De natura et gratia libri III, cum Apologia contra Catharinum

Hactenus id tantum contendebamus, quod ex viribus naturalibus nulla esse potest sufficiens dispositio ad gratiam, etiam si nullo censeretur nomine meriti. Iam vero nunc et hoc pergimus pro ingenio nostro constituere, quod ante iustificationem, quae sit per gratiam gratum facientem, nihil humanis operibus insit meriti, sive condigni, sive congrui. Non modo inquam operibus moraliter bonis, quae naturaliter fiunt, verum nec illis quae divina ope dispositio sunt, praeparatioque ad gratiam: saltem qua ratione gratiam antecedunt.¹ Consulto duo haec membra discreverim. Nam postquam sub hoc aetatis tam male audit hoc meritum congrui ex puris naturalibus, sunt qui iam non afferant illud, nisi praeveniente auxilio speciali. Quam opinionem volunt Scoto applicare. Cum tamen expresse ipse loco supra citato in .4. d. 14. q. 2. ait, quod ex puris naturalibus cum communi influentia potest esse attritio, quae sit meritum de congruo ad delectionem peccati mortalis. Et ad maiorem explicationem subdit, quod si est perfecte circumstantionata in genere moris, videtur omnino dispositio sufficiens ad iustitiam in termino illius attritionis acquirendam, quem Deus praefixit esse terminum illius attritionis. Quibus verbis notat, quod de lege statuta est sufficiens. Et, ut nulla fiat reliqua haesitatio, subiungit, alias difficile esset salvare quod non sit acceptio personarum apud Deum. Ob idque expresse concedit, quod talis actus ex puris naturalibus est meritum de congruo ad iustificationem. Addit denique quod ipse idem actus immutatus per assistentiam postea gratiae sit contritio. Et loquitur ubi nullum intercedit sacramentum. Nihil potest clarius dicere ad astruendum meritum naturale de congruo sufficiens, cui lege divina succedat infallibiliter gratia. Et lib. 2. d. 28. idem affirmat de dilectione Dei. Quinimo nuspiam de auxilio speciali meminit, quoad gratiam disponamur. Adeo pro constanti ubique habet, quod naturaliter possumus disponi de congruo ad iustificationem: quam solam dispositionem ipse docet. Atqui Adria. Duran. et ferme Nominales, et ita illum sentire indubie putant, et sentiunt ipsi. Quocirca hic prior sensus priori loco examinandus a nobis est dicturis mox de auxilio speciali. Et primum omnium si ea, quae superiori capite dicta sunt, veritatem habent, quibus rationibus monstratum est, nullam esse dispositionem gratiae sufficientem ex natura nostra, ve hementius evidentiusque devincitur, nullum esse a natura meritum congrui: quandoquidem meritum nescio quid energiae prae se fert plus quam dispositio.² Sed ut ex propriis disputatio instruatur, inter meritum condigni et congrui: ita auctores huius opinionis distinguunt. Nempe quod meritum de condigno est illud, quod secum adfert rationem debiti et iustitiae: sicuti opus mercenarii, quo sibi ius facit ad mercedem, quae idcirco vere sibi debetur. Meritum autem congrui est opus cui de iustitia non debetur merces, sed tantum ex congruitate quadam. Atque hac distinctione arbitrantur a Pelagiano contagio sibi satis cautum esse. Neque vero ego notam illam, veluti Lutherani, catholicis hominibus inuro: imo credo sanam orthodoxamque illis infuisse mentem. Atque adeo calumniam existimo, dum a Lutheranis crimen hoc illis obicitur: quinimo propter illos, catholicis universis. At vero, si meam mihi licet conscientiam exerere, quo penitius meritum hoc congrui consydero, eo mino videre ipsum videor congruere rationi gratiae iustificanti. Neque solum de nomine, sed de re quoque subesse quaestionem intelligo.

Primum ergo se mihi offert argumentum ex nomine ipso.³ Meritum enim latine, nisi omnino a sua significatione praeter omnem usum longissime abalienetur, relativum est praemii et mercedis. Namque ubi nulla est ratio mercedis, nulla potest esse ratio meriti. Quinimo meritum a mercede deducitur: ergo nisi sit opus, cui aliqua ratione debeatur merces, nulla potest ratione censeri meritum. Quocirca quemadmodum ubicunque est proprie meritum, illic est proprie debitum, tanquam omnino correlativa, ubicunque sit qualislibet ratio meriti, debet esse etiam tantula ratio debiti. Quod si nulla sit ratio debiti, nec proprie neque improprie, profecto nec erit ratio meriti proprie vel improprie. Statuere autem rationem aliquam debiti in operibus naturalibus, quantumcunque dicatur improprie, esse non potest, quin aliquid detrahatur de ratione gratiae. Si enim (auctore Paulo) ubi debitum, iam non est gratia, qua ratione proprie debitum tollit totam rationem gratiae, utcunque asseratur aliqua ratio debiti, minuitur ratio gratiae.⁴ Verba sunt Concilii Arausicani secundi cap. 18.⁵ Debetur merces bonis operibus, si fiant (ecce rationem meriti, quod nullum intelligitur nisi respectu mercedis) sed gratia, inquit, quae non debetur, praecedit ut fiant. Alterum, quo primum hoc confirmatur argumentum est, mihi profecto praegrande.⁶ Sane quod quanto tempore perpessa Ecclesia est bellum Pelagianum, nemini vel illorum, vel catholicorum Patrum in mentem venit huius distinctionis, certe quae si vera esset, maxime tunc fuisset necessaria. Haud equidem ambigerim, quin si excogitare potuissent aliquod nomen meriti, quod nihil officeret rationi gratiae, vel illo se protexissent Pelagiani, vel illo catholici Patres adtemporassent rigorem censendi contra illos. At vero simpliciter absque ulla distinctione meriti in septima condemnatione Concilii Palestini, ut refert ad Paulinum Aug.⁷ (quoniam in Milevitano non ita explicatum est) anathematizatur, qui dixerit gratiam Dei secundum merita nostra dari. Et idem Augu. Hypog. lib. 3. probat, nullum esse meritum hominis ante gratiam, ex illo,⁸ Cum esse m9 mortui peccatis, convivificavit nos CHRISTO. Insinuans quod in peccatore, velut in mortuo, nihil meriti praecedit. Ac demum ait, Audi haeretice stulte et inimice fidei veritatis: Opera liberi arbitrii bona, quae ut fiant praeparantur per gratiae praeventum, nullo liberi arbitrii merito non damnamus. Damnamus vero auctoritate divina opera liberi arbitrii, quae gratiae praeponuntur, et ex his tanquam meritis in CHRISTO iustificari extolluntur: quis enim⁹ prior dedit ei, et retribuetur illi? Haec Augu. Qui non omnia opera praecedentia gratiam tanquam mala condemnat, sed tanquam ullam habentia, seu rationem, seu appellationem meriti. Et super epistolam ad Gal. cap. 4. CHRISTUS, inquit, formatur in interiori homine miti et humili corde, non se iactante de operum meritis, quae nulla sunt, sed ipsa gratia meritum aliquod inchoante. Revera cum dicit, nulla sunt, sed omne meritum a gratia inchoari, prorsus negat ulla gratiae praeire merita, nec de condigno, nec de congruo. Nam si meritum anteisset congrui, aliqua fuisset merendi inchoatio, unde se homo posset aliqualiter gloriari. Et in epistola secunda ad Sixtum quae est. 105. Percipiendae (inquit) gratiae huius qua iustus fit, qui prius erat iniustus, merita nulla praecedunt: quoniam meritis impii non gratia, sed poena debetur. Clarissime ait in impio nulla inesse merita, nisi poenae: quod nunquam dixisset si opera moraliter bona quoquo essent pacto merita congrui. Et de gra. et lib. arbit. cap. 6. Cum quis, ait, ex impio sit iustus, tunc redduntur ei bona pro malis. Quod non dixisset, si aliqua ratio meriti praecessisset. Et in hoc sensu exponit illic verbum Redemptoris, Sine me nihil potestis facere:¹⁰ id est, nihil quod ad gratiam iustificationis quicquam conferat. Et in duobus sequentibus capitibus in hoc totis neruis incumbit, ut certissimum faciat, sine ullis prorsus meritis bonis, sed solis praeeuntibus meritis malis hominem iustificari. Nescio quo colore possint coarctari verba Augustini, ut praecise loquatur de merito condigni. Siquidem meritum congrui apud istos, meritum bonum est: et tamen ipse dicit nullum praecedere bonum meritum, sed duntaxat malum. Nempe quia licet iniquus aliquod faciat opus moraliter bonum, illud tamen nullam habet, vel qualitatem, vel nomen meriti.

Tertia vero ratio urgentius videtur¹¹ expugnare meritum hoc congrui. Enimuero Pelagius (ut est apud Augustinum contra duas eius epistolas cap. 7.) hoc inter alia argumento utebatur adversus catholicos, quod si in nobis nulla praeiret inchoatio, vel opus aliquod, quo accommodaremur gratiae, tunc gratia, fatum potius esset aut acceptio personarum, quam benevolentia. Quoniam si nihil amplius in uno esset quam in alio, reciperet tamen hunc Deus in gratiam suam prae illo: vel hoc, aiebat, esset a fortuna, vel ex acceptione personarum. Si tamen vera esset haec opinio meriti de congruo, exinde promptum esset responsum. Nempe quod ille reciperetur qui se de congruo disponeret, altero reiecto, qui id negligeret. Quinimo ita ipse Scot. respondet,¹² quippe, quod nisi ponatur haec dispositio de congruo ex naturalibus, difficile est salvare, quod apud Deum non sit acceptio personarum. Quod verbum, si mihi haec venia detur, omnium meis auribus pessime insonat ab ista opinione. Etenim Aug. illic et omnes ubique Patres non in dispositionem ullam nostram hanc causam referebant, sed solum in meram voluntatem divinam. Ait enim Aug.¹³ quod acceptio personarum nulla est, nisi ubi ulla est ratio debiti. Neque enim, inquit, acceptio personarum dicenda est, quando iniquitas nulla est. Quem admodum dum dominus ille vineae in parabola evangelica,¹⁴ Amice, inquit, non facio tibi iniuriam, si huic volo dare quod non debeo. Et ideo cum Deus nulli quicquam debeat, ex suo beneplacito hunc trahit, illum non trahit. Revera si ulla fuisset nota dispositio congrui illa aetate, neque Pelagius haberet, quod argueret, neque Patres recurrerent ad beneplacitum Dei. Et ideo qui per hoc cavere Deo cogitant acceptionem personarum, quod dat gratiam propter meritum congrui, quod est primum opus hominis, manifeste in illo merito nonnihil meditantur causae respectu gratiae. Quod credo neque antiqui Patres, neque Paulus ipse ferret.

Postremo tandem loco arguitur¹⁵ ad examinandum interstitium hoc inter meritum congrui et condigni. Meritum non dicitur condignum, quia proprie Deus nobis aliquid debeat, ut suo exponetur loco: sed quia talem gratuito legem statuit certissimam, ut iussa sua facientibus praemia retribueret. Qui ergo dicit, posse nos ita praeparare ex naturalibus, ea scilicet sufficienti dispositione, qua posita, Deus statuerit conferre protinus gratiam, parum abest, ut dicere compellatur, meritum esse de condigno: quale Pelagius affirmabat ante primam gratiam. Nam respondere quod per illam dispositionem non sit proprie debita gratia de iustitia, videtur petitio principii, quippe cum inter nos et Deum nulla sit alia iustitia vel debitum, quam lex ipsa Dei. Profecto si Pelagio largita hoc fuisset olim Ecclesia, credo fuisset contentus, quia ipse non contendebat deberi a Deo nobis gratiam propter opera, ut est inter homines aequalitatis debitum, sed quod esset lex illa iusta Dei, ut bene agentem ex suis naturalibus, infallibiliter reciperet in gratiam suam. Igitur Patres, inter quos praecipue Augustinum, auscultemus in locis tam multis citatis, aliisque impendio pluribus, ubi genus omne ac nomen meriti gratiae praevium inauditum vult esse christianis. Gratia enim (inquit in exordio libri de praedest. sanct.) nulla est, si secundum merita nostra datur. Et paulo post cap. 2. Porro, si operatur Deus fidem nostram, ut credamus, nunquid metuendum est, ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas eius vendicet partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo: ac sic gratia, non sit gratia. Redditur nanque hoc pacto debita: non donatur gratis. Nota, quolibet modo, perinde enim est, acsi dixisset: ut gratia sit gratia perfecto modo, meritum nullo debet praecedere modo. Atque talis esse videtur Ecclesiae determinatio. Primum in concilio Milevitano, quanuis non ita expresse, tamen can. 5. ubi determinatur, quod gratia iustificationis non datur, ut quod facere per liberum iubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam: sed simpliciter ut possimus: simul determinatur, quod simpliciter initium est a gratia, atque adeo nullo praecedente merito.

Attamen in concilio Arausicano expresse¹⁶ est determinatio can. 25. sub his verbis. Hoc etiam salubriter profitemur et credimus, quod in omni opere bono nos non incipimus, et postea per Dei misericordiam adiuvamur, sed ipse nobis nullis praecedentibus bonis meritis, et fidem et amorem sui inspirat, etc. Eisdemque omnino verbis S. nunc Synodus Triden.¹⁷ meritissimo utitur, ses. 6. cap. confessionis. 5. ubi ait, quod exordium iustificationis sit a Deo nullis praecedentibus hominis meritis. Causae ego merita, et testes protulerim: aliorum esto iudicium, an meritum sit congrui repellendum, de quo neque Ecclesia, neque Patres unquam meminerunt. Quin vero ex quo tanta his retro annis ab Aquilone conflata sunt odia in Ecclesiam Dei. Finemque iam faciant Lutherani hac nos ignominia afficere, neque enim catholici omnes sunt, quibus meritum congrui probatur: neque eius autores sensum Pelagianum intendunt: neque Ecclesia, quicquid sit de scholasticis opinionibus, intermisit unquam confiteri, nullis suis praecedentibus meritis homines iustificari per CHRISTUM dominum nostrum.

Quod autem inventorem primum huius nominis coniicio decepisse,¹⁸ fuit quod legit apud antiquos: congruum esse, ut qui suis naturalibus bene uteretur, Deus misericorditer subveniret. Congruit enim bonitati divinae, ut si homo pro sua fragilitate facit, quod natura potest, Deus pro sua misericordia suppleat, quod non potest. suppleat inquam non statim infundendo gratiam, sed per auxilium speciale, adparando convertendoque ad se illum cui gratiam infundat. Congruitas ergo illa non in nobis, sed in Deo est. At vero meritum quanuis addant, de congruo, nisi velint terram, vocare caelum, non dicit congruitatem solum in Deo, sed opus in homine, cui aliquo modo debeatur gratia. Quod esse nullo modo potest, nisi in illo qui est in gratia. Apertissima sunt verba Anselmi proso. cap. 10. loquentis cum Deo, Cum punis malos, iustum est, quia illorum meritis congruit. Cum parcis malis iustum est: non quia illorum meritis, sed quia tuae voluntati, et bonitati condecens est. Nullam ergo congruentiam agnoscit Ansel. in meritis nostris, sed in sua bonitate. Cum autem quis incipit esse in gratia, tunc potest et sibi de condigno, et aliis de congruo mereri. Quare S. Thom.¹⁹ licet 1. 2. abiecerit opinionem, quam visus est sequi in 2. senten. puta, quod quis posset sibi mereri primam gratiam de congruo (ut patet. q. 114. articu. 5.) non tamen negat, quin ille qui est in gratia, possit de congruo mereri primam gratiam alteri: merendo, quod Deus disponat ipsum per bonam inspirationem et motionem. Et. 3. p. q. 11. in S. Patribus subodorat aliquod meritum congrui respectu adventus CHRISTI: videlicet orationes ex gratia procedentes. Hoc tamen meritum non fundatur in aliqua lege statuta Dei semper annuendi, et infallibiliter concedendi, quod petitur. Multi enim iusti instantissime orant pro conversione aliorum, qui tamen non impetrant, ut testatur Propheta: ubi ait, Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum.²⁰

Sed utrum saltem motio illa qua homo per auxilium speciale disponitur ad gratiam, sit meritum de congruo, ut quidam modo incipiunt evulgare? Profecto licet hoc non iniiceret tantum scrupulum, quantum illud opus quod fit ex puris naturalibus: nihilominus neque hoc censendum est ullo nomine meriti. Primum, quod apud Patres nulla est talis distinctio inter meritum congrui et condigni, quippe qui nusquam agnoscunt rationem meriti, ubi non subsit ratio debiti et iustitiae. Dispositio autem ad gratiam, quatenus vel tempore vel natura ipsam praecedit, nullam habet rationem iuris ad gratiam. Etenim nulla est prorsus dignitas, atque ideo neque meritum operis, nisi prius, saltem natura, persona sit digna per gratificantem gratiam: iuxta illud, Respexit²¹ dominus ad Abel, et ad munera eius: id est, propterea ad munera, quia prius ad personam. Unde ut est apud Augustinum considerare²² Hypog. lib. 3. et ubicunque praedicat, hominem lapsum neque resurgere posse, neque aliquid boni facere, nisi per gratiam CHRISTI, intelligit, nisi per ipsum prius a peccato liberetur. Identidem in hanc sententiam illud testimonium²³ accersens. Si vos filius liberaverit, vere liberi eritis. Quasi ante gratiam iustificantem homo captivus nihil meriti praestare possit. Quo et illud pertinet, Et quis prior dedit illi? Et reliqua huius generis.²⁴ Quinimo si non vis apud antiquos Patres falli, divinam motionem hominis ad gratiam, et gratiam ipsam gratum facientem, non duas actiones Dei, sed unam prorsus reputant: veluti motum et eius terminum. Licet S. Tho. explicationis gratia distinxerit auxilium gratiae ab ipsa gratia habituali. Et ideo motionem ipsam non aestimant meritum, nisi praeintellecto termino. Et tunc iam non est me ritum solum de congruo, sed certe condignum, non quidem gratiae, sed gloriae: ut sumus non longe posthac explicaturi. Itaque pro eodem Patres reputabant auxilium, et motionem Dei non cadere sub merito, atque gratiam ipsam.

Fundamenta meriti de congruo subvertuntur.— Fundamenta huius meriti de congruo nulla video apud auctores, nisi sint illa quae S. Tho. contra se adfert, cuius potissimum est verbum Augustini, Fides meretur iustificationem: quod est in epistola ad Paulinum. 106. Et in. 2. epist. ad Sixtum, quae est. 105. haud dissimiliter dixerat, quod nec ipsa remissio peccatorum sine aliquo merito est, si fides hanc impetrat. Neque enim nullum est meritum fidei, qua fide ille Publicanus²⁵ dicebat, Propitius esto mihi peccatori, et descendit iustificatus. Ad primum autem S. Tho.²⁶ respondet, quod aliquando Augu. fuit in illa opinione, quod initium fidei esset a nobis, quod primo ipso libro retrac. postmodum ipse retractavit. Et ad hunc retractatum sensum forsan pertinet et illud, quod fides mereatur iustificationem. Non ait S. Tho. quod formaliter Augu. retractavit fidem mereri iustificationem, sed quod initium fidei esset a nobis. Attamen ait, eodem pertinere, quod fides sit meritum iustificationis: et idcirco simul censetur retractasse, quod meritum iustificationis sit a nobis, si aliquando in hoc sensu opinatus est, fidem tanquam opus nostrum esse meritum iustificationis. Verum est tamen, Augustinum,²⁷ obscure profecto de gratia fidei fuisse locutum. Nam lib. 2. ad Simplicianum cap. 2. distinguit duplicem gratiam: scilicet gratiam fidei primam, quae non sufficit ad obtinendum regnum caelorum: et supponit exemplum in cathecumenis, antequam sacramentorum participatione incorporentur Ecclesiae: alteram vero, qua homines corpori iam, inquit, CHRISTI, et sancto Dei templo deputantur. Quia nisi quis renatus fuerit ex aqua, et spiritu sancto,²⁸ non intrabit in regnum caelorum. Atqui primam gratiam appellat inchoationem, conceptioni similem: secundam vero nativitati, ut ad vitam perveniatur aeternam. Ex his autem verbis hoc nunc praecise, quod extra controversiam est, recipimus: scilicet, quod possit homo recipere fidem sine caritate per auxilium speciale: quod etiam dicitur gratia Dei. Quod pro compertissimo habet S. Thom. 2. 2. quaest. 6. artic. 2. Atque illam nonnunquam forte habent cathecumeni sine caritate. Licet absque dubio saepe numero per votum baptismi recipiant gratiam gratum facientem, ante baptismum in re: ut infra suo loco monstrabimus. Coniectura ergo est, quod ubicunque Aug. dicit, fidem inchoare meritum, et impetrare iustificationem, loquitur de illa fide, quae tempore per auxilium Dei potest praecedere gratiam gratum facientem, ut lib. 1. retract. cap. 13. et crebro aliis locis. Sed tamen vocat inchoationem meriti, exclusive: quia scilicet fides ostendit nobis a quo debeamus petere auxilium. Et hoc etiam vocat impetrare iustificationem: non quod illic sit aliqua ratio meriti. Nunquam enim Augu. cogitavit meritum esse aliud quam de condigno: id scilicet, quod gratiae iustificanti succedit. Unde Hypog. lib. 3. ubi ait, quod absque adiutorio gratiae nil valet homo incipere, explicat illam praevenientem gratiam, esse gratum facientem. Praevenitur enim, inquit, homo medicina, id est, CHRISTI gratia ut sanetur et reparetur. Quamobrem saepissime repetit, quod homo per peccatum captivus, nullam ad bonum libertatem habet, nisi spiritu gratiae fuerit liberatus ab eo, qui dixit, Si vos filius liberaverit, vere liberi eritis:²⁹ ut patet de correp. et gra. li. 1. et ubique apud ipsum. Est ergo actus fidei, inchoatio meriti.³⁰ Sed si consyderetur, ut secundum naturam antecedit gratiam est inchoatio exclusive meriti, non meritum, ex eo quod est primus actus et motus, quo a Deo trahimur. Si autem pensetur quatenus sequitur gratiam, tunc plane est primum meritum. Et iste est sensus germanus Augustini.³¹ Sane qui in epistola ad Paulinum, quae est. 106. ubi loquitur de merito fidei, expresse ait, quod si aliquid boni operatur homo, ut gratiam mereatur, non ei merces imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Si autem credit in eum, qui iustificat impium, ut deputetur fides ei ad iustitiam, profecto antequam gratia iustificetur, ut iustus efficiatur, impius quid est, nisi impius? Igitur ante gratiam iustificantem nullam prorsus rationem meriti admittit: neque in actu fidei. Et subdit, Si quis autem dixerit, quod gratiam bene operandi fides mereatur, negare, inquit, non possumus. Sed tamen qui habent fidem, qua impetrent iustificationem, per Dei gratiam venerunt ad legem iustitiae. Et paulo inferius explicatius ait, quod fides impetrat iustificationem, sed statim mentem suam exponit dicens, non quod gratia Dei aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur perfici. Non ergo vult, quod prima gratia cadat aliquo modo sub merito, sed augmentum gratiae. Et loquitur expresse de gratia gratum faciente, quippe quae sola est, quae pficitur in patria.

Sed ne ulla restet dubitatio apud Augustinum, ipse se in lib. de spir. et lit. cap. 13. palam exponit, ubicunque dixerit, quod fides impetrat iustificationem. Non enim intelligit, quasi per modum ullius meriti: sed quia docet quomodo a Deo debeamus petere auxilium faciendi, quod lex imperat. Et pariter respondemus ad illud, 2. epistolae ad Sixtum de merito fidei Publicani. Etenim vel sensus Augustini est de merito condigno,³² propterea quod quando Publicanus adiuit templum, verisimile est advenisse in gratia, veluti qui iam tunc eandem humilitatem gerebat in animo, quam oris postea confessione deprompsit. Ob idque solum meruit iustitiae et sanctitatis augmentum. Sed dictus est exisse iustificatus: id est fecisse opus iustitiae: quod cap. ult. repetemus. Vel si meritum enuncietur de operibus praecedentibus, intelligitur quod fuerit initium meriti exclusive, ut supra explicatum est de actu fidei per auxilium speciale. Et in altero istorum sensuum, audiendus est Augu. et Cypria. et quicunque de hac re loquantur, dicentes, quod fides est nonnullum meritum. Tametsi forsan nonnulli Patres loquuntur eo modo de merito, quo de homine diu vivente in peccato dicere consuevimus, postea meruisse iustificari, propter aliqua opera moraliter bona, quae fecerat in peccato. Non quod illa sint ullo modo merita apud Deum, sed in usu loquendi vocamus merita, bonum illum usum naturalium: uti iam ante dicebamus in prima acceptione meriti. Inventum ergo est nunquam antea excogitatum,³³ quod velit quis Augustino inverere meritum congrui quod credo ipse nunquam suspicari potuisset. Sed et de Magistro sententiarum³⁴ iniuria est dicere, quod tenuerit primam gratiam cadere sub merito. Siquidem 2. senten. d. 26. neque transversum unguem ab Augustino devius expresse id negat. Et distinct. 27. cap. 4. In bonis, inquit, merendis causae principalitas gratiae attribuitur: quia principalis causa bonorum meritorum est ipsa gratia, qua excitatur liberum arbitrium et sanatur. Gratia autem qua sanamur procul dubio non est alia quam gratum faciens. Et idem repetit cap. 5. et 6. ubi explicans, quomodo fides meretur iustificationem, ait, quod unicuique virtuti proprium est per suum actum meritum esse: nempe, duce caritate. Quo tandem iam molestam disputationem absolvam, evidentissimum argumentum hoc est,³⁵ neque Augustino, nec Patribus notum fuisse aliud meritum quam condigni. Quod si de merito ullo ante primam gratiam uspiam fuissent locuti, confestim expressissent, non id intelligere de merito iustitiae, et condigno: sed de merito congrui, vel quovis alio: ut caverent ne homines facerent Pelagianos. Cum ergo nusquam taliter de merito distinxerint, manifestissimum est, nullam eos rationem cognovisse meriti ante gratiam iustificationis.