Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Notandum 1. Eam fuisse pessimam Calvini, lib. 3. Instit., c. 2. sententiam, quod qui semel iustificationis gratiam adeptus est, eam per nullum subsequens peccatum possit unquam amittere; si qui vero eam deperdant, revera nusquam habuerunt veram iustitiam, nec veram fidem, sed iustificationis et fidei umbram seu imaginem; quae ut nullius est momenti, ita prorsus indigna est verae fidei appellatione: et subinde docet veros fideles a iustitia nusquam posse excidere, et quidquid gravioris criminis admittant, nusquam Dei indignationem et damnationem incurrent; quam utique fanaticam, et omni execratione dignam sententiam sectantur plurimi Calvinistae, ut constat ex Pseudo-Synodo Dordrechtana, super quintum punctum controversiae art. ⟦illegible: article numbers garbled in OCR ("art. 1. :. et 6.")⟧ licet aliqui, ut a veritate alieni, una cum Catholicis omnibus eam execrentur. Cuius quidem sententiae doctrinae horrendas consequentias hunc in modum expendit Grotius in discussione Apologiae Andreae Riveti, ubi pagina 217. sic ait: «Christiani ⟦illegible: opening words garbled in OCR ("ext pectoris"); likely "decet pectus" or similar⟧ horrescere ea dogmata, quae pietati nocent: quale illud est non a Grotio confictum, sed editum saepe, et a nonnullis defensum: lucta fortiter, sed crede fortius: et nihil nocebunt tibi centum homicidia, et mille stupra. Hi sunt genuini fructus illius dogmatis, credere quemque debere, Christum pro se nominatim esse mortuum: iustitiam Christi sibi imputari quasi ipse cam praestitisset: certo se «perseveraturum; certo et absolute salutem sibi destinatam: peccata fidelium, ut magna et gravia esse possint, non imputari ipsis, propter fidem in Iesum Christum: posse eos cadere in rebellionem, homicidium, adulterium, proditionem, et id genus alia flagitia: nihilominus tamen eos pro certo, firmoque habere se numquam, aut totaliter, aut finaliter excidere, neque excidere posse ex paterna Dei charitate, et gratia erga se, sed e contrario Deum Patrem ipsorum ex aeterno suo amore, misericordia, et gratia omnia ipsorum praeterita, praesentia, et futura peccata in Christo tegere atque remittere. Haec sunt nimirum cogitata Christiani pectoris D. Riveto iudice». Et paulo post: «Beza, Davidem, ait, cum homicidio, et adulterio pollutus esset, retinuisse Spiritum sanctum, et perire se velle si doceret aliud». Hinc idem Grotius in Annot. pro suis ad Casendrum notis art. de discrimine peccati mortalis, et venialis, ait: «Nullum potuit in Christianismum induci dogma perniciosius, quam hoc: hominem qui credidit, aut qui regenitus est (nam haec multis idem valent) posse prolabi in scelera et flagitia; sed accidere non posse, ut propterea divino favore excidat, aut damnationem incurrat. Hoc nemo veterum docuit, nemo docentem tulisset».

Notandum 2. Calvinistas, ut sententiae huius dogmatis iniuriam a se propulsent, varia effugia quaerere et comminisci. Primo namque non desunt, qui audaciter pronuncient hoc nefarium dogma ipsis gratis et falso a Catholicis affingi. Ita Benefeldius, in lib. De Perseverantia Sanctorum, ubi adversus Battum unum ex Calvinistis Remonstrantibus inter caetera ait: Quod addit nos quidem concedere, si semel renati in atrocissima prolabantur scelera, homicidia, adulteria, et his graviora; nihilominus eos apud Deum in gratia manere, Spiritum sanctum, fidem, spem, et charitatem retinere, mera est calumnia, calumniose nobis impingit blasphemiam. Quae assertio, quam a veritate sit aliena patet ex sententia aliorum Calvinistarum, qui constanter affirmant cum Calvino et Beza veros fideles a iustitia nusquam posse excidere. Sic in primis Windelinus in Compendio Calvinianae Theologiae, lib. 1. cap. ⟦illegible: chapter number garbled in OCR ("2t")⟧: Ad puncta fidei, inquit, praecipua quinque sunt… Secundo: Perseverantia, qua qui semel accepit fidem salvificam, numquam eam amittit vel abiicit. Chamierus, lib. 6. cap. 12. num. 1. Negant Calvinistae (quos Catholicos mentito nomine appellant) ullo peccato quamvis gravissimo, nedum levissimo, quemquam receptum in gratiam a Deo excidere a gratia. Piscator, parte 12. Disputan. denique doctrinae nostrae obiectae caput est, nullis flagitiis renatos fidem perdere. At hoc docet idem Ioannes loco modo citato. Perkinsus, in dialogo De Statu Hominis, parte 4. p. ⟦illegible: page number garbled in OCR ("p. It.")⟧, supponens cum suis omnes veros fideles esse electos et praedestinatos, et sibi obiiciens: verum obsecro quid tibi videtur? Nonne vult Deus electos suos condemnari si peccent? sic respondet: Non vult: fundamentum enim salutis nostrae fundatum est in aeterna electione Dei, ita ut mille peccata, imo omnia peccata totius mundi, quin omnes diaboli qui sunt in inferno, electionem Dei irritam facere nequeunt. Fieri quidem potest ut corda nostra obfirmantur peccato, fidemque infirmant, spiritumque Dei in nobis tristitia afficiunt: verum fidem auferre, et Spiritum sanctum prorsus excutere non possunt. Deus neminem condemnat propter peitum, qui modo in filium Dei adoptatus est in Christo Iesu. Dannhauerus in Concordia, pag. 108. Nulli certe fideles, inquit, per ullum peccatum possunt ex gratia Dei excidere, ac proinde non possunt fideles ex fide prorsus excidere. — Sed constantissime haec Calvinistarum assertio patet ex controversia mota inter Remonstrantes et contra-Remonstrantes Ministros Batavos: illi namque, ut constat ex Scriptis Synodalibus eorum art. ⟦illegible: article number lost in OCR⟧, affirmabant, quod fideles possunt a vera fide excidere, et in huiusmodi prolabi peccata, quae cum vera et iustificante fide consistere non possunt, nec potest hoc tantum fieri, sed et non raro fit. Vere fideles possunt sua culpa in flagitia et scelera atrocia incidere, in iisdem perseverare et mori, ac proinde finaliter excidere, et perire. Contra-Remonstrantes vero contrarium prorsus docebant; aiunt enim in collatione habita Hagae anno 1611, pag. 341. Probabimus ex sacra Scriptura eos, qui per veram fidem Iesu Christo sunt insiti et proinde vivifici Spiritus participes facti, quamvis possint per imbecillitatem carnis graviter peccare, a Deo tamen ita conservari, ut certum sit eos hanc istam fidem, et hunc vivificum spiritum, non totaliter, neque finaliter amissuros. Insuper hanc assertionem Calvinisticam evidentissime probat pseudo-Synodus Dordrechtana, pag. 105. ubi inter caetera ait: Deus, qui dives est misericordia ex immutabili electionis proposito Spiritum sanctum etiam in tristibus lapsibus suis non prorsus aufert, nec eos usque prolabi sinit, ut a gratia adoptionis, et iustificationis statu excidant; aut peccatum ad mortem, sive in Spiritum sanctum committant, et ab eo penitus deserti in exitium aeternum sese praecipitent. Quam utique doctrinam una cum caeteris eiusdem pseudo-Synodi assertionibus probarunt Calvinistae Galli in eorum Conventu celebrato Aleti anno 1619, ubi inter caetera eiusdem Conventus acta, Ministri protestantur se recipere decisiones Synodi Dordrechtanae, et eas ad mortem usque defensuros; quibus constat praefatam assertionem de inamissibilitate gratiae, etiam per gravia quaeque peccata, esse commune Calvinistarum dogma.

Notandum 3. Ministros Calvinistarum huius temporis, cum a Catholicis premerentur tot ac tam apertis testimoniis, quod revera docerent gratiam per peccatum quantumlibet grave esse inamissibilem; animadverterentque hoc pessimum dogma, nedum a Catholicis, sed etiam a suis sectatoribus ingrate accipi, varia commenti sunt diverticula, quibus simplices luderent, et tam sententiae doctrinae iniuriam a se remoterent. Primo namque eorum nonnulli docent idcirco iustitiam acceptam esse inamissibilem, quod licet per gravia peccata fides iustificans imminuatur, tamen semper remanet quaedam fidei scintilla, quae postea per seriam poenitentiam excitata reviviscit. Cuius quidem effugii praeludium praebuerat Andreas Rivetus in suis animadversionibus contra notas Grotii dicens: Deus in his qui peccaverunt adhuc servat et fovet igniculos, postea per seriam poenitentiam excitandos. Verum, quam futile, quamque vanum sit hoc effugium, apparet ex eo quod illi constantissime affirment cum Calvino, lib. 9. cap. 2. n. 12. quod quantumcunque exigua sit in electis fides, tamen spiritus Dei certa arrha est ac sigillum suae adoptionis. Hinc Scarpius De iustif., controversia 1. docet: Fides etiam infirma Christum totum cum suis beneficiis apprehendit; quod autem in nobis infirmum, in Christo absolutum et perfectum est. Denique si vel minimam verae fidei scintillam habeat, certus et securus sum, quia dona Dei sunt sine poenitentia. Censet igitur fidem, etiam illam minimam, revera iustificare; subindeque fatentur iustitiam per quodlibet grave peccatum esse prorsus inamissibilem, et quod qui minimam illam fidem habet, aeque iustus sit et sanctus, ac si fidem perfectissimam haberet, ut aperte docet Windelinus, lib. 1. cap. 21. dicens: Equalitas iustificationis est qua Christi iustitia per fidem apprehensa omnibus a Deo aequaliter imputatur: etiamsi aliorum fides robustior, aliorum imbecillior est. Denique non desunt, qui alia subterfugia praetexant, affirmantes, fideles in graviora peccata lapsos iustificari quidem quantum ad se, non autem quantum ad peccata. Ita Robertus Abbas in Tompsonem, cap. ⟦illegible: chapter number garbled in OCR ("2t")⟧. qui cum affirmaret Davidem in morte, idest in reatu mortis vere mansisse quousque mansit in homicidio, nec habuisse vitam aeternam in se manentem, ita respondet Robertus: Bene certe non secundum hoc peccatum iustificatus, et tamen simpliciter quoad personam iustificatus: futurus tamen ab hac iustificatione recidivus, nisi ab hoc quoque peccato iustificatus. Verum quam parum sensata sit haec responsio, quamque dissentanea doctrina Catholica et fidei christianae, nemo est qui non videat, inde namque foret consequens Davidem etiam ante poenitentiam fuisse iustificatum quantum ad personam, licet non fuerit iustificatum quantum ad peccatum: et subinde, si ante actam poenitentiam mortuus fuisset, alterutrum fuisset necesse, vel quod cum peccatis actualibus fuisset salvandus propter iustificationem personalem, vel quod fuisset damnandus propter peccata, etiamsi aliunde fuisset iustus. Haec omnia paulo longius praenotanda volui, ut appareat quantum quamque pessime deviant, qui semel defecerunt a tramite veritatis, quam aperiet

Conclusio unica. — IUSTITIA ET GRATIA SANCTIFICANS SEMEL ACCEPTA POTEST AMITTI, ET REVERA DEPERDITUR PER SUBSEQUENS PECCATUM MORTALE. Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 6, Can. 23. his verbis: Si quis hominem semel iustificatum dixerit amplius peccare non posse, neque gratiam amittere: atque adeo eum qui labitur et peccat, numquam vere iustificatum fuisse, anathema sit. Et cap. 15. ait: Lamentandum est non modo infidelitate, per quam et ipsa fides amittitur, sed etiam quocunque alio mortali peccato, quamvis non amittatur fides, acceptam iustificationis gratiam amitti.

Probatur nostra assertio ex Scriptura sacra: Primo quidem illis parabolis, quibus exemplo filii prodigi postea in gratiam recepti, et stola prima donati, dragma perdita et recuperata, ovis centesima errabunda, quaesita et in ovile reportata, significatur hominem iustum a gratia penitus excidere, et per poenitentiam in statum iustificationis restitui. — Probatur secundo exemplis eorum, qui semel habita iustitia iacturam traxerunt. Tales fuere Angeli mali, primi Parentes, David, Petrus Apostolus, et Galatae, quibus Paulus primo capite exprobrat: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gratiam Christi in aliud Evangelium: et cap. 3: Si stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini: et cap. 5: *Evacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini, a gratia excidistis.» Probatur tertio illis omnibus Scripturae textibus, quibus significatur homines per peccatum mortale a gratia vivificante excidere, et in eam nonnisi per paenitentiam restitui. Sic Ezechielis 13: Cum averterit se iustus a iustitia sua, et fecerit iniquitatem, numquid vivet? Omnes iustitiae eius quas fecerit non recordabuntur; in praevaricatione qua praevaricatus est, et in peccato suo quod peccavit, in ipsis morietur. 1. Cor. 9: Castigo corpus meum, et in servitutem redigo: ne forte cum aliis praedicaverim ipse reprobus efficiar. 1. Cor. 6: An nescitis quia iniqui regnum Dei non possidebunt? Nolite errare: neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri… regnum Dei possidebunt: et haec quidem fuistis: sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis. Quibus verbis significat Apostolus veros fideles posse a gratia excidere; loquitur enim de veris fidelibus, ut constat ex posterioribus verbis: at falsum esset eos a regno Dei posse excidere, si eorum gratia esset inamissibilis.

Similia tradit Ephes. 5, ubi cum dixisset: Fornicatio autem, et omnis immunditia aut avaritia, nec nominetur in vobis; huius dicti hanc rationem profert: Hoc enim scitote intelligentes, quod omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet haeredi- tatem in regno Christi et Dei: manifestum est autem quod ibi loquatur fidelibus, quippe ait: Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino: tamen illis praecipit, ut abstineant a vitiis, quae ibidem enumerat; alioquin non habebunt haereditatem in regno Christi: ergo censet Apostolus fideles posse committere vitia, et propter illa excludi a participatione haereditatis cum Christo. — Denique probatur illis oraculis, quibus Scriptura monet iustificatos, ut sedulo sibi caveant a peccatis, ne a gratia et haereditate aeterna excidant: sic Rom. 11: Tu autem fide stas: noli altum sapere, sed timere. Et ibidem: Vide boni- tatem Dei in te, si permanseris in bonitate, alioquin et tu excideris. Et ad Philip. 2: Cum metu et tremore salutem vestram operamini. Et Apoc. 3: Episcopo ⟦Sardensi?⟧ dicitur: Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam. Sed haec omnia vana essent et inepta, si iusti us- quam possent a gratia excidere: igitur id revera possunt.

His adde quod S. Augustinus, lib. De haeresibus, Haeresi 82, et Hie- ronymus, lib. 2 adversus Iovinianum, inter illius haeretici errores com- putant, quod gratiam sanctificantem in iustis inamissibilem assereret. Quapropter S. Augustinus, lib. De dono perseverantiae, cap. 13, diserte pronuntiat: Ipsos quoque regeneratos alios perseverantes usque in finem hinc ire; alios quibus decedant hic teneri: qui utique non decidis- sent, si antequam laberentur hinc exissent. Et rursus: Quosdam lapsos quoque redeunt non exire de hac vita, qui utique perirent, si ante- quam redirent exirent. Igitur censet iustos posse a gratia sanctificante excidere.

Obiiciunt Haeretici 1. illud 1. Ioan. 3: Omnis qui in eo manet non peccat: et omnis qui peccat, non videt eum, nec cognovit eum; et omnis qui natus est ex Deo peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo ma- net, nec peccare potest, quoniam ex Deo natus est. — Respondeo 1. Id esse intelligendum in sensu composito, quod scilicet non peccet secundum quod natus est ex Deo, et semen illius in eo manet, et Deum novit: gratia enim non potest esse peccandi principium. Nam, inquit

S. Augustinus, lib. De Gratia Christi, cap. 21: Charitas, secundum quam ex Deo natus est, non agit perperam, nec cogitat malum: cum ergo peccat homo, non secundum charitatem, sed secundum cupiditatem pec- cat, secundum quam non est natus ex Deo. — Respondeo 2. Praefatos textus posse intelligi de praedestinatis, qui non peccant usque in finem vitae, nec in perpetuum. Ita interpretatur sanctus Bernardus, lib. De Libero Arbitrio: Dictum est, inquit, de Praedestinatis ad vitam, non quod omnino non peccent, sed quod peccatum ipsis non imputetur, quia vel punitur condigna paenitentia, vel in charitate absconditur. — Re- sponderi etiam potest posse intelligi de nativitate consummata et perfecta, qualis erit in gloria. Ita explicat S. Augustinus, lib. De peccatorum meritis et remissione, cap. 8: Primitias itaque spiritus nunc habemus, inquit, unde iam filii Dei reipsa facti sumus, quia nondum salvi, ideo nondum prono innorati, nondum vera filii Dei, sed filii saeculi. Pro- ficimus ergo in renovationem iustaeque vitam, per quod filii Dei su- mus, et per hoc peccare omnino non possumus, donec totum in hoc transmutetur, etiam illud per quod adhuc filii saeculi sumus; per hoc enim et peccare adhuc possumus: ita fit ut qui natus est ex Deo, non peccat. Et si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos sedu- cimus, et in nobis veritas non est. Consummetur ergo quod filii carnis et saeculi sumus, et perficietur quod filii Dei, et spiritu renovati su- mus. Et lib. De Perfectione iustitiae, cap. 18, eundem textum expo- nens, ait: Secundum id quod ex Deo nati sumus, et in eo qui appa- ravit peccata solveret, idest, in Christo manemus, et non peccamus: hoc est autem, quod interior homo renovatur de die in diem: secundum autem quod de homine illo nati sumus, per quem peccatum intrarit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit: sine peccato non sumus, quia sine illius infirmitate nondum sumus, donec illa renovatione, quae fit de die in diem, quoniam secundum ipsum ex Deo nati sumus, infirmitas tota sanetur.

Obiiciunt 2. illud 1. Ioan. 2: Exierunt ex nobis, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Igitur qui habent veram fidem et iustitiam non possunt ab ea excidere. — Nego consequentiam; siquidem contrarium potius ex praetato textu sequitur; significat enim fideles, et vera membra Ecclesiae posse inter- dum ab ea deficere; haec autem verba, Non erant ex nobis, etc., non significant quod revera non fuerint fideles, et vera Ecclesiae membra sicut caeteri, sed quod caeteris non fuerint similes, firmi scilicet et stabiles ac generosi Christiani: imo potius leves et inconstantes: quo loquendi modo dicitur 1. Machab. 7: Ipsi autem non erunt de semine virorum illorum, per quos salus facta est in Israël: idest, non erant fortes et constantes in bello, sicut Machabaei.

Obiiciunt 3. illud 1. ad Cor. 13: Charitas numquam excidit. Unde Cant. 8: Aquae multae non potuerunt extinguere charitatem, nec flumina obruent illam. Et Rom. 8: Quis nos separabit a charitate Christi? Certus sum, quia neque mors, neque vita etc. Hinc S. Augustinus, Epist. ad Iulianum: Charitas quae deleri potest, numquam vera fuit. Igitur charitas qua inseparabilis est a fide, vera est iustitia, ubi semel ha- betur nusquam deperditur. — Nego consequ.; nihil enim aliud intendit Apostolus, quam quod charitas quantum est ex parte temporis nescit occasum, quodque illa perseverabit in iustis adveniente aeterna felicitate, quando linguae, prophetae, et caetera dona cessabunt; non autem primam reliquisti: memor esto itaque unde excideris: et age poenitentiam, et prima opera fac: sin autem, venio tibi, et movebo candelabrum tuum de loco suo, nisi poenitentiam egeris. Ad confirmationem dico per eos textus pariter non significari, quod charitas per peccata non possit extingui, sed quod tanta sit eius vis et efficacia adversus tribulationes et persecutiones, ut nec calamitatum aquae exundantes, nec tribulationum urgentes pressurae possint ullatenus hominem charitate ferventem a Christo separare. Ad Sanctum autem Augustinum, dico praetata verba non reperiri in Epistola ad Iulianum, quamvis illa ita citet et retulerit Gratianus. Reperiuntur equidem in lib. De salutaribus documentis, cap. 7. Verum liber ille spurius est Augustini foetu: et illius auctor, quisquis ille sit, nihil aliud intendit, quam significare, quod amicitia quae ex loco, vel consuetudine, vel tempore, et praesentia amici pendet, non sit vera et perfecta charitas, quia non habet verum motivum charitatis, quod ab iis omnibus debet abstrahi, quo loquendi modo utitur sanctus Hieronymus, Epist. 1. ad Rutinum: Amicitia quae desinere potest, vera numquam fuit.