Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

TRITUM et vulgare est apud Theologos quintuplicem distingui posse hominis statum; de quibus dubium esset, an gratia foret ei ne- cessaria ad verum quodlibet insequendum et assequendum.

Primus dicitur naturae pure, in quo homo, nec per gratiam ad finem naturae vires excedentem promoveatur, nec per aliquod peccatum, aut vitium a convenienti naturali fine revocatur, sed sub his viribus et dotibus ingenitis relinquitur; nullisque aliis defectibus subiacet, quam iis qui ex corporis et animae constitutione naturaliter oriuntur, quales sunt mortalitas, infirmitas, ignorantia, et partis interioris adversus su- periorem rebellio. — Status naturae integre dicitur ille, qui praeter naturales omnes perfectiones, includit specialem pacem internam, su- periorem inter hominis partem et inferiorem; videlicet perfectam su- biectionem appetitus sensitivi sub rationali; ita ut appetitus sensitivus nec praeveniat imperium voluntatis, nec ei repugnaret, sed ad eius nutum suos motus, suasque passiones comprimat, aut exerat, quo fit ut caro non concupiscat adversus spiritum, nec spiritus adversus car- nem; quod utique cum fit, homo patitur quandam aegritudinem, et diminutionem in viribus suis, hoc modo distractis, atque in contraria tendentibus: ideo dum utraque pars concordat, dicitur habere quam- dam moralem integritatem, per illam potentiarum suarum concordiam, viribus nempe unitis, et in idem conspirantibus: quo fit, ut pars ra- tionalis regatior sit ad bene operandum, conformiterque rectae rationi vivendum. — Tertius status est naturae innocentis, seu iustitiae origi- nalis, qui praeter naturalem hominis perfectionem et integritatem, plura complectitur beneficia gratuita ad corpus et animam spectantia: nempe mortis, et morbi carentiam, gratiae sanctificantis et superna- turalem virtutum infusionem, neenon et collationem eorum omnium posteris, si ille non peccasset, continua propagatione transmittendam.

Quamquam autem teterrimus hic status omnino lugendus sit et exe- crandus, utpote cum omnium malorum, quae in universum genus hu- manum derivantur, sit profluvium, et lerna: nihilominus praecellentem hominis dotem demonstrat, libertatem nempe, qua suae ipsius fortunae arbitrarius, honorariusque psaltes, et fictor, in quam maluerit partem, et sortem manus dederit. - Quintus tandem status est naturae, per

Christi Domini gratiam restitutae ac repuratae. Hic autem dumtaxat movetur quaestio de statu naturae lapsae: num videlicet gratia nobis sit necessaria ad verum detegendum. Cum autem verum sit triplex, aliud quidem naturale, et speculativum; aliud vero morale, et pra- ticum; aliud denique supernaturale, et divinum, resolvendum erit tribus in sequentibus Quaestionibus, an et qualiter gratia desideretur ad illius veri notitiam.

NOTANDUM 1. Nomine gratiae, nos hic solum intelligere gratiam actualem et auxiliantem, non vero habitualem et sanctificantem; quippe certum est gratiam habitualem ad veritates naturales cogno- scendas non esse necessariam; plurimi namque infideles et Gentiles Philosophi ea gratia destituti, ut Plato, Socrates, Aristoteles, multas veritates etiam ad Deum spectantes, puta eius existentiam, veritatem, aliaque illius attributa ex creaturis agnoverunt. Quapropter S. Augu- stinus cum libro primo Soliloquiorum, cap. 2. dixisset, Deus qui non- nisi mundos cerum scire voluisti, hanc assertionem revocarit libro 1. Retractationum, his verbis Responderi enim potest, inquit, multos etiam non mundos multa scire. Solum igitur movetur difficultas de gratia actuali, seu operativa, quae hominem reddit ab intrinseco po- tentem ad aliquos actus exercendos, quos solius naturae viribus eli- cere non posset.

NOTANDUM 2. Veritatem aliquam dici naturalem triplici ex capite: nimirum vel ex parte luminis et medii, quo cognoscitur tantum: vel dumtaxat ex parte obiecti et rei quae cognoscitur: vel ex parte rei et luminis simul. Ex parte quidem luminis tantum: sic Dei existentia, et illius divina attributa, licet sint ordinis divini, ac proinde praeter- naturalis, tamen cognoscuntur per lumen naturale: nam inquit Apo- stolus ad Roman. 1. Invisibilia ipsius a creatura mundi, per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque eius virtus, et divinitas. Ex parte obiecti tantum, quod nimirum ex se est ordinis et entitatis naturalis, sed per medium aliquod naturale et sensibile non potest cognosci, neque ex rebus sensibilibus sufficienter deduci. Tales sunt liberae cordium cogitationes, quamdiu non manifestantur exterius per voces, aut nutus, aut alia signa. Tertio denique ex parte obiecti et medii simul; qualia sunt ea omnia, quae non solum sunt ordinis et entitatis naturalis, sed praeterea sui speciem sensibus in- gerunt; sique mediante cognitione sensitiva percipi possunt ab in- tellectu, cuiusmodi sunt omnia elementa, necnon et corpora multa, quae nostris oculis obversantur. De huiusmodi autem triplici veritate praesens movetur quaestio, utrum absque speciali gratiae actualis be- neficio nobis possit innotescere.

NOTANDUM 3. Omnem veritatem naturalem distribui, vel in spe- culativam, vel practicam. Speculativa est, in cuius sola cognitione conquiescit intellectus, puta caelum esse incorruptibile, terram esse immobilem, etc. Praeterea vero ea est, quae praeter intellectus cogni- tionem etiam ordinatur, et denotat aliquid faciendum vel omitten- dum respective ad assecutionem finis. Porro hac in praesenti Quaestione dumtaxat futurus est sermo de veritate speculativa: in sequenti vero movebitur controversia de veritate practica, utrum videlicet ad illius notitiam assequendam opus sit aliquo speciali gratiae auxilio. Haec autem utraque veritas sumi potest vel distributive, vel collective. Quod cum sumitur, cum accipitur tota collectio omnium prorsus veri- tatum naturalium, sive cum omnes veritates simul accipiuntur: di- stributive autem, quando una, aut plures earum sumuntur seorsim, et sine aliis. Quemadmodum enim aliquis habens unicum denarium, potest illum omnibus pauperibus distributive erogare, quia nullus est, cui non possit illum tribuere: non potest autem eum dare omnibus simul collective, ita ut singuli denarium integrum accipiant: sic quaeri potest, an possimus pro hac mortali vita omnes veritates naturales absque gratiae beneficio cognoscere distributive: ita quod ex eis nulla sit, quae naturaliter non possit innosci: an vero omnes etiam col- lective sic deprehendere possimus. — Circa quod triplex potissimum est Antiquorum sententia: Prima est Henrici, quam refert et refellit Do- ctor in 1. dist. q. 4. n. 2. docentis nos multotiens assequi posse no- titiam certam ullius veritatis naturalis absque speciali illustratione gratiae. Quam utique sententiam ex parte videtur imitatus est Vazquez disp. 1. cap. 2. ubi docet, notitiam cuiusque veritatis naturalis mo- rentis atque adiacens ad recte vivendum non posse haberi sine auxilio gratiae per Christum: quae vero ad virtutem non moratur, posse quidem haberi auxilio gratiae Dei. Secunda sententia eorum est, qui docent intellectum hominis lapsi posse cum solo concursu generali Dei omnem veritatem naturalem specula- bilem deprehendere, non solum divisim, sed et coniunctim. Sic sentire videtur Durandus in 2. dist. 25. q. 1. Tertia sententia est Theologorum Subtilis, adnuentium hominem lapsum posse cognoscere veritates naturales divisim, absque speciali gratiae beneficio ei subsidio, non vero coniunctim.

Conclusio prima. — POTEST HOMO ETIAM IN STATU NATURAE LAPSAE CUM SOLO GENERALI DEI CONCURSU, ET ABSQUE SPECIALI GRA- TIAE SUBSIDIO ET ILLUSTRATIONE, ALIQUAS VERITATES SPECULATIVAS NATURALIS ORDINIS CERTO COGNOSCERE. Haec est communior, et cer- tior sententia apud Theologos.

Probaturque plurimis Scripturae textibus, quibus constat homines posse non solum rerum creatarum, sed etiam Dei, ut auctoris et ad- ministratoris naturae, certam notitiam habere: sic Sapientiae 1. 1. In- vestigatione sanctificati, et creatura invisibilis per eam quae facta est inventur. Psal. 18. Caeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum eius annunciat firmamentum. Similiter S. Paulus ad Rom. 1. perspicue docet posse de Deo cognosci multa naturaliter, cum ait: Qui notum est Dei, manifestum est in illis. Deus enim illis manifestavit: quoniam quidem ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellectu aspiciuntur: sempiterna quoque eius virtus, et Divinitas: ita ut sint inexcusabiles nempe Gentiles Philosophi, de quibus ibi sermo est) quia cum ignorissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt. — Quibus Apostolus duntaxat maxime significat: primum quidem aliquid esse in Deo ita conspicuum, ut vel ipso solo lumine naturali agnosci possit, quod ideo appellat notum Dei: alioquin enim certum est in Deo nihil esse tam abstrusum, tamque humanis mentibus impervium, quod per gratiam et specialem revelationem non possit apprehendi: sic enim personarum Trinitas, et aequalitas in unitate essentiae, quae naturaliter latet, per revelationem et gratiam patet et innotescit. Significat praeterea his verbis, Per ea, quae facta sunt intellecta conspiciuntur, Gentiles Philosophos per naturalem discursum ex creaturis, tamquam ex divinis effectibus aliquam Dei notitiam fuisse assecutos, et quidem tantam, ut ideo fuerint inexcusabiles, quod eum Deum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt. — Nec obest, quod ibidem dicat Apostolus Deus enim illis manifestarit: intelligit enim, manifestasse non speciali revelationis aut gratiae subsidio, sed per creaturas a se conditas, ut significant sequentia verba, per ea, quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Hic revocanda sunt, quae diximus in priori volumine ad demonstrandum Dei notitiam naturali lumine nobis esse insitam.

Probatur insuper haec assertio auctoritate SS. Patrum, Augustini, libro De spiritu et littera, cap. 12. ubi eos, de quibus loquitur Apostolus Roman. 1. Qui veritatem Dei in iniustitia detinent, dicit, per invisibilia creaturae pervenisse ad intelligentiam invisibilis Creatoris. Et paulo post eos appellat cognitores Creatoris per creaturam. Plures eiusdem auctoritates ex Doctore subiiciemus infra. — Ipsi subscribit fidelissimus eius discipulus S. Prosper lib. Contra Collatorem, cap. 22 ubi Cassianum affirmantem posse nos naturalem notitiam ad salutem reparari, sic carpit: Quid ad renovationem miserae vetustatis idoneam definit, praevaricatricis scientiae nuditatem? Quasi ista scientia, vel ex naturae opibus residua, vel ex legalis doctrinae eruditione quaesita, possit sui perceptione praestare, ut quod faciendum noverimus, etiam facere diligumus. Quibus verbis fatetur in nobis superesse quamdam scientiam, et certam veritatis deprehensionem ex reliquiis naturae a Deo conditae.

Probat etiam hanc veritatem Subtilis Doctor in 1. dist. 3. q. 4. contra Academicos, et Henricum, qui contendebant, nullam a nobis comparari posse naturae viribus certam cognitionem: primo quidem ex Aristotele 2. Metaph. Prima principia sunt omnibus nota, sicut ianua in domo, quia ianua neminem latet, licet interiora domus lateant, inquit Doctor; unde sic arguit: quod convenit omnibus alicuius speciei, sequitur naturam specificam: igitur cum quisque habeat certitudinem infallibilem de principiis primis, et insuper, cuilibet sit naturaliter evidens forma syllogismi perfecti, sicut patet ex eius definitione; cunque scientia conclusionis non dependeat nisi ex evidentia principiorum, et ex evidentia syllogistica illationis; consequens est, quod cuilibet naturaliter scita potest esse quaecunque conclusio demonstrabilis ex praemissis per se notis. — Secundo, cum Henricus maxime suam tueatur sententiam auctoritate sancti Augustini, probat Doctor eumdem sanctum Doctorem concedere nos posse naturaliter assequi certam cognitionem per experientiam sensuum: quod utique demonstrat primo, ex lib. 15. De Trinitate, cap. 12. ubi ait: Absit a nobis, ut ea, quae didicimus per sensus corporis vera esse dubitemus; per ea quippe didicimus coelum, terram, et quae in eis nota sunt nobis, quantum ille, qui nos et ipsa condidit innotescere nobis voluit. Ex quibus sic infert Doctor: «Si igitur non dubitamus de veritate eorum, et non fallimur: ergo certi sumus de cognitis per viam sensus; nam certitudo habetur, quando excluditur dubitatio et deceptio». — Insuper, S. Augustinus concedit ibidem certitudinem de actibus nostris: Sive quis dormiat, inquit, sive vigilet, vivit; quia etiam dormire, et in somnis videre, viventis est. Nec valet dicere, inquit Doctor, vivere non esse actum secundum sed primum; quia subdit ibidem Augustinus: Si aliquis dicat, Scire me vivere, falli non potest, etiam quocirscumque reflectendo supra primum scitum. Et ibidem: Si quispiam dicat, Volo esse beatus, quomodo non impudenter respondetur. Forte falleris? Et si dicat, Scire me hoc velle, et hoc me scire scio, iam his duobus et tertium potest addere, quod haec duo sciat: et quartum, quod haec duo se scire sciat: et similiter in infinitum numerum pergere. Et ibidem: Sed quispiam dicat, errare nolo; nonne sive erret, sive non erret, eum errare nolle certum erit? Et alia, inquit, reperiuntur, quae contra Academicos valent, qui nihil sciri posse ab homine contendunt. Et sequitur ibidem: Sunt inde libri tres nostri, primo nostrae conversationis tempore scripti, quos qui poterit legere, lectosque intellexerit, nihil eum profecto ab eis, quae contra perceptionem veritatis argumenta multa intenta sunt, permovebunt. Item eodem 15. c. 15. Illa quae sciuntur, ut numquam etiam excidere possint, quoniam praesentia sunt, et ad naturam ipsius animae pertinent, cuiusmodi est illud, quod nos vivere scimus.

Constat igitur ex sancto Augustino haberi posse certam rerum naturalium notitiam, idque solis vel ingeniti vel comparati luminis viribus, quo quisque experitur dum agit se actum habere, et dum vivit se vita esse donatum.

Probatur insuper Conclusio ratione: Homo ex natura sua habet principia sufficientia ad comparandam notitiam speculativam rerum naturalium: ergo ad id non est opus gratiae subsidio. Sequela manifesta est; non enim alia ratione gratia censetur esse necessaria ad rerum fide divina credibilium notitiam assequendam, quam quia ad id naturae vires deficiunt. Antecedens vero probatur; constat enim hominem per sensus internos et externos naturaliter percipere obiecta sensibilia, ex quibus veritates naturales deducuntur; deinde, per intellectum agentem fabricare potest species intelligibiles, quae talem sensuum apprehensionem exprimant; ac demum eamdem formatam ab intellectu agente rerum per sensus perceptarum excussam imaginem in intellectu possibili percipere, sicque perfectam habere formalem illarum rerum notitiam: habet igitur homo ex natura sua sufficientem virtutem ad cognoscendam quamlibet veritatem naturalem; neque ad id ei opus est gratiae auxilio. — Secundo, si gratia foret homini necessaria ad cognoscendas veritates naturales, maxime ut principium physicum, vel ut principium morale talis cognitionis: at neutrum recte potest asseri. Non quidem primum, quia intellectus est sufficiens principium activum ad eliciendam cognitionem, dummodo sit informatus specie intelligibili; quam (ut mox diximus) assequi potest naturae viribus.

Non etiam ut principium morale; nam huiusmodi principium dupliciter censeri potest esse necessarium ad cognitionem formandam, puta vel intrinsece lumen ingerendo, aut phantasmata dirigendo: vel extrinsece obiecta videlicet convenientia applicando, aut impedimenta auferendo: sed neutro modo gratia videtur esse necessaria ad cognitionem veritatum naturalium disiunctive, et in speciali sumptarum; interna enim illuminatio, qua ab obiectis fieri nequit, quaeque idcirco supernaturalis esse debet, non spectat ad modum cognoscendi veritates naturales, qui homini debet esse connaturalis: obiecta vero sufficienter proponuntur sensibus ex vi ordinis naturalis, quem Deus inter causas universi constituit, modo ipse suum concursum generalem eis non deneget: neque ad tollenda impedimenta opus est speciali providentia Dei; quia quae reperiuntur in rei alicuius indagatione, ea facile humana industria, et labore superari possunt. Nulla igitur ratione necessarium videtur gratiae subsidium, ad veritatum naturalium divisim sumptarum notitiam assequendam. — Confirmatur: non potuisset absque aliqua imperfectionis nota, et naturaliter debitae Providentiae defectu, talis rerum ordo institui, ut nullus hominum veritatem aliquam naturaliter cognosceret: igitur ita factum esse non est iudicandum; Deus siquidem sagaci providentia ac sapientia ordinatissime cuncta constituit ac disposuit. Patet ⟦antecedens⟧: quemadmodum enim manca esset providentia, si talem instituisset ordinem, ut omnes vel caeci, vel surdi, vel elingues nascerentur: ita, et multo magis si omnes essent amentes, et usu rationis perpetuo destituti: posito autem usu rationis, et obiectis naturaliter occurrentibus, cum generali Dei concursu, non possunt non cognosci veritates multae, maxime illae, quae adeo manifestae sunt, ut nullus sit rationis compos, qui non statim eas sine ulla difficultate percipiat; cuiusmodi sunt ignem esse calidum, hominem esse risibilem, totum esse maius sua parte: igitur ad id non videtur gratia esse necessaria.

Obiicies 1. Nonnullos Scriptura textus, quibus probari videtur gratiam esse necessariam ad veritatem detegendam; maxime vero illud Genes. 6. Cuncta cogitatio cordis intenta est ad malum. Item illud 2. ad Cor. 3. Non quod simus sufficientes cogitare aliquid a nobis tamquam ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est. Ergo S. Paulus censet nos nullam certam cogitationem formare posse absque divino auxilio. — Nego consequentiam, et ad primum textum dico: cuncta cogitatio intenta est ad malum, ut plurimum, concedo: semper, nego: sic enim ibidem dicitur, quod omnis caro corruperat viam suam, et tamen ibidem legimus: Noe invenit gratiam coram Domino. Ad secundum dico, ex textu sufficienter apparere S. Apostolum loqui non de qualibet cogitatione et cognitione veritatis, sed de cognitione sancta, id est, ad veram sanctitatem et iustitiam conferente, necnon valente ad salutem et ad fiduciam illam excitandam, de qua immediate dixerat: Fiduciam talem habemus per Christum ad Deum: ut etiam interpretatur S. Augustinus, lib. De bono perseverantiae, cap. 13. ubi ait: Quod attinet ad pietatis ritum, et rerum Dei cultum, non sumus sufficientes cogitare aliquid ex nobis: tales autem cogitationes fatemur haberi non posse absque speciali gratiae beneficio. Vel aliter distinguo antece…lens: non sumus sufficientes cogitare aliquid ex nobis tamquam ex nobis, quod proficiat ad salutem, et conferat ad fidem persuadendam, concedo: simpliciter, et absolute, nego. Possumus enim asserere eam esse mentem Apostoli, ut patet ex textu; siquidem gratulatus fuerat Corinthiis, quod essent Epistola Christi scripta, non atramento, sed Spiritu Dei vivo: gratulatus etiam fuerat sibi, quod haec Epistola mi- nisterio suo fuisset scripta. Ne ergo tantae rei ministerium videretur sibi arrogius adscripsisse, illud totum ad gratiam sui Domini refert, et in doni Auctorem refundit. Unde subdit: Fiduciam autem talem habemus per Christum ad Deum, non quod sufficientes simus cogitare aliquid ex nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. qui et idoneos nos facit ministros Novi Testamenti. Ex quibus apparet Apostoli mentem dumtaxat esse, ut profiteatur se non esse sufficientem cogitare aliquid ex se, quod pertineat ad fidem persuadendam.

Obiicies 2. Concilium Milevitanum, seu Carthaginense decernens Canone 1. Utrumque Dei donum est, et scire quid agere debeamus, et diligere, ut faciamus. Item illud Arausicanum Canone 9. Divini est mu- neris cum recte cogitamus. — Nego consequentiam: loquuntur enim dumtaxat Concilia de cogitationibus et veritatibus ad assecutionem aeternae vitae spectantibus, ut colligere licet, tum ex eo, quod eadem Concilia aperte profitentur se contra Pelagianorum et Semipelagia- norum errorem Catholicum dogma in suis Canonibus statuere; indeque agere de cognitione veritatis ad salutem spectantis: tum ex eo, quod Concilium Arausicanum praefatam limitationem explicet Ca- none 7. dicens: si quis per naturae rigorem bonum aliquod, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, cogitare, aut eligere posse confirmat, absque illuminatione, et inspiratione Spiritus sancti, haeretice fallitur.

Instabis: Idem Concilium Can. 22. affirmat, quod nemo habet de se, nisi mendacium, et peccatum: ergo non potest quis de se et pro- priis viribus verum cognoscere. — Distinguo antecedens: si de suo accipiatur de ignorantia et concupiscentia, quarum homo est auctor, quibus hominis facultates pessundantur, et in deterius ruunt, con- cedo: si de suo interpretaris, de natura et facultatibus hominis, quibus potest verum deprehendere et bonum sectari, nego. Nam omnia quae sunt in homine dupliceis sunt generis; quaedam namque bona sunt, et a Deo bonorum omnium conditore ac largitore conceduntur: Creatore et Artifice sunt. Vitium vero, quod ista naturalia contenebrat et infirmat, ut illuminatione et curatione opus habeat, non ab incul- pabili Artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. Et lib. 1. De gratia Christi, cap. 20. Cupiditas ho- minum, quae vitium est, hominem habet auctorem, vel hominis de- ceptorem, non hominis creatorem. — Tum dico, Concilium dumtaxat loqui de cogitatione supernaturali, et ad salutem conferente; nam ait: Si quid autem habet homo veritatis, atque iustitiae, ab illo fonte est, quem debemus sitire in hac Eremo, ut ex eo quasi guttis quibusdam irrigati non deficiamus in via. Hanc autem salutarem notitiam ultro fatemur haberi non posse absque speciali divinae gratiae subsidio.

Urgebis: Eadem Concilia constanter edocent hominem ex se habere non posse aliquod initium suae iustificationis: sed si possit naturae vi- ribus veritatem assequi, et errorem detegere, aliquatenus posset sese ad conversionem et iustificationem praeparare; cognoscendo siquidem virtutis praecellentiam, et vitii turpitudinem, absque negotio posset vir- tutem sectari, et vitium abhorrere: ergo, etc. — Nego maiorem, cum naturalia non sint proportionata gratiae et iustificationi, quae supernaturale beneficium est, etiam ad eam disponere, vel eam comparare, aut promereri nequeunt; sed dumtaxat valent ad impe- trandum, aut promerendum aliqua bona naturalia, sibi proportionata et convenientia.

Obiicies 3. Varias S. Augustini sententias, quibus insinuare vi- detur nos nullam certo veritatem cognoscere posse, nisi in regulis aeternis, quae cum in luce increata existant, humanae mentis captum transcendunt. Sic lib. 9. De Trinitate, cap. 6. Sed intuemur, inquit, inviolabilem veritatem, ex qua perfecte quantum possumus definiamus, non qualis sit uniuscuiusque mens hominis, sed qualis esse sempiternis rationibus debeat. Et ibidem: Aliis omnino regulis supra mentem no- stram incommutabiliter manentibus, vel approbare apud nosmetipsos, vel improbare convincimur, cum aliquid recte approbamus, vel impro- bamus. Et ibidem: Artem ineffabiliter pulchram talium figurarum super aciem mentis simplici intelligentia capientes. Et ibidem cap. 7. In illa igitur aeterna veritate, ex qua temporalia omnia facta sunt, formam, secundum quam sumus… aspicimus, atque inde conceptam rerum veracem notitiam tamquam verbum apud nos habemus. Item lib. 12. cap. 2. et 3. Sed sublimioris rationis est iudicare de istis cor- poralibus secundum rationes incorporales, et sempiternas. Item eodem libro, cap. 11. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum, sine spatiis localibus, manent intelligibiles, incorporalesque rationes. Item lib. 14. cap. 15. loquens de iniusto, qui recte multa laudat et vituperat in moribus hominum, ait: Quibus ea tandem regulis iudi- cant? circa finem subdit: Qui ergo scriptae sunt, nisi in libro illo lucis illius, quae veritas dicitur? Tandem lib. 12. Confessionum, cap. 25. Si ambo videmus verum, nec tu in me, nec ego in te: sed ambo in ea, quae supra mentem est incommutabili veritate. Ergo censet S. Augu- stinus nullius veritatis haberi posse notitiam, absque specialis lucis increatae illustratione, subindeque absque divinae gratiae subsidio. — Negat consequentiam Doctor, in dist. 3. quaest. 1. n. 18. ubi explicat praefatas auctoritates, resolvitque veritates necessarias videri in regulis aeternis alterutro ex his quatuor modis: Primo quidem, ut in obiecto proximo, quia divinus intellectus dat esse intelligibile creaturis ab aeterno, in quo veritates necessariae relucent immutabiliter; sicque intellectus omnis, qui eas veritates deprehendit, dici potest eas videre in luce aeterna, hoc est in obiecto secundario intellectus divini, quod est veritas vel lux aeterna. Secundo, ut in continente obiectum pro- ximum; quia intellectus divinus continet illas veritates, quasi liber. Tertio, sicut in aliquo, virtute cuius movet obiectum; quia sicut in- tellectus divinus producit alia a se in esse intelligibili, ita dat rationem directe, quia movet; et circa hoc Doctor protulit quaedam subtilia. Quarto, ut in obiecto remoto cognito, quia Essentia divina est primum principium speculabilium, et ultimus finis practicabilium. et sic cognitio per principia desumpta ab ea est purior et eminentior. — Crediderim igitur cum Subtili Doctore, S. Augustinum per regulas aeternas rerum necessariarum, intelligere ideas quas dicit existere in luce increata, tum quia Deus continet in se huiusmodi ideas; tum quia produxit illas ab aeterno, producendo nimirum creaturas in esse intelligibili: tum quia denique Deus est mensura omnium speculabilium. et partium inter speculabilia. Philosophi ergo cognoscunt veritates necessarias in regulis aeternis, hoc est, in suis ideis, non quas vident in Verbo, sed quas participant ex Verbo; omnes enim ideae, quas habemus de veri- tatibus necessariis, sunt participationes idearum divinarum. Et haec responsio confirmari potest ex eodem S. Augustino lib. De Trinitate, cap. 16. ubi contendit philosophos non cognoscere contingentia in re- gulis aeternis: si enim per regulas aeternas intelligeret speciale auxi- lium gratiae, non negaret contingentia posse cognosci in regulis aeternis, quia non minori auxilio opus est ad cognoscenda contingentia, quam necessaria: ergo ex eo quod neget contingentia cognosci in regulis aeternis, oportet per illas intelligamus ideas immutabiles et aeternas, in quibus repraesentari non possint contingentia.

Instabis: Idem S. Augustinus, lib. 83. qu. 146. requirit maximam puritatem in illis, qui veritatem capescere cupiunt: Vomnisi purae enim…, inquit, ad eam pertingunt: sed illa puritas haberi nequit absque gratia: ergo haec necessaria est ad veritatis notitiam compa- randam. — Distinguit maiorem Doctor ibidem n. 22: S. Augustinus requirit puritatem physicam, seu Platonicam, quae est depuratio et secessus a sensibilibus, tum externis, tum internis, seu a phantasma- tibus. concedit: requirit puritatem moralem, seu depurationem et se- parationem a vitiis, qua dumtaxat per gratiam potest obtineri. negat. Nam idem Augustinus supra laudatus lib. 15. De Trinit., cap. ⟦cap.?⟧ concedit, quod iniustus videt in regulis aeternis.

Obiicies 4. Deus est exorandus, ut scientiam et notitiam concedat, qua veritas deprehendatur: ergo haec notitia comparari nequit natura viribus. Patet antecedens ex illo S. Iacobi, cap. 1. Si quis autem ves- trum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei. Postulet autem in fide nihil haesitans. Consequentia similiter est evidens; nam inquit S. August. Epist. 95. Gratiarum actio est clarissima gratiae testificatio. Et Epistola 109. dicit: Gra- tiarum actio est certissimum signum beneficii gratuiti. — Respondeo, concesso antecedente, negando consequentiam: possumus enim pro auxilio generali Deum orare, et de eo obtento ipsi gratias agere, quando habet aliquid contingentiae et fallibilitatis: nam ob talem contingentiam habet rationem ⟦auxilii⟧ generalis, sed generalis quia contingens est, et ex parte eventus fallibili- tatem habet: quapropter oramus Deum pro pluvia, serenitate, frugibus terrae, et illis obtentis, gratias agimus illi, quia licet pertineant ad pro- videntiam generalem, tamen contingentiam et fallibilitatem habent ex parte eventus.

Obiicies 5. Non potest homo notitiam alicuius veritatis assequi, quin illi obiecta sensibilia ita convenienter proponantur, ut eum in veram cognitionem, non in errorem, inducant: sed id non est in hominis potestate, ut taliter ab obiectis excitetur, et ad cognitionem disponatur, siquidem pendet ex peculiari providentia Dei rerum or- dinem ita statuentis: ergo speciale Dei beneficium est, quod homo verum aliquod cognoscere possit. Maior constat. Minor probatur: po- tuit Deus res creatas ita disponere, ut ex earum cursu et operatione, homo, qui aliquando verum assequitur, semper in errorem impingeret: unde quod reipsa res ita disponantur, ut hominem in veri cognitionem aliquando deducant, non provenit ex generali Dei providentia, qua potuit res aliter disponere, sed ad specialem eius providentiam et ordinationem spectat, subindeque ad gratiam peculiarem a creationis beneficio distinctam: ergo potuit homo, salva Dei creatione et provi- dentia generali, cuiusque veritatis cognitione carere. — Nego minorem: licet enim Deus de potentia absoluta sic potuisset universum insti- tuere, ut obiecta hinc inde occurrentia hominem in errorem induce- rent; quod tamen aliter res disposuerit non est proprie beneficium gratiae, de qua hic est sermo, sed beneficium ipsiusmet creationis, licet priori (qua institui poterat) dispositione favorabilius. Unde quid- quid via ordinaria per communem causarum fluxum, et concursum generalem Dei ex tali ordinatione sequitur, ad idem creationis bene- ficium spectat: alioqui certe, quod homo sit sanus corpore, membris integer, et cum apta sensuum dispositione nascatur, peculiari gratiae, et non beneficio creationis adscribendum esset, quia secus potuisset contingere, si nimirum Deus alium in rebus ordinem statuisset, quod tamen nemo sanae mentis dixerit.

Obiicies 6. Cum Henrico: obiecta sensibilia perpetuo mutantur: ergo non possunt species ab ipsis desumptae sufficere ad cognitionem certam. Deinde, non potest quis habere certam, et infallibilem veri- tatis notitiam, nisi habeat aliquid per quod possit verum a verisimili discernere: sed illud aliud esse non potest, quam gratia beneficium: ergo illud ad veritatem detegendam requiritur. Probatur minor: si quid aliud sufficeret, maxime species accepta ab obiectis: sed illa ad id est insufficiens, quia quandoque seipsam repraesentat, quandoque vero se repraesentat tamquam obiectum quod exprimit: ubi vero seipsam dumtaxat repraesentat, cognitio est vera: ubi vero repraesentat se tam- quam obiectum, est falsa: ergo illa species non sufficit, ut quis discer- nere possit, an sua cognitio sit falsa, aut verisimilis, aut vera. Denique, anima est de se mutabilis et subiecta errori: ergo non potest ab er- rore liberari per aliquid, quod sit ipsa mutabilius: sed species creatae sunt mutabiliores ipsa anima: ergo per ipsas non potest anima ab errore liberari. — Negat consequentiam Doctor in 1. dist. 3. qu. 1. n. 13. et ad primum quidem respondet, de re mutabili comparari posse immutabilem notitiam, sicut et de contingenti necessariam, quia quamvis obiectum esset mutabile, tamen posset causare speciem, qua repraesentaret ipsum sub ratione immutabili; nam mutabilitas non est ratio gignendi speciem, sed ipsa natura obiecti, quae secundum se et praedicata sua intrinseca non est mutabilis, sed eodem modo semper se habet. Addit insuper, quod quamvis species a re mutabili accepta esset mutabilis, posset tamen repraesentare rem sub ratione immuta- bili: sicut Deus, licet sit immutabilis, repraesentatur tamen per aliquid in se mutabile, puta per speciem infusam, aut acquisitam. De secundum dicit Doctor, rationem dumtaxat valere contra negantes species intelli- gibiles, ut distinetas a phantasmatibus, et affirmantes sola phantasmata deservire ad determinandum intellectum; nam qui admittunt species intelligibiles, negare possunt, quod illae aliquando repraesentent se, ut seipsas, aliquando vero, ut obiectum; nam semper se repraesentant, ut seipsas, nec unquam quis eis utitur, dum dormit. Ad tertium re- spondet: revera anima est mutabilis ab ignorantia ad scientiam, et a negatione intellectionis ad intellectionem, concedit: est mutabilis a recta cognitione ad cognitionem erroneam, maxime circa obiecta, quae nata sunt causare evidentiam, quando debite applicantur, qualia sunt, v. gr. prima principia, et conclusiones ex eis deductae, negat.

Obiicies 7. Plurimae sunt veritates naturales hactenus ignotae Phi- losophis, puta causa accessus et recessus maris, aliaque multa: igitur non potest homo eas omnes cognoscere distributive. Deinde, si singulae eiusmodi veritates naturalis ordinis, et distributive sumptae cognosci possent sine gratia, cum solo concursu generali, quem Deus confert intra naturalem ordinem, possent a quolibet homine cognosci; cuius tamen rei contrarium experimur. Denique, ad habendam cognitionem veri- tatum pure naturalium, Deum oramus; inde Salomon Sapientiae 9. ita Deum supplex affatur: Da mihi Domine sedium tuarum assistricem sapientiam, etc.: igitur ad cognitionem eiusmodi veritatum opus est divina liberalitate, ac subinde gratiae beneficio. — Nego consequentiam. Et ad primum dico, istas veritates esse naturales ratione obiecti tan- tum, non vero ratione obiecti et medii simul: vel si sint naturales etiam ratione medii, earum ignorantia non provenit ex defectu virtutis in intellectu, sed vel ex defectu studii, applicationis, et experientiae, vel ex alio aliquo defectu: unde factum est, ut plurima veritates prio- ribus saeculis incognitae, tandem posterioribus innotuerint. Ad secun- dum, nego sequela antecedentis, cuius ratio est, quod intellectus cuiuslibet hominis considerari possit duobus modis: primo quidem secundum ea, quae ipsi conveniunt per se, essentialiter, et ex natura sua specifica: secundo, penes particulares quasdam rationes, et condi- tiones accidentales, quas habet ex diversitate temperamenti, et quali- tatum corporis. Priori modo intellectus hominis, quantum est de se, habet sufficientem virtutem physicam ad cognoscendam quamlibet ve- ritatem pure naturalem, ratione obiecti, et medii simul, sed quia in- tellectus in sua operatione pendet a corpore et eius temperamento, inde fit, quod ratione complexionis eiusmodi, illa virtus et sufficientia physica non possit reduci ad actum in aliquibus, quos constat hoc posteriori modo esse minus aptos ad scientiam comparandam. Con- clusio autem nostra intelligitur de virtute naturali priori modo spe- ctata, non vero posteriori. Ad tertium distinguo antecedens: Deum ora- mus, ad eiusmodi cognitionem facilius obtinendam, vel ut ipsa utamur quemadmodum expedit ad salutem, concedo: ad eam habendam sim- pliciter, quasi hunc in finem necessaria sit absolute quaedam gratia, nego. Nec enim aliter intelligenda est Salomonis deprecatio, si ad solas veritates naturalis ordinis restringatur; illa enim etiam ad veri- tates supernaturalis ordinis extendi potest.

Conclusio secunda. — HOMO IN STATU NATURAE LAPSAE NON POTEST OMNES ET SINGULAS VERITATES NATURALES TAM DISIUNCTIVE QUAM COLLECTIVE DEPREHENDERE, ABSQUE SPECIALI DIVINAE GRATIAE AUXILIO.

Probatur primo: Licet ad eas omnes veritates naturales collective percipiendas habeat homo potentiam physicam, quia illae continentur intra lineam entis sensibilis, seu cognoscibilis per species a sensibus acceptas, quod est obiectum proportionatum nostro intellectui, non tamen ad id habet potentiam moralem absque speciali gratiae subsidio: ergo eo opus habet. Consequentia patet. Antecedens pariter, siquidem ad agendum requiritur non solum potentia physica, sed etiam mora- lis et expedita, seu ab omnibus impedimentis libera. In hoc autem statu naturae lapsae intellectiva facultas hominis plurimis impedimentis irretitur et ligatur, ne possit in totum suum obiectum collective sum- ptum sine errore et defectu prorumpere. Primo namque ab eo revocat vitae brevitas, longissimo enim ac diuturno tempore opus est ad ve- ritates omnes cognoscendas, utpote quae sint innumerabiles, et inter eas quaedam intellectu difficillima, adeo ut maxima vitae pars insumenda sit in alicuius ex illis veritatibus deprehensione. Secundo, longe imperfectum est sensuum ministerium, quorum beneficio veritas de- prehendi debet; magna siquidem eorum gravitas, et operationis tar- ditas; magna pariter organorum, in quibus resident, debilitas, et in dies ingravescens infirmitas, propter nimiam in iteratis saepius eorum actionibus spirituum animalium consumptionem. Tertio, obstaculum est ipsa corporis mortalis hebetudo et corruptibilitas; unde Galenus Aphorism. 2. Ars longa, vita brevis, occasio praeceps, experimentum peri- culosum, iudicium difficile. His adde passionum insultus, sensuumque ludibria, et exiguos limites, cum circa sensibilia tantum versentur, ex quibus alia per analogiam et discursum sunt eruenda, non sine magno et frequenti periculo falsitatis. Adde pariter frequentem solli- citudinem et occupationem circa temporalia; et necessaria ad victum, vestitum, incolatum, etc. Quae omnia tempus ad veritatem deprehen- dam aliunde assumunt. — Haec omnia impedimenta luculenter annotavit, et exaravit Sapiens, cap. 9. dicens: Corpus quod corrum- pitur, aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Nam vitae brevitas, et infirmitas corporis, sensuumque he- betudo significantur per corpus, quod corrumpitur; tarditas, et pigritia addiscendi, iudiciique difficultas per animam aggravatam: occupatio vero in rebus externis, et ad victum necessariis, per habitationem terrenam: diversi tandem passionum motus animum conturbantes, et hinc inde pertrahentes, per sensum multa cogitantem.

Confirmatur praefata probatio: Quod hactenus factum non est, merito iudicatur fieri non posse naturae viribus: at nullus hominum ha- ctenus inventus est, qui omnes veritates speculativas comparaverit: quinimo quotquot extitere inter Philosophos veteres, in his errave- runt; unde Aristoteles, 1. Physicorum, multos veterum errores notavit circa naturae principia; et ipsemet aeternitatem mundi asseruit, atque de immortalitate animae valde anceps fuit; vixque veterum Sapientum unus fuit, qui Deum unicum mundi rectorem asseruerit, et coluerit, adeoque nullus hactenus inventus est, qui veritates omnes naturales sive divisim, sive coniunctim fuerit assecutus.

Dices 1: Appetitus naturalis non debet esse frustraneus, sed in ali- quo saltem individuo assequitur id, in quod tendit: at nobis insitus est naturalis appetitus ad cognoscendam quamlibet veritatem natura- lem: igitur appetitus ille in aliquo saltem individuo humanae naturae expleri debet per assecutionem cognitionis omnium veritatum. — Di- stinguo maiorem: appetitus assequitur in aliquo saltem individuo id in quod tendit, tam intensive, quam extensive, nego: intensive sal- tem, concedo. Ad minorem dico appetitum ad cognoscendas veritates non expleri quidem extensive, quantum videlicet ad cognitionem sin- gularum earum, quia non omnes sub sensum cadunt, nec ad intel- lectum perveniunt; sed expletur saltem intensive, quia videlicet agno- scit omnium rerum principia generalia, ex quibus peculiares conclu- siones et veritates deduci possunt.

Dices 2: Intellectus noster capax est omnium prorsus veritatum naturalium: ergo potest quaslibet cognoscere. — Distinguo antece- dens: si debite sensibus applicentur, concedo: secus, nego. Non pos- sumus autem omnes eiusmodi veritates nostris sensibus applicare; tum propter quarumdam exilitatem; sunt enim res aliquae exiliores, quam ut possint nostris sensibus patere, qualia sunt invisibilia: tum propter ingentem earum numerum, quis enim stellas caeli, arenam maris, arborum folia, etc. numero tenere potest?

Petes: an saltem eiusmodi cognitio rerum omnium naturalium haberi possit per adiutorium et beneficium Dei extraordinarium? — Affirmo, tum quia nulla afferri potest repugnantiae ratio: tum quia de facto ad posse valet consequentia; fatentur autem Theologi, sicut et Philosophi Christiani, Deum eiusmodi rerum omnium notitiam Adamo, necnon et Salomoni concessisse; quidni igitur idem benefi- cium alteri largiri posset?

Petes iterum: an istud beneficium foret ordinis naturalis, vel su- pernaturalis? — Respondeo fore supernaturale per accidens, et ratione modi, quia scilicet naturae viribus comparari non posset; foret autem naturale ratione obiecti, quia nempe cognitio eiusmodi obiectorum esset eiusdem speciei cum nostra notitia, sicut oculi, quos Christus Dominus dedit caeco nato fuerunt eiusdem speciei cum oculis quos natura produxisset.

Notandum 1. Veritates practicas esse in duplici differentia: nam alia sunt de operibus artis, et vocantur mechanicae, de quibus eadem est ratio ac de speculativis: aliae vero dicuntur morales, quae vide- licet hominum mores probe, iusteque instituendos spectant. Rursus veritates morales, vel spectantur ut universales, qualia sunt principia generalia morum, puta, quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris: Deus est colendus: parentes sunt honorandi, etc.; vel particulares, ut quod hic et nunc sit honorandus parens, eleemosyna huic vel illi pauperi eroganda est. Hic autem non est sermo de veritatibus universalibus, quia earum notitia eadem est cum cognitione veritatum speculativa- rum; sed tota difficultas versatur maxime circa veritates particulares, quatenus videlicet spectantur cum omnibus circumstantiis requisitis ad bene agendum moraliter.

Notandum 2. Veritatem practicam dupliciter posse cognosci natu- raliter: videlicet, vel per lumen singulis hominibus ingenitum, quo quisque natura duce ac docente, et absque ullo ratiocinio, vel emen- dicato aliunde lumine, novit hoc et illud esse bonum aut malum, sequendum vel fugiendum; vel per lumen comparatum et acquisitum beneficio ratiocinii, aut studii, quo quisque potest deprehendere, quid rectae rationi conveniat aut disconveniat, nedum in genere, sed etiam in particulari. Hic autem non est sermo de notitia ingenita; certum est enim illam natura sortem sequi, ita quod ubi vegetior est intel- lectus, etiam praestantius affulget ingenitum lumen, quo clarius ap- pareat, quid sequendum sit, quidve fugiendum secundum internum conscientiae dictamen: proindeque sola difficultas solvenda restat, an quisque per comparatum naturale lumen possit quaslibet veritates pra- cticas in speciali detegere, absque ullo gratiae actualis subsidio.

Notandum 3. Veritates practicas quasdam esse tantae perfectionis ac sublimitatis, ut nonnisi Deo revelante possint agnosci, quales sunt illae omnes, quae hominem Christianum et Evangelicum informant ac illustrant; dicunturque veritates et virtutes Evangelicae, ut abne- gatio sui ipsius, voluntaria paupertas. Aliae vero sunt inferioris gradus et ordinis, quae ad hominem spectant intra solam naturae et rationis lineam consistentem, quaeque, ut diximus, innotescere possunt per lumen ingenitum, vel comparatum. Hic non est difficultas de veritatibus primi ordinis, sed dumtaxat de veritatibus practicis posterioris ordinis, de quibus quaeritur, an absque speciali gratiae excitantis et adiuvantis beneficio possint deprehendi.

Conclusio prima. — POTEST HOMO IN STATU NATURAE LAPSAE COGNOSCERE VERITATES ALIQUAS MORALES, ABSQUE SPECIALI GRATIAE SUBSIDIO.

Probatur primo ex Apostolo ad Romanos 1. dicente, Gentiles Phi- losophos fuisse inexcusabiles in sua idololatria et morum deprava- tione, quia cum Deum cognorissent, non sicut Deum glorificarunt: censet ergo Philosophos naturali lumine novisse Deum esse glorifi- candum, alias non peccassent, ipsi gloriam et debitum honorem non reddendo; sicut enim peccatum quodlibet voluntarium est, ita sup- ponit iudicium et notitiam de re facienda. Insuper idem Apostolus, cap. 2. ait: Gentes, quae legem non habent, naturaliter ea, quae legis sunt faciunt; eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui osten- dunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente illis conscientia ipsorum: idest ostendunt se naturae viribus, et per inge- nitum lumen cognoscere quid agendum, quidque fugiendum sit di- ctante naturali lumine: igitur quemadmodum lumen naturale intel- lectus speculativi adhuc etiam in statu naturae lapsae viget, et sufficit ad deprehendendas veritates speculativas; sic etiam viget, et adhuc subsistit lumen naturale synderesis, sive intellectus practici ad co- gnoscendas veritates morum. Nec refert, quod S. Augustinus cap. 27. lib. De spiritu et littera, referat hunc locum ad Gentiles pertinentes ad gratiam Mediatoris; non enim ibidem improbat sententiam eorum, qui illum referunt ad Ethnicos infideles.

Probant eamdem veritatem SS. Patres, nam S. Chrysostomus, Hom. 50. in Genesim ait: In natura nostra insita est scientia boni et mali, nullus igitur praetexat, quod ignorans virtutem negligat, etc. Et Homil. 51. Sufficientem, inquit, magistrum habemus conscientiam, et fieri non potest, ut quis illo adiumento privetur; nam simul cum for- matione hominis insita est scientia faciendorum, et non faciendorum. Ipsi concinit sanctus Augustinus lib. 2. Confessionum, cap. 4. Lex tua, inquit, scripta est in cordibus hominum, quam non ipsa quidem delet iniquitas: Quis enim furem aequo animo furem patitur? Quam utique sen- tentiam mirum in modum explicat S. Prosper, carmine De providentia Dei, versus medium, ita canens:

Ite ipsi in vestrae penetralia mentis, et intus Incisos apices, ac scripta volumina cordis Inspicite, et genitam vobiscum agnoscite legem: Nam quis erit modo, non pecus agri, aut bellua ponti, Qui vitiis adeo stolide oblectetur apertis, Aut quod agit velit ipse pati? Mendacia fallax, Futura rapax, furiosum atrox, homicida cruentum Damnat, et in moechum gladios distringit adulter.

Probatur insuper haec assertio ratione: Primo quidem, moralis et practica veritas est obiectum proportionatum lumini naturali intelle- ctus humani: ergo naturaliter potest ab eo deprehendi. Sequela patet: omnis namque facultas naturalis propriis viribus percipere potest obie- ctum sibi connaturale et proportionatum; neque enim oculus indiget speciali gratia, ut obiectum coloratum deprehendat. Antecedens etiam constat; veritas enim moralis naturalis est intra lineam naturalis in- tellectus; subindeque est obiectum illi proportionatum. — Deinde, potest homo per lumen ingenitum, cognoscere principia universalia, quae spectant ad mores probe, iusteque informandos, ut mox dictum est, tum ex Scriptura, tum ex sanctis Patribus: ergo iisdem viribus absque speciali gratiae subsidio cognoscere potest conclusiones parti- culares ex illis principiis deductas: qui enim v. g. novit in genere eleemosynam esse egeno tribuendam, quotiescumque in particulari se offeret occasio erogandi eleemosynam, natura ipsa dictante facile iu- dicabit eleemosynam tali pauperi esse tribuendam. — Denique, si non posset homo naturae viribus aliquas veritates morales in particulari cognoscere, sequeretur eum non posse absque gratia circa easdem ve- ritates peccare: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Patet sequela maioris: nam non esset in illius potestate habere talem co- gnitionem, unde eiusmodi ignorantia veritatum esset omnino invinci- bilis, atque adeo ad culpam ipsi non imputaretur quidquid contra ipsas praestaret.

Dices 1: Ex notitia veritatum moralium comparatur habitus prudentiae. quae suo sinu virtutes omnes complectitur: sed virtutes omnes comparari non possunt absque speciali gratiae beneficio: ergo nec illarum veritatum notitia. — Distinguo maiorem: comparatur habitus prudentiae imperfectus, et tantum quoad quosdam levissimos gradus, concedo: comparatur habitus prudentiae perfectus, quo quis dicitur vere prudens, et facilitatem permanentem habet quavis data occasione, et dum gravissimae difficultates occurrunt prudenter se gerendi, et sanum iudicium de agendis ⟦protereudi⟧, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam. Siquidem prudentia, quae suo sinu dicitur omnes virtutes complecti, non ea tantum est imperfecta prudentia, qua quis exercet aliquem actum prudentiae naturalis, aut semel, et iterum recte iudicat de re agenda, vel non agenda; sed est permanens affectus, et sanum iudicium ut plurimum bene iudicandi de rebus agendis etiam in arduis: haec autem absque gratiae subsidio comparari non potest: prior vero solis naturae viribus potest obtineri, et exerceri.

Dices 2. Approbare falsa pro veris est vulnus per peccatum originale contractum, ut pluribus docet sanctus Augustinus, maxime vero in iis quae ad veritates practicas spectant; ergo eas veritates detegere est gratiae beneficium. — Distinguo antecedens: Illa approbare approbatione efficaci, et quae affectum moveat et pertrahat, est vulnus peccati originalis, concedo: approbatione inefficaci, nego. Consequentiam similiter distinguo: non approbare omnia falsa pro veris est beneficium gratiae, concedo: aliqua dumtaxat, nego. Fatemur igitur rationem humanam plerumque caecutire, et a vero exorbitare in plurimis veritatibus moralibus detegendis; sic enim Gentiles Philosophi plurium veritatum practicarum certam notitiam non fuerunt assecuti: qualiter enim affecti sumus, taliter iudicium formamus de rebus: saepissime autem contingit homines esse male affectos; subindeque certum est, plerumque eos verum morale certo non apprehendere.

Instabis. Ex sanctis Patribus homo dicitur per originale peccatum nedum vulneratus, sed etiam excaecatus: ergo in statu naturae lapsae nullius veritatis, maxime practicae et moralis, potest notitiam assequi absque divinae gratiae illustratione et beneficio. Patet antecedens, maxime ex S. Gregorio Magno, Homil. 11. in Evangelia, ubi loquens de caeco, quem Christus Lucae 18. illuminavit, haec habet: Quis iuxta historiam caecus ille fuerit ignoramus; sed tamen quid per mysterium significet novimus: caecus quippe est genus humanum, quod a parente primo a gaudiis Paradisi expulsum, claritatem supernae lucis ignorans, damnationis suae tenebras patitur; sed tamen per Redemptoris sui praesentiam illuminatur, ut internae lucis gaudia iam per desiderium videat, atque in via vitae boni operis gressus ponat. — Distinguo antecedens: homo per originale peccatum excaecatur, quantum ad notitiam veritatum supernaturalium, quam per iacturam fidei et scientiae infusae deperdidit, concedo: quantum ad notitiam veritatum naturalium tam speculativarum quam practicarum, nego. Sicut enim rationis lumen per originale peccatum non extinguitur, ita nec deperditur innata illa vis et capacitas intellectus ad quaslibet veritates percipiendas, quae sunt intra latitudinem sui obiecti naturalis. Quod autem ea fuerit mens SS. Patrum, et maxime S. Gregorii, patet ex eodem ibidem, ait enim: Dum Redemptor noster appropinquaret Iericho caecus ad lumen rediit; quia dum Divinitas defectum nostrae carnis suscepit, humanum genus lumen, quod amiserat, recepit; unde enim Deus humana patitur, inde homo ad divina sublevatur. Quibus apparet eum dumtaxat sermonem instituere de caecitate spirituali quantum ad notitiam veritatum supernaturalium, quam Adamo peccante genus humanum una cum innocentia deperdidit, quamque recuperavit adventante et radiante Sole iustitiae, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum.

Dices 3. Plerumque homines ita gravi daemonis tentatione urgentur, ut a veritatum moralium studio et contemplatione abducantur: ergo ut eas tentationes evincant et superent, eis opus est gratiae auxilio. — Distinguo consequens: opus est gratiae auxilio confortante voluntatem, ut eas tentationes superet, nec animum ab earum veritatum studio revocet et distrahat, concedo: confortante ac roborante intellectum, ut illarum veritatum studio applicatus, earumdem notitiam obtineat, nego. Hic autem non est sermo de difficultate, quam humana voluntas pati potest erga veritatis studium, sicut patitur interdum erga aliud bonum opus; sed de virtute, quam habet intellectus ad percipiendas veritates, quae sunt intra latitudinem sui obiecti naturalis; quas utique dicimus percipi posse absque ullo gratiae beneficio.

Dices denique. Si posset homo per solas naturae vires assequi notitiam rerum agendarum, sequeretur eum habere aliquid necessarium ad bene agendum moraliter, quod sibi, non autem Deo, referri deberet acceptum, talis siquidem cognitio necessaria est ad bene operandum: sed istud aperte militat in Apostolum 1 ad Corinth. 4. dicentem: Quis enim te discernit? quid habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Ergo, etc.

Nego sequelam maioris: exinde enim non habet homo ansam sibi gratulandi et gloriandi: Primo, quia non potest certo scire, ⟦quod⟧ eiusmodi cogitationem habet, utrum habuerit per solas naturae vires, vel solo gratiae divinae beneficio: contingit enim aliquando, ut Deus, quasi divinitus et miraculose aliquos informet de illis rebus, quae per solam rationem naturalem cognosci possent. Quamobrem non nisi temere et superbe potest quis gloriari de quacumque bona cogitatione, quasi illam non acceperit a Deo; cum forte de facto ex speciali Dei gratia et beneficio habuerit. Deinde, etiamsi certo sciret se habuisse eiusmodi cogitationem ex propriis viribus et industria sua, non deberet propterea inde gloriari; quia, sicut recte monet sanctus Cyprianus lib. 3. Ad Quirinum, cap. 4. In nullo gloriandum est, quando nihil nostrum sit; omnia bona naturalia sunt a Deo; siquidem ab eo accepimus naturae vires, omnemque agendi facultatem, nec sine generali saltem eius concursu possumus quidquam facere. Ad locum Apostoli dico, illum proprie debere intelligi de rebus pertinentibus ad pietatem, et finem supernaturalem salutis aeternae, quo sensu illum exponit S. Augustinus lib. De Praedestinatione sanctorum, cap. 4. et 5.

AN ET QUAE GRATIA NECESSARIA SIT AD COGNOSCENDAS VERITATES SUPERNATURALES, SEU AD ASSENTIENDUM MYSTERIIS FIDEI.

Notandum 1. Veritatem aliquam triplici ratione dici posse supernaturalem; videlicet ex parte obiecti, ex parte rationis seu motivi assentiendi, ex parte utriusque simul. Veritas aliqua supernaturalis dicitur ex parte obiecti tantum, quando ex se transcendit quidem captum naturalem intellectus, nec percipi posset nisi fuisset divinitus revelata; attamen attingitur ratione et motivo tantum naturali, ut contingit in haereticis, quoties humana fide, vel voluntate propria veritati alicui supernaturali, puta mysterio Trinitatis et Incarnationis Iesu Christi praebent assensum, licet enim veritates istae ex se sint supernaturales, motivum tamen seu ratio qua haereticus eis assentitur, est pure naturalis: non eis assensum praebet propter motivum divinae revelationis; alias pari ratione caetera mysteria revelata crederet: sed dumtaxat movetur ad illa mysteria credenda propter rationem humanam errori obnoxiam. Secundo, veritas aliqua dicitur supernaturalis ex parte motivi tantum, quando videlicet intellectus eam percipit, eique assensum praebet per divinam revelationem: v. g. dum quis credit Isaac genuisse Iacob, hoc enim pure naturale est ex parte obiecti; fit autem supernaturale ratione motivi, quando quis illud credit, eo quod ipsum Deo revelante Scriptura sacra referat. Tertio tandem, veritas aliqua dicitur supernaturalis ex parte obiecti et motivi, quando videlicet obiectum cognitum, et motivum quo cognoscitur, supernaturalia sunt, ut dum credimus Deum esse trinum, quia Christus istud revelavit.

Notandum 2. Veritatem aliquam supernaturalem ad sui cognitionem duo requirere; unum quidem ex parte obiecti, nempe quod proponatur intellectui, et ipsi obiiciatur percipiendum; alterum ex parte intellectus, nimirum ut possit sibi propositum obiectum credere, ipsique assensum praebere. De utroque autem movetur difficultas; an videlicet requiratur gratia supernaturalis, tam ut obiectum proponatur intellectui, quam ut intellectus ipsi prabeat assensum. Primum quidem admittebat Pelagius, concedendo requiri ad fidem de mysteriis habendam, quod illa per Evangelii praedicationem proponerentur; negabat autem secundum, nempe gratiam interiorem esse necessariam ad credendum veritati revelatae, aut saltem volebat eam tantum desiderari ad facilius credendum, ut dictum est in primo volumine, referendo errores Pelagii.

Notandum 3. Circa praesentem difficultatem in hoc maxime Semipelagianos a Pelagianis discrepasse, quod eorum aliqui admitterent quidem gratiam esse necessariam ad perfectam fidem assequendam, et exercendam; volebant tamen in nobis esse quaedam fidei initia et semina, quibus possemus eam fidem perfectam promereri; de quibus S. Prosper Epist. ad S. Augustinum haec habet: *Quidam vero horum in tantum a Pelagianis semitis non declinant, ut cum ad confitendum eam Christi gratiam, quae omnia praeveniat merita humana, coguntur, ne si meritis redditur frustra gratia nominetur, ad conditionem hanisint uniuscuiusque hominis propriae, in qua cum nihil prius mereremus, quia nec existentem, liberum arbitrium et rationalem gratia instituat, ut per discretionem boni et mali, et ad cognitionem Dei, et ad obedientiam mandatorum eius posset suam dirigere voluntatem, atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, pervenire: per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando: ut ideo accipiat, ideo inveniat, ideo intret, quia bono naturae bene usus, ut ad istam salvantem gratiam, initialis gratiae ope meruerit pervenire. Pelagiani vero volebant liberum arbitrium per se sufficere ad assentiendum veritatibus revelatis, nec ad id ullam opus esse gratia. Contra quos sit

Conclusio unica. — NON POTEST HOMO ULLAM VERITATEM SUPERNATURALEM CERTO NOSSE ABSQUE SPECIALI GRATIA, QUAE ILLUSTRET INTELLECTUM ET MOVEAT AFFECTUM, NEC PROINDE ABSQUE TALI GRATIA CREDERE SICUT OPORTET AD SALUTEM.

Probatur primo ex Scriptura sacra. nam Ioannis 6. Christus Dominus testatur: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Etenim venire ad Christum nihil aliud est, quam in Christum credere, ut ipsemet adorandus Salvator indicat his sequentibus verbis: Omnis qui audit a Patre, et didicit, venit ad me.

Et infra: Sunt quidam ex vobis, qui non credunt: propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, etc. Unde sanctus Augustinus lib. De Praedest. Sanctorum, c. 8. Quid est, inquit, ad me venire, nisi credere in me? Et infra: Ergo trahi a Patre ad Christum… nihil aliud est, quam donum accipere a Patre, quo credatur in Christum. Insuper Ioan. 12. Propterea non poterat credere, quin iterum dicit Isaias: Excoeca cor populi huius, et aures eius aggravat, etc. Nam cum excaecatio fiat per substractationem divini luminis, et non possint credere, qui eo lumine carent, aperte sequitur neminem credere posse sine divinae gratiae speciali auxilio.

Eamdem veritatem pluribus inculcat sanctus Apostolus, maxime vero 1. Cor. cap. 1. Quid habes, quod non accepisti? Quo testimonio fatetur S. Augustinus loco supra laudato cap. 3. se omnino fuisse convictum fidem esse donum Dei, cum antea putaret illam esse in nobis a nobis, et nos per illam impetrare Dei dona, quibus temperanter, pie, et iuste vivamus in hoc saeculo. Item cap. 1. Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem: unde merito advertit sanctus Augustinus lib. De Gratia, et libero arbitrio cap. 7. Non enim dixit misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram, sed ut fidelis essem; hinc ostendens eam ipsam fidem haberi, nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Item. 2. Cor. cap. 3. Non quod simus sufficientes cogitare aliquid ex nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est: unde S. Augustinus lib. De Praedest. Sanctorum cap. 2. infert hanc veritatem: Credere, inquit, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare: et cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Item Ephes. 2. cap. Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis, Dei enim donum est. Quo loco utitur Augustinus lib. De Gratia et libero arbitrio cap. 7. et De Praedest. Sanctor. c. 7. Est, inquit, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est. Phil. 1. Vobis donatum est non solum, ut in eum credatis, sed etiam ut pro ipso patiamini. Unde Augustin. lib. De Gratiae et Libero ar bitrio, cap. 14. Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium: quia utrumque dixit esse donatum.

Probatur secundo, ex Concilio Cartaginensi Canone 4. ubi habetur, quod donum Dei est, et scire quid facere debeamus, et diligere, ut faciamus. Arausicano Canone 7. definiente eos haeretico tali spiritu, qui putant absque illuminatione et inspiratione Spiritus sancti homines posse per naturae vires aliquid, quod ad salutem pertinet, cogitare; et Can. 9. Divini est muneris, cum et recte cogitamus, et pedes nostros a falsitate et iniustitia tenemus, Tridentino Sessione 6. Canone 3. anathema dicente asserentibus sine praeveniente Spiritus sancti inspiratione, atque eius adiutorio hominem credere posse, etc.

Probatur tertio ex sanctis Patribus. Ex S. Clemente lib. 6. Stromatum, pag. 501. et 502. Ceterum, inquit, qui ex Graecis gloriantur quod ab eis comprehensa facta sint veritas, dicant nobis a quonam gloriantur se didicisse. Si Deo quidem non dixerint ab hominibus confitentur. Sed non sunt fide digni cum de Deo dicunt homines, quatenus homines; neque enim qui homo est potest pro dignitate de Deo vera dicere, imbecillus et morti obnoxius, cuius interitus, et opus de eo qui fecit. Deinde qui non potest de seipso vera dicere, an non multo magis ne de Deo quidem ei credendum est? Quantum enim abest homo a Dei potestate, tam est etiam eius ratio imbecilla, etiamsi non Deum, sed de Deo dicat et Verbo divino. Cum etiam qui Deum sibi adscribunt Magistrum, vix perveniunt ad Dei notitiam, opem eis ferente gratia ad quantulamcumque cognitionem, utpote Sancto Spiritu Sanctum Spiritum contemplari assuefacientes: quoniam Spiritus scrutatur profunda Dei; animalis autem homo non capit ea quae sunt spiritus. Sola est ergo a Deo tradita quae est apud nos doctrina, a qua dependent omnes fontes sapientiae, quicumque ad veritatem tamquam ad scopum feruntur. Quibus S. Clemens omnem cognitionem Dei, rerumque divinarum, certam et spectantem ad salutem retundit in gratiae illustrationem, et Spiritus Sancti magisterium.

Probatur ex sanctis Patribus citatis a sancto Augustino lib. De Bono perseverantiae, cap. 17. et 19. Cypriano lib. 3. ad Quirinum cap. 1. scribente, in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. Ambrosio lib. De Fuga saeculi, c. 1. Non est in potestate nostra cor nostrum, et nostrae cogitationes, etc.

Probatur etiam rationibus, maxime iis quibus utitur S. Augustinus, quarum prima petitur ex orationibus, et gratiarum actionibus: nemo enim orat nisi postulaturus ab eo, quem orat, id quod est indebitum, et praeter captum: atqui fideles orant Dominum pro infidelibus, ut convertat eos ab infidelitate ad fidem: ergo fides ista est donum indebitum, et ex gratia. Item gratiae non aguntur Deo, nisi pro dono aliquo, et gratia proprie dicta: aguntur autem pro conversione infidelium; ita S. Augustinus Epist. 17. Inaniter, inquit, et perfunctorie potius, quam vereciter pro his ut doctrinae cui adversantur credendo consentiant, Deo fundimus preces, si ad eius non pertinet gratiam convertere ad fidem suam ipsi fidei contrarias hominum voluntates. Inaniter etiam et perfunctorie potius, quam vereciter magnas cum exultatione agimus Deo gratias, quando aliqui eorum credunt, si hoc in eis ipse non facit. Non fallamus homines, num Deum fallere non valemus.

Prorsus non oramus Deum, sed orare nos fingimus, si nos ipsos non illum credimus facere, quod oramus; prorsus non Deo gratias agimus, sed nos agere fingimus, si unde illi gratias agimus, ipsum facere non putamus.

Secunda ratio: quod convenit quibusdam ex Dei misericordia, et aliis non convenit ex iusto Dei iudicio, est gratia, et donum proprie dictum: atqui fides convenit quibusdam hominibus ex Dei misericordia, et aliis non convenit ex iusto iudicio, ergo, etc. Argumentum est sancti Augustini lib. De Praedest. cap. 6. Multi audiunt verbum veritatis, sed alii credunt, alii contradicunt. Quis haec ignoret? quis hoc negat? sed cum aliis praeparetur voluntas a Domino, aliis non praeparetur voluntas a Domino, discernendum est utique, quid veniat de misericordia eius, quid de iudicio. Et cap. 8. Cum Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt, sed qui credunt praedicatori forinsecus insonanti, a Patre audiunt, atque discunt: qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt, neque discunt, hoc est, illis datur ut credant, illis non datur, quia inquit: nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Et postea: Fides igitur, et inchoata, et perfecta donum Dei est; et hoc donum quibusdam non dari omnino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris Litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur, fideliter noscere non debet, qui credit ex uno omnes acta esse in condemnationem iustissimam: ita ut nulla esset Dei iusta reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnum esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur, in iis, qui non liberantur, agnoscunt, ut qui gloriantur, non in suis meritis, quae paria vident esse damnatis, sed in Domino glorientur.

Tertia ratio: aut fides est gratia, vel nulla datur gratia proprie dicta: sed falsum est consequens: ergo verum antecedens.

Maior probatur: id unde incipiunt omnia bona merita, est gratia, vel quod illi datur propter eius merita datur: si propter merita datur, gratia non est: Si enim gratia, inquit Apostolus, iam non ex operibus: ergo id unde incipiunt bona merita, vel gratia est, vel nulla est gratia proprie dicta. Haec ratio est S. August. Epist. 105. ubi ait: Restat ut ipsam fidem non humano, quo sibi extolluntur, tribuamus arbitrio, nec ullis praecelentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona quaecumque sunt merita: sed gratuitum donum Dei esse fateamur, si gratiam veram, idest, sine meritis cogitamus.

Obiicies. 1. Quidquid exigitur ab homine, in illius potestate est: atqui fides exigitur ab homine: ergo debet esse in illius potestate: sed id quod est in hominis potestate non est gratia proprie dicta, nec donum Dei praeter naturae debitum: ergo, etc. Haec patet: frustra namque Deus a nobis aliquid exigeret, nisi in nostra esset potestate illud implere posse. Minor pariter constat ex illo Marei 16. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Et Rom. 10. Si credideris, salvus eris.

Respondeo. 1. hoc argumentum excogitatum tuisse a Semipelagianis, ut constat ex Epist. S. Prosperi ad S. Augustinum lib. De Praedest. Sanct. cap. 11. ubi ait: Si credideris, salvus eris, quemadmodum dicitur, si spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis: nam et hic, ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. Ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur: ut autem vivamus, offertur. Non igitur plurium, ut facta carnis mortificare non donum Dei esse dicamus, neque illud domum

Dei esse fateamur: quoniam exigi audimus a nobis, praemium ritus, si hoc fecerimus, oblatus. Unde colligit, quod cum Semipelagiani facta carnis mortificare admitterent esse opus gratiae, etiam et concedere debebant assensum fidei formari non posse absque gratiae subsidio.

Respondeo. 2. distinguendo maiorem: quidquid exigitur ab homine in illius potestate est, vel per Dei gratiam, vel per naturam, concedo: per naturam semper, et sine gratia, nego. Utrumque autem Dei est, inquit ibidem Augustinus, et quod iubetur, et quod offertur: rogatur enim, ut detat quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides: rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides, ut et in suis incrementis et in suis initiis Dei donum sit fides.

Obiicies. 2. Variorum Scripturae textus, quibus apparet in nobis esse quoddam initium bonae voluntatis, per quod fides petatur, desideretur. Sic Isaix 3. Ad vocem clamoris tui audierit, respondebit tibi. Lucae 12. Petite et accipietis, quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis. Rom. 1. Velle adiacet mihi, perficere autem non invenio. Constat igitur, quod volenti, desideranti, quaerenti praemia proposita sint, atque praeparata.

Distinguo consequens: praemia praeparata sunt propter opus solis naturae viribus elicitum, nego: elicitum cum gratiae subsidio, concedo. Fateor igitur quod volenti, desideranti, quaerenti, praemia sint praeparata; sed ut velit, desideret, quaerat, misericordiae Dei est. Nam ex ipsa divina Scriptura constat, quod non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei: et quod Deus sit, qui operatur in nobis velle, et perficere: et quia oremus sicut oportet nescimus, sed ipse spiritus pro nobis postulat gemitibus inenarrabilibus. Hinc S. Augustinus lib. 2. Ad Bonifacium cap. 9. conterens illa verba Proverbiorum: Hominis est preparare cor, cum his verbis 2. Cor. 3. Non quod simus sufficientes cogitare, etc. ait: Homo praeparat cor, non tamen sine adiutorio Dei, qui si tangit cor, homo praeparat cor. Et rursus: Si enim sine illo possumus facere, profecto nec incipere, nec perficere: quia ut incipiamus dictum est, Misericordia eius praeveniet me; ut perficiamus dictum est, Misericordia eius subsequetur me.

Obiicies. 3. Haeretici quibusdam fidei mysteriis puta Trinitatis, Incarnationis, et Resurrectionis credunt: atqui haereticis non confertur Dei donum sive gratia, qua credant: ergo sine fidei dono et gratiae subsidio potest aliquis assentiri veritatibus supernaturalibus.

Distinguo maiorem: credunt, vel propter quasdam naturales coniecturas, vel propter revelationem divinam, concedo: propter rationem naturalem certam, ac demonstrativam, nego. Similiter distinguo minorem: non confertur haereticis gratia Dei, quando credunt veritatibus supernaturalibus propter humanam tantum coniecturam, vel per labium fidei acquisitum, concedo: quando credunt propter auctoritatem, et revelationem divinam, et ob motivum pure supernaturale, non datur eis gratia saltem inchoata et imperfecta fidei, nego. Est enim in illis fides ista quoddam Dei donum, sed exhaeredatorum, ut loquitur S. Augustinus lib. De Patientia, cap. 28. et ut fusius declaravimus in Tractatu De Fide. Vel brevius, et clarius distinguo maiorem: credunt fide humana et acquisita, concedo: divina et insuta, nego. Neque enim credunt propter auctoritatem Dei revelantis; alioqui non aliquibus tantum, sed omnibus omnino veritatibus revelatis assentirentur.

Obiicies. 4. Veritates supernaturales sunt intra lineam obiecti specificativi nostri intellectus: ergo natura viribus ab illo possunt attingi. Antecedens patet: enimvero si tales veritates non essent intra lineam obiecti specificativi intellectus, non posset ille etiam quovis auxilio adiutus illas deprehendere: sicut oculus non potest percipere sonum, eo quod sit extra lineam sui obiecti. Consequentia vero probatur: quaecumque potentia potest viribus propriis attingere quidquid est intra suum obiectum specificativum: ergo si veritates supernaturales et nostrae fidei mysteria intra obiectum specificativum nostri intellectus contineantur, viribus naturae poterunt ab eo attingi.

Distinguo antecedens: veritates illae sunt intra lineam obiecti specificativi proportionati, nego: improportionati, concedo. Et similiter distinguo consequens. Et ad eius probationem dico, quamcunque potentiam posse viribus propriis attingere quidquid est intra suum obiectum specificativum, quod est ipsi proportionatum, non vero quod est improportionatum: ut constat de visu cuius obiectum est omne corpus lucidum vel coloratum, quando tamen nimio splendore fulget apprehendi nequit ab oculo, nisi virtute aliqua speciali rogetur ac roboretur. Igitur a pari. quamvis veritates supernaturales sint intra lineam obiecti adaquati et specificativi nostri intellectus, quod est omne ens intelligibile abstrahens a naturali et supernaturali, creato et increato, spiritali et corporeo: quia tamen illa non continentur intra ipsius obiectum proportionatum et connaturale, quod pro hoc statu est ens intelligibile per conversionem ad phantasmata, et per species a sensibus acceptas: ideirco non possunt veritates illae supernaturales naturae viribus percipi, nisi beneficio luminis rogitantis et elevantis intellectum ad ordinem, et statum supernaturalem.

Obiicies. 5. Actus fidei christianae potest imperari a voluntate propter malum finem, v. gr. propter mundanam gloriam, sicuti docet S. Augustinus lib. De Catechizandis Rudibus. cap. 17: sed ad talem actum fidei, vel etiam ad voluntatem imperantem eiusmodi actum non requiritur gratia: ergo, etc.

Respondeo, negando maiorem: fides enim illa non est christiana, sed mere naturalis: unde idem S. Augustinus ait, homines, qui mala voluntate moventur ad credendum, simulato corde Ecclesiam intrare, et Christiano nomini illudere.