Scotus Academicus, Tomus octavus: De Divino Gratiae Beneficio, et initium De Virtutibus Theologicis

Notandum 1. Circa praesentis Quaestionis resolutionem, duplicem esse haereticorum huius temporis errorem: Calvinus enim lib. 3. Instit. cap. 11. n. 22. docet in iustificatione peccata non vere tolli, sed tegi; non eradicari, sed radi; non deleri, sed operiri, propter iustitiam Christi nobis imputatam; ita quod peccata dicantur esse tecta, quasi a Deo non videantur, dum ipsa non punit: et rasa, quasi non appareant. Hinc, lib. 4. cap. 15. ait: Iam perspicuum est quam falsum sit quod docuerant pridem nonnulli, per baptismum solvi nos, et eximi ab ori- ginali peccato. Idem asseruerat Lutherus, ut constat ex articulo se- cundo ex damnatis a Leone X. Secundus eorum error est, peccatum in iustificatione ita tegi, et non imputari, ut nihil unquam poenae Deo solvendum remaneat, sed totius poenae reatus una cum culpa semper aboleatur.

Notandum 2. Duplicem cogitari posse peccatorum non imputatio- nem, et tectionem. Primo, ita ut vere subsistant, et solum occulten- tur: secundo, ita ut prorsus deleantur: quemadmodum ulcera corporis a quibus haec metaphora sumpta est, dici possunt tegi duobus modis: primo, videlicet illa tantum occultando, ne appareant, quo pacto te- guntur ab ipso vulnerato. Secundo, curando et tollendo, qualiter truncantur a medico. Quae utique diserte explicat S. Augustinus enarra- tione 2. in Psal. 31. dicens:

Deus ergo tegat vulnera, non tu; nam si tu tegere volueris erubescens, medicus non curabit. Medicus tegat, et curet, emplastro enim tegit; sub tegmine medici sanatur vulnus, sub tegmine vulnerati celatur vulnus.

Similiter duplex est non im- putatio: una quidem qua non imputatur id quod est: secunda vero qua non imputatur id quod revera non est. Prior tectio, et non im- putatio, haereticorum est figmentum: posterior vero est Catholica assertio.

Notandum 3. Tantam esse, tamque infinite perfectam Dei saneti- tatem et iustitiam, ut si quis hominum mortalium quantumvis iustus cum Deo conferatur, iniustus appareat, sicut stellae et quaelibet alia astra, etsi aliunde emicantia, Solis praesentia offuscantur, et quasi te- nebris obducta delitescunt: non quod revera non fulgeant, sed quia minor eorum splendor a superfulgenti solis lumine velut extinguitur et sorbetur. Hinc iustorum unanimis vox fuit cum Iobo: Vere scio, quod ita sit, et quod non iustificetur homo compositus Deo. Et ibid., cap. 4. Numquid homo, Dei comparatione iustificabitur? aut factori suo purior erit homo? Ecce qui serviunt ei non sunt stabiles, et in Angelis suis reperit pravitatem: quanto magis hi qui habitant domos luteas, qui terrenum habent fundamentum comedentur velut a tinea? Qua- propter Vates Regius Psal. 130. orabat: Ne intres in iudicium cum servo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis virens. Inde tamen non est consequens, ut vult Calvinus lib. 3. Instit. cap. 12. homines quantumvis iustos revera semper peccato inquinari, nec ullum esse qualibet sanctitate fulgentem, qui proprii admissi sceleris obducta ca- ligine non sordescat, qua detormis et teterrimus coram Deo appareret, nisi per Christi iustitiam veluti regium ac pretiosissimum pallium sibi superinductum niteretur, et aspectabilis esset; quem utique errorem per- vincet

Conclusio unica. — IN IUSTIFICATIONE CUIUSLIBET PECCA- TORIS PECCATA MORTALIA SIC REMITTUNTUR, UT VERE DELEANTUR ET ABLUANTUR.

Haec est de fide, determinata in Concilio Trid. Sess. 6. Can. 5. Si quis per Iesu Christi Domini nostri gratiam, quae in Baptismate confertur, reatum originalis peccati remitti negat, aut etiam asserit non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi, aut non imputari, ana- thema sit.

Probatur haec Catholica veritas illis omnibus Scripturae sacrae ora- culis, quibus aperte pronunciatur Deum peccata delere, et auferre: sic Psal. 50. Dele iniquitatem meam... omnes iniquitates meas dele. Isaias 43. Ego sum ipse qui deleo iniquitates tuas propter me. Micheae 7. Quis Deus similis tui, qui auferas iniquitatem? Zachariae 3. Ecce abstuli a te iniquitatem tuam. Et intra: Ecce ego celabo sculpturam eius, ait Dominus exercituum: et auferam iniquitatem terrae illius in die una. — Probatur similiter ex iis sacris textibus qui docent nos a peccatis mundari et lavari longe perfectius, quam per naturalem aquam abluan- tur et a sordibus mundentur corpora: sic Psal. 50. Asperges me, Do- mine, hyssopo, et mundabor, lavabis me, et super nivem dealbabor:

Ezech. 36. Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris. 1. Cor. 6. postquam Apostolus gravia Gentilium peccata recensuisset, subdit: Et haec quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis in nomine Domini nostri Iesu Christi, et in Spiritu Dei nostri. Et 1. Ioan. 1. Sanguis Iesu Christi Filii eius emundat nos ab omni peccato. Et infra: Si confiteamur peccata nostra, fidelis est et iustus, ut remittat nobis peccata nostra, et emundet nos ab omni iniquitate: haec autem divina oracula nullatenus subsisterent, neque genuinam ac veram, sed fallacem haberent significationem, si peccatorum sordes in iustificatione penitus non auferrentur et abluerentur: igitur ita fieri fatendum est. — Constat pariter eadem veritas ex ipsis textibus, in quibus iusti dicuntur immaculati in conspectu Dei. Sic Psal. 118. Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Ephes. 1. Elegit nos, ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius. 2. Petri 3. Satagite immaculati et inviolati ei inveniri in pace. Quibus adde illud Ephes. 5. Christus dilexit Ecclesiam, et tradidit semetipsum pro ea, ut illam sanctificaret, mundans lavacro aquae in verbo vitae, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam non habentem maculam aut rugam, aut aliquid huiusmodi. Ex quibus sic argumentor: qui mundatur, lavatur, et super nivem dealbatur, non manet revera immundus, turpis, niger, et sordibus tectus. Similiter ille cuius iniquitates delentur, auferuntur, et proiiciuntur in profundum maris, neque eis amplius ⟦illegible: OCR "tirdatur"; fortasse "tingitur"⟧ neque maculatur. Denique is qui est sine macula, et sine ruga, non est dicendus infectus macula ac sorde peccati. Atqui in iustificatione peccator mundatur, lavatur ac supra nivem dealbatur, et peccatum illius tollitur, deletur, et quam longissime proiicitur, ita ut ipse remaneat immaculatus in conspectu Dei: ergo peccator iustificatus non amplius inquinatur peccatis in ipso vere subsistentibus.

Probatur secundo, auctoritate sanctorum Patrum: imprimis vero sancti Cypriani, Epist. 2. qua est ad Donatum, ubi baptismum appellat mortem criminum, vitam virtutum: sancti Chrysostomi lib. 3. De sacerdotio, cap. 6. Corporis lepram purgare, inquit, vel ut certius dicam, purgatam ostendere Iudaeorum Sacerdotibus licebat: at vero nostris sacerdotibus non corporis lepram, sed animae sordes, non dico purgatas probare, sed purgare prorsus concessum est. Et lib. 2. De compunctione cordis: Compunctio cordis sicut ignis, omne animi vitium ⟦illegible: OCR "perurit et edimit"; fortasse "perurit et edit"⟧, et quantacumque in cor irrepserit macula, abstergit universa, et penitus delet. Hinc Homilia 1. in priorem ad Corinthios comparat virum absolutum per Regem a suo crimine, cum reo, qui absolvitur a suis peccatis per baptismum. Additque illum adhuc servare et retinere animum tectum; hunc vero quem abluit baptisma, non item, sed habere mentem Solis radiis puriorem. — S. Hieron., lib. 3. adversus Pelagium, ait: Quid homo? nunc mundus futurus es in lavacro? et de te dicitur: Quae est ista quae ascendit dealbata innitens supra patruelum suum, ut lota quidem sit, sed custodire non valeat puritatem nisi a Domino sustentetur. — Prae caeteris autem hanc veritatem confirmat Sanct. August. maxime in libris adversus Pelagianos, qui Catholicos Praesules calumniabantur, quasi assereient, Baptisma non dare indulgentiam peccatorum, nec auferre crimina, ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur. Sic autem hanc calumniam retundit lib. 1. de Peccatorum meritis. cap. 1. « Quis hoc adversus Pelagianos, nisi infidelis affirmet? Dicimus enim baptisma dare omnium indulgentiam peccatorum, et auferre crimina, non radere, nec ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur, quasi rasorum in capite capillorum, unde crescant iterum, resecanda peccata: nam et istam similitudinem comperi sua[e] illos adhibere calumniae, tamquam hoc nos sentiamus atque dicamus. » Et lib. 3. referens similem Pelagianorum calumniam, qua dicebant Catholicos non veros homines novos facere, idest, non plenam dare remissionem peccatorum, sed ex parte filios Dei fieri, et ex parte filios saeculi, idest, diaboli remanere, respondet: « Mentiuntur, insidiantur, tergiversantur; non hoc dicimus ». Et infra: « Baptismus igitur abluit quidem peccata prorsus omnia facta, dicta, cogitata, sive originalia, sive addita, sive quae ignoranter, sive quae scienter admissa sunt. »

Probatur denique ratione Theologica: si peccata in iustificatis penitus non delerentur, sed in eis revera subsisterent, sequeretur animam nec a peccato vere resurgere, nec perfecte sanari per vivificantem et medicinalem Christi gratiam: sed consequens illud aperte falsum est, militatque in illos Scripturae textus, quibus anima dicitur per iustificationem a morte peccati resurgere, et sanari: sic primae Ioan. 5. Nos scimus, quoniam translati sumus de morte ad vitam, quia diligimus fratres. Ex Psal. 30. Sana, Domine, animam meam, quia peccavi tibi; non enim a morte surgeret, qui adhuc peccato mortali inficeretur, nec membrum diceretur sanum, cuius vulnus emplastro dumtaxat tegeretur: igitur, etc. Sequeretur secundo, iustificatos nusquam ingressuros in caelestem civitatem, nec intraturos in regnum coelorum, quia nihil coinquinatum intrabit in regnum coelorum; neque enim mundi, sed inquinati dici debent, in quibus remanet macula peccati mortalis; illa siquidem macula non posset ab eis tolli ante mortem, in sententia haereticorum; vel enim tolleretur per actum fidei, quem tunc elicerent, vel per ipsam mortem. Non primum, quia sequeretur iustificatos subitanea morte praeventos damnari defectu istius actus fidei, quem non potuissent elicere. Secundum etiam asseri non potest, cum enim mors, formaliter spectata, sit quid naturale, est omnino improportionata macula peccati delenda. Tertio denique, sequeretur iustificatum adhuc habere aliquid, quo foret Deo odiosus, et suppliciis aeternis addicendus: sed hoc falsum est, quia, inquit Apostolus ad Rom. 8. Nihil est damnationis iis, qui sunt in Christo Iesu: hoc est, ait Concilium Trident., Sess. 5. Can. ⟦n⟧. qui vere consepulti sunt cum Christo per baptisma, in mortem: qui non secundum carnem ambulaverunt, sed veterem hominem exuentes, et novum qui secundum Deum creatus est induentes, innocentes, immaculati, puri, innoxii, ac Deo dilecti effecti sunt: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi, ita ut nihil prorsus eos ab ingressu coeli remoretur.

Obiiciunt Haeretici. 1. Omnes illos Scripturae textus, quibus peccata dicuntur tegi, et non imputari: sic Psal. 31. et Rom. 4. Beati quorum remissa sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum: ubi tria vocabula remitti, tegi, et non imputari posita sunt ad idem significandum; ita ut unum per aliud explicetur: remitti enim a Deo peccata nihil aliud est, inquiunt, quam ita tegi, ut non videantur apparere in conspectu Dei: et tegi nihil est aliud, quam non imputari ad poenam, et damnationem iuxta illud Ezechielis 33. Si dixero impio, morte morieris, et egerit paenitentia a peccato suo, omnia peccata eius, quae peccavit non imputabuntur ei: quo sensu Apost. secunda Corinth. 5. dixit: Deus erat in Christo mundum reconciliens sibi, et non reputans illis delicta ipsorum: igitur peccata in iustificatione non vere remittuntur, sed dumtaxat teguntur. — Nego consequentiam: duplex enim, ut diximus in tertio Notabili, est peccatorum tectio: una qua dumtaxat occultantur, ne appareant: altera qua curantur ne remaneant. De posteriori autem intelligendi sunt praefati Scripturae textus, non de priori. Hinc S. Augustinus in praefatione ad praefatum Psalm. 31. Cooperta sunt peccata, tecta sunt, abolita sunt: si texit peccata Deus, noluit punire, noluit agnoscere, maluit ignoscere. Et postea subdit: Ne sic intelligatis quod dicta peccata cooperta sint, quasi ibi sint, et vivant, etc. — Respondeo 2. Gratis asseri haec verba posita esse ad idem significandum, et unum per aliud explicandum: possunt enim ad diversa referri, et distinctos effectus significare, quorum primus secundum augeat, et secundus tertium, ita ut remittere significet tantum remissionem quoad culpam et poenam aeternam: tegere vero denotet abolere memoriam praeteritorum peccatorum, propter actus contrariarum virtutum: non imputari denique declaret ne quidem ad poenam temporalem retineri, sed ita expungi et condonari, ut cum reatu culpae, totius etiam poenae reatus extinguatur, quod utique non semper contingit.

Obiiciunt Haeretici. 2. Illud primae Petri 4. Charitas operit multitudinem peccatorum: igitur cum charitate subsistunt peccata, quae per ipsam tegantur. Insuper illud primae Ioannis primo: si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Denique haec orationis Dominicae verba: Dimitte nobis debita nostra. Ad quae verba S. Epiphanius ait: Quam necessario, quam salubriter admonemur, quod peccatores sumus, qui pro peccatis rogare compellimur, ut dum indulgentia de Deo petitur, conscientiae suae recordetur: ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo plus speret, instruitur, et docetur, se peccare quotidie, dum quotidie pro peccatis iubetur orare. Igitur nullus est adeo gratus, adeo sanctus, qui peccatis non inficiatur, subindeque peccata in iustificatione non delentur, sed operiuntur. — Nego consequentiam: et ad primum textum dico, sensum eius non esse, quod charitas operit multitudinem peccatorum eius in quo est: sed quod charitas, qua diligimus proximum, operit proximi peccata, hoc est, efficit ut universa eius peccata dissimulemus, relevemus, et condonemus: quod autem ea sit Apostoli mens, patet ex verbis antecedentibus, quibus fideles alloquens, ait: Inter omnia autem mutuam in vobismetipsis caritatem continuam habentes. Nec non ex sequentibus, dicens: Hospitalitates invicem sine murmuratione, unusquisque sicut accepit gratiam in alterutrum illam administrantes: quae, ut constat, concernunt charitatem exercendam erga proximum. Ad secundum et tertium dico, textus illos intelligendos esse de peccatis venialibus, quae cum gratia sanctificante subsistere diximus in Tractatu De gratia.

Instant. Peccata venialia, ex concessis, subsistunt cum gratia sanctificante, nec impediunt quominus homines iusti sint aliquo vero ac reali sensu, quin nimirum eiusmodi peccata non illis imputantur, quidni igitur idem possit dici de peccatis gravioribus, quae mortalia appellamus? — Respondeo, maximam esse disparitatem, eo quod veniale peccatum sit valde exigua et imperfecta macula, in moralibus autem parum pro nihilo reputatur: unde non mirum est, si eo non obstante, iusti, qui aliquando in illud labuntur, dicuntur adhuc esse immaculati, idest, puri a gravi macula, quae sola simpliciter et absolute macula dici solet in vulgari modo loquendi, sicut solum peccatum mortale saepissime in Scriptura vocatur absolute peccatum, ut Rom. 6. Stipendium peccati mors. Iacob. 1. Concupiscentia cum coeperit parit peccatum: peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem. Ezech. 18. Anima quae peccaverit ipsa morietur. Non mirum etiam, si non obstante peccato veniali, nominentur iusti: quia peccatum veniale, cum sit levis offensa, non dissolvit amicitiam cum Deo, neque privat ipsius gratia, et habitibus virtutum infusis, quibus iustus formaliter constituitur, idest, Deo gratus, et habitualiter instructus ad bene operandum supernaturaliter in omni genere virtutum. At de peccato mortali idem dici non potest; neque enim minus maculatus est ille, qui revera est infectus aliquo gravi peccato mortali, quamvis non imputetur in sensu Calvinistico, idest, tegatur tantum, et dissimuletur. Neque minus est iniustus, tum actuali iniustitia, quia aequaliter peccat, tum etiam habituali, quia aeque meretur privari Dei gratia et virtutibus infusis, ac re ipsa privatur a Deo iudice, qui hanc legem generalem statuit Ezech. 18. Anima quae peccaverit ipsa morietur. Et vers. 26. Cum egerit iustus e iustitia sua, et fecerit iniquitatem, morietur,

Obiiciunt 4. In homine iustificato semper remanet concupiscentia: sed illa est peccatum: ergo hoc cum gratia sanctificante subsistit. — Respondeo, triplicem distingui posse concupiscentiam, quarum prima est inclinatio ad peccandum, qua licet non sit formaliter peccatum, tamen hoc nomine appellatur in scripturis, quia ex peccato est, et ad peccatum inclinat, ut docet Conc. Trid., Sess. 5. Canone 5. Secunda est motus inordinatus, qui rationem praevenit eamque peccati tenebris velut offundit, ut voluntatem non reluctante rationis dictamine facilius ad peccatum pelliciat. Tertia denique est motus inordinatus et liber, quo voluntas concupiscentiae illecebris ac stimulis agitata rei vetitae assensum praebet. Concupiscentia primo et secundo modo sumpta potest remanere in homine iusto, utpote cum non sit formaliter peccatum, sed tantum ad illud pelliciat; secus vero est de concupiscentia tertio modo sumpta, maxime quando res vetita, cui consensum praebet voluntas, magni est ponderis, ita quod consensus ille habeat rationem peccati mortalis.

Obiiciunt 5. Nullus quantumvis iustus eximitur a peccato, nisi perfecte impleat praeceptum charitatis; etenim qui non diligit manet in morte: sed ex S. Aug. lib. De Perfectione iustitiae. c. 8. praeceptum charitatis perfecte non implebitur, nisi in futura gloria: igitur iustus quilibet hac in vita aliquo semper peccato vitiatur. — Distinguo minorem: praeceptum illud non implebitur perfecte, hoc est, appretiative:

Nego: hoc est, intensive, ea scilicet intensione et perfectione, qua Deus a creatura debet diligi. Concedo minorem, et nego consequentiam: quamvis enim hac in mortali vita teneamur Deum diligere ex tota anima, ex toto corde, et ex totis viribus; non tamen tenemur id exequi secundum omnimodam intensionem et perfectionem, qua dilectio illa potest a creaturis exerceri pro suo statu; certum enim est proportione servata, longe praestantiorem esse virtutem beatorum, quam viatorum. Sed tantum virtute illius praecepti tenemur diligere Deum appretiative, ita quod eum pluris faciamus, quam caetera quaque obiecta diligibilia: quod utique iustus quilibet exsequitur, dum in iustitia et divinorum mandatorum observantia perseverat.