De natura et gratia libri III, cum Apologia contra Catharinum

His ergo inter catholicos constitutis, restat, veritatem huius conclusionis adversus Lutheranos constabilire, quod istorum opera sint digna merita vitae aeternae.¹ Porro nomen meriti nostri apud Deum, cum primis celebratissimum est Patribus in Ecclesia ab eius usque incunabulis.² Cuius non opus est testibus, siquidem neque adversarii negant, sed tamen abnegant extare in sacris litteris meritum vitae aeternae. Nam illud, Omnis misericordia faciet locum unicuique secundum meritum operum suorum, non ita facile recipiunt, tanquam canonicum: eo quod teste Hieronymo in prologo Galeato, liber ille non sit inter Hebraeos.³ Nihilominus a vetustissimis, ut Egesippo, Irenaeo, et reliquis tempori apostolorum proximis citatur tanquam propheticus: ut auctores sunt Euseb. lib. 4. et Aug. 17. de ciui. Dei, cap. 20.⁴ Atque Damas. lib. 4. cap. 18. annumerat ipsum canonicis, quem et Ecclesia a Concilio Carthaginensi tertio, ubi quinque libri Salomonis recipiuntur usque ad praesens Tridentinum, semper recepit in canonem.

Iam vero et apud Paulum manifesta est appellatio meriti, ubi ait, Beneficentiae et communionis nolite oblivisci: talibus enim hostiis promeretur Deus.⁵ Et ad Col. Dignos nos fecit in partem sortis sanctorum.⁶ Et, Tentavit eos Deus, et invenit eos dignos se.⁷ Et CHRISTUS in Evangelio, Dignus est operarius mercede sua, Ubi licet de victu loquebatur, meritum quoque apud Deum insinuabat.⁸ Supervacanea veruntamen est de nomine concertatio, ubi res ipsa est patentissima. Igitur prima de hac re statuitur conclusio.⁹ Opera iusti quae genere suo ac circumstantiis bona sunt, omnia sunt condigna merita, tum cumulatoris gratiae, tum etiam aeternae vitae. Dixerim, et iusti, et cumulatoris gratiae. Quoniam libro secundo diffuse planeque monstratum est, peccatoris opera nequaquam esse merita primae gratiae. Primam statim huic conclusioni rationem supponamus, qua crebro utimur contra istos:¹⁰ illam scilicet, quae ex natura rerum ducitur. Fides naturam non subuertit, sed instauravit et perfecit: virtuti autem iure suo et merito debetur honoris merces: ut auctor est Arist.¹¹ eademque ab ipso legislatore, qui custos est iusti: hanc ergo naturae legem Deus per gratiam CHRISTI non abrogavit, sed servavit potius. Servavit autem hoc pacto, quod cum homo naturali vigore nullum virtutis opus praestare posset, quod ullius esset meriti in conspectu suo, misit filium suum, qui et nos a peccato liberaret, et potestatem subinde nobis faceret, filios Dei fieri, si eius assentiremur vocationi. Igitur ubi iam per gratiam suam filii sumus opera nostra, sua ipsius ope suffulta, digna sunt apud ipsum gratiae suae et gloriae, quae proprie est praemium filiorum Dei. Et quo rationes meriti supra inductae explicatiores fiant, confirmatur argumentum.¹² Opus iusti est opus liberum obedientiae, quo Deo iuxta eius voluntatem obsequimur, estque proinde opus bonum, neque solum ex amicitia illius, verum et iussu etiam, vel suasu, atque adeo auxilio ipsius exhibitum: igitur dignum est praemio, quod ipse amicis suis, suique obsequentibus proposuit: hoc autem est vita aeterna, iuxta illud, Si vis ad vitam ingredi, serva mandata:¹³ illius ergo beatae vitae est meritum. Descendamus autem ad lucem scripturae sacrae, cuius radiis haec omnia clarescunt. Meritum (ut dictum est) et merces ad se invicem referuntur,¹⁴ sacra pagina identidem meminit mercedis, quae nos manet pro nostris operibus apud Deum: ergo sunt opera nostra ipsius merita. merita. Quae subsumitur propositio, plana est. Ab ipso enim exordio, quo Deus tractare cum mortalibus coepit de salute nostra, primus, quem cum Abraham inivit sermonem, hic fuit, Noli timere Abraham, ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis.¹⁵ Et quanuis ad litteram forsan intelligatur de latissima seminis eius propagatione, tamen in mysterio profecto significabat aeternam retributionem, quae proprie est merces fidei, quam ab illo tunc exigebat. Unde quia merces illa proposita nobis erat per CHRISTUM, idcirco Esaias ubi adventum eius praenuntiat, Ecce, inquit, Deus vester: Ecce dominus Deus in fortitudine veniet, et brachium eius dominabitur: ecce merces eius cum eo, et opus illius coram illo.¹⁶ Cui concinit Ioan. in Apocalypsi, Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique iuxta opera sua.¹⁷ Atque adeo CHRISTUS ipse liberator noster, quo primum coepit loco praedicare legem, statim obedientibus proposuit mercedem. Gaudete, inquiens, et exultate cum maledixerint vobis homines, et persecuti vos fuerint, quoniam merces vestra copiosa est in caelis.¹⁸ Et quo explicaret opera nostra respectu illius mercedis rationem habere iustitiae, eadem opera appellavit iustitiam, commonefaciens nos, ne aliam vanam intenderemus mercedem. Attendite enim, inquit, ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis: alioquin mercedem non habebitis apud patrem vestrum, qui in caelis est. Et subdit, Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua, ut sit eleemosyna tua in abscondito: et pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi.¹⁹ Cui consonat Paul. Quodcunque facitis, ex animo operamini, sicut domino, et non hominibus: scientes quod a domino accipietis retributionem hereditatis. Tribus ergo nominibus: scilicet, mercedis, iustitiae, et redditionis, nihil profecto aliud, quam ius, meritumque operum designavit.

Sed interpretamentum Melanthonis audiamus in sua apologia Augustana.²⁰ Duobus enim modis, et ipse, et sui consortes respondent ad ista. Primo, quod vita aeterna dicatur merces, non quia debetur operibus nostris, sed promissioni Dei. Dicitur autem inquiunt, merces, quia est quaedam recompensatio bonorum operum, non quatenus nostra sunt, sed quatenus solius ipsius Dei, tanquam fructus fidei: iuxta verbum Augustini in de gra. et libe. arb. Dona sua coronat Deus. Quod verbum ita intelligunt, ac si nullo pacto debeant dici merita nostra. At vero quis non videat, quam non possunt hoc elabi diverticulo? Nam quis beneficio illi quod quippiam solum propter gratuitam promissionem nullo intercedente iure aut merito recipientis ullam tribuat rationem mercedis? Siquidem inter beneficium gratuitum et mercedem tantum distet, quantum inter opus liberalitatis et opus iustitiae. Quod si vita aeterna eo merces dicitur, quod est recompensatio, haec ipsa est confessio meriti. Recompensatio enim opus iustitiae est propter debitum. Id quod Paulus nos docet, ubi propterea negat iustificationem nostram, qua ex iniustis efficimur iusti, fieri ex operibus, quia ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam sed secundum debitum.²¹ Hinc enim colligitur a contrario sensu, quod si operibus nostris redditur merces, eisdem tanquam meritis debeatur.²² Quod autem Aug. ait, Deum coronare dona sua, ita se ipse explicat, non quod non sint merita nostra per liberum nostrum arbitrium, sed quia suoipsius in nobis auxilio fiunt.²³ Secunda solutio est, quod opera nostra vere sunt merita, non tamen digna vitae aeternae, at aliorum praemiorum corporalium, et spiritualium, quae redduntur, tum in hac vita, tum post in patria.²⁴ Ecce causam, cur in libello imperatorio colloquii Ratisponensis,²⁵ confidentes mercedem deberi operibus nostris, tam corporalem quam spiritualem, in hac vita, et in futura, nunquam sunt confessi, quod sint merita vitae aeternae, sed bonorum, prout divinae providentiae visum fuerit. Vita enim, inquiunt, aeterna solum debetur renatis propter solam promissionem fide acceptam. In hac autem cavillatione non una, sed multiplex est, tum falsitas, tum pertinacia. Primum, si concedunt iam operibus iusti aliquam dignitatem praemii, etiam caelestis, non ergo talia opera sunt peccata, ut coepit dicere Lutherus.²⁶ Quod si sint bona, et procedant ex gratia, quid cunctantur confiteri praemia vitae aeternae? Mox vel illa opera sunt meritoria, solum quatenus a libero arbitrio procedunt, vel quatenus procedunt ex auxilio et gratia Dei per liberum arbitrium. Primum ipsi nobiscum negant:²⁷ ergo sunt meritoria, quatenus procedunt ex gratia, unde manifestum sit, quod sint meritoria vitae ipsius aeternae, cuius seminarium est gratia. Dicam explicatius, gratia est acceptatio ad vitam aeternam, distinguens inter filios Dei, et filios regni: ergo si opera, quae ante gratiam nullius fuit pretii apud Deum, ex gratia recipiunt plunt, ut sint merita, cuiusnam praemii recipiunt, ut sint merita, nisi vitae aeternae? Ad haec. Omne praemium accidentale regni caelestis: ut aureolae et aspectus humanitatis CHRISTI, consortiumque sanctorum, atque hoc genus reliqua, ex essentiali beatitudine diluunt: ergo si operibus nostris ius acquirimus ad accidentalia praemia, ex eo est, quia acquirimus ius ad vitam ipsam. Iam vero hoc contra istos necessarium videor formare argumentum. Inveni illi quaerenti quid faceret ut haberet vitam aeternam,²⁸ respondet CHRISTUS, quod servaret mandata: quodque si relinqueret, venderetque bona sua, perfectus fieri posset. Extemplo Petrus rogat, quae ergo seipsos maneret merces, qui omnia propter ipsum reliquerant. Cui CHRISTUS, Vos qui sequuti estis me in regeneratione sedebitis super sedes duodecim iudicantes, etc. Omnis enim qui reliquerit domum aut fratres vel sorores, etc. centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit. Ecce distinguuntur praemia accidentalia: scilicet, sedere ut iudices, et centuplum recipere, quod sancti exponunt, vel in hac vita, quantum ad quietem et laetitiam animae, qui est fructus bonorum temporalium, vel etiam in futura vita, ubi est plenitudo omnium bonorum: et praeter haec praemium essentiale vitae aeternae. Hinc ergo sumitur argumentum. Illorum accidentalium praemiorum vere sunt opera iustorum merita (ut adversarii ipsi fatentur) ergo ipsius etiam vitae aeternae: quandoquidem sub eodem tenore utrunque proponitur tanquam merces. Quinimo adversarii ipsi compelluntur respondere pro nobis.²⁹ Praemia enim omnia, etiam accidentalia, quae quoquo pacto, vel in hac vita, vel in futura pertinent ad beatitudinem: scilicet, vel hic nos promoventia, vel illic quovis modo beantia, pertinent ad promissionem Dei per CHRISTUM: igitur si non obstante quod redduntur nobis propter promissionem, illa accidentalia nihilominus vere sunt praemia quae redduntur meritis nostris, cur non idem fatentur de vita aeterna? Hic quippe latet,³⁰ et suus error et responsio nostra. Non enim negamus, vitam aeternam dari nobis propter promissionem Dei. Sed tamen quia promissa est cooperantibus gratiae et adiutorio ipsius, nihil vetat, quo minus detur tanquam merces nostrum operum. Ita enim inquit Timotheo Paul. Pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitae, quae nunc est, et futurae.³¹ Ubi tam essentiale praemium, quam accidentale simul ait promissum esse operibus pietatis. Neque in hoc ullo pacto derogatur gratiae CHRISTI, sed arrogatur potius, eo quod talem in sua membra influat merendi virtutem. Legitimus ergo sensus verborum CHRISTI, ubi mercedem nominat, inde aucupandus est, quod usu ac more eorum qui Respub. licas civiles instituerant, suas ipse ponens divinas leges, bravium et palmam legitime agentibus proponit, cuius digna esset eorum obedientia. Unde Paul. similitudine illorum qui in stadio praemium intuentes currebant, usus, Omnes, inquit, currunt, sed unus accipit bravium.³² Extat praeterea plurimum in sacro canone mercedis mentio:³³ ut Ruth. 2. ait Patriarcha ille, Reddat tibi dominus pro opere tuo, et plenam mercedem recipies a domino Deo Israel. Et, Iusti autem in perpetuum viuent, et apud dominum est merces eorum.³⁴ Et, Non verearis usque ad mortem iustificari, quoniam merces Dei manet in aeternum.³⁵ Et, Est merces operi tuo.³⁶ Et CHRISTUS in Evangelio, Qui recipit prophetam (et alludebat ad sese) mercedem prophetae accipiet.³⁷ Et, Levate oculos vestros, et videte regiones, quae albae sunt iam ad messem, ut qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam aeternam.³⁸ Et Paul. Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem.³⁹ Quid est secundum laborem, nisi iuxta meritum laboris? Et rursum, Id quod in praesenti est momentaneum, et leve tribulationis nostrae, supramodum in sublimitate, aeternum gloriae pondus operatur in nobis. Ecquid aliud esse potest, operatur, quam meretur? Et, Videte vosmetipsos, ne perdatis, quae operati estis, sed mercedem plenam accipiatis.⁴⁰ Plenam, id est, iustam. Sicuti ait CHRISTUS ipse praemiorum largitor. In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Et apud Lucam, Diligite inimicos vestros, benefacite, mutuum date, nihil inde sperantes, Date, et dabitur vobis. Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum.⁴¹ Quibus potuit apertius verbis explicari ratio meriti?

Accedit demum illud Pauli, ubi retributionem meriti tam boni, quam mali explicat, Tribulatio enim, inquit, et angustia in omnem animam hominis operantis malum. Gloria autem, honor, et pax omni operanti bonum.⁴² Sed vide hic, candide lector, aliam cavillationem, quae isti putant excutere talia testimonia. Ait Melanthon in locis communibus,⁴³ quod Paulus non ait, Homini simulanti bonum, sed operanti ex fide, ita ut nomine operum, intelligatur fides cum suis fructibus. Et ideo merces non redditur, inquit, nisi propter promissionem. Haec est istorum dementia (ut in principio huius libri coepimus notare) omnia opera externa appellare simulationem, et hypocrisim. Ecquis nostrum unquam dixit, opera digna esse merita, nisi ea tantum, quae ex fide procedunt? inde tamen nulla probabilitate colligitur, quod praemium reddatur solum ob promissionem. Nam tunc non haberet rationem praemii: sicut nec promissio habet rationem meriti: merces ergo debetur operibus, quatenus libere a nobis ex fide fiunt ex gratia utique et auxilio Dei.

Venit secundo loco in confirmationem eiusdem conclusionis, praeter mercedis nomen, appellatio quoque iustitiae, quae assidua est in sacra scriptura.⁴⁴ Ait enim David, Observabo me ab iniquitate mea, et reddet mihi dominus secundum iustitiam meam.⁴⁵ Ubi palam loquitur Propheta de iustitia sua apud Deum, et non de iustitia adversus suos persecutores, ut cavillatur Melanth. in apologia,⁴⁶ exponens illud, Iudica me domine secundum iustitiam meam. Nam praemiserat, Custodivi vias domini, nec impie gessi a Deo meo, et iustitias eius non repuli a me, et ero immaculatus cum eo. Et tandem subdit, Et retribuit mihi dominus, etc. Quasi dixisset, quoniam ego iustitias eius custodivi, custodiet ipse iustitiam suam mecum, retribuens mihi iustam mercedem pro iusto merito: iuxta verbum Sapientis, Seminanti iustitiam merces fidelis.⁴⁷ Necque solum Propheta certus erat, mercedem esse apud Deum bonorum operum, verum et intuitu illius licitum esse ut homo excitaret sese ad opus. Unde inclinavi, inquit, cor meum ad faciendas iustificationes tuas in aeternum propter retributionem.⁴⁸ Sicuti et de Mose ait Pau. quod aspiciebat in remunerationem. At una pro omnibus satis est auctoritas Pauli de iustitia operum. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi, in reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus in illa die iustus iudex.⁴⁹ Si tantum hic meminisset fidei, et misericordiae, id Lutherani possetis vestrae praetexere opinioni, atque fingere, quod vita aeterna nulla alia nobis ratione donatur, nisi quia Deus illam nobis promisit absque ullo respectu nostrorum operum. Sed tamen ait, Bonum certamen, non Deus certavit: sed ego certavi, et cursum consummavi. Nec solum ait, Fide accepi misericordiam, sed fidem servavi: id est, legem, quam sum fide professus, opere complevi: et ideo Deus iustitiae dex tanquam athlethes certaminis mei coronabit me corona iustitiae. At respondere persistitis, quod haec est iustitia fidei. Hanc equidem nos quoque vocem agnoscimus, sed vestrum intellectum refutamus. Concedimus, inquam, opera nostra eo esse iustitiam fidei, quod nisi ex fide et gratia CHRISTI promanarent, nullius essent meriti, nihilo secius opera nostra, id est, quae ex fide per liberum arbitrium facimus, merita sunt sempiternae gloriae. Secundum significantissimum verbum Pauli, Accedamus cum vero corde in plenitudine fidei:⁵⁰ aspersi corda a conscientia mala, et abluti corpus aqua munda teneamus spei nostrae confessionem indeclinabilem: fidelis enim est qui repromisit. Non solum ait, qui promisit, sed qui repromisit, si servemus indeclinabilem fidem. Et eodem pertinet quod dixerat cap. 5. Non est iniustus Deus, ut obliviscatur operis vestri, et laboris ex caritate suscepti. Et Ioan. Filioli, nemo vos seducat, qui enim facit iustitiam, iustus est, sicut et ille iustus est:⁵¹ scilicet in retribuendo, sicut nos in operando. Et Pau. Nolite, inquit, amittere confidentiam vestram: quae magnam habet remunerationem.⁵² Et ca. 11. Non ait tantum, quod sancti per fidem vicerunt regna, sed quod ex eadem fide operati iustitiam adepti sunt repromissiones. Remuneratio autem et promissio quid nisi mercedem auribus exhibet? Tertio denique et principaliter confirmatur conclusio ex retributione, quae promissa est facientibus iussa Dei. Regnum enim caelorum comparavit CHRISTUS patrifamilias, qui conventione facta ex denario diurno misit operarios in vineam suam.⁵³ Et in alia parabola ex talentis distributio inter servos usuras deposcit, cuius merito promittit fideles servos constituere super familiam suam. Et amicos nos admonet, ut faciamus a quibus recipiamur in aeterna tabernacula.⁵⁴ Et alibi, ne invitemus ad prandium fratres, et cognatos, qui possunt retribuere nobis, sed pauperes, debiles, et claudos, ut retribuatur nobis in resurrectione iustorum. Et Paul. Deus, inquit, in die iusti iudicii reddet unicuique secundum opera eius: iis quidem qui secundum patientiam boni operis, gloriam et honorem, et incorruptionem quaerunt, vitam aeternam: iis autem qui sunt ex contentione, etc. iram et indignationem.⁵⁵ Et, Omnes nos manifestari oportet ante tribunal CHRISTI, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum,⁵⁶ num, sive malum. Profecto quando nullum esset aliud testimonium, hoc esset sufficientissimum. Nam si opera bona non essent vera causa, et merita retributionis iustorum, sicut mala sunt etiam merita supplicii, quid opus erat stare ante tribunal CHRISTI, et iudicari, cuius quisque esset dignus retributionis? Omnia haec denique confirmant verbum ipsius iudicis nostri CHRISTI. Tunc enim, inquit, dicet iis qui a dextris eius erunt, Venite benedicti patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi.⁵⁷ Esurivi enim, et dedistis mihi manducare: sitivi, et dedistis mihi bibere, etc. Ubi particula enim, significationem habet causae in bonis meritis aeque ut in malis. Unde sicuti immisericordes, eo quod non pasti sunt CHRISTUM, mittentur in ignem aeternum, ita et iusti propter meritum misericordiae recipientur in regnum. Atque hoc est quod concludit, Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aeternam. Falsa ergo est et sacro elogio adversa glossa Buceri super Paulum ad Rom. 2. Qui reddit unicuique secundum opera sua.⁵⁸ Ait enim quod iuxta opera, nullam dicit causam: aut meritum nostrorum operum, sed tantum compensationem. Multo tamen alius diversusque est sensus Pauli, isque consyderantibus patentissimus. Ita enim dignoscit ubique inter gratiam et gloriam, quod ubicunque meminit gratiae iustificantis, qua scilicet iniustus fit iustus, opera universa excludit a ratione meriti. Et pari modo, ubi meminit de adventu CHRISTI. Nam sicut ipse gratis nobis datus est, nullis hominum praecedentibus meritis, ita et membra eius efficimur mere gratis. Ubi tamen loquitur de praemio vitae aeternae, tunc mentionem facit operum, sane quae iam per gratiam CHRISTI merita sunt illius. Ex quo August. desumpsit celebrem illam distinctionem gratiae in operantem, respectu iustificationis, et cooperantem, respectu meritorum.

Deus non meretur, sed nos.— Postremum denique asilum, quo se isti recipiunt, ne fateri cogantur operum merita, est, quod si iustorum operibus proposita est in Evangelio vita aeterna, non est, quia sint merita nostra, sed solum quia sunt fructus fidei, atque merita Dei: et ideo non redditur aiunt, praemium operibus, sed soli fidei apprehendenti promissionem illius praemii.⁵⁹ Sed iam imprimis non negabunt, quin fides sit causa illius praemii atque adeo meritum. Nam hoc quod est fide accipere, id est, credere promissionem, haberet rationem meriti. At quicquid ad hoc respondeant, aliter arguitur, ut hac postrema ratione punctum rei attingamus.⁶⁰ Hoc enim ipsum, quod opera nostra sint fructus fidei, nihil nos inficiamur, quin confitemur ultro. Sed tamen exinde sumimus argumentum, quod nos per eiusmodi fructus meremur. Fides enim non est, quae per se ipsa possit fructificare, sed per liberum nostrum arbitrium.⁶¹ Et hoc est quod isti deberent meditatius cogitare. Si enim fides ita in nobis existeret, ut nobis non esset liberum illi obsequi, nullum in nobis fructum ferret, magis quam in brutis animalibus. Quare non est ipsa quae operatur, sed nos per ipsam. Quomodo autem id fiat, Apostolus, ubi rationem ipsius fidei explicat, nobis exponit. Necesse est enim, inquit, credere quod Deus est, et quod remunerator est.⁶² Ecce radicem meritorum, credere quod remunerator est. Et ideo est argumentum rerum sperandarum, quia mittit nos in spem, dirigens intentionem nostrorum operum. Et inde habet quod sit exordium et initium vitae iustorum. Quocirca idem Apost. ad Col. Propter spem, inquit, quae reposita est vobis in caelis, dilectionem habetis erga sanctos.⁶³ Erigens ergo fides spem nostram, caritatem suscitat erga Deum, per quam operamur. Quare Paulus non dixit, quod fides per se operatur, sed per caritatem: scilicet, qua Deum diligimus, licet tandem ab ipso receperimus. Necque ad Gal. appellat opera nostra, fructus fidei, sed fructus spiritus contra opera carnis.⁶⁴ Et quaelibet virtus habet suos proprios fructus. Facite enim (inquit Ioan.) fructus poenitentiae.⁶⁵ Quinimo et beatitudo ipsa dicitur fructus operum nostrorum. Bonorum enim laborum (inquit Sapiens) gloriosus est fructus. Et ad Philip. Paul. Sitis synceri et sine offensa in die CHRISTI repleti fructu iustitiae.⁶⁶ Non dixit tantum fidei, sed generalis iustitiae. Et infra, Mihi vivere, CHRISTUS est, et mori lucrum. Quod si vivere in carne hic mihi fructus operis est, etc. Mori ergo vocat lucrum propter meritum, et vivere, fructus operis, propter praemium aeternum. Unde David, Beati, inquit, manducabunt labores manuum suarum. Et ipse ad Gal. Paul. Quae seminaverit homo, haec et metet.⁶⁷ Est ergo turpissima ignorantia, propterea, quod opera sint quodammodo fructus fidei, negare, quod sint proprie merita nostra: id est, nostri liberi arbitrii divinitus adiuti. Exemplum est in naturalibus,⁶⁸ pirus quidem per virtutem Dei eiusque generalem influentiam fructificat: hoc tamen non obstante vere et proprie sunt fructus ipsius arboris, pariter er go censendum est de fructibus iusti per gratiam et auxilium speciale. Unde, facite, inquit, ait CHRISTUS arborem bonam, et fructus bonos: id est, voluntate bonam, et bona opera.⁶⁹ Et Paul. Gratia Dei sum id quod sum, et gratia eius in me vacua non fuit, sed abundantius illis omnibus laboravi: non ego autem, sed gratia Dei mecum.⁷⁰ Mecum, ait, quasi adiuvans. Unde Aug. in epist. ad Hilar. quae est. 89. c. 3.⁷¹ Valet, inquit, liberum arbitrium ad opera bona, si divinitus adiuvetur. Et infra, Nec enim liberum arbitrium ideo tollitur, quia iuvatur, sed ideo iuvatur, quia non tollitur. Et Hypog. lib. 3. Quomodo unicuique, inquit, secundum sua opera redderetur in die iudicii, nisi liberum esset arbitrium, ut operante Deo cooperaretur homo? Et infra, Quomodo potuit Paul. bonum certamen certare, et cursum consummare? Quia neque solus, neque gratia sola, sed gratia Dei mecum. Quae, inquit, gratia est in libero arbitrio, sicut in equo sessor qui ipsum regit. Ex quibus tandem concludit. Neque gratia sine libero arbitrio facit hominem habere vitam aeternam, neque liberum arbitrium sine gratia, nisi in parvulis, in quibus gratia operatur sine libero arbitrio. Hactenus Aug. At vero quanuis merita nostra opera sint Dei praevenientis, nihilominus non solum improprius est, et ineptissimus, verumetiam falsissimus sermo, quod Deus mereatur per nos. Nam mereri respectum dicit inter duos: scilicet, inter obsequentem et praemiantem: sed nos meremur per auxilium ipsius. Iuxta illud Ezech. 36. quod lib. 3. Hypog. in hanc sententiam citat Aug. Spiritum meum ponam in medio vestri, et faciam ut in praeceptis meis ambuletis, et iudicia mea custodiatis, et operemini: ipse ergo non meretur, sed facit ut nos mereamur. Quare Aug. nunquam dicit, quod Deus coronat merita sua, sed coronat, inquit, merita tua, tanquam dona sua. Itaque ut ab ipso fiunt, non merita sua, sed dona sua dicuntur, qua vero ratione sunt a nobis, dicuntur merita. Et ideo si merita, inquit, nostra sic intelligerentur, ut etiam ipsa dona esse Dei cognoscerentur, non esset improbanda sententia. Haec ille de libero arbit. cap. 6. et 7. Sed nostri Protestantes, quia totam scholasticam rationem repudiarunt, arbitrati, quod iis qui bene Vergilio, Homeroque imbuerentur, pervia ilico esset, cum S. Patrum, tum etiam sacrae paginae intelligentia, nihil mirum, si propter incogitantiam vel (ut absit invidia verbo) forte propter rerum inscitiam tantum nobis negotii facesserint.

Potest quis alteri mereri primam gratiam.— Contra quos, hoc tantum si subiecerim verbum, finem faciam. Nempe quod frustra esset nostrum liberum arbitrium, si ratio meriti officiis iusti adimeretur. Aiunt isti, liberum arbitrium solum habere locum in naturalibus, non autem in operibus gratiae apud Deum. Qui vero rem prudentius aestimaverit, longe aliter censebit. Porro quod cum haec omnia naturalia propter hominem, homo autem in obsequium Dei, sit conditus per quod possit aeterna felicitate potiri, in hoc potissimum a Deo naturae opifice factus est liber, ut eius obedientia ipse glorificaretur, cuius gratia et ope ita uteretur homo, ut dignus efficeretur vita aeterna. Nam si gloria illa ita gratis donaret nos Deus, ut nulla nostra intercederent merita, haberet quidem essentialem rationem beatitudinis, qualis est Christianis infantibus ante usum rationis vita defunctis, careret tamen illa laude, et honore, quae secundum omnes sapientes debetur virtuti. Est enim praestantius in rebus humanis, meruisse, quod non habes, quam habere quod non meruisti. Unde non potest non esse praeclarissimum accidens gloriae in sanctis per sua merita ad illum pervenisse triumphum. Quapropter cum hoc per suam naturam homo non posset, summa fuit Dei misericordia, talem nobis per filium suum elargiri virtutem, et potestatem. Sane ut ante divinum tribunal alii talenta sibi credita cum usuris referrent: alii ex seminibus quae flentes miserant, manipulos reportarent: alii qui laverunt stolas suas in sanguine agni, palmas gestarent in manibus suis: omnes itaque qui fortes facti in bello per fidem vicerunt regna, et operati sunt iustitiam, suas adipiscerentur repromissiones. Quorum omnium gloria refundetur in Deum per CHRISTUM dominum nostrum. Meritissimo ergo nunc Ecclesia, quae sanctorum meritis inclyta quotidie pangit gaudia, contra eos qui de huiusmodi meritis obloquuntur, pronuntiauit in Syn. Trid.⁷² Ses. 6. In cuius 10. confessionis cap. habetur, quod iustificati, et amici Dei de virtute euntes in virtutem per observantiam mandatorum Dei, et Ecclesiae, adiuvante CHRISTI gratia et fide, in eadem iustitia crescunt, petentes quotidie fidei, spei, et caritatis augmentum. Et cap. 11. Constat eos orthodoxae religionis doctrinae adversari, qui negant licere iustis mercedem intueri, dum in stadio currunt, sicut David inclinabat cor suum ad faciendas iustitias propter retributiones. Et can. 24. sub anathemate eum damnat, qui dixerit, iustitiam acceptam non conservari et augeri coram Deo per bona opera, quae causa sunt ipsius augenda. Et can. 26. pariter condemnat eum, qui dixerit iustos non debere pro bonis operibus sperare aeternam retributionem. Est ergo conclusio probatissima, quod licet homo peccator nec sibi primam, nec alteri ullam gratiam mereri valeat, homo tamen iustus, per gratiam et auxilium dei, et sibi de condigno mereri potest, cum augmentum gratiae, tum etiam gloriam, alteri vero de congruo. Sicuti Stephanus meruit Paulo, et Moses saepe merebatur populo: et CHRISTUS in Evangelio videns fidem illorum qui offerebant paralyticum, dixit ei, Confide fili. Remittuntur tibi peccata tua.⁷³ Ubi ait gloss. Pensate fratres quantum valet apud Deum fides propria, cum tantum valuit fides aliena. Sicuti et caeli cives impetrare etiam solent nobis bona. Nam quae dementia est, eos qui sunt in gratia et amicitia Dei, negare, quominus possint nonnunquam apud divinam maiestatem pro illis intercedere, quos in Deo ipso diligunt. Hoc autem genus meriti dicitur de congruo, ex eo quod nulla est statuta lex, ut quicquid iustus Deum in favorem alterius precatur, fiat. Ait enim per Hieremiam, Si steterit enim Moses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum.⁷⁴ Quare solus CHRISTUS potuit aliis mereri de condigno: homo autem meretur alteri gratiam, non cui conferatur sine proprio actu, alias non quilibet reportaret secundum propria: prout gessit in corpore, ut ait Paul. sed potest amicus amico mereri bonum motum, conversionem in Deum. Quapropter nullatenus consentirem cum illis, qui 4. sen. d. 4. existimant, parentes aut baptizantes posse mereri parvulo portionem aliquam gratiae: nam gratia baptismi omnibus confertur aequalis, nisi propter maiorem suscipientis dispositionem. Quae tamen in parvulo esse non potest. Sed huic disputationi non patet hic locus.