Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

QUODNAM SIT OBIECTUM MATERIALE FIDEI.

Notandum 1. Fidei nomen variam habere significationem tam in Scriptura, quam apud SS. Patres. Primo namque sumitur pro vera- citate in servandis promissis: sic ad Rom. 3. Numquid incredulitas illorum fidem evacuabit? absit, est autem Deus verax, omnis autem homo mendax, etc. Qua ratione Christus Dominus Apocalyp. 1. dicitur testis fidelis, idest, verax: consonatque etymologia vocis, fides, quae de- ducitur a verbis fin, et dien, quia fit, quod dicitur, ut observat S. Au- gustinus, Epist. 19. ad S. Hieronymum ex Cicerone, lib. Offic. — Se- cundo, fides usurpatur pro fideli executione ministerii commissi: sic Isaia 11. de Messia venturo praenuntiatur: Erit fides cinctorium renum eius. Et iuxta hanc acceptionem, Lucae 12. Oeconomus appellatur fi- delis dispensator. Et idem cap. 16. Christus Dominus ait: Qui fidelis est in minimo, et in maiori fidelis est. — Tertio, usurpatur pro con- scientia, seu iudicio practico de agendis: quo sensu communiter ac- cipitur illud ad Rom. 14. Omne quod non est ex fide, idest (quod est contra dictamen conscientiae), peccatum est. — Quarto, accipitur inter- dum pro fiducia; sic Christus Matth. 8. Apostolos alloquens ait: Quid timidi estis modicae fidei? Ibi autem est sermo de Apostolis naufragium timentibus: at timor opponitur fiduciae: ac subinde ibi fides pro fiducia accipitur; hinc S. Iacobus monet fidelem orantem, ut po- stulet in fide nihil haesitans. Idque conformiter ad illud Marci 11. Omnia quaecumque orantes petitis, credite quia accipietis, et evenient vobis. Quam utique fidei acceptionem genuinam esse volunt haeretici, usurpantes fidem christianam et iustificantem pro ipsa fiducia, qua quis credit sibi a Deo peccata condonari. — Quinto, fides interdum sumitur pro fidei obiecto, seu doctrina; sic Act. 6. dicitur: Multa etiam turba Sacerdotum obediebat fidei. Et Apocalypsis 2. Episcopo Ecclesiae Pergami dicitur: Tenes nomen meum, et non negasti fidem meam: hinc S. Athanasius ubi in Symbolo suo expressit, et declara- vit praecipuas veritates mysteriorum Trinitatis et Incarnationis, subdit: Haec est fides Catholica, quam nisi quisque fideliter, firmiterque crediderit, salus esse non poterit. — Sexto, magis proprie fides sumitur pro habitu, vel actu supernaturali intellectus, quo verita- tibus a Deo revelatis, propter ipsius revelationem, et auctoritatem certo quidem, sed inevidenter assentimur. Quo sensu Apostolus ad Hebraeos 11. fides sic describit: Est autem fides sperandarum sub- stantia rerum argumentum non apparentium. Quae descriptio fit per ipsius fidei proprietatem et effectum: fides namque est basis et fun- damentum spei, ideo enim certo speramus bona temporalia, quia per eam novimus a Deo nobis esse repromissa. Est pariter argumentum non apparentium, idest convictio et certissima persuasio earum re- rum, quae non videntur, neque sciuntur, neque creduntur aliunde, quam quia a Deo revelatae sunt. Hinc fides recte definiri potest; habitus, vel actus supernaturalis intellectus, quo firmiter, sed obscure assentimur iis, quae Deus revelavit sive immediate, sive mediate.

Notandum 2. Obiectum alicuius habitus vel scientiae esse vel ina- daequatum, vel adaequatum. Primum dicitur, quod tantum partialiter ab ipso habitu attingitur; sic corpus humanum dicitur obiectum ina- daequatum Physicae, quia dumtaxat est veluti pars corporis naturalis, circa quod tota Physica occupatur. Hoc autem iterum est duplex: nempe vel primarium ratione dignitatis; sic Deus dicitur obiectum primarium Metaphysicae, et anima rationalis censetur obiectum primarium Physicae, quatenus agit de homine; cetera namque sunt vel Deo, vel anima ignobiliora; vel secundarium, quatenus scilicet attin- gitur quidem ab habitu, sed non cum tanta nobilitate ac dignitate propter minorem sui perfectionem. Obiectum adaequatum illud dicitur, ad quod revocantur omnia quae per habitum attinguntur, et ad ipsum ordinantur. Possunt autem dupliciter ordinari, nimirum vel per ordi- nem intrinsecum, vel dumtaxat per extrinsecum. Priori modo sic di- cuntur ordinari, quando videlicet omnes actus, qui eliciuntur mediante habitu, sic versantur circa huiusmodi obiectum, ut in sua entitate, seu in modo intrinseco tendendi in ista obiecta, dicant etiam ordinem, et respectum intrinsecum ad obiectum attributionis; quemadmodum v.g. omnes creaturae, quae videntur in Verbo ab intellectu beatifico, sic ab eo percipiuntur, ut cum eis Deus ipse videatur: vel sic ordinari pos- sunt illa obiecta, ut tamen etiam possint attingi per actus, qui vel nullum ex se dicant ordinem ad obiectum attributionis; sic v. g. licet cognitio, qua Medicus investigat naturam, et virtutem alicuius plantae, conducere possit ad sanitatem infirmo restituendam, tamen non sic ad id ordinatur, quin etiam possit ob alium finem, ad quem illius plantae natura et virtus deservire posset: illa quippe cognitio solum repra- sentat naturam, et virtutem plantae, quae ex se indifferens est, ut or- dinetur et applicetur ad sanitatem hominis, vel ad alium finem, ad quem posset ordinari; unde illa ordinatio est potius extrinseca, ex parte videlicet habentis illam cognitionem, non vero intrinseca, et ex parte illius cognitionis. Quaeritur ergo utrum Deus, vel aliud a Deo sit obiectum adaequatum attributionis fidei, ita quod omnes ipsius actus necessario dicant ordinem ad Deum, nec possint per fidem at- tingi, quin pariter Deus ab eo actu percipiatur.

Notandum 3. Deum per ordinem ad fidem, variis modis posse considerari: Primo quidem, sub ratione Deitatis, seu divinae essen- tiae, quatenus videlicet illa est fons et origo non solum omnium di- vinarum perfectionum, sed etiam omnium prorsus entium creatorum, quae ab ipso entitatis Oceano, quasi fluvioli quidam emanant, et in eam velut in suum finem refluunt ac ordinantur. Secundo, sub ratione supremi Domini, quatenus videlicet auctoritatem habet in omnia prorsus entia creata, quae ipsi ad nutum debent obsequi. Tertio, sub ratione prima veritatis, idque tripliciter: nimirum, vel in essendo, vel in cognoscendo, vel in dicendo; triplex enim distinguitur veritas: prima quidem in essendo, quae est ipsamet infinita Dei entitas omnimodam ac realissimam entis infiniti rationem ab aeterno sibi vindicans; ratione cuius dicitur verus Deus, idest, veram habens Deitatem, et distinguitur a falsis et ementitis Diis. Veritas in cognoscendo est ipsa summa et infinita Dei sapientia, qua res cognoscit ut sunt in se, ita ut impossibile sit illum in earum apprehensione ullatenus decipi. Denique veritas in dicendo, seu revelando, quae in nobis est virtus moralis, seu propensio, et inclinatio ad dicendum verum; in Deo autem est summa illius inclinatio ad dicendum verum in iis omnibus, quae vel per se, vel per alios enuntiat, ita ut neminem possit fallere; quae quidem inclinatio etiam veracitas appellatur.

Ex hac autem multiplici Dei consideratione, varia exsurgit Auctorum sententia de obiecto formali fidei. Aliqui enim cum Aureolo nostro volunt Deum esse obiectum formale fidei sub ratione Deitatis. Nonnulli cum Guillelmo Parisiensi, Tract. De Fide, existimant Deum esse obiectum ipsius fidei, sub ratione Domini, seu quatenus praecipit aliquid, licet inevidens, esse firmiter credendum. Caeteri vero volunt Deum assignari obiectum fidei sub ratione prima veritatis, idque vel in essendo, vel in cognoscendo, vel in dicendo.

Quatuor igitur maxime occurrunt hic determinanda: Primum quidem, quodnam sit obiectum adaequatum attributionis fidei. Secundum, an Deus sit obiectum primarium, et magis praecipuum, idque vel sub ratione Deitatis, vel sub ratione Redemptoris, ac Salvatoris. Tertium, utrum Deus censeri possit obiectum formale fidei, sub ratione primae veritatis in essendo. Quartum, quodnam sit obiectum formale sub quo, seu motivo fidei.

Conclusio prima. — OBIECTUM MATERIALE FIDEI DIVINAE GENERATIM ET ADAEQUATE SUMPTUM EST OMNE ENS REVELABILE A DEO. Ita Doctor in 3. dist. 23. num. 6. ubi ait: Teneri potest, quod sit una fides omnium credibilium, quia non respicit credibile sub propriis rationibus illorum, sed ut revelata sunt a Deo, et credit omnia revelata ab ipso tamquam vera esse, eodem habitu quo credit revelantem esse veracem.

Probatur autem Conclusio: Illud dicitur obiectum attributionis alicuius habitus, in quod omnes actus ab eodem habitu eliciendi directe et per se tendunt: sed omnes omnino actus fidei tendunt immediate et directe in ens revelabile a Deo: igitur, etc. Maior constat ex dictis in 2. Notabili. Minor etiam per se patet; nullus est enim fidei actus, qui directe non tendat in id quod a Deo revelatum est, idque non alia ratione, quam quia revelatum est a Deo, qui nec fallere, nec falli potest.

Deinde, illud est obiectum adaequatum attributionis alicuius habitus, circa quod operari potest: sed fides non potest operari, nisi circa obiectum revelatum a Deo, ut constabit infra: ergo necessum est, quod ens revelabile sit obiectum attributionis fidei. Patet: nam omnis materia, quae informari potest a ratione formali alicuius habitus, pertinet ad ipsius obiectum materiale, et sub eo comprehenditur: at omne ens revelabile potest informari testimonio divino, quod est obiectum formale fidei divinae.

2. Denique, quamquam de facto omnia non solum obiecta, quae per divinam fidem percipiuntur, sed etiam omnes actus, qui eliciuntur per eam, ad Deum directe, vel saltem indirecte possint ordinari, attamen certum est, quod Deus possit plures veritates revelare per fidem cognoscendas, quae non magis ad Dei gloriam, aut notitiam ordinantur, quam illae veritates naturales, quas Philosophus speculatur. Fateor tamen Deum aliquo sensu posse dici obiectum adaequatum attributionis fidei, quatenus videlicet omnia, quae per divinam fidem percipiuntur, directe, vel indirecte, referuntur ad Dei notitiam. Siquidem omnia, quae divina fide creduntur, revera conferunt ad Dei essentiam vel perfectiones vel operationes perspicacius et evidentius manifestandas; enim vero in mysteriis, quae ad Divinitatem ipsam immediate spectant, res est aperta: similiter mysteria, quae ad Incarnationem Verbi pertinent, versantur circa Deum ut existentem et operantem in nostra humanitate: quae vero sermonem faciunt de Angelis et hominibus, etiam in Deum collineant; quippe Angeli et homines illius sunt imagines, servi, filii, et haeredes. Caetera denique ad Deum mediate vel immediate ordinantur, non solum tamquam ad finem ultimum, sed etiam ut per eorum cognitionem et notitiam, veluti facem praeférant ad Deum praestantius cognoscendum.

Dices. Fides versari non potest circa omne ens revelabile: igitur ens revelabile ut sic non est obiectum attributionis fidei. Consequentia patet: obiectum enim adaequatum alicuius habitus non debet ipsius habitus attingentiam et virtutem excedere. Probatur antecedens: fides enim non potest tendere, nisi in quod de facto revelatum est. Nam, inquit Apostolus, fides ex auditu: auditus autem per verbum Dei: suntne revelabilia, quae non sunt de facto revelata? igitur, etc.

Distinguo antecedens: fides non potest actu versari circa omne revelabile, transeat; virtute et aptitudine, nego. Fateor equidem non posse actum assensus elicere, nisi circa quae revelata sunt: tamen ipse fidei habitus ex se capax est, ut intellectum, cui inest, inclinet ad assensum cuiusvis revelabilis, ubi de eo revelatum tuerit. Consulto autem diximus potius ens revelabile esse obiectum attributionis fidei, quam ens revelatum, ut videlicet fidei virtutem et efficaciam explicaremus apertius, significaremusque tantam esse vim illius divinae virtutis, ut quamquam modo inclinet dumtaxat intellectum ad assentiendum determinatis articulis et definitionibus quibusdam, tamen ex se sufficiens est, ut intellectum inclinet et adiuret ad assentiendum infinitis syncategorematice propositionibus, si totidem successive per aeternitatem intellectui a Deo proponerentur et revelarentur. Hoc enim, inquit Doctor loco supra laudato, non excedit virtutem, nec capacitatem potentiae, aut habitus finiti.

Conclusio secunda. — DEUS EST OBIECTUM PRIMARIUM ET MAGIS PRAECIPUUM DIVINAE FIDEI IDQUE PRAECISE SUB RATIONE DEITATIS. Haec est Doctoris in 3. d. 23. num. 15. ubi ait: Oportet ponere fidem infusam propter firmum assensum, ut respiciat Deum pro obiecto primo, de quo sicut de obiecto formantur aliquae certitudes, quae eminentur in articulis mediatius vel immediatius, secundum quod ipsum sic est sic respiciunt. Dixerat prius num. 10. Sic Deus infudit nobis habitum fidei inclinantem intellectum nostrum in assensum articulorum, ita quod fides respiciat ipsum Deum, de quo formantur articuli, quibus sicut obiectis secundariis assentimus ⟦illegible: a few words appear lost in the scan here⟧ per ha-

Probatur prima pars Conclusionis: Primo quidem ex Scriptura sacra, quae diserte significat fidem in Deum tendere, ac praecipue circa ipsum versari; hinc appellatur fides Dei: monet namque Christus Marci 11. Habete fidem Dei. Quapropter S. Paulus 1. ad Thessal. ait: Fides vestra, quae est ad Deum: unde ad Hebr. 11. monet: accedentem ad Deum oportet credere quia est: quibus verbis significat primum fidei actum maxime tendere in Dei existentiam: quod utique praeclare docet S. Augustinus, lib. 1. De Civit. Dei, c. 29. Fidei primum et maximum officium est, ut in verum Deum credatur: quibus omnibus apparet fidem in Deum tendere tamquam in primarium ac praecipuum obiectum, ad quod caetera quae illa percipit ordinantur ac referuntur, non solum in ratione entis, sed etiam in ratione obiecti credibilis. — Deinde, illud censetur alicuius scientiae aut habitus praecipuum obiectum, quod in praecipuis conclusionibus aut articulis et sanctionibus habet rationem subiecti: at ita est de Deo respectu fidei; enimvero constat Deum, ut Unum, Trinum, Creatorem, Redemptorem, etc. esse subiectum in praecipuis fidei articulis: igitur, etc. — Denique, illud dici debet praecipuum obiectum alicuius habitus intellectivi, ad cuius praestantiorem cognitionem ea omnia revocantur quae per illum habitum cognoscuntur ab intellectu: omnia quae per divinam fidem innotescunt eo referuntur, ut cognoscamus quis, qualis, et quantus sit Deus in se, et qua ratione eum colere, ac in eum tendere debemus, ut eius aeterna felicitate donemur: igitur Deus revera est praecipuum fidei obiectum.

Probatur etiam secunda pars, nempe quod Deus sub ratione Deitatis habeat rationem obiecti fidei; non vero sub ratione alicuius extrinsecae denominationis, puta Redemptoris, Sanctificatoris, aut Glorificatoris: Tum quia idem est obiectum Theologiae, ac fidei divinae, inquit Doctor in Prologo q. 3. quaestiuncula 2. laterali n. T. siquidem Theologia maxime fidei principiis ac lumine nititur, et utraque circa Deum, ut Deus est, tendit, quamquam diversimode; nam fides tendit in Deum per simplicem assensum, quem exhibet rebus a Deo revelatis, Theologia vero per illationem, quam elicit ex ipsa Dei notitia accepta per fidem, quae est veluti ipsius Theologiae ad Deum manuductio: tum quia Deus censeri debet obiectum adaequatum fidei secundum eam rationem, quae primario et principaliter per fidem intenditur: sed Deus prius intenditur sub ratione Deitatis, quam sub qualibet alia ratione: igitur censeri debet obiectum adaequatum fidei sub ratione Deitatis. Maior constat. Minor probatur: plures sunt perfectionum ordines in Deo, quarum quaedam sunt omnino intrinsecae, ut esse unum, trinum, bonum, etc. aliae vero etiam extrinsecae, ut esse de facto Creatorem, Iustificatorem, et Glorificatorem: sed prior ordo divinarum perfectionum, quae maxime Dei entitatem ac Divinitatem instituunt ac illustrant, per fidem prius attingitur, quam perfectiones posterioris ordinis, siquidem divina fides in Deum fertur, primo quatenus Deus est, idque primo de Deo credit, quod in ipso prius est credibile: at perfectiones prioris ordinis sicut sunt priores in esse rei, quia prius est rem absolutam esse se- cundum se, quam per ordinem ad aliud, ita sunt priores secundum rationem credibilis, nam ratio credibilis sequitur ad rei veritatem, veritas autem ad entitatem: igitur cum Deus sit prior secundum ra- tionem Divinitatis, quam sub quavis alia ratione, etiam est prius at- tingibilis per fidem, et consequenter sub ratione Divinitatis obiectum adaequatum fidei.

Obiicies 1. Tam Christi humanitas censeri debet obiectum fidei, quam Divinitas: igitur haec non est fidei obiectum adaequatum. Probatur antecedens ex illo Ioan. 17. Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Iesum Christum. Quae verba non solum sunt intelligenda de cognitione beatifica, sed etiam de notitia fidei, cui concordat illud Ioan. 20. Haec autem scripta sunt, ut credatis, quia Iesus est Christus Filius Dei, et ut cre- dentes vitam habeatis in nomine eius. Hinc ipsemet Christus Dominus Ioann. 14. monebat: Creditis in Deum, et in me credite. Igitur tam humanitas Christi Domini spectat ad obiectum fidei, quam Divinitas.

Nego antecedens, et ad eius probationem dico, ex his divinis oraculis solum elici, quod Christi humanitas proximius spectet ad obiectum fidei adaequatum, quam caetera quaeque creata, quae sub obiecto fidei comprehenduntur, tum propter intimiorem sui cum Divinitate coniun- ctionem, tum quia primum et praecipuum est medium nostrae salutis, et potissimum Dei in homines beneficium: unde sequitur eam perti- nere ad fidem tantum secundario, sicut caetera beneficia Dei, et sicut alia media nobis collata ad salutem, scilicet ut ex eius cognitione melius innotescat summa Dei erga nos bonitas et misericordia. Hinc stolide Calvinus Doctores scholasticos arguit, quasi in divinas Scri- pturas aperte militarent, cum asserunt Deum esse primarium fidei obiectum non item Christum, quem, inquit, contra divina oracula ab obiecto fidei secernunt, et excludunt; quod quam calumniosum sit, aperte constat; siquidem Christum Dominum veluti primarium inter secun- daria fidei obiecta censendum esse non abnuimus; ita quod fides prius in Deum ut Deus est, quam in Deum ut homo est intellectum hu- manum dirigat, quod utique a mente ipsius Christi Domini non est alienum; siquidem ex mox laudatis oraculis et aliis similibus constat Christum insinuasse fidem prius esse dirigendam in Deum, quam in seipsum.

Obiicies 2. Omnis scientia et habitus intellectivus supponit de suo subiecto, aut obiecto quod sit, et quid sit, ut docet Arist. lib. 1 Posteriorum: sed fides est habitus intellectivus: igitur supponit Dei existentiam et essentiam, et consequenter supponit Deum sub ratione Divinitatis, ac proinde sub ea ratione circa Deum non occupatur, nec in eum tendit.

Respondeo. 1. Negari potest maiorem universaliter loquendo; nec enim illa praenotio de subiecto et obiecto, quod sit, exigitur ab Arist. ad omnem prorsus scientiam et habitum intellecti- vum, sed tantum ad demonstrationem perfectissimam, qua prima pro- prietas demonstratur de sua essentia; plures enim sunt demonstratio- nes, quibus ipsa subiecti aut obiecti existentia probatur saltem a posteriori; cognitio vero distincta illius essentiae potius intenditur, quam supponatur per scientiam: unde maior generaliter loquendo non est vera.

Respondeo 2. Distinguendo maiorem: omnis habitus intellectivus supponit obiectum suum, tam quoad an sit, quam quoad quid sit, quando obiectum concurrit ad illius productionem una cum intellectu, concedo: secus, nego. Similiter distincta minore, neganda est consequentia: fides enim cum sit habitus divinitus infusus, ut di- cemus intra, a solo Deo producitur, ut causa efficiens, non vero par- tim ab intellectu, partim a Deo, ut obiecto: et subinde non debet supponere Dei essentiam et existentiam, sed circa utramque legitime occupatur.

Obiicies 3. Plurima sub fidei cadunt, et per illam certo credun- tur, quae nulla ratione ordinari possunt ad praestantiorem Dei notitiam, aut eius gloriam manifestandam, puta quod Tobias habuerit canem, quodque canis iste quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat, ut legimus Tobiae 11: igitur Deus censeri non potest obie- ctum adaequatum fidei sub ratione Divinitatis.

Nego antecedens. Et ad eius probationem dico historiam illam canis Tobiae, et similia ordinari ad Deum, tum quia conducunt ad manifestandam veracita- tem Dei, quae nec in re levissima decipere potest: cum enim fides Deum in omnibus veracem profiteatur, et eius veritati in dicendo ma- xime innitatur, hinc quidquid illa percipit absolute, in Deum ordi- nat: hic enim est virtualis fidei discursus: Quidquid Deus dicit est verum: sed Deus mediante saltem scriptore Canonico libri Tobiae dixit ipsum Tobiam habuisse canem: igitur id verum est. Id etiam con- ducit ad commendandam eximiam Dei bonitatem erga sibi fideles clientes, qualis erat Tobias: cuius historiae gratissima aliqua pars fuit adventus ille canis praecedentis et nuntiantis accessum Tobiae iunioris, a cauda gestientis. Conducit denique ad significandam sa- pientem illam divinae Providentiae ordinationem, qua post varias ae- rumnas, diversasque probationes ac tribulationes prosperitatem in- ducit, et laetitiam non solum in maximis, sed etiam in minimis ubertim effundit. Caetera, quae possent adversus hanc Conclusionem obiici, iam expensa sunt, et dissoluta in supra laudata Quaestione proemiali nostrae Theologiae. Ideo sit

Conclusio tertia. Deus sub ratione primae veritatis in essendo est obiectum formale fidei divinae.

Probatur. Illud est obiectum formale, a quo specificatur, et per quod ab aliis habitibus distinguitur: at fides versatur circa Dei ve- ritatem in essendo, et per eam distinguitur ab aliis habitibus intelle- ctualibus: igitur, etc. Maior constat. Minor probatur quantum ad pri- mam partem auctoritate S. Dionysii, lib. De divinis nominibus, c. 1. ubi ait: Fides est circa simplicem et semper existentem veritatem: sed veritas simplex et semper existens non est alia quam ipsa Dei ve- ritas in essendo: igitur, etc. Probatur etiam quantum ad secundam: Deus enim sub alia ratione est obiectum fidei, quam spei ac charitatis: sed est obiectum spei ut fidelis, charitatis vero ut summe bonus: igitur debet etiam esse obiectum fidei ut summe verus. Confirmatur: si Deus sub aliqua alia ratione censeri posset obiectum fidei, maxime, ut volunt plurimi ex nostris, sub ratione prima veritatis in cognoscendo, et dicendo: sed id non videtur admittendum: tum quia obie- ctum formale unius habitus debet esse unum: sed veritas Dei in co- gnoscendo et revelando non est quid unum; siquidem veritas Dei in cognoscendo est ipsius perfectio intrinseca realissima et omnino di- vina; veritas autem in dicendo seu revelando est quid extrinsecum, contingens, et respectus rationis: tum quia obiectum formale habitus realis debet etiam esse reale, seu, inquit Doctor in 3. dist. 23. n. 6., Ratio formalis habitus non est ratio vel ens rationis: sed esse revelatum Deum esse Trinum et Unum, non dicit ultra Deum Tri- num et Unum, nisi respectum rationis, sicut esse cognitum, non dicit nisi respectum rationis ultra rem quae cognoscitur: igitur assensio Deo trino quia revelationi, formalis ratio obiecti, cui assentio per ha- bitum realem est ens rationis, quod est inconveniens, cum habitus realis habeat obiectum formale reale, sicut potentia realis obiectum formale reale: igitur revelari passive, cum sit res rationis, non potest esse for- malis ratio tendendi in hoc Deus est trinus et unus: tum denique quia obiectum formale debet esse aliquid intrinsecum obiecto mate- riali: sed veritas Dei, seu revelatio divina, non est quid intrinsecum Deo, neque divina perfectio afficiens illius essentiam: igitur, etc.

Dices 1. Illud est obiectum formale fidei, in quod ipsa resolvitur, seu quod est ratio, propter quam credimus Deo: sed ratio, propter quam Deo revelanti credimus, non est ipsa veritas Dei in essendo, sed veracitas seu veritas in dicendo: igitur Deus sub ratione primae veritatis in essendo non est obiectum formale fidei.

Distinguo maiorem. Est obiectum formale motivum, et respectu credentis, concedo: specificativum, et respectu fidei, nego. Obiectum enim formale speci- ficativum, et motivum in hoc discrepant, quod primum maxime spectet ad habitum, qui circa ipsum versatur; motivum autem ad facultatem et potentiam, quae per habitum in obiectum tendit; hinc obiec- tum specificativum debet esse quid intrinsecum obiecto materiali; motivum autem potest esse quid extrinsecum; quippe id omne potest habere rationem obiecti motivi, quod facultatem pellicere potest, ut occupetur circa obiectum.

Dices 2. Fides est habitus practicus; non enim ordinatur dumtaxat ad verum supernaturale cognoscendum; sed etiam ad illud amandum, et bonis operibus obtinendum; fides enim sine operibus mortua est, ait S. Iacobus: igitur debet habere obiec- tum practicum et operabile: at Deus sub ratione primae veritatis in cognoscendo non est obiectum practicum: igitur sub hac ratione non est obiectum fidei.

Nego minorem. Deus enim, ut prima veritas, non solum repraesentatur per fidem ut obiectum speculabile, sed etiam ut practicum; quia ut obie- ctum aliquod censeatur practicum, non est necesse, quod sit a nobis operabile, sed sufficit, quod a nobis possit obtineri, et quod ex illo tamquam ex prima regula omnis morum rectitudinis ac probitatis de- sumi possit ratio agendorum: hac autem ratione Deus, ut prima veritas in essendo, spectari potest, ut sic enim est noster finis ultimus, ex

Conclusio quarta. — OBIECTUM FORMALE QUO, SEU RATIO FORMALIS QUA FIDES IN DEUM TENDIT, EST VERITAS DEI NON SOLUM IN DICENCENDO, SED ETIAM IN COGNOSCENDO. Haec videtur esse conformior menti Doctoris in 3. distinct. 23. ubi ait:

Potest dici, quod fides acquisita similis est in aliquo fidei infusae, imo in multis. Nam sicut fides acquisita assentit, vel credit dicto alicuius, quia credit veracitati asserentis illud esse verum, sic fides infusa assentit alicui revelato, quia credit Deo, vel veraci- tati Dei asserenti illud. Et quia quod Deus asserit supernaturaliter revelat, ideo fides assentiens illi revelato, quia assentit veraci- tati revelantis, est habitus supernaturalis: revelat autem credibi- lia, quando infundit habitum: et hoc modo dicendo, fides non habet certitudinem ex obiecto, sed ex veracitate testis, scilicet Dei.

Quibus Doctor significat veritatem divinam esse motivum, seu ra- tionem sub qua fides in Deum tendit, ita quod quantumcumque Deus esset prima veritas in essendo, tamen in eum fides non tenderet, nisi pariter esset prima veritas in cognoscendo et dicendo, quae neminem fallere potest.

Probatur autem Conclusio: Sub ea ratione fides circa Deum oc- cupatur, sub qua Deus movet intellectum creatum, ut assensum prae- beat revelatis: at id Deus praestat per utramque veritatem, in cogno- scendo et dicendo. Probatur: sub ea namque ratione intellectum creatum allicit, ut assentiatur rebus revelatis, sub qua apprehenditur omnino verax et infallibilis in proponendo et revelando: sed ad id necessum est, quod cognoscatur ut prima veritas in cognoscendo et dicendo: haec enim utraque veritas necessario praerequirit, ut intelle- ctus absque ulla hesitatione, aut erroris et deceptionis formidine, assensum praebeat rebus revelatis: etenim si alterutra desit, dubius haerebit intellectus circa res propositas: quantumvis enim Deus sit verax, et habeat propensionem ad dicendum verum, si intellectus in- certus sit de eius infinita sapientia, ac infallibili apprehensione eorum quae cognoscit, anceps erit, an id quod Deus proponit sit reipsa ve- rum, non secus, ac quantumvis noverit hominem veracem, tamen quoniam propter limitatam eius intelligendi facultatem, plerumque errori subiacet; et res aliter quam sint apprehendit, inde fit, quod non ita firmiter credat id esse verum, quod ab homine proponitur: igitur quemadmodum necesse est, quod certo noverit intellectus Deum non posse fallere quemquam, quoniam est infinitus bonus et verax, ita opus est, ut etiam noverit eum non posse falli, quia summe sapiens, ut hac utraque concurrente notitia firmum assensum praebeat rebus revelatis.

Confirmatur: ut testimonium Dei sit ratio formalis sub qua credit fides, debet apparere omnino infallibile: at ita apparere non po- test, nisi Deus apprehendatur ut prima veritas tam in dicendo, quam in cognoscendo: igitur, etc. Maior constat; cum enim fides sit omnino infallibilis, etiam niti debet motivo omnino infallibili. Minor vero pro- batur: ut testimonium Dei sit omnino infallibile, non sufficit, quod Deus non possit fallere in dicendo, sed insuper requiritur, quod non possit falli in cognoscendo; ille enim qui potest falli in cognoscendo, potest etiam alios fallere, si non ex malitia, saltem ex ignorantia: igitur ad hanc divinam infallibilitatem adstruendam tam necessum est, quod Deus cognoscatur ut verus et infinite sapiens in cognoscendo, quam verax et summe bonus in dicendo.

Dices 1. Diversorum habituum debet esse diversum obiectum quo, seu diversa ratio sub qua tendunt in suum obiectum: at fides et Prophetia sunt distincti habitus, et subinde diversae sunt illarum rationes, quibus tendunt in obiectum: sed Prophetia tendit in Deum, ut in primam veritatem infallibilem in cognoscendo et revelando: igitur sub hac ratione fides in eum tendere nequit.

Distinguo minorem: Prophetia tendit in primam veritatem infallibilem in cognoscendo, et dicendo eo modo quo fides, nego: alio, concedo. Fides enim tendit quidem in primam veritatem, sed modo inevidenti et obscuro, ita quod si obiecti manifestatio fieret evidenter, assensus qui fieret illi obiecto proposito non esset actus fidei, sed vel scientiae, vel alterius habitus. Prophetia autem indifferenter se habet ad obscuram, vel evi- dentem obiecti propositionem. Hinc est quod etsi fides in Christo Do- mino locum non habuerit, tamen in eo fuit Prophetiae donum. His adde quod Prophetia et fides varias aliunde habeant differentias; Prophetia namque conceditur solum ad illustrationem intellectus, fides vero etiam ad piam voluntatis motionem ordinatur: fides respicit aliquid aeternum, et si quaedam temporalia contempletur, puta mysterium Incarnationis, illa dumtaxat respicit, quatenus eis subest aliquid aeter- num, nempe quatenus Deus est incarnatus, crucifixus, mortuus, etc. Item fides maxime ordinatur ad propriam sanctificationem subiecti: Prophetia vero tendit in temporalia, et ad sanctificationem aliorum;

Dices 2. Obiectum formale quo, sicut et quod, debet esse quid unum; at ut dictum est supra, veritas Dei in cognoscendo, et dicendo, non est quid unum, quippe cum una sit aeterna, alia vero temporalis, una Dei intrinseca, altera vero extrinseca: igitur censeri non potest obiectum formale quo, seu ratio sub qua moveatur intellectus ad assentiendum rebus revelatis.

Distinguo maiorem: Debet esse quid unum in ra- tione entis, seu secundum entitatem, nego: in ratione obiecti moventis, seu secundum formalitatem motivi, concedo. Minorem similiter di- stinguo: divinae veritates in cognoscendo et dicendo non sunt quid unum penes entitatem, concedo: penes rationem motivi, nego. Quemadmodum enim idem actus potest tendere in duos fines partiales, et assensus conclusionis elici propter duos assensus praemissarum, et duas earum veritates, et sicut unus actus fidei humana exerceri potest propter testi- moniis duarum personarum, ita ut ab utraque partialiter pendeat; sic unus, et idem actus fidei divinae pendere potest a duobus motivis par- tialiter ad ipsum concurrentibus: unde quamquam divina veritas in dicendo et revelando non sit quid unum secundum entitatem, tamen quia utriusque notitia praesupponi debet tamquam conditio sine qua non eliceretur assensus fidei, idcirco invicem conveniunt in unitate motivi.

Dices 3. Si veritas Dei in dicendo esset obiectum formale mo- tivum fidei, maxime vel quatenus est revelatio activa ex parte Dei, vel prout est revelatio passiva ex parte credentis: sed neutrum diei potest. Non quidem primum, quia ratio formalis sub qua debet esse intrinseca obiecto formali quo: nam in omni scientia ratio assen- tiendi alicui conclusioni est ipsa eius conclusionis veritas intrinseca: revelatio autem activa, cum sit relatio Dei ad extra, non est aliquid intrinsecum Deo revelanti, nec obiectis revelatis. Non etiam secundum, cum enim revelatio passiva sit mera denominatio extrinseca, et re- spectus rationis, sequeretur motivam fidei divinae esse ens rationis, ac subinde fidem nostram fundari in ente rationis.

Nego minorem, et ad eius probationem dico, rationem formalem sub qua fidei esse ipsam revelationem activam, seu ex parte Dei manifestantis veritates spectantes ad fidem; siquidem tota ratio cur assentimur rebus reve- latis est quia Deus, qui infallibilis et verax est in dicendo, huius- modi veritates credendas proposuit ac revelavit. Unde quamquam ratio formalis sub qua in scientiis debeat esse intrinseca conclusioni, quia scilicet assensus scientificus fit propter evidentiam ipsius con- clusionis elicitae ex praemissis evidenter notis; tamen secus est in fide, quae non movet ad assensum nisi propter testimonium extrinsecum dicentis.