuit, quo tradita est nobis fides. spiritus scilicet veritatis adopte. et ideo hunc articulum elegit, quia verus est: non enim in potestate Ecclesiae fuit facere istud verum, rei non rerum, sed Dei instituentis: sed intellectum a Deo traditum Ecclesia explicavit directa in hoc. ut creditur, spiritu veritatis.

Quibus verbis Doctor ipsum etiam divinum Ecclesiae testimonium in credendis et proponendis rebus fidei revocat ad supremam Dei veracitatem. et sic ad divinam auctoritatem debet reduci; ac subinde ex mente Doctoris. Ecclesiae auctoritas. sive divina sive humana, non est etiam partialis terminus. in quem fidei assensus resolvi debeat.

Probatur itaque Conclusio: primo quidem auctoritate Scripturae sacrae, quae insinuat fidei assensum dumtaxat elici propter divinum testimonium. Sic Matth. 15. Christus Dominus alloquens Petrum, qui cum Dei Filium confessus fuerat, ait: Caro. et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, etc. Et Ioan. 1. Deum nemo vidit unquam: Unigenitus Filius Dei habet testimonium Dei in se. Hinc sanctus Paulus 2. nobis scribum auritus fidei, accepistis illud non ut verbum hominum. sed ut verbum Dei. Et 1. Ioan. 5. Qui non credit Filio mendacium facit eum, quia non credit in testimonium. quod testificatus est Deus de Filio suo. Quibus omnibus aperte significatur assensum fidei dumtaxat elici debere propter solum divinum testimonium, quo firmetur, et in quod resolvatur.

Idem docent SS. Patres, maxime vero sanctus Augustinus, in libro Contra Epistolam Fundamenti. cap. 14. ubi ait: Eos sequamur, qui nos invitant prius credere, quae non valemus intueri, ut ipso fide ratentiores facti, quod credimus intelligere mereamur, non iam hominibus, sed ipso Deo mentem nostram intrinsecus firmante, atque illuminante.

Quibus verbis S. Augustinus docet nos promoveri quidem ad fidem per doctrinam et ministerium hominum: at fidei assensum dumtaxat fieri propter solam Dei auctoritatem.

Probatur etiam ratione: fides theologica in hoc ab humana fide discrepat, quod haec humano. illa divino testimonio fulciatur: sed quantumvis Ecclesia dirigatur per infallibilem Spiritus sancti assistentiam, atque hac ratione eius testimonium nitatur auctoritate divina. et ab illa firmitatem ac certitudinem accipiat: attamen eius testimonium dumtaxat humanum est. nec proinde dici potest verbum Dei. aut revelatio divina: igitur in eius testimonium non resolvitur assensus fidei, nec in eo quiescit. Maior constat. Minor probatur: idem tenendum est iudicium de auctoritate Ecclesiae a Deo concessa circa determinationem ac propositionem rerum credendarum. ac de potestate te­ rendi legis circa mores recte, probeque instituendos: sed quantumvis haec legislativa Ecclesiae potestas sit a Deo, leges ab Ecclesia sanctitae non censentur divinae, sed humanae, quia proveniunt dumtaxat ab auctoritate humana Ecclesiastica; alioqui leges a principibus sanctitae etiam dicerentur divinae: nulla enim est auctoritas nisi a Deo: unde Prov. 8. Deus ipse testatur: Per me Reges regnant, et legum Conditores iusta decernunt: ergo licet Ecclesia habeat infallibilem assistentiam Spiritus sancti in rebus fidei statuendis ac proponendis, illius testimonium non est pure divinum, sed humanum; ac subinde fides ad illud ultimo terminari non debet, sed necessario reduci debet ad aliquid ulterius. quo fulciatur et nitatur. Adde quod auctoritas Ecclesiae. quantumvis divina. sit participatio dumtaxat auctoritatis divina. ac proinde necessario debet in ipsam auctoritatem resolvi: non potest ergo in ea quiete firmari assensus nostrae fidei, sed ulterius in divinam auctoritatem debet resolvi.

Confirmatur: in id ultimo fides etiam partialiter non potest resolvi quoad assensum, quod ex se formaliter est aliquid creatum: sed testimonium Ecclesiae. etiam quatenus est organum Spiritus sancti, est aliquid creatum: igitur in illud fides quoad assensum non potest etiam partialiter resolvi. Minor constat: Ecclesia enim quatenus sumitur pro collectione illorum hominum, qui divino Spiritus sancti afflatus moventur ac diriguntur, importat dumtaxat homines. qui haud dubie sunt quid creatum. Maior vero probatur: id enim in quod ultimo resolvitur nostra fides quoad assensum debet esse motivum formale illius assensus: sed motivum formale talis assensus, sub quo assentimur Deo per fidem, non est quid creatum, sed increatum. nempe divina veritas in dicendo et cognoscendo, ut dictum est supra: igitur, etc.

Responsum de Lugo: si obiectum formale adaequatum sub quo fidei nostrae esset partialiter aliquid creatum, fides nostra non esset adaequate divina. nec Deo crederemus propter solam eius auctoritatem seu veracitatem, sed solum partialiter; quia nempe etiam eliceretur fidei assensus propter aliquid creatum, nempe propter testimonium Ecclesiae. Secundo, si assensus fidei niteretur partialiter auctoritate humana, sequeretur eam esse partim fallibilem: sicut enim ideo est infallibilis. quia habet pro obiecto formali auctoritatem divinam infallibilem, ita si nitatur auctoritate humana, quae de se est fallibilis, etiam erit fallibilis. Non enim assensus fidei potest habere maiorem infallibilitatem, quam habeat motivum cui innititur. — Confirmatur, quia intellectus non potest assentiri alicui conclusioni certitudine fir­miori, quam principiis, propter quae assentitur: igitur si testimonium, propter quod partialiter assentitur, sit fallibile, non potest ex integro firmum et infallibilem habere assensum circa obiecta proposita per fidem credenda. Inde quod assensus intellectus, sicut et conclusio, sequatur ut plurimum sortem debilioris et infirmioris principii; ac subinde si unum ex motivis assensus fidei sit fallibile et incertum, etiam assensus fallibilis et dubius erit.

OBIICIES 1. Christus Dominus illam ab hominibus fidem videbatur exigere. quae non excluderet rationes humanas, sed etiam illis inniteretur: igitur ex illius sententia divina fides potest etiam niti humano testimonio. Probatur antecedens ex illo Ioan. 10. Si mihi non creditis credere, operibus credite: ubi proponit opera miraculosa a se edita tamquam rationem cui assensus fidei innitatur. Et cap. 11. dixit Discipulis: Lazarus mortuus est, et gaudeo propter vos, ut credatis, etc. Similiter Ioan. 4. dicitur de Samaritanis: Multi crediderunt in eum propter verbum mulieris testimonium perhibentis, quia dixit mihi omnia. — Confirmatur ex illo ad Rom. 10. Vos estis cives Sanctorum, et domestici Dei, superaedificati super fundamentum Apostolorum, et Prophetarum. Ubi Paulus reducit totam fidem in Apostolos, quorum praedicatione primum illuxit. Hinc S. Augustinus videtur supponere in lib. De Spiritu et Littera. cap. 34. fidem ultimo terminari etiam ad suasionem hominum, siquidem ait: Neque enim anima rationalis credere potest quolibet libero arbitrio, si desit incantatio vel suasio, cui credat, non dixit suasio. quae maneat, sed cui credat. quasi indicans, eam etiam intrare rationem formalem: quod etiam dixit lib. 1. ad Simplicianum, qu. 2. Quis potest credere, nisi aliqua vocatione, hoc est. aliqua rerum testificatione tangatur?

Respondeo, his omnibus nihil aliud significari, quam quod humana auctoritas et suasio requiratur ad assensum fidei, non ut ratio formalis assentiendi. sed solum ut conditio proponens et applicans, seu disponens intellectum ad assensum; quemadmodum apprehensio intellectus est conditio applicans obiectum formale voluntati: nempe ad illius bonitatem demonstrandam, quae voluntatem alliciat ad sui prosecutionem; sicut enim voluntas non potest amare obiectum, nisi illius bonitas ei proponatur ab intellectu, ita similiter nequit fidelis assentiri Deo, maxime fide Catholica et generali. dum mysteria revelat, nisi per Ecclesiam et humanum testimonium ei innotescat et proponatur divina revelatio.

OBIICES 2. Assensus fidei humanae, qui datur Regi loquenti per Legatos, resolvitur partialiter in auctoritatem ipsorum Legatorum: ergo similiter assensus fidei, quem praebemus Deo per Ecclesiam et Sanctos ac Apostolicos viros loquenti, partialiter resolvi debet in eorum auctoritatem. Consequentia patet a paritate rationis: Deus enim (inquit de Lugo, non aliter agit cum hominibus per suos Prophetas, aut Apostolos, quam Reges terreni per suos Legatos; unde S. Paulus 2. ad Cor. 5. scribit: Pro Christo ergo legatione fungimur.

Antecedens puriter constat: dum enim legatus aliquis. qui habetur pro viro probo, proponit aliquid ex parte Regis. non solum creditur eius verbis propter auctoritatem Regis. sed etiam propter privatum eius ac peculiare testimonium.

Nego consequentiam: et ratio disparitatis est aperta, quod fides qua creditur Regi per suos Legatos loquenti, cum sit humana non est mirum, quod testimonium legati habeat rationem illius obiecti partialis, quia testimonium legati est eiusdem rationis et ordinis cum testimonio Regis, ac per se sufficienti­ens ad conciliandum assensum fidei humanae: secus autem est de fide theologica, quae cum divina sit. solo Dei revelantis testimonio fulciri potest, ac proinde per se non potest niti ultimo testimonio Ecclesiae, quod pure humanum est.

OBIICIES 3. Si testimonium Ecclesiae resolvi deberet in aliquod aliud, puta in testimonium Dei, sequeretur in assensu divinae fidei committi vitiosum circulum, crederet enim fidelis auctoritati Ecclesiae propter divinam revelationem, et iterum divinae revelationi propter Ec­ clesiae auctoritatem; si quaeras enim ab aliquo fideli, cur credat Deum esse trinum v. g. respondebit, quia Ecclesia testatur: si rursus exigas, unde sciat Ecclesiae testimonium esse verum; reponet, quia Deus, qui verax est in dicendo, revelavit per Scripturam sacram Ecclesiam esse columnam veritatis, et habere assistentiam Spiritus sancti in rebus fidei decernendis ac proponendis: igitur aut necesse est, quod admit­tatur circulus vitiosus in assensu fidei, aut quod in ipsum Ecclesiae testimonium partialiter resolvatur.

Nego maiorem, et ad eius probationem dico, non eadem ratione fieri resolutionem assensus fidei in testimonium Ecclesiae, qua fit in testimonium Dei; siquidem resolvitur in testimonium Ecclesiae, ut in regulam proponentem credenda, et ea discernentem a non credendis; resolvitur vero in testimonium Dei tamquam in rationem formalem credendi, seu assentiendi mysteriis revelatis. Unde in illo assensu nullus committitur vitiosus circulus: siquidem non fit vitiosa circulatio, quando fit transitus de uno in aliud secundum diversam rationem, et in diverso genere causae: hoc autem fit in praesenti; quippe fidelis credit mysteriis revelatis propter divinam revelationem, tamquam propter causam formalem credendi; credit vero revelationem illam esse divinam et veram, propter auctoritatem Ecclesiae, tamquam propter conditionem applicantem ea quae credenda sunt, ac discernentem credenda a non credendis; assentiri autem alicui tamquam rationi formalis, et alteri tamquam rationi directivae vel dispositivae ad assensum, est assentiri propter diversam rationem, et in diverso genere causae: igitur in eo assensu non fit circulus vitiosus.

OBIICIES 4. In id ultimo resolvitur fides, quod est motivum, cur caetera credamus: sed Ecclesiae auctoritas est motivum, cur omnia mysteria credamus. Probatur auctoritate S. Augustini supra laudata: Evangelio non crederem, nisi Ecclesiae Catholicae me commoveret auctoritas: igitur, etc.

Nego minorem, et ad auctoritatem S. Augustini dico, ipsum intelligendum esse de motivo credibilitatis Evangelii; non vero de motivo ultimo ipsius credulitatis, seu fidei. Unde id propter sanctus Augustinus, non quod putaret testimonium Ecclesiae esse obiectum terminativum fidei theologicae, per quam inter caetera credo Scripturam sacram esse verbum Dei; sed quia seclusa Dei auctoritate, illud iudicium, quod necessario actum fidei praecedit, nullum habuisset sufficiens fundamentum, quo iudicaret firmiter credendum Evangelia divina auctoritate esse conscripta; nec discernendi inter verum Evangelium ab illis libris, qui primis Ecclesiae temporibus vulgabantur sub nomine Evangelii Pauli, et quorumdam aliorum Apostolorum, quos Ecclesia ut supposititios ac spurios fetus reprohavit.

OBIICIES 5. Debemus habere certam aliquam et infallibilem fidei regulam, cui adhaereamus firmiter, ut non simus sicut parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae, ait sanctus Paulus ad Ephes. 4: sed haec visibilis et infallibilis regula non potest esse alia ab auctoritate Ecclesiae: igitur in Ecclesiam auctoritatem resolvi potest fides nostra, et in ea firmari.

Distinguo maiorem: debemus habere infallibilem fidei regulam, per quam cognoscamus quae sint credenda, necne, concedo: in quam tamquam in ultimum terminum et motivum fides nostra resolvatur, nego. Et sic distincta minore, nego consequentiam. Licet enim Ecclesia sit infallibilis fidei regula, in eam tamen non resolvitur fides nostra, tamquam in causam formalem ultimam, sed solum tamquam in conditionem, sive per se, sive per accidens, requisitam ad assensum. Dico per accidens, quia certe fides Patriarcharum et Apostolorum ac eorum omnium, qui divina mysteria immediate audierunt a Deo revelante, non pendebat ab auctoritate Ecclesiae proponentis et revelantis res fidei.

OBIICES 6. Divinum testimonium per se spectat ad obiectum formale fidei: sed quando Ecclesia aliquid proponit et definit secundum auctoritatem divinam et per infallibilitatem, quam habet ab assistentia Spiritus sancti, haec proponit et definit per auctoritatem sibi commissam: igitur illius testimonium pertinet ad obiectum terminativum fidei.

Distinguo maiorem: testimonium divinum absolutum et immediatum spectat ad obiectum terminativum fidei, concedo: immediatum et dumtaxat participatum, quale est testimonium Ecclesiae. nego. Vel aliter: testimonium divinum pertinet ad obiectum fidei. vel per se. vel reductive, concedo: reductive tantum, nego. Testimonium autem Ecclesiae est tantum quaedam participatio testimonii divini, et ad illud tamquam ad suum principium reducitur; unde in istud non potest fides ultimo resolvi, maxime cum ipsummet in aliud resolvatur.

Conclusio quinta. — FIDES QUANTUM AD PROPOSITIONEM AC REVELATIONEM CREDENDORUM, RESOLVITUR IN TESTIMONIUM ECCLESIAE, PROUT IPSA REGITUR A SPIRITU SANCTO: QUANTUM ATTINET AD ASSENSUM, RESOLVITUR IN DIVINAM VERACITATEM, SEU IN VERITATEM DEI IN COGNOSCENDO ET DICENDO: Haec conformior videtur doctrinae Doctoris Subtilis in 3. dist. 23. num. 11. ubi ait: Ego assentio huic propositioni, Deus est trinus et unus, quia prius assentio Deo revelanti hanc veritatem, etc.

Probatur autem prima pars illis omnibus Scripturae textibus. quibus Ecclesia dicitur regi et gubernari a Spiritu sancto, ac illius esse organum in tradendis et proponendis rebus fidei. Unde 1. ad Timoth. 3. Ecclesia Dei appellatur columna et firmamentum veritatis. quia nimirum fides nostra, quantum ad propositionem credendorum. illi innititur; unde sanctus Augustinus, lib. Contra Epistolam Fundamenti, cap. 5. constanter ait: Evangelio non crederem, nisi me Ecclesiae Catholicae commoveret auctoritas, qua sublata, nec etiam Evangelio credere possum. Et infra, sermonem faciens de lib. Act. Apost., ait: Cui libro necesse est me credere, si credo Evangelio, quoniam utramque Scripturam similiter mihi Catholica commendat auctoritas. Tantam autem Ecclesiae auctoritatem aestimari vult Christus Dominus, ut decernat Matth. 18. eum haberi tamquam Ethnicum et Publicanum, qui Ecclesiam non audierit in excipienda correptione, multo magis in assensu praebendo rebus ab ea propositis.

Secunda pars tacite colligitur ex dictis: siquidem in id resolvitur ultimo fides quoad assensum, quod est illius obiectum formale sub quo: at divina veracitas, seu veritas Dei in cognoscendo et revelando est obiectum formale sub quo nostrae fidei: ergo fides nostra quoad assensum resolvitur in illam divinam veracitatem. Maior constat: id enim in quod fides resolvitur quoad assensum debet esse motivum formale talis assensus: motivum autem formale quo per fidem assentimur Deo, et obiectum formale sub quo fidei, idem omnino sunt; igitur fides resolvitur in ipsam divinam veracitatem.

DICES 1: Ipsa divina veracitas seu veritas Dei in cognoscendo et dicendo resolvitur in veritatem Dei in essendo: igitur in eam etiam assensus nostrae fidei debet resolvi.

Distinguo antecedens: ita resolvitur sub ratione entis, concedo: sub ratione motivi, nego. Unde neganda est consequentia, primum enim motivum fidei divinae, a quo ipsa suam infallibilitatem accipit, et per quod distinguitur a fide humana, est ipsa auctoritas seu veracitas Dei, quae complectitur infinitam Dei sapientiam, qua falli non potest, eiusdemque bonitatem, qua fallere nequit.

DICES 2. Si divina veritas sit ultimum motivum, quo credunt fideles mysteria revelata, nec possit fides ultimo fundari in alio quam in illo tamquam ultimo fundamento et termino, sequeretur plurimos simplices fideles non credere fide divina, siquidem plerique ex illis non credunt praecise ob Dei revelantis auctoritatem, sed vel propter auctoritatem parentum, vel Pastorum, vel ipsius Ecclesiae proponentis res fidei: at absurdum consequens: ergo et id unde sequitur.

Nego maiorem: nullus enim revera fidelis est, qui non credat rebus sibi propositis ob auctoritatem Dei. saltem implicite, etsi enim multi non cogitent explicite de divina revelatione et auctoritate, in eam tamen confuse saltem et implicite feruntur, dum credunt ea quae sibi tum ab Ecclesia, tum a Parentibus, aut Pastoribus proponuntur, quando id quod proponitur aestimant esse a Deo revelatum: Quod autem plerumque accidat ut etiam docti ac de divinis mysteriis eruditi saepe non videantur cogitare de divina auctoritate aut revelatione dum credunt, id contingit propter assuetudinem et facilitatem in credendo, qua fit ut auctoritate Dei moveantur ad credendum sine ulla reflexione: qua ratione, qui sacris etiam ministeriis incumbunt, plerumque illa perficiunt cum legitima intentione etiam actuali; attamen quia super eam non reflectunt, videntur sibi postmodum legitima intentione caruisse.

DICES 3: Fide credimus Deum esse primam veritatem: atqui hoc non credimus propter ipsius testimonium, ridiculum enim videretur credere aliquem esse veracem, quia ipse hoc diceret. Deinde, fide credimus Deum esse: at hoc non credimus propter eius testimonium: tum quia absurdum esset credere aliquem existere, quia ipse hoc testaretur; siquidem id testari non posset nisi existeret: tum quia ignotius non potest esse ratio cognoscendi magis notum: sed notius est Deum existere, quia hoc ratione naturali constat, quam sit notum hanc veritatem ipsum testari: ergo non possumus credere Deum existere propter eius veritatem. Denique, credimus Deum revelasse articulos fidei: sed id non credimus propter aliam rationem, alioqui daretur processus in infinitum: igitur aliquis assensus fidei non potest resolvi in ipsam Dei veracitatem.

Respondeo ad primum negando minorem: non enim sola ratione naturali nobis innotescit Deum esse veracem, sicut et eodem lumine constat ipsum esse infinite perfectum; sed etiam id apparet per testimonium ipsius Dei suam divinam veracitatem attestantis. Unde ad probationem, dico non esse parem rationem Dei se veracem attestantis cum homine, qui idipsum de seipso testaretur; quia id nullis argumentis probat, nec ulla mihi adest iusta ratio, qua me moveat, ut credam eum verum attestari dum se veracem esse pronuntiat: at cum lumine naturali nobis certo constet Deum esse summe sapientem, et bonum, ita ut ipsi repugnet aut falli aut fallere; hinc merito ei credimus dum se veracem esse profitetur: credimus, inquam, assensu quidem firmiore quam alio. qui propter rationem naturalem posset elici: fides enim est quavis scientia naturali certior, ut dicemus infra. Ad secundum nego minorem: et ad eius probationem dico, non eandem esse rationem de testimonio Dei. ac hominum, quia testimonium hominis non solum facit obiectum suum inevidens, sed etiam testimonium istud est fallibile: atque ita est medium cognoscendi longe incertius et imperfectius, quam sit evidens ratio naturalis; unde illud testimonium solum generat opinionem. seu fidem humanam; non potest autem fides humana subsistere cum cognitione certa et evidenti de existentia alicuius, ut diximus in Logicis, agendo de assensu intellectus: ac proinde non mirum, si non possit aliquis credere aliquem existere propter eiusdem testimonium, cum habeat evidentem notitiam illius existentiae. Secus autem est in fide divina. quae cum in certitudine omnem naturalem scientiam superet, quia testimonium divinum est infinite certius qualibet naturali scientia; ideo data etiam quacumque cognitione excerpta ex ratione humana circa Dei existentiam, aut aliud obiectum. merito adhuc movemur divino testimonio, ut id firmius credamus, quam sit assensus ille. qui ex ratione naturali orietur; unde licet ex eo ipso, quod nobis Deus loqueretur, evidenter cognoscamus ipsum existere, tamen voluntas adhuc intellectui posset imperare. ut illam divinam existentiam crederet. propter testimonium Dei id affirmantis.

Ad aliam eiusdem minoris probationem dico, non semper quod est minus notum evidenter facere assensum minus certum, non enim propositio evidenti­or semper efficit evidentio­rem assensum. sed sufficit quod sit certius re cognita: unde obscura Dei revelatio potest esse ratio cur firmius assentior alicui rei alias naturaliter mihi evidenter cognitae; et sic licet fides, qua credo Deum testari sese existere, sit obscurior cognitione, qua naturaliter scio illum esse, cum sit tamen absolute certior, etiam firmiore­m potest assensum generare.

Ad tertium nego minorem: credimus enim Deum revelasse articulos fidei propter eandem ipsam revelationem: sicut enim lumen non solum est ratio cur videam colores, sed etiam cur ipsum lumen percipiam: ita revelatio divina est formalis ratio simul credendi tam ipsam revelationem, quam res per eam revelatas: ac subinde non sequitur, quod illa revelatio debea­t credi per alteram, quodque fieri debeat processus in infinitum.