De natura et gratia libri III, cum Apologia contra Catharinum

HAc deinceps bipartita ratione inhaerentis iustitiae informati, paratiores in litem descendimus, quam nobis inferunt Lutherani de imputatione iustitiae CHRISTI, deque imperfectione et inchoatione nostrae.

Tertium enim punctum, quo a nobis de formali iustitia dissident, est, quod iustitia per quam sumus formaliter iusti, non sit iustitia, quae nobis inest: sed illa, quae formaliter inest CHRISTO: quae quidem nobis imputatur, acsi eandem nos ipsam fecissemus. Quod verbum popolarissimum est, et quod in cortice auditum, non potest non esse plausibile. Nihil enim aliud primo sonitu prae se fert, quam quod opera nostra non sunt causa et merita nostra ipsorum iustificationis, quod nihil magis dici potest orthodoxum et sanctum. Sed tamen perque necessarium est perspicere quam isti religionem abdunt sub nomine imputatae iustitiae CHRISTI. Quod verbum, mihi semper suspectum, in suspitionem detuli coram sancta Synodo: prodens, quanta qualiaque isti conficiant ex hac sua imputata iustitia. Quae postea alii, me peritiores, diligentiore disputatione perpenderunt. Ut autem quam plurima istorum verba, quibus locum hunc ubique muniunt, transmittamus, in libello imperatorio Ratisbonae exhibito,¹ articulo. 5. ita suam inhaerentem iustitiam, quasi ultimam voluntatem, proferunt. Etsi autem (inquiunt) is qui iustificatur, iustitiam accipit et habet per CHRISTUM, etiam inhaerentem, tamen anima fidelis huic non innititur, sed soli iustitiae CHRISTI nobis donatae, sine quo omnino nulla est, nec esse potest iustitia. Et sic fide in CHRISTUM iustificamur, seu reputamur iusti: id est, accepti per ipsius merita: non propter nostram dignitatem aut opera. At propter inhaerentem iustitiam eo iusti dicimur, quia quae iusta sunt operamur. Quin ex nostris etiam Pighius,² ubi de causa formali loquitur, ait, nos nec fide nec caritate nostra iustificari coram Deo, si formaliter et proprie loquamur: sed una Dei in CHRISTO iustitia: una CHRISTI in nobis communicata iustitia. Hanc Pighii confessionem quanto Bucerus³ excepit applausu, quamque exultabundus probat et osculatur. Inquiens, quod utinam cetera ad eundem modum dixisset. Et subdit, quod iustificari in oculis et iudicio Dei, nihil aliud est, quam iustitia CHRISTI iustos ab ipso iudicari, qua CHRISTI iustitia, nostra peccata et imperfectio quoque nostrae innovationis contegitur: eo quod nec fides nec caritas, hoc est, tota nostri renovatio, et inhaerens iustitia, in hac quidem vita, eo progrediatur et perficiatur, ut hac freti, ferre iudicium Dei valeamus. Haec Bucerus. Accurate hic ergo meditandum est oculato lectori, ut diverse a nobis de inhaerente iustitia (quam initium renovationis vocant) sentiant. Non enim in hoc illam fatentur, ut per ipsam simus Deo formaliter accepti (hoc enim uni iustitiae CHRISTI adscribunt) sed ut per ipsam inchoemus Deum colere et diligere, ea quae iusta sunt operando. Non quod in hac vita satisfaciamus legi: sed in futura: ut lib. 3. patebit. Atque adeo in suo vulgato didagmate non docent iustificationem aliam seu formalem iustitiam, quam eam quae est non imputatio peccatorum per iustitiam quae inest CHRISTO. Sed et reverendi, ac orthodoxi Canonici Colonienses, quos, ceu clypeum et murum fidei, honoris gratia nomino, in suo antididagmate,⁴ quo sapienter et catholice praefato didagmati obviam prodire, vel qui eorum nomine librum illum evulgavit, bono quidem sensu (nam quae alia de catholicis viris subesse potest cogitatio?) at magis forte securi ab adversariis, quam tuti, illo imputationis verbo usi sint. Ubi primum caput iustificationis aiunt esse remissionem et ablutionem peccatorum per imputationem iustitiae CHRISTI. Et paulo inferius, Iustificamur, aiunt, a Deo iustitia duplici, tanquam per causas formales et essentiales. Quarum una et prior est consummata CHRISTI iustitia: non quidem quemodo extra nos in ipso est, sed sicut et quando eadem nobis (dum tamen fide apprehenditur) ad iustitiam imputatur. Aliter vero iustificamur formaliter per iustitiam inhaerentem, quae remissione peccatorum simul cum renovatione spiritus sancti, et diffusione caritatis in corda nostra secundum mensuram fidei uniufcuiufque nobis donatur, infunditur et fit propria. Et subditur, Cui tamen inhaerenti iustitiae (quod sit imperfecta) non innitimur principaliter, sed ea tanquam interiori quodam experimento certificamur, nobis (qui talem renovationem spiritus nostri in nobis sentimus et experimur) remissionem peccatorum factam, et CHRISTI consummatam iustitiam nobis imputari, atque ita CHRISTUM per fidem in nobis habitare. Profecto non potest in his verbis non desiderari aliquid, quo adversariorum falso sensui explicatius contradiceretur.

Et primo ut a minori incipiam: puta a ratione et proprietate causae formalis,⁵ haec quidem ratio, illi iustitiae, quae est in Deo aut in CHRISTO, quatenus est homo: minime congruit respectu nostri. Formalis enim causa, ut inter philosophos et theologos probatissimum est et receptissimum, est res illa, vel qualitas, quae inest subiecto: sicut anima est forma hominis: lumen, forma aeris: calor, calidi, et albedo, albi. Dicitur enim forma relatione ad materiam, cui inhaerendo dat esse: iustitia vero qua CHRISTUS formaliter est iustus, sicut iustitia Dei (quae sui ipsius est essentia) nobis non inest: quomodo ergo formalis esse potest causa nostrae iustificationis? Quis ita philosophetur, ut dicat formalem causam illuminati aeris esse lucem, quae inest soli, aut formam calefactae aquae esse calorem inexistentem igni? Pari ergo modo, uti aer non est clarus per lucem formaliter, quae est in sole, sed per lumen a sole in se receptum, constantissimum est, neque nos esse formaliter iustos, acceptos, et gratos per iustitiam, quae est in CHRISTO: sed per illam quam in nos ipse induxit. Sunt enim distinctae praepositionis notae, quibus inter causam efficientem et formalem discernimus. Sumus quidem iusti a iustitia CHRISTI, tanquam a causa efficiente: non tamen per ipsam, tanquam per formalem. Plato⁶ fuit, qui causas formales ponebat separatas ab individuis, qua phrasi saepe usus Aug. ut paulo ante dicebamus, ait, nos esse bonos bonitate, quae est in Deo, et sapientes, et c. Sed hoc tamen intelligendum est ex eo, quod bonitas, et sapientia nostra, participatio est quaedam illius, quae est in ipso. Et ita dicitur caritas nostra, et iustitia nostra, quia gratia, et virtutes nostrae sunt participationes benignitatis suae. Exemplum est in vita animali. Manifestum enim est, nos vivere vita Dei, in ipso enim vivimus, movemur, et sumus.⁷ Si autem sic intelligas Dei: quasi vita, quae formaliter est in Deo, sit illa per quam nos formaliter vivimus, quid absurdius? Intelligitur ergo vita Dei effective, id est, vita animae, quam ipse in nobis produxit. Quae quanuis ex parte sui, quae indivisibilis est, nullam recipiat differentiam, tamen ex diversa dispositione materiae, alii aliis indole praestant, vel ingenio: et alii utque sunt melius, quam alii nati. Atque ita est de gratia sentiendum. Potest et iustitia CHRISTI (inquantum est homo) significanter dici causa exemplaris, ut cap. 9. dicebamus: quia praedestinavit nos Deus, conformes fieri imagini filii eius. Praeterque quod est causa meritoria, et suo gradu efficiens: ut ibidem explicatum est: formalis autem non item.

At vero non adeo de modo loquendi litigarem,⁸ si in re nihil abditum esset periculi. Praedicantes enim sola nos iustificari iustitia CHRISTI, qua dum fide apprehenditur, nostra reputatur, omnem respectum, et rationem iustitiae, quae in nobis est, excludunt. Unde, quae putas conficiunt dogmata?⁹ Conficiunt (inquam) primum ita omnino per iustitiam illam remitti nostra delicta, ut nulla sit amplius necessaria nostra per suam gratiam satisfactio. Quoniam, et noxiae, et pariter omnis noxa condonatur cuicunque fide apprehendenti iustitiam illam. Itaque quam fuit in ipso sufficiens, tam volunt in nobis sinere respectum nostrae dispositionis esse efficacem. Quo effosso cuniculo ad arcem confessionis subruendam prorepsere. Atque adeo secundo inferunt, primam iustificationem in omnibus esse aequalem gratiam. Nam omnes (ut aiunt) fiunt iusti una eademque iustitia. Audi hominis blasphemiam, Lutheri inque in sermone de natuitate Mariae:¹⁰ Si tamen Christiani aut res tantam ferre possunt. omnes, inquit, Christiani aeque magni sumus sicut mater Dei, et aeque sancti, sicut ipsa. Et tua oratio mihi tam chara, quam illius, si credis CHRISTUM habitare in te, aeque sicut in illa. Quia per sanguinem CHRISTI pariter mundati omnes sumus a peccatis. Et praeterea inde inferunt suam certitudinem gratiae. Quoniam si per iustitiam CHRISTI, neque dependenter ab illa, quae nobis inest, sumus iusti, tota certitudo pendet ex promissione CHRISTI. Et ideo quicquid cogitemus de operibus nostris, impius est, aiunt, qui se dubitat recipere gratiam: nam dubitat de fide CHRISTI promittentis nobis salutem, non per iustitiam nostram. Pensitet consyderatissimus quisque quam isti machinam extruunt ex sua imputata iustitia, perpendatque quemadmodum, quicquid ore dicant, re tamen pernegent, nos iustificari fide, quae per caritatem operatur, ut in praecedentibus identidem adnotauimus. Quod ex hoc suo modo imputatae iustitiae maxime deprehenditur. Nam dicunt non iustificari nos formaliter, per hoc, quod a Deo moveamur motu liberi arbitrii in se, sed per illam formaliter iustitiam, quae est in CHRISTO sola fide apprehensa: id est, credita.

Haec igitur ne nos admittamus absurda, contrariam stabilimus hanc conclusionem.¹¹ Nimirum, quod quanuis non iustificemur per caritatem (ut supra fasi sumus) qua nos Deum praediligimus, sed qua nos prior ipse diligit, non tamen per caritatem, quae ipse est, aut quae est in CHRISTO, quatenus est homo, formaliter sumus iusti, sed per gratiam quam sua in nos dilectione communicat, impartiturque nobis secundum mensuram fidei, sed eius fidei quae per caritatem operatur, per quae scilicet nos opera disponit, trahit, et convertit. Hac enim de causa a nobis exigit fidem, spem, caritatem, et poenitentiam in nostra iustificatione, ut secundum modulum, et quantitatem huiusmodi praeparationis largiatur, et gradum gratiae per quam sumus formaliter iusti, atque ad tantum gradum gloriae accepti, quantus est ille gratiae. Et quamvis hoc optime intelligitur ab iis, qui agnoscunt, gratiam habitum esse infusum, tamen ut quisque pertinacissime abnegaverit habitus, nihilo secius, nisi velit errare, fateri debet pro modulo suae cuiuscunque cooperationis, et dispositionis, disparem gratiam formaliter iustificationis peccatores a Deo recipere: id est, amore inaequali diligi, reconciliarique a Deo. In domo enim patris mansiones multae sunt:¹² sicuti in patria, ita et in via. Et est allusio pulcherrima Pauli, de stellis, quarum altera differt ab altera in claritate.¹³¹⁴ Quemadmodum enim astra omnia ab uno sole splendorem excipiunt, quodlibet tamen secundum suam qualitatem: prout magis minusve unumquodlibet diaphanum est, et solidum, ita et ab una effective iustitia CHRISTI, quae sol in se est absque mensura patentissimus, modulos diversos gratiae eo tunc, dum iustificamur, recipimus. Quam gratiam cum ceteris donis emetitur nobis CHRISTUS, quantum sinus cordis nostri ipso nos praeveniente, expandimus. Nam aperi, inquit, os tuum, et implebo illud.¹⁵ Quocirca non solum recipiet unusquisque in patria, prout gessit in corpore, secundum opera sua, quibus post infusam gratiam operam dat augmento ipsius, sed etiam secundum illa quibus se divina ope disposuit ad eius primam infusionem. Tametsi ratione sacramenti in re exhibiti certus conferatur gradus. Haec demum ex illo verbo Evangelii confirmantur, Qui diligit me, diligetur a patre meo:¹⁶ inde enim colligitur quod quantum quis diligit, diligetur: id est, quantum infinuati se nobis per suum amorem Deo, libere nos moveri permittamur, tantus erit amicitiae gradus: secundum sententiam August. de gra. et lib. arb. cap. 9. super illud, De plenitudine eius nos omnes accepimus.¹⁷ Cuius verba subtexam. Ex eius itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras: sicut Deus partitus est mensuram fidei.

Superest ergo ut verba, quibus nos perstringere arbitrantur, examinemus.¹⁸ Aiunt iustitiam nostram imperfectam esse, et ideo inniti iustitia CHRISTI, per quam nobis imputatam, sumus Deo accepti. At vero si id intelligant de praeparatoriis operibus nostris, qua ratione gratiam antecedunt, nec nos talem perfectionem illis tribuimus, ut gratiae sint merita, quod iam in superioribus saepissime confessi sumus. Nihilominus quando sunt opera Dei moventis nos, illam perfectionem habent, ut per ipsa nos ad se convertat et praeparet recipiendae suae gratiae, iuxta nostrae cooperationis fervorem. Si tamen id intelligatur de operibus hominis, gratia iam persusi,¹⁹ indubitato negamus esse imperfectam eo sensu quo ipsi cogitant. Quinimo quicunque minimus gradus gratiae Dei iustam habet perfectionem, ad constituendum nos in sua amicitia, ita ut omnem prorsus deleat inimicitiae rationem. Fatemur itaque, gratiam nostram imperfectam esse comparatione ad illam quae est in CHRISTO, primo in intensione: sicut lumen aeris imperfectum est respectu lucis solis. Quinimo hoc modo et gratia unius iusti differt a gratia alterius.²⁰ Et praeterea interest, quod gratia CHRISTI est gratia capitis, qua fuit gratis tanquam redemptor mundi et causa nostrae salutis, nostra vero est gratia membrorum, ex illa nobis impartita, quae unicuique est peculiaris. Est nihilominus homo per quemcunque minimum gradum gratiae ita amicus Dei, ut nullum sit aliud necessarium supplementum. Quia ipsa eadem gratia est CHRISTI effectus, qua proprie denominamur, et vere sumus dilecti filii Dei, atque adeo heredes regni. Quocirca haud imus inficias, iustitiam CHRISTI imputari nobis. Sed hoc tamen nihil aliud est prorsus, quam infundi nobis gratiam, et dona, quibus efficimur illius participes. Et quamvis gratia non esset distincta in nobis qualitas, non ideo essemus formaliter grati, et iusti per eam quae est in CHRISTO, sed effective et meritorie per illam, formaliter autem per hoc, quod essemus dilecti secundum diversos gradus amicitiae.

Quod si quis obiiciat, Deus acceptavit passionem CHRISTI pro redemptione, et liberatione totius mundi ab universis peccatis: ergo illa est, qua formaliter iustificamur. Negatur consequentia haec, sed est potius animadvertendum, quod Deus acceptavit illam iustitiam CHRISTI, eo tunc temporis, quo ipse obtulit, veluti sufficientissimam pro redemptione totius mundi. Attamen tunc est in unoquolibet efficax, cum sit CHRISTI membrum: atque efficacia ipsius est, gratiam effundere in membra.²¹ At sicut in corpore humano eandem vitam omnia membra participant, diverso tamen ordine, et modo (nam aliter cor, aliter oculi, vel aures: aliterque manus, aut pedes) eodem modo sumus (secundum Paulum) multi unum corpus in CHRISTO, sed certe aliud membrum est sacratissima eius mater, alia apostoli, aliique proceres regni caelorum, atque aliud unusquilibet nostrum. Quo etiam alludit similitudo CHRISTI palmitum in vite.²² Non enim palmites omnes eundem fructum recipiunt ab eadem vite. Hinc fit calumniae esse manifestissimam, ubi aiunt Lutherani,²³ iustitiam nos nostram statuere, illam, quae CHRISTI est, ignorantes. Imo ita appellamus nostram, id est, nobis inhaerentem, ut tamen Deo auctori, et redemptori in CHRISTO referamus acceptam. Nam ipse est, qui et per dispositoria opera nostri liberi arbitrii nos ad se trahit, et gratia suam nobis communicat. Neque enim nos cogitare aliquid possumus, sed ipse est qui dat nobis velle, operari, et perficere.²⁴ Unde ex eo vita aeterna, auctore Aug. in de gra. et lib. arb. ca. 7. est gratia Dei, qua et ipsa bona opera nobis ex Deo sunt, a quo nobis et fides est, et dilectio: quibus gloriam promeremur. Haud ergo negamus, quin iustitia nostra innitatur iustitiae Dei per illam quae est in CHRISTO. Nempe, quam in cruce operatus est. Sed tamen nostra nititur illi, non quasi ambae sint formales, et illa sit supplementum nostrae: ut adversarii comminiscuntur. Ita enim isti speculantur de iustitia nostra, et iustitia CHRISTI, acsi essent duo apud principem, unus inferiori loco, et alter, et ideo inferior, quamvis aliquid valeret apud ipsum, non tamen tantum, quin indigeret superioris advocatione, et merito supplentis, quod ipse non potest. At vero res longe aliter habet inter nos, et CHRISTUM mediatorem. Tota enim iustitia nostra adnititur suae, non quod suppleat ipse defectum illius, quam nobis ab ipso inest, sed quod in genere causae efficientis tota nostra dependent a sua in fieri, et conservari.²⁵ Quemadmodum lumen aeris a luce solis: qua sublata, lumen aeris nullum esset. Ita enim prorsus, nisi nos Deus per gratiam CHRISTI iustificasset, in tenebris iaceremus peccatorum, et si nos desereret, desereret, statim relaberemur. Et ideo orabat David. Adiutor meus esto domine, ne derelinquas me.²⁶ Nihilominus collata nobis gratia, quam conservat, nullo alio opus habet supplemento, sicut sol non supplet lumen aeris, nisi sua ipsum praesentia conservando. Deum autem suppleri defectus nostros, sic intelligendum est.²⁷ Porro, si defectus appellatione peccata intelligamus, id ipsum est, quod remittere, et ignoscere. Si vero pusillitatem, tenuitatemque, imo impossibilitatem nostram ad conciliandam eius amicitiam, idem est supplere, quod opitulari nobis, et opem ferre ad comparandum, retinendumque eius gratiam. At vero si defectum dicas exiguitatem gratiae, quam ex vecordia, et ignavia nostra (citra culpam tamen) non ita colimus, ut cumulatior sit, et consummatior, hunc revera defectum nunquam Deus supplebit: sed ubi ceciderit lignum, illic erit:²⁸ ut iuxta mensuram gratiae, sit praemium gloriae, et qui non adeo fructibus poenitentiae debita pro peccatis in hac vita persolverit, salvetur quidem: sed per ignem. Qua vero ratione isti fingunt, ridiculum est dicere, quod iustitia quae est in CHRISTO, suppleat defectum illius, quam ipse in nobis effecit: esset enim supplere defectum suae ipsius gratiae. Supplebit autem si eius nos favore, et subsidio seduli utamur, ut gratia, quae in nobis est, vacua non sit, sed per culturam assidue nostram, meritorum fructibus augescat.²⁹ Est ergo conclusio, quod non solum iustitia illa nobis inhaerente, quam Deus nobis impartit, formaliter, sumus iusti: sed quod nulla praeterea opus est imputatione iustitiae CHRISTI ad supplendum eius imperfectionem. Ratio autem (ut summatim dicamus) quare iustitia formalis sit in nobis, est haec, Iustitia CHRISTI a qua efficimur iusti, una est, neque variatur: quod autem omnes aequaliter semper efficiamur iusti, dictu est absurdissimum: inaequales ergo in nobis sunt formales iustitiae, per quas ad varios gradus gloriae acceptamur in virtute illius efficientis iustitiae CHRISTI. Et ideo ubi taxat, suggillatque eos Paul. qui iustitiam suam statuunt, illam quae CHRISTI est, ignorantes, et ubicunque nos scriptura commonefacit, non iustitia nostra, sed CHRISTI, nos iustificari, id duntaxat commonemur, quod opera nostra, suam praecedentia gratiam, non sunt iustitia apud Deum, sed quae ex sua ipsius gratia facimus. Talia enim opera sunt iustitia³⁰ CHRISTI, tanquam efficientis causae, nostra vero, tanquam recipientium, et cooperantium. Ut expresse in epistola ad Paulinum ait August. his verbis, Ignorans Dei iustitiam, id est, eam quae datur ex Deo, et suam volens constituere, quae est ex lege.

Sed ecce argumenta, quae non solum ab adversariis, sed a nostris etiamnum inter disputandum ex Pighio et aliis catholicis obiiciebantur. Quis audeat ante tribunal CHRISTI iustitiam suam propriam repraesentare, et non potius solam illam CHRISTI?³¹ Sumus enim omnes filii Adae in iniquitatibus concepti, natique filii irae:³² quorum proinde omnia opera (ut ait propheta) sunt sicut pannus menstruatae.³³ Ipse autem est, ut ait Ioan. propitiatio pro peccatis nostris: delens³⁴ (ut inquit Paul.) quod adversus nos erat chirographum decreti, et affigens illud cruci.³⁵ Ergo nisi sua iustitia, nobis imputetur, non est nostra sufficiens. Ait enim Apostolus, passiones huius temporis non esse condignas ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis.³⁶ Quod intelligit de ipsis etiam officiis, quae in gratia fiunt. Nam cum eis loquitur, quibus spiritus testimonium reddit, esse filios Dei. Et David, Non intres in iudicium cum servo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis vivens.³⁷ Unde August. Vae, inquit, hominum vitae quantumcunque laudabili, si remota misericordia iudicetur.³⁸ Et Iob, Vere scio quod ita sit, quod non iustificetur homo compositus Deo.³⁹ Et infra, Si habuero quidpiam iustum, non respondebo: sed meum iudicem deprecabor: ergo nostra quantacunque sit iustitia, non est sufficiens, nisi ab illa CHRISTI nobis imputata, supplementum accipiat. Sicut ait Apostolus, Eum qui non noverat peccatum, pro nobis Deus peccatum fecit, ut nos efficeremur iustitia Dei in ipso.⁴⁰ Ex his conficit Pighius,⁴¹ quod iustitia nobis inhaerens, si stricte exigatur ad regulam divinam, non est perfecta, sed illa potius CHRISTI, nobis imputata, iustificamur. Et subdit exemplum, quod quemadmodum Iacob sub dissimulato habitu fratris veri primogeniti occultat accepit benedictionem patris,⁴² ita nos accepturi sumus gloriam sub aliena persona CHRISTI. Haec tamen omnia ex una aequivocatione detorquentur in sinistrum sensum.⁴³ Quisnam ullo pacto haesitet, quin filii Adae, qui ex nostra natura et facultate nihil dignitatis adferre possumus in conspectum Dei, solam possimus iustitiam CHRISTI culpis nostris praetendere: cuius iure sumus et filii et heredes regni? At cum dicimus, CHRISTI, genitivus hic non designat subiectum: ut sit sensus, Iustitia quae est in CHRISTO (ut isti allucinantur) sed est nota efficientis causae: ut sit sensus, iustitia quam illa CHRISTI, Deo accepta, in nos influit. Quod est dicere, Omnes sumus grati et accepti tanquam membra CHRISTI iuxta verbum citatum Pauli, Ut efficiamur iustitia Dei in ipso. Cui intellectui commodum est exemplum Iacob sub effigie Esau. Veruntamen illam iustitiam inaequaliter et non totam secundum quantitatem quam habet in CHRISTO, participamus sed unusquisque (ut ait Paulus) secundum opera sua et prout gessit in corpore. Alias neque essent masiones multae in domo patris,⁴⁴ neque stella differret a stella in claritate.⁴⁵ Auctoritates autem in contrarium inductae libro. 3. inter disputandum de satisfactione et meritis operum sunt affatim expositae. Quas ubi inspexeris expositiones, liquido cernes, quam his quae diximus, nihil refragentur. Quod si opponant nobis imputatores isti, quod divus Aug. et alii forsan, non nunquam utantur hac voce imputationis iustitiae CHRISTI, responsum sibi putent ab eodem Augustino de praedest. sanct. cap. 14. quod usurpabant, pro eo quod est communicari, hoc est, participari et impartiri nobis: quia nulli erant tunc qui sensum huius verbi depravarent. Hoc autem aetatis, ubi malum inde sensum isti hauriunt, vel exponendum est sane imputationis verbum, vel prorsus de medio tollendum. Quod autem Aug. ubique acceperit in sensu S. Thomae, et aliorum scholasticorum, pro eo quod est participari, id est, communicari secundum inaequales portiones, patet de spi. et lit. cap. 9. ubi exponens illud Pauli, Iustitia Dei manifestata est, ait, Non dixit, iustitia hominis, sed Dei: non qua Deus iustus est, sed qua inducit hominem cum iustificat impium. Et cap. 11. exponens illud, Iustus autem ex fide vivit, subdit, Haec est iustitia Dei⁴⁶ quae in testamento veteri velata, in novo revelatur: quae ideo iustitia Dei dicitur, quod impartiendo eam iustos facit: sicuti domini est salus, qua salvos facit. Et cap. 32. id repetit explicatius. Et in enarratione Psalmi, 30. super illud, In tua iustitia erue me, Iustitia enim Dei, inquit, est, quae nostra sit, cum donatur nobis. Et super eodem verbo psal. 70. In tua, inquit, iustitia, non in mea: nam cum ero iustus, tua iustitia erit: quia iustitia mihi abs te data iustus ero: et sic erit mea ut tua sit: id est, abs te mihi data. Bene ergo et catholice, praesens Synodus Tridentina Sessione. 6. ca. 7.⁴⁷ determinauit, unicam esse causam formalem nostrae iustificationis: scilicet, iustitiam Dei: non quidem illam qua ipse iustus est (illa enim meritoria est et efficiens nostra) sed qua nos iustos facit: quia videlicet ab eo donati renovamur spiritu mentis nostrae: et non modo reputamur, sed vere iusti nominamur et sumus. Iustitiam in nobis recipientes unusquisque suam, secundum mensuram, quam spiritusanctus impartitur singulis prout vult, et secundum propriam cuiusque dispositionem et cooperationem. Et can. 10. eos condemnat, qui aiunt, per iustitiam CHRISTI formaliter nos iustificari: et can. 11. eos explicatius, qui aiunt hominem iustificari sola imputatione iustitiae CHRISTI, exclusa gratia et caritate, quae in cordibus nostris per spiritum sanctum diffunduntur, nobisque inhaerent.

Nec vero possum hic non meminisse, quam suis isti furiis exagitantur adversus Ecclesiam, ut omnia conticnerent?, quae sibi adversantur. Initio statim, cum materia iustificationis in disputationem et consultationem missa est, nonnulli umbras quasdam decretorum in commentariis proferebant, ut ex singulis, quod ad rem faceret, carperetur. Unam tribus ante mensibus quam Sessio haberetur surripuerunt: et perinde acsi fuisset diffinitio Concilii, ita ex illa nacti sunt occasionem debacchandi in Synodum.⁴⁸ Mitto quam impudenter, atque calumniose et ignoranter, ex hoc uno loco coniicito. Aiunt, quod negamus sanguinem CHRISTI sufficere ad integram aeternamque hominis iustificationem: et ideo quod in merito CHRISTI diminutum est, affirmamus esse operibus humanis, tanquam re pretiosiore praestandum. Quis unquam vel Pelagianorum haec dixisset? sane, quae neque daemoniorum auderet ullum cogitare. Sed nihili faciunt, qualiter nobis imponant, dum opprobrio nos et improperio exponant credulae plebis. Cum ab hac nos tam longe distemus blasphaemia, ut dicamus, opera praecedentia gratiam nullius esse valoris, quo minus gratis iustificemur: opera vero sequentia, suum totum habere pretium ex gratia CHRISTI. Sed quod praesentem locum spectat, demirantur, quemodo pugnantia loquamur, scilicet quod nemo consequi valeat salutem, nisi in merito passionis CHRISTI: et tamen aliam in nobis requiramus inhaerentem iustitiam. Cum tamen nos simus qui demiramur, ut non videant, quaeadmodum aer non nisi a sole illuminatur: sed tamen non nisi per lumen quod ab ipso recipit. Non enim iustitia nostra defectum eius supplet, quae est CHRISTI, at effectus ipsius est. Neque negamus efficaciam iustitiae eius: sed quod sit causa formalis. At quid ad nephas invectivas et tragoedias respondere pergimus? Locus nobis potius quo Ecclesia iacet deplorandus est, atque orandus Deus: ut vel propter gloriam suam aliquando nos respiciat.