Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

QUANQUAM ut notavimus in Praeludiis, omnis gratia gratis detur; quia, inquit Apostolus Rom. 11. Si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia non est gratia: unde sanctus Augustinus, lib. De gestis Pelagii, ait: Ipsum gratiae nomen, et eius nominis intellectus aufertur, si non gratis datur, sed eam, qui dignus est, accipit; nihilominus Theologi vulgo gratiam creatam primaria divisione partiuntur in eam, quae dicitur gratis data, et illam quae gratum faciens appellatur. Prior est ea, quae ad utilitatem et salutem spiritualem aliorum primario confertur a Deo, iuxta illud 1. Cor. 12. Manifestatio Spiritus datur ad utilitatem, videlicet Ecclesiae, et ad aedificationem corporis Christi, et consummationem Sanctorum. Dixi primario, quia enim gratias gratis datas obtinent possunt eas ad suam propriam aedificationem et salutem impendere, iuxta illud Danielis 12. Qui docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates.

Gratia vero gratum faciens ea est quae ad utilitatem et salutem spiritualem ipsius accipientis primario confertur a Deo, iuxta illud Ephes. 1. Benedixit nos omni benedictione spirituali, ut essemus sancti, et immaculati in conspectu eius. Dixi primario, quia gratia sanctificans et hominem gratum faciens etiam conferre potest ad salutem aliorum, tum per bonum exemplum hominis eam possidentis, iuxta illud Matth. 5. Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum: tum per charitatem fraternam, qua unusquisque tenetur fratris salutem procurare: Cuique enim Deus mandarit de proximo suo: tum denique propter unitatem

Ecclesiae et Sanctorum communionem, iuxta illud Psalmi 118. Particeps ego sum omnium timentium te.

Praedicta autem divisio gratiae in gratum facientem, et gratis datam est legitima. Probatur, quia ea divisio est legitima, cuius membra dividantia tres sequentes habent conditiones: primo, quod participent rationem generis: secundo, quod invicem distinguantur: tertio, quod adaequate genus divisum partiantur. Sed praedicta divisio sic se habet: 1. Utrumque enim illius membrum ordinatur ad bonum supernaturale, vel sibi vel aliis procurandum. 2. Gratia gratis data a gratum faciente distinguitur: nam haec ad propriam recipientis salutem refertur, illa vero ad utilitatem aliorum. 3. Denique haec utraque gratia generalem gratiae rationem adaequate partitur: quia omnis gratia proprie dicta, per se primo ad propriam vel ad aliorum salutem ordinatur.

Dices. Dona naturalia non possunt ad alterutrum huius divisionis membrum referri: non enim per se spectant ad propriam vel alienam salutem: ergo haec divisio non est adaequata. — Distinguo antecedens: dona naturalia sunt quaedam species gratiae late sumptae, et quatenus gratia significat quodcumque donum divinum, praeter merita conversum, concedo: gratiae vero stricte sumptae, et quatenus gratia significat donum gratis concessum in ordine ad salutem, nego.

Dices 2. Praedicta oppositio non petitur ex natura rei, sed ex effectu: igitur non est legitima. — Nego consequentiam: quia cum gratiae omnes natura sua ordinentur ad aliquem effectum, quamvis inter eas aliquae sint qualitates absolute, nihilominus quantum ad nostram cognitionem pro hoc mortali statu spectat, sufficit quod earum rationes constituentes et distinguentes desumantur a fine ad quem ordinantur.

Dices 3. Character Sacerdotalis, et virtus administrandi Sacramenta est gratia quaedam creata supernaturalis ordinis: sed haec ad neutrum illorum spectat: ergo praedicta divisio non est adaequata. Minor constat: non enim reduci potest ad gratiam gratum facientem, quia ex primaria intentione non ordinatur ad privatam sanctificationem uniuscuiusque ministrorum: non est etiam gratis data, quia non videtur spectare ad aliquod membrum gratiarum gratis datarum numeratarum ab Apostolo. — Nego minorem: nam, ut constabit intra, virtus haec ministrandi Sacramenta reducitur ad virtutem patrandi miracula, quae est gratia gratis data: maius enim miraculum reputari non potest, quam animae vivificatio, et sanctificatio, quae per Sacramentorum administrationem elicitur.

Quaeres: Per quid praecise gratia gratis data a gratum faciente distinguatur?

Respondeo, haec utramque gratiam in tribus maxime invicem discrepare: Primo, differunt ratione sui, in eo quod gratiae datae gratis sint omnino inter se diversae, nec ullam habitudinem et connexionem habeant ad invicem, tametsi ad fidem conferendam, et ad bonum publicum Ecclesiae ordinentur: gratiae vero gratum facientes sese mutuo respiciunt: nam omnia auxilia gratiae actualis respiciunt gratiam habitualem, vel tamquam dispositiones ad illam, vel tamquam effectus ab ea procedentes, vel tamquam concursum illi debitum. — Secundo, differunt ratione finis: quia, ut diximus, gratia gratum facienprimaria intentione confertur propter bonum proprium; gratis autem data propter utilitatem publicam totius Ecclesiae: non quod gratum faciens ad utilitatem publicam interdum non redundet, sed finis iste extrinsecus est, et potius pendet ab operante, quam ab ipsius gratia. — Tertio denique differunt ratione subiecti: quia gratum faciens reperitur dumtaxat in iustis: gratis autem data etiam reperiri potest in peccatoribus; nam Numerorum 23. 24. Balaam dicitur prophetasse, qui tamen perversus erat. Ioannis 13.¹ Caiphas prophetavit, quod Christus moriturus erat pro gente, ut filii Dei qui erant dispersi congregarentur in unum. Et Matthaei 7.² Multi mihi dicent in illa die: Domine, Domine, in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo daemonia eiecimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus. Et tunc confitebor illis: quia numquam novi vos. Ratio vero huius rei est, quia quamvis homo respectu sui sit malus, non repugnat tamen illum aliis utilem esse: unde sequitur, quod ex solis miraculis in hac mortali vita non potest certo concludi operantis sanctitas: quamvis non sit dubium gratiam miraculorum, atque caetera id genus saepius concedi iustis, quam peccatoribus.

Quaeres 2. Quaenam harum gratiarum sit dignior altera?

Respondeo, absque dubio gratiam gratum facientem longe praestantiorem esse gratiis gratis datis; quod utique colligitur ex Apostolo 1. ad Cor. 12. ubi postquam Apostolus enumeravit varia gratiarum gratis datarum genera, volens loqui de gratia gratum faciente, seu de charitate subdit: Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Hinc fideles adhortatur: Aemulamini charismata meliora: quae vero sint illa charismata meliora capite sequenti declarat: si linguis hominum loquar, et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aes sonans, aut cymbalum tinniens. Eamdem veritatem significaverat Christus Lucae 12. dicens Apostolis: In hoc nolite gaudere, quoniam spiritus subiiciuntur vobis, sed in hoc gaudete, quod nomina vestra scripta sunt in caelis. Hinc S. Augustinus lib. 83. Questionum, Quaestione 69. ait, gratias gratis datas non omnibus iustis ac fidelibus concedi, ne in errorem perniciosissimum inducantur existimandi in talibus factis maiora bona esse, quam in operibus iustitiae, quibus aeterna vita comparatur.

Suffragatur etiam ratio, quia habitus, qui immediate refertur ad ultimum finem, et ipsi nos nullo medio coniungit, praestantior est eo, qui tantum id mediate praestat: atqui gratia sanctificans immediate refertur ad ultimum finem, et immediate nos Deo coniungit; gratia vero gratis data ad utilitatem proximi directe spectat, et non nisi mediante gratia gratum faciente ad ultimum finem nos ordinat, subindeque illa haec est praestantior.

Porro de gratiis gratis datis tantum futurus est sermo in praesenti Sectione, quam maioris claritatis gratia distribuemus in sequentes §§.

§ I. Quotuplex sit Gratia gratis data. — Respondeo eam dividi vulgo in novem species, quas enumerat Apost. 1. ad Corinth. 12. ubi cum dixisset: Divisiones gratiarum sunt, unus autem Spiritus; subdit: *Alii quidem per Spiritum datur sermo sapientiae: alii autem sermo scientiae secundum eumdem Spiritum: alteri fides in eodem spiritu: alii gratia sanitatum in uno Spiritu: alii operatio virtutum, alii prophetia, alii discretio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum.

Cuius utique divisionis rationem refert Alensis noster q. 63. m. 3. ex parte veritatis docendae, 2. confirmandae, 3. explicandae ab eo, qui tales gratias est assecutus:

Veritas enim, inquit, aut est de credendis ac de operandis, aut de fine operandorum et credendorum: sive manifestius; aut est de fine, aut de his quae sunt ad finem. Insuper ea quae sunt ad finem, aut sunt operanda, aut sunt credenda, et secundum hoc triplex requiritur gratia, ut sapientia sit de fine nempe de aeternis: scientia de operandis: fides de credendis. — Quantum ad confirmationem sermonis, quae necessaria est ad doctrinam veritatis, secundum quod dicitur Marci ultimo: Predicaverunt ubique, Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis: quia duplex requiritur gratia; nam confirmatio sermonis fit dupliciter: uno modo per mirabilia operationis, alio modo per mirabilia cognitionis. Insuper mirabilia operationis fiunt duobus modis: uno modo quatenus excedunt actum naturae, non tamen potentiam: alio modo quatenus excedunt actum et potentiam, dicunturque naturae impossibilia. Similiter mirabilia cognitionis fiunt duobus modis, uno modo per cognitionem veri, altero autem per cognitionem boni; vel aliter: uno modo per cognitionem rerum, alio modo per discretionem intentionum. Ad confirmationem doctrinae veritatis in opere, quod excedit actum naturae, est gratia sanitatum. Est iterum gratia in opere, quod excedit potentiam naturae, videlicet gratia operationis virtutum, idest miraculorum, quae sunt supra naturam, ut interpretatur Glossa. Similiter est gratia in mirabili cognitione veritatis, sive rerum futurorum, ut gratia prophetiae. Deinde est gratia in mirabili discretione boni sive intentionis, ut gratia discretionis spirituum, ut nempe discernat, quod audit; quo spiritu, bono an malo, dicatur, quia diabolus seductione dicit bona, ut explicat Glossa. — Denique quantum ad explicationem, sive expositionem veritatis, duo requiruntur: unum ut fiat explicatio veritatis omnibus, aliud ut fiat de omnibus, quae pertinent ad eorum salutem. Gratia igitur explicationis veritatis duplex est: gratia generum linguarum, per quam omnibus fieret explicatio veritatis, et gratia interpretationis sermonum, per quam fieret de omnibus explicatio veritatis. Gratia generum linguarum necessaria est ad explicationem veritatis sermonibus propriis, iuxta proprietatem uniuscuiusque idiomatis: interpretatio vero sermonum ad explicationem veritatis sermonibus manifestatis <. Haec Alensis.

Eamdem distributionem hac ratione colligit Angelicus Doctor 1. 2. quaest. 111. art. 1. ⟦uncertain: raw OCR "quaest. ở. art. t."; citation restored to Summa I-II q. 111 a. 1 (De divisionibus gratiarum)⟧ ex eo, quod gratia gratis data ordinetur ad hoc, ut homo alteri cooperetur, ut reducatur ad Deum: homo autem ad hoc operari non potest interius movendo, sed solum exterius docendo, vel persuadendo: et ideirco gratia gratis data sub se continet ea omnia, quibus homo indiget, ut alterum erudiat, et informet de rebus divinis, quae sunt supra rationem.

Porro ad id tria requiruntur: Primum, ut homo habeat plenam rerum divinarum cognitionem, quantum pati potest humana conditio, ut erudire et informare possit alios. Secundum, ut possit probare et confirmare ea, quae dicit; alias enim non esset efficax eius doctrina. Tertium, ut ea quae concipit convenienter possit proferre, et auditoribus exponere.

Ad primum autem, ut scilicet homo habeat rerum divinarum notitiam, tria sunt necessaria: Primo, ut principia cognitionis rerum divinarum certissime teneat; id vero fit per fidem, quae numeratur inter gratias gratis datas, non quatenus est quaedam virtus pertinens ad sanctificationem hominis in seipso, sed prout importat aliquam eminentem certitudinem et convictionem fidei, ex qua homo fit idoneus ad informandum alios de rebus divinis. Secundo, ut principales conclusiones, quae ex altissimis illis principiis deducuntur, perfecte calleat; id vero fit per sapientiam. Tertio, ut abundet exemplis, et cognitione effectuum, per quos interdum oportet manifestare causas; et quantum ad hoc proponitur scientia, qua est cognitio rerum humanarum; quia invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. In quantum ergo sapientia et scientia plenitudinem et abundantiam important, ut homo non solum in seipso possit recte sapere de divinis, sed etiam alios instruere, et contradicentes arguere, hoc modo inter gratias gratis datas numerantur. Aliae vero secundum aliam acceptationem enumerantur inter dona Spiritus sancti, prout nempe mens hominis est plane mobilis per Spiritum sanctum, ad ea quae sunt sapientiae et scientiae.

Ad secundum, nempe ad confirmationem eorum quae sunt supra rationem divinitus recte lata, requiritur ut evangelicus Doctor interdum ea faciat, quae sunt divinae potestati propria, et quae naturali virtute fieri non possunt. Ipsorum autem quatuor sunt genera, quorum duo priora pertinent ad operationem eorum quae solus Deus facere potest in operibus miraculosis, sive illa sint ad salutem corporum, et quantum ad hoc ponitur gratia sanitatum, sive referantur ad solam divinae potestatis manifestationem, sicuti quod stet sol, quod mare dividatur, et quantum ad hoc ponitur operatio virtutum. Duo posteriora pertinent ad manifestationem eorum quae Domini solius est scire. Haec duo sunt vel contingentia; sive futura pro quibus dignoscendis ponitur Prophetia; vel occulta cordium, pro quibus ponitur discretio spirituum. Ad tertium denique, nimirum ad facultatem proferendi ea quae merito percipiuntur, necessarium est, ut sacrae doctrinae Praedicator eo loquatur idiomate, quo possit intelligi, et secundum hoc ponitur gratia linguarum. Postremo requiritur, ut ea quae revelata sunt eo sensu exponat, quo dictata sunt a Spiritu sancto, atque debent intelligi, et propter hoc ponitur interpretatio sermonum.

Ex his patet eam gratiae gratis datae divisionem traditam ab Apostolo non esse in membra proxima et immediata.

Obiicies 1. Fides est gratia gratum faciens: ergo numerari non debet inter gratias gratis datas. — Distinguo antecedens: est gratia gratum faciens, quatenus est donum, quo quis firmiter adhaeret rebus revelatis, propter auctoritatem Dei revelantis, concedo: quatenus fides est singularis quaedam illustratio Dei in concipiendis fidei mysteriis, necnon et supereminens certitudo rerum credendarum, per quam homo fit idoneus ad instruendos alios, et mysteria fidei aliis explicanda et persuadenda, nego.

Obiicies 2. Dona Spiritus sancti non debent numerari inter charismata gratis data, per se enim referuntur ad salutem eorum, quibus conferuntur: atqui sapientia et scientia sunt dona Spiritus sancti: ergo non debent recenseri inter gratias gratis datas. — Distinguo minorem: sunt dona Spiritus sancti, quatenus per sapientiam et scientiam homo facile redditur mobilis a Spiritu sancto, concedo: quatenus per utramque homo redditur idoneus ad instruendos alios, nego.

Obiicies denique: Gratia sanitatum, operatio virtutum, prophetia, discretio spirituum ad idem caput, puta ad donum miraculorum, revocari possunt: ergo praedicta divisio deficit. — Distinguo consequens: si examinetur haec divisio ad rigorem Logicae, cuius legibus divisio fieri debet in immediata membra, concedo: si moraliter, nego: vulgo enim a praeterito et immediato membro ad mediata fit transitus.

Hic autem etsi vera appareant, nihilominus probabilius dicendum arbitror plures esse quam novem gratias gratis datas: nam idem Apostolus enumerat quoque opitulationes, et gubernationes, quae ad nullam e novem assignatis revocari possunt. Addi potest lucis scientiae in summo Pontifice una cum Concilio ad res fidei definiendas. Addi quoque potest character Ordinis, qui tametsi ad operationem virtutum revocari possit, tamen ab ea plus videtur distingui, quam sermo scientiae a sermone sapientiae.

Corollarium. — Ex his collige definitionem gratiae gratis datae recte a nostro Alensi 3. part. qu. 13 m. 2. assignari his verbis: Gratia gratis data est donum hominibus divinitus infusum, sine meritis, ad aedificationem alterius. Dicitur donum divinitus infusum, quia a Deo bonorum omnium largitore procedit; omne enim datum optimum et donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum. Additur hominibus, quia cum detur gratia gratis data ad reducendos homines ad Deum, congruum fuit, ut media ordinata ad hanc reductionem conferrentur etiam hominibus, quatenus ista reductio fiat modo convenienti eorum naturae. Sequitur non ex meritis, tum quia non habetur ex debito naturae, nec ad eius naturale complementum spectat: tum quia gratia gratis data etiam reperitur in peccatoribus, subindeque non propter eorum bona opera tribuitur. Dicitur ultimo ad aedificationem alterius, quia ubicumque Apostolus commemorat gratias gratis datas, subiungit eas concedi propter utilitatem aliorum. Sic 1. Corinth. 3. dicit se accepisse gratiam ad evangelizandum Gentibus. Et cap. 1. post assignatas gratias gratis datas, affirmat eas esse collatas ad consummationem Sanctorum ⟦uncertain: raw OCR inserts "idest filolium", reading unclear⟧ in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi, quod est Ecclesia. Et 1. Petri 4.³ dicitur: Unusquisque sicut accepit gratiam, in alterutrum illam administrantes, sicut boni dispensatores multiformis gratiae Dei. Quibus omnibus textibus satis apparet gratias omnes gratis datas esse concessas a Deo ad aedificationem et utilitatem proximi. Quod ut evidentius constet, paucula hic de singulis gratiis gratis datis speciatim sunt disserenda.

§ II. De Sermone Sapientiae et Scientiae. — Censent aliqui hanc utramque gratiam ad cognitionem dumtaxat pertinere; ita tamen ut existiment sermonem sapientiae esse cognitionem altiorum ac sublimiorum fidei interiorum, puta Trinitatis, Praedestinationis, et Incarnationis; sermonem vero scientiae esse cognitionem eorum, quae ad mores pertinent, puta praeceptorum Decalogi. Ita sentire videtur S. Augustinus, lib. 13 Confessionum, cap. 18. ubi priorem gratiam appellat luminare maius, posteriorem vero luminare minus. Aliqui autem existimant cum S. Chrisostomo, Theophilacto, et Theodoreto cap. 12. 1. ad Cor. sermonem scientiae esse nudam cognitionem fidei mysteriorum, absque peritia erudiendi alios; sermonem vero sapientiae esse eandem cognitionem cum peritia erudiendi alios. Verum neutra sententia apparet vera, nam inde sequeretur sermonem sapientiae et scientiae, quatenus sunt gratiae gratis datae, non distingui a sapientia et scientia, prout sunt dona Spiritus sancti. Sequeretur pariter, quod sermo scientiae non esset gratia gratis data, quia non conduceret ad aliorum salutem. — Igitur verius dicendum arbitror, sermonem sapientiae et scientiae esse gratias gratis datas ordinatas non solum ad cognitionem mysteriorum fidei, et praecepta moralia, sed etiam ad illa explicanda et praedicanda ceteris. — Sermones Sapientiae et Scientiae, sunt gratiae gratis datae ordinatae, non solum ad cognoscendum, sed etiam ad praedicandum et explicandum aliis mysteria fidei.

Haec veritas patet ex ipsamet Scriptura sacra, quae has gratias gratis datas appellat sermonem sapientiae et scientiae: sermo autem non est nuda cognitio, sed alteri notificata per externam interni conceptus manifestationem. Hinc S. Hieronymus praefatum Apostoli locum explicans, ubi has gratias gratis datas commemorat, ait: Sermo sapientiae est sapienter, apte, et rationabiliter loqui. Suffragatur etiam ratio; nam praedicatio et explicatio manifesta mysteriorum fidei est aptissimum medium ad reducendos homines ad Deum: ergo in hac potissimum praedicatione et expositione constituenda est ratio sapientiae et scientiae, quatenus sunt gratiae gratis datae.

Differunt autem invicem sermo sapientiae et scientiae, ut docet S. Augustinus lib. 12. De Trinitate, cap. 14. his verbis: Ubi laudatus dixit: Alii quidem per Spiritum datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, haec utique duo sine dubio distinguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Differunt autem, (meo iudicio), eo modo quo sapientia et scientia, prout sunt dona Spiritus sancti proportione servata; unde quemadmodum sapientia est donum Spiritus, quo cognoscuntur altissima fidei mysteria, et scientia aliud donum, quo cognoscuntur ea, quae ad mores pertinent; ita sermo sapientiae est gratia explicandi altissima fidei mysteria; sermo autem scientiae est gratia explicandi ea, quae ad mores spectant, ut docet S. Augustinus loco supra citato. Vel, ut aliis placet, sermo sapientiae est gratia explicandi fidei mysteria per aeternas ac divinas causas et per propria eiusdem fidei principia; sermo autem scientiae est gratia explicandi eadem mysteria per effectus, exempla, et alia sensibilia.

§ II. De Fide, quae est Gratia gratis data. — Fides, prout est gratia gratis data, dicitur a quibusdam, constans fiducia in Deum et quidem impetrandum, et ad miracula praesertim facienda. Et prohatur a S. Paulo 1. Corinthiorum, cap. 13. Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, etc. Quibus verbis significatur montium translatio, et alia miracula fieri potuisse per fidem aliquam, quae fides quia talem habeat finem, videlicet utilitatem respiciat publicam, rationabiliter erit gratia gratis data. Ita censent S. Chrysostomus, et alii Patres.

Obiicies. Qua ratione hoc pacto distinguatur fides ab operatione virtutum? — Respondeo, distingui tamquam aliquam causam totalem ab aliquo effectu partiali, quia imprimis operatio virtutum, iuxta hanc sententiam, est effectus aliquis externus dependens ab hac fide tamquam a sua causa. — Praeterea, fides huiusmodi habet alios effectus ab operatione virtutum, quae, ut diximus, est constans fiducia in Deum, non modo ad operandum miracula, sed etiam ad quidvis impetrandum, sive ad corpus, sive ad animam, sive ad bona fortunae spectans. Ita censent aliqui Doctores.

Verum rectius fides, prout hic explicatur, dicitur certissimus et firmissimus assensus, seu eximia quaedam intelligentia mysteriorum Dei, qualis requiritur in Doctore, non modo ad illa concipienda, sed etiam ad ea aliis explicanda, necnon et ad intrepide et firmiter illa defendenda. Sic vocat Lyranus noster in 1. ad Cor. cap. 12; qua utique explicatio congruit menti S. Pauli; nam Romanorum 12. dicit Prophetam et Doctorem debere docere secundum rationem fidei, hoc est secundum mensuram illius eximiae intelligentiae, et cognitionis mysteriorum, quam Spiritu sancto largiente accepit. Qua prae ceteris praeclare imbutus erat S. Stephanus, quem, ut legimus Act. 6. Apostoli elegerunt plenum fide, hoc est, plenum intelligentia mysteriorum Dei. Quare Iudaei non poterant resistere Spiritui, et sapientiae, qui loquebatur. Hinc ibidem dicitur plenus gratia et fortitudine, propter firmitatem et intrepidam constantiam, qua polebat ad fidem defendendam, et eius explicanda mysteria, etiam cum proprio vitae dispendio.

§ IV. Quid sint Gratia sanitatum, et Operatio virtutum. — Hic non est sermo de operatione virtutum, qualis in medico, vel etiam daemone reperiri potest, qui infirmitatem solvere possunt virtute medicamentorum, et applicando activa passivis, modo sensibili, ut faciunt medici, vel insensibili, ut interdum fieri contingit ope daemonum; sed agimus de ea tantum virtute, quae procedit ex speciali concursu Spiritus sancti, qualis fuit aliquando in Prophetis, et Apostolis, et est etiam nunc in quibusdam Ecclesiae filiis, licet non ita frequenter. — Est autem gratia sanitatum virtus supernaturalis sanandi corpora; operatio autem virtutum est virtus quaedam altior operandi miracula, et insigniora prodigia, sive ad utilitatem, sive ad terrorem, sive ad punitionem incredulorum. Sic in sancto Petro illa mirabilis sanitatum virtus extitit, quando iussit claudo ut ambularet; extitit pariter in eo virtus operandi miracula, dum ad eius verbum mortui ceciderunt Ananias et Saphira, etc. — Verum difficultas est an illi, qui hac virtute donantur, concurrant moraliter aut physice ad mirabiles illas operationes. Quam quidem difficultatem solvit Doctor in 4. dist. 1. quaest. 1. et 4. dicendo eos dumtaxat ad id concurrere ut causas instrumentales, et dispositive, non quidem naturaliter, sed ex beneplacito Dei, qui est agens principale in huius mirandi effectus productione: quemadmodum enim, posita debita organizatione corporis humani, Deus ex pacto infundit animam rationalem; ita posita applicatione verborum vel aliorum signorum sensibilium, ex pacto producit hunc vel alium effectum mirabilem.

§ V. De Prophetia. — Prophetiae nomen variam habet significationem in Scriptura sacra. Primo namque interdum significat laudes aeternas canere. Sic 1. Reg. cap. 10. Saul dicitur inter Prophetas, et cum eo prophetasse legimus, cum insiluit super eum Spiritus Domini, et prophetavit in medio eorum, nempe prophetarum, quorum cuneum obvium habuerat; hoc est, cum eis laudes divinas canebat. Significat etiam interdum agitationem a spiritu malo. Sic 1. Reg. cap. 18. de eodem Saule legimus: Post diem autem alterum irruit spiritus Dei malus in Saul, et prophetabat in medio domus suae. 3. Significat miracula facere. Sic Ecclesiastici cap. 46. Elisaei corpus mortuum dicitur prophetasse: Et mortuum prophetavit corpus eius; quia nempe, ut legimus 4. Reg. c. 13. quidam sepelientes hominem viderunt latrunculos, et proiecerunt cadaver in sepulchrum Elisai, quod cum tetigisset ossa Elisei, revixit homo, et stetit super pedes suos. 4. Non raro denotat prophetiae nomen fidei mysteria interpretari. Sic 1. ad Cor. 14. Prophetae autem duo aut tres dicant, et ceteri iudicent: quod si alii revelatum fuerit sedenti, prior taceat: potestis enim omnes per singulos prophetare: ut omnes discant, et omnes exhortentur: et spiritus Prophetarum prophetis subiecti sunt. — Verum Prophetiae nomen, quatenus hic usurpatur, proprie significat cognitionem eorum, quae a sensibus remota sunt, et ordinariae hominum apprehensioni impervia, qualia sunt futura contingentia, secreta cordium, divinae voluntatis decreta; necnon et ea quae loco et tempore ita dissita sunt, ut nonnisi Deo revelante possint innotescere.

Ad hanc autem prophetiam duo maxime videntur necessario requiri: nimirum apprehensionem et conceptionem veritatis revelandae, et assensum quo intellectus Propheta certissime iudicat hanc rem esse veram: Primum causatur a revelatione: secundum a lumine quodam supernaturali: cum enim assensus ille sit supernaturalis, oportet ut per aliquod lumen supernaturale causetur; non quidem per lumen fidei: quia lumen Prophetiae evidentius est lumine fidei, maxime quando Propheta cognoscit, et distincte percipit id quod aliis revelat; sed per quoddam aliud lumen ad hoc specialiter ordinatum, quod proinde dici potest lumen propheticum. — Ex his sequitur quod prophetia, quatenus hic usurpatur, nempe pro gratia gratis data, nihil aliud sit quam cognitio, et predictio eorum omnium, quae naturaliter cognosci non possunt, et valde sunt a sensibus remota.

Obiicies. Qualiter Prophetia distinguatur a gratia praedicationis, et sermonis: et quaenam earum gratiarum sit altera praestantior? — Respondet Alensis noster, quaest. 67. m. B. Quod Prophetia est divina revelatio rerum eventus immobili veritate denuntians: in prophetia ergo, inquit, sunt duo, revelatio, et denuntiatio. Quantum ad revelationem, quae est in cognitione, dignior est gratia prophetiae, et actus prophetizandi eminentior; et maius est prophetizare quam praedicare: quantum ad denuntiationem, gratia praedicationis dignior, quia praedicare est ad salutem animarum, prophetare vero ad veritatis denuntiationem, quod animarum salute minus est.

§ VI. Quid sit Discretio Spirituum. — Non conveniunt sacri Doctores in huius gratiae gratis datae explicatione: sunt enim qui cum S. Thoma affirmant, discretionem spirituum nihil aliud esse quam iudicium quoddam supernaturale de internis cogitationibus mentis. Consentunt vero caeteri cum S. Chrysostomo in explicatione gratiarum gratis datarum, discretionem spirituum esse notitiam motuum internorum vel consiliorum aut praeceptorum traditorum a quibusdam hominibus, aut etiam apparitionum et locutionum sensibilium per Angelos bonos vel malos: subindeque iuxta hanc sententiam, discretio spirituum sese extendit ad omnia, quae vel interius vel exterius inducere possunt in malum aeque ac in bonum.

Haec autem spirituum discretio fieri potest duobus modis: nimirum vel per prudentiam christianam, utendo videlicet propria industriâ et principiis fidei, necnon Scriptura sacra admonente, maxime primae Ioan. cap. 4. Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus an ex Deo sint. 2. per specialem quemdam instinctum, et motionem spiritus, quâ instigantur et moventur praesertim viri spirituales, quibus maxime conceditur haec gratia, iuxta illud 1. Corinth. cap. 14. Si quis videtur propheta esse aut spiritualis, cognoscat quae scribo vobis, quia Domini sunt mandata. De ea postrema discretione spirituum, quae sola est gratia gratis data, maxime hic agimus. Unde discretio spirituum, quatenus est gratia gratis data, potest dici tam iudicium de internis cogitationibus, quam notitia motuum internorum, consiliorum, apparitionum, et locutionum sensibilium per Angelos bonos vel malos: hic enim uterque modus omnem prorsus rerum iudicandarum notitiam continet, quae maxime incertae sunt et obscurae; res enim quae evidenter bonae vel malae sunt discretione spirituum non indigent, ut ab invicem secernantur: ac proinde hac spirituum discretione dumtaxat opus est, quando res obscurae sunt, et cognitu difficiles, et quatenus iudicio communi in errorem aeque ac in veritatem, in malum aeque ac in bonum, in superstitionem aeque ac in religionem sub praetextu pietatis, et per quaedam prodigia, quae putantur miracula, possunt inducere. Qua ratione sanctus Anselmus dicit, hanc spirituum discretionem esse difficillimam, tum quia sensus et cogitationes hominis sunt inextricabiles: tum quia Angelus malus plerumque se transfigurat in Angelum lucis; nihilominus haec cognitio potest esse certa et facilis, ut ait Gerson, per inspirationem intimam, et internum soporem ac spiritualem dulcedinem, vel illustrationem ⟦a tenebris externis?⟧, per quam effugantur tenebrae omnis dubitationis. Qualiter autem discerni possint vera prodigia ab ementitis et larvatis, necnon et Angelorum bonorum locutiones et apparitiones ab his, quae fiunt per Angelos malos, iam diximus in Tractatu De Angelis, agendo de daemonum infestatione.

§ VII. Quid sit Gratia generum Linguarum. — Inprimis observandum est genera, seu donum linguarum, intelligi posse duobus modis: Primo nimirum, ut Apostoli et Apostolici viri unico dumtaxat idiomate utentes, ab omnibus nationibus audirentur et intelligerentur, spiritu videlicet imprimiente mentibus adiunctam verborum significationem, vel multiplicante voces in eorum auribus. Secundo, ut idem Apostoli et Apostolici viri variis revera idiomatibus loquerentur.

Non desunt inter sanctos Patres et sacros Interpretes qui priorem modum approbent, posteriore relicto. Inter caeteros autem eminet Ecumenius in 2. caput Actuum: necnon et Basilius Seleuciensis Episcopus Serm. de Innocentibus, his elegantibus verbis: Quando rore Spiritus, qui e coelis fluxit, in lingua Apostolorum accepto congregatarum gentium ⟦turribus?⟧ distribuit auris operatione, uniuscuiusque vocem ad omnium ⟦ferientium?⟧ sensus accommodante, et gratia adaptante, adeo ut fluvium sermonis, qui profundebatur ex labiis, fieret familiarem omnium auribus a spiritu transformato in id quod erat cognatum vocis uniuscuiusque eorum, qui audiebant. Hic pariter modus videtur confirmari posse ex illo Actorum 2. cap. Quomodo nos audimus unusquisque linguam nostram, in qua nati sumus? Necnon ex eo quod Sanctus Petrus unica concione ibidem legatur convertisse tria millia hominum, qui tamen erant ex diversis nationibus.

Posteriorem modum approbant caeteri pene omnes sancti Patres; maxime Nazianzenus, Orat. 11. ubi postquam illos duos modos recensuit, posteriorem praefert priori, eumque probat ex his verbis Actuum 2. Audivimus eos loquentes nostris linguis magnalia Dei: nam, inquit, haec verba (nostris linguis) non Concordant solum cum verbo audivimus, sed etiam cum participio loquentes, quasi non prius auditae fuerint variae linguae, quam illi Apostoli fuerint locuti. Confirmat praeterea ex illo 1. ad Corinth. 14. Gratias ago Deo meo, quod omnium vestrum lingua loquar. Quibus verbis Apostolus significat se omnium idiomate loqui. Probat insuper ratione: quia, inquit, iuxta priorem modum, sequeretur donum linguarum non gratiam gratis datam Apostolis, sed dumtaxat audientibus. His addi potest, quod ad fidem disseminandam, et Evangelium praedicandum non debebant Apostoli solum ab aliis intelligi; sed debebant praeterea alios intelligere, nimirum ut eorum obiectionibus responderent, difficultates solverent, necnon et dubia amoverent.

Haec autem posterior sententia probabilior apparet, licet prior tamen probabilitate non careat. Unde responderi posset ad praefatos textus Scripturae pro confirmatione prioris sententiae laudatos, vel non solum Petrum concionatum fuisse his tribus hominum millibus, sed etiam alios Apostolos iuxta illud ibidem: Nonne omnes isti, qui loquuntur, Galilaei sunt? sicque fieri potuisse ut singuli propter varias nationes variis uterentur linguis: vel eumdem S. Petrum non una hora, nec uno loco, sed diversis concionatum fuisse: et ita secundum opportunitatem loci, temporis et nationis alio et alio idiomate uti potuisse. Hinc genera linguarum nihil aliud sunt, quam facultas supernaturaliter infusa, quâ cognosci possunt varia idiomata, et eorum significationes, et quibus illi qui habent talem notitiam, uti possunt, quoties volunt, et quoties sese offert occasio: cuius definitionis particula omnis satis apparet ex mox dictis.

§ VIII. Quid sit Interpretatio Sermonum. — Est quaedam gratia specialis communicata praesertim Doctoribus ad linguas interpretandas scripto vel verbo. Cuius definitionis particulae constant ex eo quod, ut rettulerunt historici, in exordio nascentis Ecclesiae Spiritus sanctus providerit de quibusdam viris doctis, qui Interpretes dicebantur: propterea quod interpretarentur linguas peregrinas, quibus aliqui Propheta vaticinabantur in Ecclesia. — Insuper, postquam Apostoli conciones habuerant, eorum interpretabantur sermones iis qui non callebant vel idioma quo fuerant usi, vel sensum verborum quae dixerant, ne scilicet ipsimet Apostoli gravioribus dediti, hoc negotio detinerentur, eoque labore gravarentur. — Denique, huiusmodi Interpretes solebant exponere plebi epistolas scriptas ab Apostolis, et eas in aliud idioma vertere, sicut septuaginta Interpretes in graecum idioma vetus Testamentum verterant.

Obiicies. Ad quid fuerit utilis, vel necessaria praedicta sermonum interpretatio in primitiva Ecclesia; cum tunc familiare fuerit omnibus donum linguarum, qui invisibiliter suscipientes Spiritum sanctum per Baptisma et Confirmationem, etiam visibiliter donabantur eiusdem divini Spiritus charismatibus, maxime vero dono linguarum. Legimus enim Actuum 19. quod cum Paulus venisset Ephesum, et fidelibus recenter conversis manus imposuisset, venit Spiritus sanctus super eos, et loquebantur linguis, et prophetabant. Iterum c. 10. legimus eumdem Spiritum illapsum fuisse super omnes gentes congregatas cum Cornelio: Audiebant enim illos loquentes linguis, et magnificantes Deum. — Respondeo, interpretationem sermonum ordinatam fuisse ad communem utilitatem fidelium: non enim donum linguarum omnibus erat familiare, ut patet ex his verbis 1. ad Cor. 14. Numquid omnes loquuntur linguis? Id vero quod profertur ex Actuum 10. 19. solum probat in quibusdam occasionibus simul cum Baptismo et Confirmatione fuisse communicatum donum linguarum, ut scilicet magis appareret Baptismi virtus et efficacia, magisque fidei veritas confirmaretur.

Obiicies 2. Cur Apostoli usi fuerint Interpretibus, cum ipsi linguarum dono pollerent, necnon et interpretatione sermonum? Refert enim S. Irenaeus, lib. 3. c. 1. et S. Hieronymus, lib. De Scriptoribus Ecclesiasticis, S. Petrum usum fuisse sancto Magno Interprete, et S. Paulum Tito. — Respondeo, interpretationem sermonum equidem habuisse Apostolos; nihilominus usos fuisse interdum ministerio Interpretum, non ad suam propriam utilitatem, sed fidelium: postquam enim concionati fuerant Apostoli, necessum erat, ut aliquis peregrinas voces auditoribus eas non callentibus notas faceret, uniuscuiusque audientium familiari idiomate utendo: opus etiam, ut profundiora fidei mysteria, quâ paucioribus verbis expresserant Apostoli, fusiori discursu iis exponerentur, quos Apostolus vocat idiotas.

Obiicies denique: quanam ratione distinguatur interpretatio sermonum a dono linguarum? — Respondeo, interpretationem sermonum supra linguarum donum significare et importare assistentiam quamdam specialem Spiritus sancti pro servanda verborum fidelitate, habenda claritate sententiarum, et assequendo sermonis interpretandi sensu; nam, ut pluribi conqueritur sanctus Hieronymus, valde difficile est in versionibus linguarum peregrinarum obtinere haec omnia, propter varias uniuscuiusque idiomatic proprietates, nec enim sufficit de verbo ad verbum translatio, sed etiam requiritur certa assecutio sensus. Praeterea interpretatio sermonum addit supra donum linguarum cognitionem profundiorum mysteriorum contentorum in verbis, quam quidem cognitionem S. Paulus saepe designat lato nomine Prophetiae, eamdemque refert cum dono linguarum.

Quaeres: utrum gratiae gratis datae sint habituales vel actuales? — Respondeo, quasdam earum esse habituales, eas scilicet quae permanenter insunt, cuiusmodi sunt sapientia, scientia, fides, donum linguarum, et interpretatio sermonum: aliae vero sunt actuales, et sunt motiones et veluti impressiones instantaneae et temporales, quae cessante effectu deficiunt, cuiusmodi sunt gratia sanitatum, operatio miraculorum, donum Prophetiae, et discretio spirituum. Cuius responsionis ratio est, quia habitibus utimur quando volumus: atqui his gratiis datis non utebantur Sancti ad arbitrium suum, sed tantum quando movebantur a Deo: ideo preces solebant ad Deum fundere, ut miraculum aliquod v. gr. operarentur: prioribus vero gratiis utebantur pro libitu, et data occasione, ac occurrente utilitate publica: igitur priores inhaerent per modum habitus: posteriores vero dumtaxat per modum actus. Nec refert quod Apostolus primo ad Corinth. 14. dicat quod spiritus Prophetarum Prophetis subiecti sunt; nam intelligendum est quoad enunciationem et locutionem dumtaxat eorum quae ipsis revelata sunt, non vero quoad istam revelationem, quam non prout volunt accipiunt: unde ibidem scribit Apostolus: Prophetae duo aut tres dicant, et ceteri diiudicent, quod si aliis revelatum fuerit sedenti prior taceat.