Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

TRIA maxime hic veniunt determinanda: Primum quidem, utrum fidei habitus infusus veram ac perfectam habeat rationem virtutis: Secundum, utrum habitus ille dicendus sit speculativus, vel practicus: Tertium denique, an sit discursivus, vel dumtaxat assensivus. Quae ut percipiantur evidentius,

Notandum 1. Virtutem generatim distribui in moralem, et intellectualem. Moralis est, quae ordinatur ad opus, seu actum ex se moraliter bonum: intellectualis vero, quae tendit in verum, quatenus perfectivum intellectus, ut ipsemet tradit Arist. 6. Ethic., cap. 1. 2. etc. Insuper, virtus intellectualis spectari potest dupliciter; alia enim est simpliciter intellectualis, ac per se dumtaxat ordinatur ad perfectionem ipsius intellectus, consistitque tantum in veri cognitione et apprehensione; alia vero est partim intellectualis et partim moralis; intellectualis quidem, quatenus tendit in verum cognoscendum, quo perficitur intellectus; moralis vero prout illa veri cognitio et apprehensio ordinatur ad informandam voluntatem eamque dirigendam in actibus moraliter bonis eliciendis. Rursus, haec virtus intellectualis moralis considerari potest, vel quatenus est vera, vel quatenus est perfecta virtus: aliud enim est, quod aliquis habitus sit virtus, et aliud quod sit virtus perfecta: ad primum enim sufficit, quod virtutis essentiam et definitionem habeat; ad secundum vero requiritur, quod habeat modum ac perfectionem virtutis, seu quod ordinet hominem ad finem ultimum simpliciter: Nam, inquit Arist., lib. I Physic., virtus est dispositio perfecti ad optimum: unde alibi docet virtutem esse id, quod facit habentem simpliciter bonum, et opus eius reddit perfectum. Quaeritur ergo utrum fides secundum se, et quatenus a charitate et spe distinguitur, sit vera virtus ac perfecta.

NOTANDA 2. Praeter habitum infusum fidei in intellectu residentem, quo inclinatur ad assentiendum veritatibus propositis, licet inevidentibus, alterum communiter admitti in voluntate, quo scilicet voluntas inclinatur ad imperandum intellectui, ut praebeat assensum propositioni revelatae, quamvis obscura et inevidenti; quem habitum quidam volunt esse specialem virtutem obedientiae, ut docet Medina, lib. ⟦illegible: 1?⟧ De recta in Deum fide, cap. 2. Quoniam, inquit, nemo potest credere, nisi captivet intellectum in obsequium fidei, ut docet Apostolus cap. 6 Actorum, et 2 ad Corinth. cap. 10; nullus autem potest captivare intellectum, nisi eum subiiciendo imperio voluntatis, quod utique praestatur per virtutem obedientialem. Aliqui cum Lessio, Tract. De praedestinatione Angelorum et hominum, disp. 1. sect. ⟦b?⟧ assertione 2, existimant esse habitum religionis. Nonnulli vero cum Valentia, Tract. De fide, qu. 1. punct. ⟦t?⟧ dub. 1, contendunt esse habitum studiositatis, quippe cum eius officium sit applicare intellectum, non solum ad eliciendum suum actum, sed etiam ad eliciendum taliter aut aliter circa hoc vel illud obiectum. Sunt etiam qui existimant habitum in voluntate residentem, quo ipsa inclinatur ad movendum intellectum, ut assentiatur propositioni inevidenti, esse ipsum fidei habitum in voluntate residentem; non quod unus et idem habitus physice insit intellectui simul et voluntati, sed quod ille habitus sit quidem duplex physice, moraliter autem uniens, quia ordinantur ad eundem actum, nempe ad praebendum assensum propositioni revelatae. Ita docere videtur Alensis, 3 part. q. 78. memb. 3. Verum nulla ex his sententiis mihi probatur. Non quidem prima, quia obedientia per se solum habet pro motivo praeceptum superioris; honestas vero credendi non est praeceptum superioris, licet sit materia supra quam possit cadere praeceptum: unde prius debet esse honesta, quam praecipiatur: ac subinde honestas illa spectat ad habitum alterius virtutis, quam obedientiae. Non etiam secunda, quia obiectum motivum virtutis Religionis est voluntas exhibendi cultum debitum in signum et notam supremae excellentiae Dei: at velle credere Deo propter eius veracitatem non est praecise velle ei exhibere talem cultum et reverentiam: siquidem daemones credunt divina veracitati, non tamen id praestant, ut reverentiam Deo exhibeant: igitur, &c. Non etiam tertiae, quia studiositas ordinatur ad regulandum appetitum sciendi, et ad re- tundanda vitia sibi opposita, nempe curiositatem et ignaviam, seu nimietatem et negligentiam: at velle credere ad id non ordinatur, tum quia supponit scientiam et notitiam illius quod credendum est, tum quia aliquis studiosus postquam novit quod credendum est, po- test non velle illud credere, ac subinde studiositas non movet ad eum assensum. Non denique quarta, tum quia habitus fidei proprie intel- lectualis est, ac subinde ad solum intellectum spectat, tum quia velle credere, et credere de facto, pertinent ad diversas facultates, ac su- binde etiam pertinent ad diversos habitus; si enim pro diversis acti- bus diversarum potentiarum idem habitus sufficeret, consequens esset, quod pro diversis actibus voluntatis et intellectus sufficeret unus ha- bitus, quod omnino falsum est. — Censeo igitur probabilius habitum, a quo inclinatur voluntas ad imperandum intellectui, ut assentiatur propositioni revelatae, esse specialem quemdam habitum, qui vocari potest habitus pie affectionis. Ita docent Suarez in 3. part. qu. 7. et dist. 3. De Fide, qu. 2. et plures alii Recentiores, etiam ex nostris, maxime Castillo d. 6. qu. 8. n. 19. habitus enim, sicut et potentiae specificari debent per ordinem ad obiecta specialia: at honestas re- perta in voluntate credendi est specialiter distincta ab obiectis aliarum virtutum, ut mox diximus, ac subinde spectat ad specialem virtutem, quae recte potest appellari pia motio voluntatis, quippe cum per eum habitum pie moveatur voluntas ad imperandum intellectui, ut assen- tiatur propositioni revelata. Difficultas igitur est, utrum habitus fidei in intellectu residens, et quatenus distinguitur ab hoc habitu pie mo- tionis, sit vera virtus ac perfecta.

NOTANDUM 3. Ex Aristotele, lib. 3. De Anima, duplicem esse di- scursum: alium quidem obiectivum, et alium formalem. Obiectivus est omne illud obiectum, seu obiecta illa, quae inter se talem habent connexionem et dependentiam, ut ex natura sua postulent terminare actus intellectus, qui ad discursum formalem concurrunt. Formalis vero discursus est argumentatio, quae est oratio, in qua propositio minus nota infertur ex notiori, sive interim illa propositio nota sit lumine naturali, sive sit evidens, sive tantum certa. Inde necessarium requiritur, quod in discursu plures interveniant cognitiones, quodque ultima causetur ex prioribus, sive in genere causae efficientis, ut do- cet S. Thom. 1. part. qu. 11. art. 7. sive in genere causae materialis seu dispositivae ac habentis se per modum conditionis antecedentis, ut vult Durandus in 2. disp. 24. qu. 2. Insuper advertendum est ad sensum fidei cogitari posse niti discursu dupliciter: primo quidem, ita ut ex praemissis continentibus divinum testimonium deduceretur assensus veritatis testificatae, v. g. quidquid Deus dicit est verum: sed dicit se esse trinum in personis, et unum in essentia: ergo verum est; secundo, ita ut ex praemissis creditis eliciatur assensus alterius veritatis, v. gr. omnis homo est risibilis: sed Christus est homo: ergo est risibilis. Hinc controvertitur inter Theologos, utrum fides nitatur discursu a propositione revelata, tam ad revelatam, quam ad non re- velatam.

His ita praenotatis, tria maxime supersunt determinanda: Primum, an fides sit vera et perfecta virtus: Secundum, an sit discursiva: Ter- tium, an sit speculativa, vel practica.

Conclusio prima. — FIDES INTELLECTUALIS SEORSIM A SPE, ET CHARITATE EST QUIDEM VERA VIRTUS, SED NON SIMPLICITER PER- FECTA. Ita communiter omnes Theologi cum Doctore in 3. dist. 36. n. 30, ubi supponit doctrinam communem, Fidem, Spem, et Charita- tem esse virtutes Theologicas.

Probatur etiam ratione: De ratione virtutis est, primo, quod per- ficiat potentiam in ordine ad aliquem actum bonum, et honestum: secundo, quod actus ille sit quodammodo arduus et difficilis: tertio, ut ex se dicat ordinem ad finem ultimum, sitque ex na- tura sua aptus, ut ad illum referatur: sed tria haec in habitu et actu fidei reperiuntur, etiam seorsim a charitate: primo namque haec in- clinat et determinat potentiam intellectivam ad rectam operationem, credere enim revelanti bonum est notabile: similiter perficit potentiam intellectivam, quippe ipsi notitiam ingerit longe praestantiorem, quam sit quaecumque scientia et cognitio naturalis. Secundo, inclinat ad arduum et difficile: siquidem difficile est assentiri veritatibus inevi- dentibus, et plerumque contra, aut saltem praeter commune iudicium rationis. Denique, ex natura sua ordinatur ad finem ultimum, nempe Deum: ideo enim mysteria detegit ac declarat, ut faciliori negotio voluntas ad divinum amorem accendatur.

Secundam partem docet Doctor n. 31 ubi ait:

si quaeritur utrum Fides et Spes sine Charitate essent virtutes: Diei potest, sicut prius dictum est de virtutibus moralibus, quod in specie sua possunt esse perfecta, in quantum scilicet sunt principia proprio- rum actuum respectu propriorum obiectorum; sed perfectionem illam ultimam, quam habent in attingendo finem, ad quem ordinantur ex charitate, non possunt habere sine ipsa. Et haec quidem perfectio tam in moralibus, quam in istis, licet dicatur communiter esse in attingendo finem per aliquam operationem elicitam, sive per aliquem ordinem istarum, vel eorum actuum ad finem, potest tamen dici praecipue in hoc, quod est acceptari a Deo, ordinando ad beatitudinem; sic quippe nulla virtus, nec eius actus acceptatur sine charitate, quae sola dividit inter filios regni, et perditionis.

Dices. Virtus est quae ponit potentiam in ultimo gradu perfectionis debitae suo actui: sed fides, cum sit obscura, non communicat intel- lectui ultimum gradum perfectionis debitae suo actui; non enim ipsi communicat claritatem et evidentiam: igitur est solum virtus impro- prie et late sumpta, quatenus videlicet significat habitum laudabilem inclinantem ad bonum. — Distinguo maiorem: ita constituit vel in genere, vel in specie, concedo: in specie tantum, nego. Verum qui- dem est, quod omnis virtus debeat constituere potentiam in optimo sui, si optimum accipiatur in genere et universaliter: qualibet enim virtus voluntatis disponit eam ad honestatem, quod est optimum vo- luntatis; et quaelibet virtus intellectus disponit eum ad cognitionem veri, quod est optimum intellectus. Si autem sermo sit de optimo in specie, falsum est: non enim quaelibet virtus voluntatis affert illi supremum gradum honestatis; hoc namque soli charitati competit: tamen aliae etiam virtutes sint in voluntate. Nec etiam omnis virtus intellectus affert ei supremum gradum evidentiae: nam scientia Physica non est in eo evidentiae gradu, in quo est Mathematica. Ad rationem ergo virtutis sufficit, quod infallibiliter attingat bonum suum potentiae, quod ex Aristotele colligitur 6. Ethic., cap. 2. et 3. qui aliam conditionem non postulavit. Id autem maxime competit fidei; licet enim illa excedatur a scientia secundum evidentiam, tamen scientia praestantior est, tum in supernaturalitate, tum in certitudine et in- fallibilitate; propter quod potiori iure meretur appellationem virtutis.

Dices 2. Fides non numeratur inter virtutes intellectus ab Ari- stotele: ergo signum est, quod eam pro virtute intellectus non agno- verit. — Nego consequentiam: non enim mirum est, quod fidem non computaverit inter virtutes intellectuales; siquidem ipse non agnovit fidem divinam supernaturalem cum infallibilitatis excellentia, quam in ea Theologi agnoscunt. Fidem autem humanam merito inter vir- tutes non numeravit, cum sit exposita errori, in quem, quantum est de se, potest intellectum inducere, quod potissimum obstat definitioni virtutis, ut constat.

Conclusio secunda. — FIDES CHRISTIANA NON EST DISCUR- SIVA, SED REBUS REVELATIS INMEDIATE ASSENTITUR, QUATENUS RE- VELATA SUNT. Haec est Subtilis Doctoris in 3. dist. 24. num. 14, eamque Probat auctoritate S. Augustini, lib. 18. De Civit., cap. 11. ubi loquens de iis, quae continentur in Scriptura sacra, dicit, quod illa com- mendata sunt nobis divinis eloquiis, quamvis per homines, non argu- mentorum concertationibus inculcata, ut non hominis ingenium, sed Dei eloquium contemnere formidaret, qui illa cognosceret, nempe qua tradita sunt in Scriptura: unde concludit Doctor,

quod qui eis assentitur, habet habitum, non quidem scientiae, sed habitum, quo immediate assentit omnibus et singulis, et non uni propter aliud, de his, quae traduntur in Scriptura; quinimo si aliqua ibi tradita probarentur ex aliis, non assentiret eis, quia sic probata: sed cuilibet dicto in Canone assentit, non quia probatur modo dicto, sed solum propter auctoritatem Dei, ratione cuius immediate assentit omnibus traditis in Scriptura, non uni propter aliud per syllogisticum discursum.

Idem docet S. Damascenus, lib. 1. De Fide, cap. 12. probat tidem non esse inquisiticam, nec consequenter discursivam. Hinc san- ctus Ambrosius, lib. 1. De Fide, ait: Auferte hinc argumenta, ubi fides quaeritur, quasi diceret non esse ratiocinandum. Quapropter Tertullia- nus, lib. De praescriptionibus, cap. 7. ait: Nobis curiositate opus non est post Christum, nec inquisitione post Evangelium: cum credimus, nihil ultra desideramus credere.

Probatur similiter ratione: Primo namque in omni discursu, assensus, qui praebeatur praemissa sive principio, distinguitur realiter ab eo, qui versatur circa conclusionem: sed assensus Fidei circa divinam revelatio- nem non distinguitur realiter ab assensu, qui est de re revelata: igitur as- sensus ipse non est proprie discursivus. Maior constat, discursus enim est oratio, in qua unum infertur ex alio: non inferretur autem unum ex alio, si eodem actu quis assensum praeberet principio et conclusioni: hic enim assensus esset simplex, non vero illativus. Minor etiam est evidens; obiectum enim formale assensus fidei est res revelata, non quidem considerata materialiter et secundum suam entitatem, sed formaliter, seu reduplicative ut revelata: ac subinde quando ali- quis assentitur rei revelatae, etiam assentitur revelationi. — Confir- matur ex eo, quod habitus fidei distinguatur ab habitu theologico, ut conveniunt omnes Theologi: sed ab eo non aliunde distinguitur, quam quia Theologia est formaliter discursiva, supponens divinam revelationem, seu propositionem revelatam, tamquam veram, ut ex ea alteram eliciat: fides vero unico intuitu divinam revelationem et rem revelatam immediate attingit. — Deinde, divina revelatio immediate, et sine discursu creditur ut sic; igitur, et articulus ab ipsa reve- latus. Antecedens constat: in illo enim argumento probari potest ali- quid esse revera a Deo revelatum. Consequentia probatur exemplo vi- sionis; quemadmodum enim res colorata et illuminata immediate vi- detur, quia color et lux ipsi rei inexistentes videntur immediate, color quidem ut obiectum materiale visus, lux vero ut obiectum eius formale; atqui res, quae revelatur a Deo, est obiectum tantum mate- riale actus fidei: divina vero revelatio obiectum formale: ergo unico et simplici actu fides credit rem revelatam et dignam revelatione: ac subinde fides non est discursiva. — Denique, assensus ille dum- taxat est proprie discursivus, quando per aliquod iudicium antecedens duo aliqua ita iudicantur esse vel eadem, vel coniuncta, ut ex uno concesso aliud etiam videatur concedendum; atqui internus assensus fidei non requirit illud iudicium antecedens, de connexione revela- tionis cum re revelata: igitur ille actus non est discursus, nec con- sequenter habitus ad eum inclinans est discursivus. Maior patet ex communi doctrina Dialecticorum, docentium ad argumentationem duo requiri iudicia, nempe iudicari debet de bonitate consequentiae, et proinde etiam iudicium fieri debet de connexione extremorum cum medio, et ex vi istius iudicii de tali consequentia, assensus debet dari rei enuntiata per conclusionem. Minor vero probatur: tum quia quando aliquis credit Deum esse trinum, v. g. non ideo praecise et formaliter credit rem ita esse ob connexionem, quam extrema huius propositionis habent inter se, et cum ipso motivo, seu medio, scilicet divina reve- latione; nec idcirco assentitur ex eo, quod videat talem connexionem, et iudicet de bonitate istius consequentiae illatae ex antecedenti, ut maxime constat de hominibus idiotis et rudibus, qui licet nesciant iudicare de bonitate consequentiae ex antecedenti, nihilominus prae- claros actus fidei eliciunt, et interdum longe excellentiores, quam qui peritissimi sunt Theologi. — Confirmatur si iudicium istud re- quireretur ad fidem, consequens esset, quod qui melius apprehenderet connexionem illam extremorum, nempe veritatis credendae, et divina revelationis, et acutius penetraret bonitatem istius consequentiae ex antecedenti, eo etiam perfectiores eliceret actus divine fidei, quemad- modum qui melius penetrat connexionem alicuius veritatis scientificae cum medio scientifico, habet actum perfectiorem scientiae: sed hoc experientia constat esse falsum: igitur, &c.

Dices 1. Omne argumentum fit cum discursu: sed ex Apostolo ad Hebraeos 11. Fides est argumentum non apparentium: igitur est discursiva.

Distinguo maiorem: argumentum proprie dictum, quatenus significat illationem rei ex alia, fit cum discursu, concedo: argumentum improprie dictum, et quatenus dumtaxat significat certitudinem seu ostensionem ac convictionem earum rerum, quae nec sensu nec ratione comprehenduntur, fit cum discursu, nego. Hoc autem posteriori modo Apostolus fidem appellat argumentum, ita quod quemadmodum argumento discursivo devenimus in cognitionem rei, quae ex alia infertur, et ipsa vi argumenti convincimur ad certo assentiendum veritati eius, sic etiam per fidem divinam habemus cognitionem rerum a Deo revelatarum, non minus certam, quam sit ea cognitio qua per argumentationes et demonstrationes certissimas comparatur.

Dices 2. Eodem modo, servata proportione, philosophandum est de assensu fidei divinae, ac de assensu fidei humanae: at hic elicitur per discursurn: ergo et ille. — Nego maiorem quantum ad praesens institutum, et ratio disparitatis est, quod fides humana non fertur in ipsam auctoritatem humanam, tanquam immediate et per se certam, sed ut certam et cognitam per aliquid aliud, puta per experientiam de probitate vitae, et perfecta scientia dicentis; quibus maxime constare debet humana auctoritas, ut moveat ad assensum: unde intellectus potest ex cognitione eiusmodi principiorum inferre conclusionem continentem assensum: at divina fides immediate fertur in ipsam auctoritatem seu veritatem Dei; sicque intellectus illi soli tamquam formali motivo innixus, determinari potest a voluntate, ut absque ullo discursu tendat in quodcunque obiectum materiale divinae fidei, quemadmodum ob certitudinem primorum principiorum immediate tendit in assensum eiusmodi principiorum.

Dices 3. Si non esset necessarium, ut assensus fidei fieret cum discursu, una propositio de fide per non deberet inferri ex alia: sed ita fit plerumque; nam 1. ad Corinth. 15. sic ratiocinatur Apostolus: Si mortui non resurgunt: ergo Christus non resurrexit: sed Christus resurrexit: ergo mortui resurgent. Similiter S. Ioan., cap. 4. primae suae Epistola, sic discurrit: Diligamus nos invicem, quoniam ipse prior dilexit nos: igitur fides est discursiva.

Distinguo minorem: non deberet fieri talis illatio in ordine ad ipsum inferentem, quasi ipse egeret tali discursu, ut propter assensum unius propositionis moveretur ad assentiendum alteri propositioni ex ea deducta, concedo: in ordine ad eos, qui non cognoscerent propositionem deductam fuisse revelatam, nisi fieret talis illatio, nego minorem. Ad eius autem probationem respondet Doctor n. 15. illos Scripturae textus non esse veras argumentationes:

Quia argumentum est de re aliqua faciens fidem de ea quae alias erat dubia: ideo in argumento proprie dicto creditur et consentitur conclusioni propter argumentum et eius evidentiam. Sed si Paulus dixisset istud, mortui resurgent, tantum credidissem ei tunc, sicut modo: nec est maioris formalitatis illa conclusio, quam si simpliciter narrasset eam: similiter sicut credo conclusioni vel consequenti, sic et antecedenti, et e converso: sicut enim credo, quod mortui resurgent, credo Christum resurrexisse, quia nullam certitudinem habemus de Christi resurrectione, nisi ex testimonio aliorum, sicut patet per Apostolum, ubi supra, qui dicit: si Christus non resurrexit, invenimur falsi > testes, et ideo tota certitudo quae habetur de resurrectione Christi et mortuorum, non est nisi certitudo fidei, et non ultra. Similiter quod dixit Ioannes, Diligamus nos, etc. hoc dixit ad movendum animos nostros ad Christi dilectionem. Quod tamen Christus dilexerit nos tali dilectione, de qua loquitur, hoc est nobis creditum, et sic habet certitudinem de conclusione, non tamen maiorem quam de principio; et ideo cum principium non cognoscatur ex evidentia rei, non potest habere scientiam de conclusione. Sed si aliquis habet habitum ultra fidem, ille assentit omnibus et singulis quae dicuntur in Canone, et nulli uni propter aliud; quia etsi unum posset sequi ex alio, non habet tamen maiorem certitudinem de illo, quod sequitur, quam de illo, ex quo sequitur.

Haec Doctor. Quibus aperte significat omnes propositiones, quae eliciuntur ex aliis in Scriptura, sive una sit de fide, sive utraque, nullatenus ut sic deductas debere censeri de fide, quia assensus illis sic datus non nititur immediata revelatione seu testimonio Dei.

Dices 4. Saepius contingit, ut ex propositionibus creditis per fidem aliae inferantur, quae etiam pertinent ad fidem: sic ex hac propositione fide credita, Christus est vere Deus et homo, recte collegerunt Patres Concilii Constantinopolitani, in eo esse duplicem voluntatem, nempe divinam et humanam, in hoc syllogismo: ubi est duplex natura intellectualis, ibi est duplex voluntas: sed in Christo duae sunt naturae intellectuales, divina et humana: igitur et duplex voluntas; qua utique ultima propositio est de fide, et elicita ex illa priori, quae est pariter de fide, nempe, in Christo duae sunt naturae intellectuales. — Respondeo, illationes illas non fieri per habitum fidei, sed Theologia, quae ex principiis revelatis conclusiones eas eruit; unde veritates in illis propositionibus deductis expressae non sunt de fide, sed sunt conclusiones Theologicae, quatenus considerantur ut illatae per discursum, licet eaedem sint de fide, prout subsunt immediate divinae revelationi.

Dices denique: Quoties assensus aliquis duo respicit, ita ut unum attingat dumtaxat mediante altero, a quo causatur, toties est legitimus ac verus discursus: sed interior assensus divinae fidei respicit primo ac per se divinam revelationem, et ea mediante ipsam rem revelatam, cui ideo fidelis assentitur, quia assensum praebet divinae revelationi: igitur interior assensus divinae fidei est discursivus. — Distinguo maiorem: si attingat unum mediante altero per modum inducentis in cognitionem alterius, concedo: si per modum obiecti formalis afficientis ac determinantis obiectum materiale, nego. Duobus enim modis intelligi potest aliquem assensum ita duo respicere, ut unum attingat mediante altero: primo quidem, si versetur circa unum, tanquam circa formale, et ipso mediante attingat obiectum materiale quatenus tali obiecto formali informetur; secundo, si attingat unum tamquam primario cognitum, ut eo mediante deducatur in cognitionem secundi. Primus autem modus nullatenus importat rationem formalem discursus, alioqui operationes sensuum, v.g. visio qua oculus terminatur in coloratum prout lucidum, esset discursiva, quia non percipit colorem nisi mediante lumine. Secundus vero modus est quidem discursivus; at assensus nostrae fidei divinae attingit tantum rem revelatam tamquam obiectum materiale; revelationem vero ut obiectum formale, sicque nulla ratione dicendus est discursivus.

Conclusio tertia. — FIDES DIVINA ABSOLUTE DICENDA EST PRACTICA, NON AUTEM SPECULATIVA. Haec est Doctoris, quaest. 1. Prologi, num. 31. ubi resolvit idcirco Theologiam esse practicam, quia nititur divina fide, quae est practica. Et num. 41. respondens ad argumenta ait:

Ad primum respondeo, quod fides non est habitus speculativus; nec credere est actus speculativus; nec visio sequens credere est visio speculativa, sed practica: natura est enim ista visio conformis esse fruitioni, et prius naturaliter haberi in intellectu creato, ut fruitio recta illi conformiter eliciatur.

Quibus Doctor significat fidem esse absolute practicam, et nullum esse argumentum eorum qui contendebant idcirco fidem esse speculativam, quia ei successit visio beatifica, quae est speculativa: negat enim Doctor beatificam visionem esse speculativam, contenditque illam esse revera practicam, quia idcirco visio beatifica praecedit in intellectu, ut fruitio sequatur in voluntate. Haec autem Conclusio sufficienter probata manet ex art. 1. quaest. 1. Disputationis Proemialis de Theologia in communi; nititur enim iisdem rationibus, quibus ibi probavimus Theologiam esse practicam, solvimusque omnes difficultates et rationes, quibus oppugnari solet a Thomistis contrarium sentientibus. Idcirco ne trita iam stadia remetiamur, ab eis repetendis supersedimus.