Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

NOTANDUM 1. Duplicem a Theologis distingui rerum oppositionem: unam quidem physicam; alteram vero moralem et demeritoriam. Prior est quae intercedit inter entitates physicas positivas naturales invicem pugnantes, ut inter calorem et frigus, album et nigrum. Altera vero reperitur inter extrema a seipsis dissita, non ratione entitatum physicarum, sed ratione dignitatis et indignitatis, vel ratione ordinationis superioris volentis utrumque illud extremum subsistere aut conservare. Hinc controversia est, an gratia et peccatum physice opponantur, et ita sese invicem excludant, vel positive, sicut frigus calorem, vel saltem privative, sicut lux tenebras et tenebra lucem: an tantum moraliter, et ex ordinatione Dei. Priorem partem tuentur Caietanus, 1.2 q. 93. et Vasquez, disp. 201. quos non pauci Recentiores sequuntur: posteriorem vero tuentur cum Subtili Doctore illustriores quique Theologi.

NOTANDUM 2. Quod etsi compertum sit et certum apud Theologos, gratiam sanctificantem et peccatum, iuxta ordinariam rerum dispositionem et usitatam divinae providentiae ordinationem, nusquam simul subsistere, inter eos tamen non conveniunt an secundum extraordinariam Dei potentiam, et praeter statutas leges possint haec extrema opposita invicem stare, ita quod peccatum non solum actuale seu peccaminosus actus elici possit ab homine iusto non deperdente propterea iustitiam, quam Deus extraordinaria virtute conservarit, sed etiam reatus ille culpae, seu macula peccati post elicitum actum in peccatore remanens, subsistere possit cum illa caelesti ac divina qualitate iustificantis gratiae. Negativam partem nonnulli Veteres ac Recentiores tuentur; affirmativam autem plurimi cum Subtili Doctore propugnant.

NOTANDUM 3. Seu potius revocandum ex quinto volumine, Tractatu De peccatis, peccatum mortale habitualiter manens non esse dumtaxat privationem gratiae ablatae propter peccatum, sed esse ipsummet peccatum actuale moraliter manens, donec a Deo remittatur vel condigna satisfactione deleatur: sicut inter homines delicta et offensae moraliter subsistunt, donec vel per gratiam condonentur, vel per aequalem satisfactionem aut solutionem extinguantur. Hinc fit quod remissio peccati non sit praecise infusio gratiae, sed, ut docet Doctor in 1. dist. 16. quaest. 2. illa peccati remissio, et gratiae infusio sint revera duae mutationes si non reales, saltem morales, ut fusius intra demonstravimus. Quapropter non est absolute consequens, quod ad infusionem gratiae necessario sequi debeat peccati remissio, ut patebit intra. Tria igitur potissimum veniunt hac in Quaestione solvenda: Primum quidem, an peccatum et gratia sese invicem expellant physice et naturaliter: an dumtaxat moraliter, et ex ordinatione divina. Secundum, an de via ordinaria invicem subsistere possint, saltem pro aliquo temporis instanti. Tertium denique, an per extraordinariam Dei ordinationem peccatum tam actuale quam habituale cum sanctificante gratia possit permanere.

Conclusio prima. — GRATIA SANCTIFICANS ET MORTALE PECCATUM NON OPPONUNTUR INVICEM NEC SESE EXPELLUNT PHYSICE, SED MORALITER DUNTAXAT: IDEMQUE NON EX NATURA REI, SED EA ORDINATIONE DIVINA. Haec Conclusio duabus maxime partibus constat: quarum prima est Doctoris in 8. d. n. ⟦illegible⟧ ubi probat odium proximi non pugnare cum charitate ex natura rei, nec illam destruere naturaliter, sed dumtaxat demeritorie: Transgressio enim praecepti, inquit, non corrumpit positivum habitum, nec actum diligendi Deum: sed demeretur ut Deus se subtrahat, et sic nec habitus nec actus possit inesse. Idem dicendum est de peccato respectu gratiae, quam a charitate realiter non esse distinctam, ex ipso Doctore supra probatum est. Quod insuper aperte docet in 1. d. 1. n. 33. ubi ait, gratiam et virtutes infusas in nobis corrumpi per aliquem actum nostrum, non quasi per naturam repugnantiae, sed solum per causam demeritoriam; anima enim peccans meretur quod gratia non conservetur in ea. Et sic in secundo instanti naturae propter tale demeritum quasi praecedens Deus non conservat gratiam, et sic annihilatur.

Probatur haec veritas: oppositio physica est vel relativa inter relationes invicem e diametro pugnantes, vel contraria, vel contradictoria, vel privativa: sed neutro ex his modis peccatum et gratia sanctificans invicem pugnant: igitur non opponuntur invicem, nec sese expellunt physice. Maior est certa. Minor itidem facile constat: Primo namque apparet gratiam et peccatum non invicem pugnare, nec contrarie, nec relative: haec siquidem oppositiones intercedunt solum inter formas positivas in eodem subiecto respectu eiusdem incompatibiles, ut calor et frigus in eodem subiecto, paternitas et filiatio in eodem fundamento respectu eiusdem termini: peccatum autem non est quid positivum, ut abunde probavimus Disputatione De peccatis: subindeque iis oppositionibus cum gratia sanctificante non militat. — Non etiam invicem pugnant contradictorie: quippe oppositio haec intercedit dumtaxat inter ens et non ens universim acceptum: gratia autem et peccatum non habent hanc generalem latitudinem entis et non entis: imo sunt intra determinatos ac speciales cancellos entis et non entis specialis. Denique non pugnant invicem privative: nam peccatum non est formaliter privatio ipsius gratiae sanctificantis, sed rectitudinis et conformitatis, quae actui peccaminoso inesse deberet. Confirmabitur haec ratio ex infra dicendis, et quae adversus hanc veritatem solent obiici, simul solventur.

Secunda pars est similiter eiusdem Doctoris in l. c. dist. 16. num. 18. ubi ait, quod gratia et peccatum non sunt opposita immediate simpliciter ex natura extremorum, sed ex institutione divina: et non sequitur inductio unius ad motionem alterius, nisi in oppositis immediatis secundum se: sed an gratiam sequatur expulsio culpae, dubium est, cum non sint formaliter opposita: quam utique veritatem sic probat ibid. num. ⟦illegible⟧.

In iis quae invicem formaliter opponuntur, causa effectiva et productiva unius oppositorum est destructiva alterius: agens enim producens calorem v. g. destruit frigus, et formam in subiectum inducens privationem eiusdem formae ab illo removet: sed causa effectiva peccati non est destructiva gratiae; voluntas enim creata sola est effectiva peccati, quia ab ipsa est culpa et actus peccaminosus depravatus ac reatus: illa tamen non potest destruere gratiam, quia gratia non destruitur, nisi annihiletur: creatura autem non potest aliquid physice annihilare, sicut nec creare, maxime de potentia ordinaria, ut omnes fatentur: igitur gratia et peccatum non pugnant formaliter ex natura rei, sed dumtaxat ex dispositione et ordinatione divina.

Secundo. gratiae donatio et peccati expulsio sunt duo distincta beneficia, gratis a Deo concessa: ergo unum non importat necessariam consecutionem seu praesentiam alterius. Patet antecedens ex Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. i. dicente iustificationem non esse solam remissionem peccatorum, sed et sanctificationem et renovationem interioris hominis per voluntariam susceptionem gratiae et donorum. Eandem veritatem docet S. Augustinus tract. 72. in Ioan. ubi ait: Iudicet qui potest utrum maius sit iustos Angelos creare quam impios iustificare: certe si aequalis est utrinque potentiae, hoc maioris est misericordiae. Ibi expresse ait expulsionem peccati distinctum esse beneficium ab ipsa infusione gratiae, quae Angelis concessa fuit in eorum creatione, ut cum ipso docuimus in tractatu De Angelis. Igitur aliud est gratiam infundere, aliud peccatum remittere, et utrumque Dei gratuitum beneficium est; subindeque potest unum conferre seorsim ab alio: et consequenter unum naturaliter et necessarie non sequitur ad positionem alterius. Patebit evidentius, et firmabitur insuper haec veritas ex dicendis infra.

Dices. Si gratiae infusio non inferret necessario peccati remissionem, haecque esset quoddam beneficium ex illa consequens, sequeretur applicationem meritorum Christi non tantum fieri in ipsa infusione ⟦illegible: locus interruptus⟧ Domini nostri Iesu Christi communicat: id tamen in hac impii iustificatione fit, dum eiusdem sanctissimae Passionis merito per Spiritum sanctum charitas Dei diffunditur in cordibus eorum qui iustificantur, atque ipsis inhaeret: unde in ipsa iustificatione cum remissione peccatorum haec omnia simul infusa accipit homo per Iesum Christum, cui inseritur per fidem, spem et charitatem. Quibus verbis significat unicam esse causam formalem iustificationis, qua non solum sit hominis interior renovatio, sed etiam peccatorum remissio. Instantia maioris patet; si enim peccatorum remissio non necessario et naturaliter sequatur ad infusionem gratiae, necesse erit ut Christi merita in ipsa infusione gratiae applicatae denuo applicentur, ut eorum intuitu maximum donum, nempe peccatorum remissio, consequatur. — Respondeo, negando ⟦illegible⟧ maiorem: quamquam enim gratiae infusio et peccatorum remissio sit duplex beneficium, quorum unum naturaliter ex alio non sequitur, inde non est consequens, quod ipsa Christi meritorum applicatio etiam debeat esse duplex; ad id namque sufficit, quod Christi merita per gratiae infusionem semel applicentur, ut pariter valeant ad remissionem peccatorum, quae ex gratiae sanctificantis infusione, iuxta decretum divinum, de via ordinaria infallibiliter sequitur, non quidem physice et ex natura rei, sed dumtaxat moraliter et ex ordinatione divina.

Dices 2°. Peccatum est aversio habitualis a Deo; gratia vero habitualis ad Deum conversio: sed aversio et conversio ex natura rei opponuntur: ergo seclusa quavis Dei ordinatione peccatum et gratia opponuntur. — Distinguo minorem: aversio et conversio eiusdem rationis, et intra eamdem lineam invicem opponuntur, concedo: secus, nego: unde negatur consequentia. Aversio enim a Deo per peccatum est quid morale et in genere moris: conversio autem ad Deum per gratiam est quid physicum et in genere entis; unde unum alteri non opponitur ex natura rei. His adde, quod gratia ex natura rei et vi naturalis entitatis non habeat praecise, quod sit ad Deum formaliter conversio, sed dumtaxat ex ordinatione Dei talem qualitatem producentis et ordinantis ut sit medium conversionis animae ad ipsum, et motivum ipsius amoris erga ipsam.

Dices 3°. Dum iustificatur peccator, duo occurrunt effectus formales, scilicet ipsius interioris renovatio, et peccati remissio et condonatio: duo autem illi effectus vel proveniunt ab una eademque forma, vel a duabus. Si ab una, vel ea est forma intrinseca, puta gratia, vel extrinseca, nempe Dei miserentis simplex et gratuita condonatio ac favor externus. Si proveniant a gratia; ergo gratia ex natura rei et formaliter expellit peccatum, et subinde peccati expulsio naturaliter sequitur ad infusionem gratiae. Si a favore externo, consequens est, quod non iustificemur per gratiam inhaerentem, cuius contrarium apparet ex Quaestione praecedenti. Si autem duo illi effectus pro formali proveniant a duabus causis, quarum una sit pura interna gratia sanctificans, altera vero sit externus Dei favor, sequitur, quod sit duplex causa formalis nostrae iustificationis, cuius contrarium apparet ex Concilio Tridentino supra laudato: sequitur etiam quod iustificemur partim per aliquid internum, partim per aliquid externum, cuius falsitas etiam constat ex dictis. — Respondeo, duos illos formales effectus ab unica dumtaxat gratia procedere, non quidem ex natura rei, sed tantum ex ordinatione divina, nam favor ille externus, hoc est Dei misericordia et bonitas, est dumtaxat causa efficiens, non vero formalis iustificationis.

Conclusio secunda. — GRATIA ET PECCATUM MORTALE NON POSSUNT SIMUL DE VIA ORDINARIA SUBSISTERE PRO ALIQVO INSTANTI. Ita Doctor in 2. dist. 5. quaest. 1. n. 6. et in ⟦illegible: dist./q. reference garbled in OCR ("in t. dist. t. q.5.")⟧ ubi respondens ad tertium argumentum ait quod baptismus expellit omne peccatum, non quia eodem instanti insit gratia et peccatum, etc. Colligitur ex S. Augustino, lib. 3. De libero arbitrio, cap. 15. ubi ait:

Ne puncto temporis pulchritudo (scilicet gratia) turpetur, ut sit in ea ⟦perrati?⟧ dedecus.

Probatur primo. Secundum legem et providentiam a Deo statutam, nulli infunditur charitas habitualis quin Christo perfecte uniatur, et vivum eius membrum eliciatur: atqui ex Concilio Tridentino, Sess. VI. Can. 7. Nihil est damnationis iis, qui vere consortium sunt cum Christo, neque potest quisquam esse membrum Christi vivum, et simul etiam mortuum per peccatum. Insuper ex 1. Ioan. IV. Qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo. Sed nemo potest etiam per instans in Deo manere, et simul per instans esse ab illo alienus per peccatum mortale: ergo gratia et peccatum nequeunt esse simul.

Denique, gratia peccatum expellit demeritorie: sed nulla est repugnantia ut in eodem instanti in quo homo meretur poenam ipsa infligatur: ergo in eodem instanti in quo homo peccat expellitur gratia, et subinde nequidem per instans invicem subsistunt. Minor probat a simili. Nam dum quis sese ultimo disponit ad gratiam per confessionem, meretur de congruo gratiam, quae ipsi in eodem instanti temporis confertur: similiter augmentum gratiae datur in eodem instanti temporis, in quo actu intensiori charitatis meretur: ergo similiter expulsio gratiae, quae est poena peccati, causatur in eodem instanti temporis quo quis peccat.

Dices 1. Gratia subtractio est poena propter peccati demeritum inflicta: ergo oportet prius sit peccatum consummatum, quam gratia expellatur; et consequenter gratia et peccatum sunt simul pro aliquo temporis instanti. — Nego consequentiam: peccatum enim consummatum est prius prioritate, duitaxat naturae, non autem prioritate temporis, quam sit gratiae expulsio: sicut privatio formae physicae prius recedit a subiecto prioritate naturae, quam inducatur forma, non vero prioritate temporis: alioquin per aliquod tempus instans subiectum existeret omni forma denudatum.

Dices 2. Doctor Subtilis in 4. dist. 17|ordinatio:liber.4/distinctio.17. quaest. 2. n. 13. dicit quod in illo instanti, in quo deletur peccatum, charitas inest: ergo censet peccatum et charitatem, quae eadem est realiter cum gratia sanctificante, posse simul per aliquod instans existere. — Nego consequentiam: Doctor enim affirmat equidem, quod deletio peccati et gratia sint simul, non vero quod peccatum et gratia simul existant.

Instabis. Actualis remissio peccati connotat peccatum actuale existens: sed ex concessis gratia et remissio peccati actualis possunt esse simul: ergo etiam peccatum et gratia simul subsistere possunt. — Distinguo maiorem: remissio actualis peccati connotat actuale peccatum, quod existit: nego: quod desinit: concedo: sicut a pari illuminatio connotat tenebras non existentes, sed desinentes.

Conclusio tertia. — PER EXTRAORDINARIAM DEI POTENTIAM GRATIA SANCTIFICANS ET PECCATUM MORTALE NON MODO HABITUALE, SED ETIAM ACTUALE SIMUL EXISTERE POSSUNT IN EODEM SUBIECTO.

Ita Doctor in 4. dist. 16. quaest. 2. cui subscribunt Ockam, q. 3. art. 1. Mayronius, in 2. dist. 21. Gabriel, in 1. dist. 11. Bellarminus, lib. 2. De Iustificatione. c. 16. Suarez lib. 4. De Gratia. c. 11. et totô c. 20. et celebriores quinque Recentiores.

Probaturque primo: Deus absoluta sua potentia id potest exequi, quod contradictionem et aliquam manifestam oppositionem non implicat: sed nulla evidens apparet contradictio quin peccatum et gratia in eodem subiecto simul subsistant: igitur per absolutam Dei potentiam id fieri potest. Maior constat. Minor probatur: primo quia gratia habitualis et peccatum invicem, ut diximus, non opponuntur, neque contradictorie, quippe non pugnant ut ens et non ens; neque contrarie, quia peccatum non est quid positivum; neque relative, quia relationes sunt quid positivum, cuiusmodi non est peccatum; neque etiam privative, quia peccatum non consistit formaliter in physica privatione gratiae habitualis, sed in privatione rectitudinis actualis: igitur nulla oppositione peccatum et gratia invicem pugnant: ac proinde simul utrumque Deus servare potest in eodem subiecto, ita quod possit non remittere peccatum ei, cui gratiam sanctificantem largitur.

Secundo: gratia habitualis et sanctificans cum a solo Deo produci possit physice, etiam ab eo solo physice potest destrui, et eius conservatio suspendi: sed posito peccato nihil est quod physice Deum cogat ad destruendam gratiam et suspendendum concursum conservativum illius, sicut a pari producto calore in aqua, non cogitur Deus ad destruendum et auferendum ab ea ⟦leg. ignem? raw: trigus⟧: igitur sicut Deus potest calorem et ⟦leg. ignem? raw: irigus⟧ in eodem subiecto conservare, pari ratione absoluta sua potentia poterit gratiam sanctificantem una cum peccato in eadem voluntate conservare.

Tertio: effectus formalis gratiae est constituere hominem a Deo specialiter diligibilem et dilectum: effectus vero formalis peccati est constituere subiectum aversum a Deo et conversum ad creaturas: sed haec duo non repugnant simul, nam diligere alterum, et mutuo non diligi, aut etiam offendi ab illo, non implicant, ut constat in humanis, Pater enim plerunque filium amore prosequitur, a quo non solum amore reciproco non diligitur, imo inobedientia, et animi repugnantia offenditur.

Confirmatur: si homo in natura pura conditus peccaret, Deus posset illum non statim annihilare, sed in suo esse naturali conservare: at sic illam conservando consequens esset, quod ipsum diligeret amore naturali: ergo Deus potest hominem non diligentem se, imo sibi aversum conservare. Igitur a simili, si homo in statu gratiae peccaret, Deus posset gratiam in illo conservare, et sic eum servando diligere amore supernaturali: sicut enim diligere personam propter bonitatem naturae, et odio habere ipsius actionem, non pugnant inter se: sic nec diligere personam propter habitualem gratiam, et simul odium habere eius pravam actionem, implicabunt.

Obiicies. 1. Non potest simul esse peccatum mortale actuale cum actuali Dei dilectione super omnia: ergo nec gratia seu charitas habitualis et peccatum actuale sive habituale simul subsistere possunt.

Respondeo. Concesso antecedente, nego consequentiam: disparitas enim est, quod duo actus vitales contrarii et includentes contradictionem in obiectis suis non possunt esse simul, etiam de potentia absoluta, quia unus destruit obiectum alterius, ut assensus et dissensus circa idem, vel dum assensus circa obiecta contradictorie opposita: tales autem sunt dilectio Dei super omnia et actuale mortale peccatum: nam dilectio Dei super omnia includit formaliter, aut saltem virtualiter efficacem displicentiam omnis peccati mortalis, et nolitionem illius una cum absoluta voluntate ac proposito non peccandi; cum hoc autem proposito atque nolitione manifeste pugnat peccatum actuale, quia non committitur sine actuali voluntate illi proposito contraria. Secus autem est de gratia habituali et peccato mortali actuali aut habituali: quia mortale peccatum non consistit formaliter in carentia physica habitus gratiae seu charitatis, sed in privatione rectitudinis, cum qua manente habitualiter, vel etiam actu, non repugnat conservari habitus gratiae seu charitatis: licet enim habitus gratiae ex natura sua postulet moraliter, ut non conservetur in subiecto tam prave affecto, et indigno: id tamen non importat Dei necessitatem absolutam non conservandi gratiam: Deus enim potest agere secundum exigentiam moralem, atque etiam naturalem formae creatae, et ea conservare, quae alias sese destruerent.

Obiicies. 2. Implicat aliquem esse simul iustum et iniustum, Deo gratum et exosum, dignum ipsius gloria, simulque indignum, et addictum aeternae morti ac damnationi: atqui per gratiam sanctificantem habet homo, quod sit iustus, et Deo gratus, ac vitae aeternae dignus; peccatum vero, quod sit iniustus, Deo exosus, et morti aeternae addictus: igitur implicat aliquem habere simul peccatum et gratiam.

Distinguo. Minorem: qui est in gratia est iustus, Deo gratus, et vitae aeternae dignus, physice, et ex natura rei, nego: moraliter, et ex beneplacito, et ex ordinatione Dei, concedo. Inde neganda est consequentia: gratia enim haec homini iustificato non tenet nativa sua virtute, sed dumtaxat ex ordinatione divina, ut diximus: subindeque non obstante hac morali dispositione et ordinatione, posset Deus gratiam physice conservare cum peccato. Hinc adde quod esse gratum et exosum Deo, idem dicendum de caeteris, non sint effectus contradictorii, sed dumtaxat contrarii, provenientes ex distinctis fundamentis. Hinc sicut contraria divinitus conservari possunt: sic non obstantibus moraliter oppositis, principia ex quibus proveniunt, possunt simul subsistere: unus enim et idem homo ratione diversi principii, potest esse eiusdem rei dignus et indignus: sic filius Regis iure nativitatis et primogeniturae dignus est regia corona et regno; quibus tamen propter facinora, aut coniurationem in Patrem iudicatur indignus; sic pariter homo qui crearetur in puris naturalibus, vi naturae suae dignus esset beatitudine aliqua naturali, cuius tamen fieri posset indignus moraliter et demeritorie propter peccatum.

Obiicies. 3. Per peccatum mortale est homo habitualiter aversus a Deo; per gratiam vero habitualiter ad ipsum conversus: sed idem non potest simul esse conversus et aversus respectu eiusdem, sicut nec esse ⟦leg.? raw: unieus⟧ et distinctus: igitur nec potest aliquis habere simul peccatum et gratiam.

Distinguo maiorem. Per mortale peccatum homo est aversus a Deo, et per gratiam conversus omnimode et totaliter, nego: secundum quid, concedo. Peccatum enim non est aversio omnimoda et totalis a Deo, sed tantum secundum quid, nempe per modum offensae et iniuriae remanentis habitualiter, donec a Deo remittatur. Similiter gratia sanctificans et charitas non est omnimoda conversio excludens omnem omnino aversionem, sed tantum eam, quae fieret per odium Dei: unde etiam compatitur habitus vitiosos dilectioni et conversioni ad Deum oppositos: et subinde gratia necessario et absolute peccatum non excludit.

Obiicies. 4. Deus non potest simul eundem hominem odisse et diligere: sed odit habentem peccatum, et diligit habentem gratiam: igitur idem homo utrumque habere non potest.

Distinguo maiorem. Respectu eiusdem, et ratione unius, eiusdemque motivi, concedo: ratione diversi, nego. Deus enim quosvis peccatores odit et amat; odit quidem quatenus ei adversantur, diligit vero quia sunt opera manuum suarum: Diligis enim omnia, quae sunt, et nihil odisti eorum, quae fecisti. Sap. 2. Inde non repugnat quod idem diversa ratione sit amabile secundum quid, et secundum aliud odibile.

Obiicies. 5. Si gratia subsistere posset cum peccato, sequeretur quod expulsio peccati non esset formalis effectus gratiae, et dum Deus desineret velle gratiam una cum peccato conservare, tunc peccatum non pelleretur per gratiam, sed per solam Dei voluntatem: at consequens est contra communem sententiam Theologorum: ergo et illud unde sequitur.

Nego sequelam maioris. Cum enim expulsio peccati sit dumtaxat effectus secundarius gratiae, non est consequens, quod si a Deo impediatur, censeatur propterea destrui: sicut a simili expulsio ignis non minus esset effectus formalis caloris, licet per absolutam potentiam a Deo suspenderetur aliquamdiu, ut ignis cum calore in eodem subiecto conservaretur. Nec sequitur etiam, quod cum ⟦garbled in scan: raw "darium, quem antea suspendebat"⟧

Obiicies. 6. Quando Deus non potest utramque formam oppositam conservare, v. g. peccatum et gratiam, non opus est speciali Dei voluntate ad auferendam unam ex illis, sed sufficit, quod inducatur forma opposita: sicut quia Deus non potest simul conservare in eadem columna denominationes dexterae et sinistrae respectu unius et eiusdem animalis, ideo posita denominatione dexterae excluditur denominatio sinistra sine alia speciali Dei voluntate: ergo quia Deus nequit conservare gratiam et peccatum de via ordinaria, sufficiet quod gratia concedatur animae, ut ab ea recedat peccatum.

Respondeo. Antecedens esse ⟦leg. verum? raw: rerum⟧, quando formae ex natura rei oppositae sunt et repugnantes, quales sunt dextrum et sinistrum, secus vero si opponuntur dumtaxat demeritorie et moraliter, ut peccatum et gratia.

Obiicies ultimo Doctorem Subtilem in 2. dist. 37. n. ⟦?⟧ dicentem, privationem gratiae non est peccatum, nisi in quantum est iustitiae debita. Censet igitur peccatum esse privationem gratiae debitae: sed forma, et privatio formae etiam de potentia absoluta nequeunt esse simul: igitur nec gratia et peccatum.

Respondeo. Ideo Doctorem appellare peccatum privationem iustitiae, quia haec privatio est effectus peccati: effectus autem plerumque appellatur nomine causae, qua ratione S. Paulus concupiscentiam appellat peccatum, non quod talis sit formaliter, ut iam saepius diximus, sed quod sit ex peccato, et ad peccatum inducat. Adde quod Subtilis Doctor id non probat absolute, sed ex suppositione; addit enim postea: quod (scilicet gratia) voluntas demeritorie se privarit.