Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

AN, ET QUALITER GRATIA SIT NECESSARIA HOMINI LAPSO, UT RESURGAT, ET ABSTINEAT A PECCATO.

NOTANDUM 1. Ex seraphico Doctore in 2. dist. 28. art. 10. q. 1. > quod circa primam quaestionis partem aliter senserunt Philosophi, aliter Haeretici, aliter Tractatores Catholici. Philosophi enim ignorantes, qualiter peccato offendatur divina maiestas, et qualiter per ipsum adimatur potentiarum habilitas, dixerunt, quod homo per exercitationem iustus poterat effici, sicut per inordinationem a recta ratione factus erat iniustus. Unde et Philosophus dicit, quod pravus ad meliores exercitationes deductus ad multum proficiet, aut perfecte in contrarium habitum restituitur. Haeretici vero aliquod lumen fidei habentes cognoverunt, quod per peccatum offenditur maiestas divina, et quodammodo damnificatur voluntas, vel liberum arbitrium. Excecati tamen non consideraverunt, qualiter ex culpa natura infirmatur: et ideo dixerunt, quod ad hoc, quod liberum arbitrium a culpa resurgat, non est sibi necessaria aliqua gratia curans, sed sufficit sola gratuita Dei misericordia, quae inclinatur ad remittenda peccata nostra propter satisfactionem, quam Christus sibi tacere voluit, dum se in cruce pro nobis obtulit: sed haec positio non tantum a veritate deficit, sed etiam dum contraria implicat, seipsam destruit. Dicit enim: ad hoc, quod liberum arbitrium a culpa resurgat, necesse est, quod Deus sibi remittat culpam, et tamen non est necesse, quod aliquid sibi tribuat, vel circa ipsum faciat. Si enim Deus non mutatur, et iterum ipse iustus iudex est, ut nihil acceptet nisi tantum, quantum valet ad hoc, quod culpa remittatur, sibi tribuatur, per quod morbus peccati sanetur. Catholici vero Tractatum Dei est offensivum, et quodammodo damnificativum, dum homo sic transitit de servitio Dei ad servitutem diaboli, et etiam imaginis deformative. Et ideo dixerunt, quod ad hoc, quod liberum arbitrium resurgat a culpa, necessaria est gratia non solum secundum quod gratia dicitur gratuita voluntas Dei, nec etiam secundum quod dicitur liberalis Passio Christi, sed etiam secundum quod dicitur habitus animi. Gratuita enim voluntas Dei concurrit ad hoc, quod fiat offensae remissio: voluntarie enim nobis condonat offensam: liberalis autem Passio Christi concurrit ad hoc, quod fiat morbi curatio, et gratia, ut fiat imaginis reformacio, et ideo ad hoc, quod homo resurgat a culpa, multum per omnem modum necessaria est sibi gratia. »

NOTANDUM 2. Peccatum generaliter duplex distingui, nempe mortale, et veniale. Mortale est, quod hominem non solum omni gratia sanctificante, qua est animae vita, sed etiam omni iure ad beatitudinem, et vitam aeternam, hominem spoliat: Veniale autem est levis, et facili venia a divinis mandatis exhorbitatio. Certum est autem hominem absque divino gratiae auxilio non posse peccata mortalia vitare: quippe cum, ut diximus, ad servandam universam naturae legem, necessaria sit gratia; subindeque etiam ad vitanda peccata, quae ex ipsius legis transgressione oriuntur: Certum est pariter hominem per totam vitam naturae viribus non posse omnia prorsus vitare peccata, etiam venialia, nam ut recte cecinit S. Prosper carmine De Ingratis, capite 9.

Posse hominem sine peccato decurrere vitam Si velit… ut potuit nullo delinquere primus Libertate sua, nempe haec damnata fuere Conciliisque de manu.

Controversia itaque tantum hic instituitur de peccato veniali: Primum, an videlicet homo iustus per auxilia actualia ordinaria, quae conferri solent hominibus iustis, vitare possit per totam vitam, aut saltem per longum, vel breve tempus non mortalia solum, sed etiam venialia peccata, idque vel collective, vel distributive: Secundum, an aliquis praeter Christum Dominum ab omni peccato veniali Dei affulgente gratia immunis fuerit.

NOTANDUM 3. Circa praesentis quaestionis resolutionem, triplicem distinguendam esse gratiam iustificantem: Prima quidem spectatur cum actualibus auxiliis, quae de lege ordinaria omnibus adultis iustificatis conceduntur: Secunda vero consideratur cum quibusdam efficacioribus ac praestantioribus auxiliis, quae non quidem omnibus iustis, sed dumtaxat quibusdam potiori Dei amoris privilegio praeventis tribuuntur. Tertia denique dicitur ea, quae cum aliquibus actualibus auxiliis tam raro conceditur, ut uni, vel paucis admodum videatur concessa: quapropter singulare beneficium appellatur.

Conclusio prima. — NON POTEST HOMO A PECCATO MORTALI RESURGERE SINE SPECIALI GRATIA ACTUALI. Haec est communis inter Catholicos:

Et probatur primo, ex Scriptura sacra, Psalm. 40. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Ieremiae 30. Insanabilis fractura tua: hoc est viribus naturae. Ioannis 8. Si vos filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Et Matthaei 6. Dimitte nobis debita nostra. Nemo autem petit ab alio, quod habet in sua potestate, ait S. Bonaventura loco citato. Roman. 5. Ex operibus legis non iustificatur omnis caro. Et ibidem: Iustificati gratis per gratiam eius: non iustificatur autem gratis, qui per solas naturae vires a peccato potest resurgere, et habet in se, unde glorietur. Ad Titum 5. Non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Denique ad Galatas 2. Si per legem iustitia: ergo Christus gratis mortuus est. Nam similiter possumus colligere: si per naturae vires iustitia, et peccati remissio: ergo Christus gratis mortuus est, quod impium est asserere, inquit Seraphicus Doctor.

Probatur secundo, ex Conciliis supponentibus gratiam esse necessariam ad peccatorum remissionem, quam etiam ipsemet Pelagius non negabat. Unum praeceteris laudo Concilium Arausicanum, Canone 19. quod praesentem veritatem his verbis definit: > Nullus miser de quacumque miseria liberatur, nisi qui Dei misericordia praevenitur: < et Canone 19. > Cum sine gratia Dei salutem non possit custodire quam accepit, quomodo sine gratia Dei poterit reparare, quam perdidit? < His adstipulatur Tridentinum Sessione 6. Canone 1. > Si quis dixerit hominem suis operibus, quae vel per humanae naturae, vel per legis doctrinam fiunt, absque divina per Iesum Christum gratia posse iustificari coram Deo anathema sit. <

Suffragantur etiam summi Pontifices quotquot Pelagianum dogma proscripserunt. Omnium instar sit Innocentius primus, in rescripto ad Concilium Carthaginense, ubi ait; > Liberum arbitrium olim perfectius, dum suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevarticutionis profunda, demersus est, et nihil quemadmodum exinde surgere possit invenit, atque in aeternum libertate deceptus ruina iacuisset oppressus, nisi eum post Christi sua gratia relevasset adventus. <

Hanc veritatem plurimis tradit, et commendat S. Augustinus, maxime lib. 1. Operis Imperfecti contra Iulianum: > Quomodo manet libertas in his, qui ut liberentur a servitute, quae victori diabolo addicti divina indigent gratia? < Et eodem iterum libro: > Nunc in ruina sua liber est homo iustitiae, servusque peccati, nec potest esse servus iustitiae, et liber a dominante peccato, nisi cum filius liberaverit. <

Probatur denique ratione. Peccatum, ait Seraphicus Doctor, est privatio vitae spiritualis, et lucis: sed vita spiritualis non potest animae restitui, nisi a fonte vitae: nec lux, nisi a fonte lucis: ergo impossibile est, quod anima resurgat a culpa, nisi Deus, qui est fons vitae, et lux perennis sua benignitate eam vivificet, et illuminet. Hoc autem non fit, nisi per donum gratiae. — Insuper, ait S. Thomas, homo peccando triplex incurrit detrimentum; scilicet maculam, corruptionem naturalis boni, et reatum poenae. Maculam quidem incurrit, in quantum privatur decore gratiae ex deformitate peccati: bonum autem natura corrumpitur in quantum natura hominis deordinatur voluntate Deo non subiecta: hoc enim ordine sublato, consequens est, ut tota natura hominis peccantis inordinata remaneat. Reatus vero poenae est, per quem homo peccando mortaliter meretur damnationem aeternam. Manifestum autem est de singulis horum trium, quod non possunt reparari, nisi per Deum. Cum enim decor gratiae proveniat ex illustratione divini luminis, non potest talis decor in anima reparari, nisi

Deo denuo illustrante: unde requiritur habituale donum, quod est gratiae lumen. Similiter ordo naturae reparari non potest, ut scilicet voluntas hominis Deo subiiciatur, nisi Deo voluntatem hominis trahente, sicut dictum est. Similiter etiam reatus poenae aeternae remitti non potest, nisi ab eo, in quem est offensa commissa, et qui est hominum iudex, et ideo requiritur auxilium gratiae ad hoc, quod homo a peccato resurgat, et quantum ad habituale donum, et quantum ad Dei motionem.

Dices 1: Maior est virtus liberi arbitrii, quam natura; sed natura cum infirmatur, sanari potest absque auxilio medicinae; ergo multo melius dum liberum arbitrium infirmatur per culpam, sanari poterit absque auxilio gratia. — Respondet Seraphicus Doctor negando paritatem. nam, inquit, sanitas corporalis est in potestate naturae, sanitas vero spiritalis, est per aliquid quod est supra naturam. Cum autem aliquid infirmatur corporaliter, non omnino naturae perimitur virtus, quae est principium sanitatis, et ideo a tali infirmitate ad sanitatem naturaliter fieri potest regressus: in peccato vero deperditur ipsa gratia Dei, et iustitia, qua constabat spiritalis sanitas; peccatum enim grave mortale dicitur, quia aufert homini principium vitae; unde sicut homo non potest a morte ad vitam transire, nisi virtute mirabili, et natura vires excedente; sic nec peccator potest eradi iustus naturaliter vel voluntarie sed dumtaxat per gratiae beneficium, et miraculum.

Dices 2: Facilius est unicuique rei moveri secundum naturam, quam praeter naturam: sed ex S. Damasceno lib. 2. De Fide, cap. 30. peccatum est praeter naturam, virtus vero secundum naturam: ergo si liberum arbitrium propriis viribus moveri possit ad peccatum praeter naturam, itidem poterit ad virtutem redire, et a peccato resurgere secundum naturae inclinationem. — Respondet idem Seraphicus Doctor, maiorem esse veram de illo motu, qui est secundum naturam, et per quem non corrumpitur nec diminuitur naturae potestas, sicut est in motu lapidis sursum, ideo enim facile deorsum labitur, quia dum sursum proiicitur, suam gravitatem et pondus non amittit; quo fit, ut facile deorsum labatur: non sic autem est in proposito, tum quia movere ad iustitiam est per virtutem supra naturam, tum etiam quia motus ad culpam diminuit habilitatem et actualitatem liberi arbitrii; per peccatum enim non solum homo spoliatur gratuitis; sed etiam vulneratur in naturalibus.

Dices 3: Peccator quivis etiam in peccato mortali existens potest desiderare et velle iustitiam; sed nihil est esse iustum, quam velle iustitiam, iustitia enim est rectitudo voluntatis, tunc enim voluntas recta est, cum vult iustitiam: ergo peccator absque gratia gratum faciente iustificari potest. — Respondet idem Seraphicus Doctor, quod aliquid velle est dupliciter, vel exiliter et semiplene, sicut dicitur: Vult, et non vult piger; vel plene et sufficienter, sicut dicit Apostolus: Deus operatur in nobis velle, et perficere. Primo modo potest esse in peccatore: et talis voluntas non facit aliquem iustum: secundo modo non potest esse sine gratia praeveniente et adiuvante voluntatem: hoc autem secundo modo tantum potest esse voluntas iustitiae, et reddere animam iustam.

Conclusio secunda. — POTEST HOMO IUSTUS ABSOLUTE LOQUENDO, CUM AUXILIIS ACTUALIBUS ORDINARIIS IMPETRARE GRATIAM, QUA PECCATA OMNIA TAM MORTALIA, QUAM VENIALIA VITENTUR. Hanc veritatem expresse docet S. Augustinus pluribus, sed maxime lib. 2. De Peccatorum meritis, et remissione, c. 6. ubi rem sic accurate expendit: > Qui dicunt esse posse in hac vita hominem sine peccato, non est eis continuo intemperantiae temeritate obsistendum. Si enim esse posse negaverimus, et hominis libero arbitrio, qui hoc colendo appetit, et Dei virtuti, vel misericordiae, qui hoc adiuvando efficit, derogabimus. Et nostrae: si a me quaeratur, utrum homo sine peccato possit esse in hac vita, confiteor posse per Dei gratiam, et liberum arbitrium: et circa finem capitis: Dubitare non possum, nec Deum aliquid impossibile homini praecepisse, nec Deum ad opitulandum et adiuvandum, quo fiat, quod iubet, impossibile aliud esse: ac per hoc potest homo si velit esse sine peccato adiutus a Deo. < Et lib. De Spiritu, et Littera, c. 1. > Fieri posse dixi, ut sit homo sine peccato, si voluntas ei non desit ope divinae adiurante: sed tamen propter unum, in quo omnes iustificabuntur neminem fuisse vel fore, in quo hac vivente esset ista perfectio. < — Cum vero ea S. Augustini doctrina visa fuisset absurda Marcellino, cui libros tres De Peccatorum meritis, et remissione direxerat: absurdum enim putabat id fieri posse, cuius nullum apparebat exemplum, S. Augustinus, eodem capite mox laudato, ostendit multa esse possibilia quae tamen nunquam tacta sunt: > Absurdum enim tibi videtur (inquit Marcellinum alloquens) aliquid fieri posse, cuius desit exemplum, cum sicut credo non dubites numquam esse factum, ut per foramen acus Camelus transiret, et tamen ille hoc quoque dixit Deo esse possibile; legas etiam duodecim millium legionum Angelorum pro Christo ne pateretur parasse potuisse, nec tamen factum; legas fieri potuisse, ut semel gentes extirparentur a terra, quo dabatur filiis Israel, Deum tamen id paulatim fieri voluisse: et alia sexcenta posse occurrere, quae fieri potuisse, vel posse fateamur, et eorum tamen exempla, quod facta sint proferre nequeamus: unde non ideo negare debemus fieri posse, ut homo sine peccato sit, quia nullus est hominum, praeter illum, qui non tantum homo, sed etiam natura Deus est, in quo id perfectum esse demonstrare possimus. < Igitur ex mente S. Augustini stat veritas nostrae assertionis.

Conclusio tertia — DE LEGE ORDINARIA, ET ABSQUE SINGULARI DEI PRIVILEGIO NULLUS HOMINUM QUATENUS IUSTUS IMMUNIS EST AB OMNIBUS PECCATIS. Haec est omnium Catholicorum cum S. Augustino pluribus, maxime vero, lib. De natura, et gratia, et lib. De spiritu, et Littera, necnon, et lib. De peccatorum meritis, et remissione, ubi hanc veritatem plurimis probat Scripturae sacrae textibus. Primo quidem ex illo 3. Regum cap. 8. Non est homo, qui non peccet. Psal. 31. Dixi, Confitebor adversum me iniustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno. Hinc S. Augustinus lib 2. De peccatorum meritis, et remissione capite 5. Non omnis ergo peccator, sed omnis Sanctus. Et Psal. 142. Non intres in iudicium cum servo tuo, Domine, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Unde S. Augustinus ibidem: Ideo misericordia Dei opus est, quae superexaltat iudicium. Proverbiorum 50. Iustus primus est accusator sui. Addit S. Augustinus ibidem: > Cum in serionis exordio accusator sui est, non utique mentitur. < Ecclesiastici 7. Non est homo iustus in terra, qui faciat bonum, et qui non peccet. Matthaei 6. Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debituribus nostris. Quod utique iusti etiam non frustra dicunt, inquit S. Augustinus lib. De Natura, et gratia cap. 36. Iacobi 3. In multis offendimus omnes. Ioannis 1. Si dixerimus, quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Hine Concilium Milevitanum aut Carthaginense Canone 2. definit: quod ait S. Ioannes Apostolus, > Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus <, quisquis sic accipiendum putaverit, ut dicat propter humilitatem oportere dici nos habere peccatum, non quod vere est, anathema sit. Similiter in Concilio Carthaginensi c. 7. et 8. anathemate feriuntur qui dixerint Sanctos in oratione Dominica dicere, Dimitte nobis debita nostra, non pro seipsis, quia non eis ista petitio necessaria, sed pro aliis, qui sunt in suo populo peccatores, non vereciter sed humiliter: item ex Tridentino, Sessione 6. Canone 23. > Si quis hominem semel iustificatum dixerit in tota vita posse etiam peccata venialia vitare, nisi ex speciali Dei privilegio, quemadmodum de beata Virgine tenet Ecclesia, anathema sit. <

Probatur etiam ratione, quam profert S. Augustinus lib. De peccatorum meritis, cap. 10. Si aliqui homines iusti in hac vita sine peccatis vixissent, maxime Noe, Iob, Daniel: > Nam, inquit sanctus Augustinus, non facile cuiquam Scriptura Dei tam magnum perhibet testimonium, quam tribus viris eius, Noe, Daniel, et Iob, quos Ezechiel Propheta cap. 14. dicit ab imminente quadam iracundia Dei solos posse liberari: in tribus utique illis viris tria quaedam hominum liberanda genera praefigurans. In Noe, quantum arbitror, iustos plebium praepositos, propter arcae tamquam Ecclesiae gubernationem: in Daniele iustos continentes: in Iob iustos coniugatos: atqui tres isti viri laudatissimi non fuerunt sine peccato: nam Noe, sicut legimus, fuit aliquando ebrius quamvis non fuerit ebriosus; Daniel vero post orationem, quam fudit Deo de seipso, dicit cap. 9., se peccatorem pronuntiat. <

Obiicies id quod de eodem Iob cap. 1. dicitur: nullus esse ei similis super terram, sine querela, iustus, verus Dei cultor, abstinens se ab omni opere malo: ergo revera immunis erat a peccato. - Respondet S. Augustinus ibidem c. 12. > Quod Iob primis verbis, ex hominum, qui sunt in terra, comparatione laudatur, proinde omnibus, qui tune in terra iusti esse potuerunt, excellebat: non ergo ipse propterea nullum peccatum omnino habebat, quin in profectu iustitiae caeteros antecedebat. Deinde adiungitur: Sine querela: de cuius vita nemo iuste quereretur. Iustus qui tanta morum probitate profecerat, ut nullus ei esset aequandus, Verus Dei Cultor: quippe etiam suorum peccatorum verax humilisque contestor. Abstinens se ab omni opere malo, mirum si ab omni etiam verbo, et cogitatu malo. < Haec S. Augustinus.

Obiicies 2. Illud 1. Ioannis capite 3. Omnis qui in Deo manet, non peccat, et omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: ergo sunt aliqui iusti sine peccatis. — Respondet S. Augustinus Epistola 15. illud dictum fuisse de statu charitatis, et perfectae virtutis, ad quem potest homo per singulare Dei privilegium evehi: > Quia, inquit ibidem, etsi non invenitur homo in hac vita sine peccato, id tamen dicitur posse fieri, per adiutorium gratiae, et Spiritus Dei: quod ut fiat credendum atque poscendum est… nobis autem sufficit quod nullus in Ecclesia Dei fidelium reperitur in quolibet profectu excellentia atque iustitiae, qui sibi audeat dicere non necessariam precationem orationis Dominicae, Dimitte nobis debita nostra. < Hanc autem esse mentem S. Evangelistae sufficienter apparet ex eo quod capite 1. eiusdem Epistolae aperte fatetur: si dixerimus, quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus. — Respondet secundo libro De Gratia Christi, cap. 21. Apostolum his verbis pracludere quod asserebat Pelagius, nempe habere in se principium boni et mali. Quod ut falsum demonstraret Apostolus, docet eum solum non peccare qui ex Deo est, hoc est, qui eius gratia et charitate illustratur ac praeventur. > Non enim, inquit S. Augustinus ibidem cap. 20. una eademque radix est bonorum et malorum; aliud enim est charitas radix bonorum, aliud cupiditas radix malorum, tantumque inter se differunt, quantum virtus, et vitium; sed plane illa possibilitas utriusque radicis est capax, quia non solum potest homo habere charitatem, qua sit arbor bona, sed potest etiam cupiditatem, qua sit arbor mala. Sed cupiditas hominis quae vitium est, hominem habet auctorem, vel hominis deceptorem, non hominis creatorem. <

Obiicies 3. Illud Lucae 1. ubi de S. Zacharia et Elisabeth coniuge legimus: Erunt autem iusti ambo ante Deum, incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus Domini sine querela: ergo illi sine peccato vixerunt, proindeque alii possunt vivere. — Respondet 1. Sanctus Augustinus libro 2. De Peccatorum meritis, cap. 13. > nihil aliud significari hoc loco, nisi eminenti iustitia fuisse Zachariam in principibus Sacerdotum ad offerenda Veteris Testamenti sacrificia pertinentia: nam Hebraeorum 7. legimus solum Christum esse Principem Sacerdotum, qui non habet necessitatem sicut illi qui Sacerdotum principes dicebantur, sacrificium pro suis primum offerre peccatis quotidie, deinde pro populo. Nil autem hoc elogio contineri docet, quod non in eo comprehendatur, quod de se Apostolus ad Philippenses 3. scribit dicens; Se secundum iustitiam, quae in lege est fuisse sine querula, qui tamen eadem Epistola scribit, se iustitiam istam existimare, non solum detrimenta, verum etiam stercora in comparatione iustitiae. < — Respondet 2. lib. De Gratia Christi, cap. 18. > Illud dictum esse secundum quamdam inter homines conversationem probabilem atque laudabilem, quam nullus hominum iuste posset in accusationis et eliminationis querelam vocare: quam propterea in Dei conspectu Zacharias, et eius uxor habuisse referuntur; quia in ea homines nulla dissimulatione vivebant, sed ut apparebant hominibus, ita noti erant oculis Dei: non autem dictum est hoc secundum illam perfectionem iustitiae, in qua vere atque omnimode immaculati perfectique vivemus: nam, et Apostolus Paulus dixit, > secundum iustitiam, quae ex lege est, se fuisse sine querela; in qua lege etiam Zacharias sine querela conversabatur: sed hanc Apostolus iustitiam in stercoribus et detrimentis deputavit, in comparatione iustitiae quam speramus, et quam nunc esurire ac sitire debemus, ut ea quandoque saturemur in specie, quae nunc est in fide, quamdiu iustus ex fide vivit <.

Instabis, Sanctus Ambrosius lib. 1. in Lucam ex praefato elogio de Zacharia et Elisabeth, intendit posse hominem esse sine peccato: ergo, etc. — Respondet idem sanctus Augustinus cap. 49. eiusdem libri De Gratia Christi, posse hominem esse sine peccato secundum quemdam modum probabilem; ita ut ab hominibus non possit in accusationis et criminis querelam vocari: non autem secundum modum minutius excussum, idest, ut ab omni cuiuscumque levissimi peccati macula homo sit exemptus. Addit sanctus Augustinus, quod si ea tunc fuit sancti Ambrosii mens, ut existimaverit Zachariam, et Elisabeth summae atque omnino perfectiae iustitiae fuisse, eam postea sententiam ab eo fuisse correctam.

Obiicies 4. Apostolum 2. ad Timoth. 4. scribentem: Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: in reliquo reposita est mihi corona iustitiae: hoc autem non diceret, si haberet ullum peccatum: ergo revera erat immunis a peccato. - Respondet S. Augustinus lib. 2. De Peccatorum meritis, et remissione. cap. 6. Apostolum locutum fuisse non secundum statum praesentem, in quo erat, sed secundum statum futurum, quem praevidebat ex Dei misericordia, ideo talibus verbis certus securusque gaudebat; > inquit S. Augustinus, quia de victoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat, qui eandem passionem iam illi revelaverat imminere: non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit, et quod futurum esse praesumpsit, tamquam factum fuerit indicavit… qua Domini pollicitatione certissimus erat in illo fine, quem adhuc futurum iam credendo dicebat impletum, nullum se habiturum fuisse peccatum; nam ut alia omittam, miror si cum verba sua dicebat, per quae istis visus est nullum habuisse peccatum, iam fuerat ab illo ablatus ille stimulus carnis, de quo a se auferendo Dominum interrogaverat, responsumque acceperat: Sufficit tibi gratia mea. virtus in infirmitate perficitur. Huic tanto viro perficiendo necessarium fuit ut ab illo Angelus satanae non auferretur, a quo propterea colaphizabatur, ne magnitudine revelationum extolleretur: et audet quisquam, quemquam vel putare vel dicere positum sub onere huius vitae ab omni omnino mundum esse peccato? <

Obiicies 5. Illud Christi Domini Matth. 5. Estote perfecti, sicut Pater coelestis perfectus est; qua utique perfectio consistit in generali abstinentia ab omni peccato, sed haec Christus non praeiceret, si nesciret fieri posse quod praecipit: ergo, etc. — Respondeo primo quidem homines esse posse sine peccato non propriis viribus, nec cum ordinario Dei auxilio, sed speciali Dei beneficio, quod utique non negamus, ut conclusione sequenti patebit. — Respondet 2. S. Augustinus ibidem cap. 15. illis verbis nobis praecipit, ut simus perfecti in aliquo generis perfectionis, non autem in genere, quo Pater caelestis perfectus est; nam idem Apostolus ad Philipp. 3. dicit se perfectum: > Quotquot autem perfecti hoc sapiamus: et ibidem cap. 12. fatetur se nondum esse perfectum: Non quod iam acceperim aut iam perfectus sim. > Quod utrumque, inquit Sanctus Augustinus, nisi in aliqua re perfectus esset, in alia vero non esset; unde colligit Sanctus Augustinus cap. 15. Non ideo quisque prorsus sine peccato esse intelligitur, quia in aliqua re dicitur esse perfectus. Quamvis et in hoc possit ita dici, ut non quia iam non est, quo proficiat, sed quia ex parte profecit, hoc nomine dignus habeatur <.

Obiicies 6. Deus non praecipit homini id quod moraliter loquendo impossibile est; at non posse quisquam vitare omnia peccata, erit saltem homini moraliter impossibile vitare omnia peccata: ergo non praecipit Deus ut homo ab omnibus peccatis abstineat. — Respondet Seraphicus Doctor in 2. dist. 28. dubio 5. > quod aliquid vitare, vel facere dupliciter intelligitur: uno modo potest aliquis facere aliquid, quia per seipsum sine aliquo alieno auxilio potest illud implere: sic aliquis potest comedere quando sanus est, et habet cibum: alio modo dicitur aliquis aliquid posse, non solum quia potest illud per se, et in se, sed quia potest cum alio, qui sibi praesto est: et hoc modo accipiendo posse, omne quod Deus praecipit in nostra potestate est, quia ipse qui praecipit praesto est praebere gratiam adiuvantem efficacem, quam quilibet iustorum impetrare potest <. Unde S. Augustinus lib. 2. De Peccatorum meritis, cap. 17. profitetur culpam esse hominum, si peccata non vitent. > Cum voluntate humana, ait, gratia adiuvante divina sine peccato in hac vita possit homo esse, cur non sit, possam facilime ac veracissime respondere, quia homines nolunt: sed si ex me quaeritur quare nolint, breviter dicam, nolunt homines facere quod iustum est, sive quia latet an iustum sit, sive quia non delectat: tanto enim quidque vehementius volumus, quanto certius quod bonum sit novimus, eoque delectamur ardentius <. — Respondeo secundo, rerum moraliter impossibilium duo esse genera. Quaedam sunt, quae licet absolute fieri possint, numquam tamen fient, etiam adhibitis quibuscumque viribus voluntatis, ut describere perfectum circulum digito: quaedam sunt quae adhibitis totis et maximis viribus voluntatis fieri possunt, numquam tamen fient, eo quod illae magnae voluntatis vires non adhibentur. Illa quae sunt moraliter impossibilia prioris generis, nusquam Deus praecipit: quae vero sunt impossibilia posterioris generis, praecipere potest, qualis est abstinentia a peccatis etiam venialibus: nam homo cum ordinariis auxiliis, si eis consentiret, et totas voluntatis vires adhiberet, impetraret uberiora auxilia, quibus immunis a quibuscumque peccatis redderetur: > sed inquit sanctus Augustinus lib. 2. De Peccatorum meritis, cap. 3. ad nonnulla superanda, quae vel male cupiuntur, vel quae male metuuntur, magnis aliquando, et totis viribus opus est voluntatis, quas nos non perfecte in omnibus adhibituros praevidebat, qui per Prophetam veridice dici voluit. non iustificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Tales itaque nos Dominus futuros praevideus, quaedam salubria remedia contra reatum, et vincula peccatorum, etiam post baptismum dare ac valere dignatus est, opera scilicet misericordiae, cum ait: Dimittite, et dimittetur vobis <.

Conclusio quarta. — PER EXTRAORDINARIA GRATIAE AUXILIA ET EX SINGULARI DEI PRIVILEGIO PURA CREATURA VITARE POTEST OMNIA PECCATA VENIALIA. Haec est communis inter Catholicos pie existimantes Deiparam Virginem hoc illustri ac singulari privilegio fuisse donatam, ut tradit Concilium Tridentinum Sess. 6. Canone 23. priori conclusione laudato, ubi anathema dixit in eum, qui dixerit posse hominem iustificatum in tota vita peccata omnia, etiam venialia vitare, nisi ex speciali Dei privilegio, quemadmodum de beata Virgine tenet Ecclesia. Subscribit S. Augustinus lib. De natura, et gratia, cap. 36. ubi ait:

Excepta sancta Virgine Maria, de qua propter honorem Domini, nullam prorsus, cum de peccatis agitur, habere volo quaestionem: inde enim scimus, quod ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quod concipere, ac parere meruit eum, quem nullum constat habuisse peccatum. Hac ergo Virgine excepta, si omnes illos Sanctos et Sanctas cum hic viverent, congregare possemus, et interrogare utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? Utrum hoc quod iste Pelagius dixit, nempe sine peccato, et iuste vixisse, an quod Ioannes Apostolus? Rogo vos: quantalibet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, nonne una voce clamassent: si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est?

Ratione etiam firmari potest praesens Conclusio. Nam Deus talem gratiam humanae voluntati in quibuslibet occasionibus conferre potest, talem S. Augustinus describit libro De Corrept. et Gratia, cap. 12. his verbis: Subreptum est infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur: et ideo quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Atqui si talis gratia conferretur homini in omnibus peccandi occasionibus, nusquam peccaret. licet peccare posset, eo quod eius voluntas indeclinabiliter et insuperabiliter ad bonum ageretur, et averteretur a malo: ergo fieri posset ex singulari Dei privilegio, ut homo omnia peccata vitaret.