De natura et gratia libri III, cum Apologia contra Catharinum

DE poena peccati originalis, de qua postremo loco propositum fuit, nihil est, quod tam certo possimus constituere, ut nulla supersit dubitatio, de qua propterea S. Synodus Trid.¹ nihil determinauit. August. enim plus iusto videtur torquere parvulos. Unde qui eius sententiae subscribunt, perpauci sunt, et tortores parvulorum nuncupantur.² Ait enim in de fide ad Petrum.³ Firmissime tene, et nullatenus dubites, non solum homines ratione utentes, verum etiam parvulos, qui sive in uteris matrum vivere incipiunt, et ibi moriuntur, sive iam inde matribus nati, sine sacramento baptismi de hoc seculo transeunt, sempiterno igne puniendos. Neque est, quod modo in iudicium petamus (quod nonnulli faciunt) librum illum, an sit Augustini. Nam in Hypog. lib. 5. inter confutandum Pelagium, idem videtur sentire. Dicebat namque Pelag. parvulos ante baptismum decedentes, licet non admitterentur ad regnum caelorum, ut Deum coram cernerent, tanquam adoptivi filii, nihilominus quia immunes essent peccati, recipi in infimam mansionem earum, de quibus ait CHRISTUS, In domo patris mei, mansiones multae sunt,⁴ ubi felicem vitam agerent. Et ideo baptizari non in remissionem peccati, quod nullum habebant, sed ut adoptionem filiorum, atque adeo ius regni reciperent. Ad huius inquam confutationem arguit August. nullum esse tertium locum, ubi vita posset esse perennis,⁵ praeter regnum caelorum (extra quod nulla est mansio patris) et gehennam ignis. Nam in die iudicii tantum erunt, inquit, situs duo iudicandorum: scilicet a dextris et a sinistris. Alteri mittentur in domum patris: alteri, in ignem aeternum. Non negat hic limbum Patrum aut purgatorium, sed locum tertium vitae perpetuae. Quoniam limbus Patrum clausus fuit post resurrectionem CHRISTI, eductis inde Patribus. Atque purgatorium cessabit in die iudicii. Et ideo non est dubium, quin Aug. misit infantes in ignem aeternum.⁶ Id quod ex illo loco Pauli potissimum confirmat.⁷ Iudicium ex uno delicto in condemnationem. Unde colligit quod originale meretur condemnationem. Neque parum profecto roboris adhibet huic sententiae verbum Pauli, ubi propter peccatum originale appellat nos filios irae,⁸ id est, dignos ira Dei. Ira nanque supplicium prae se fert. Temperat autem Aug. sententiam lib. 1. de bap. par. cap. 16. et in enchi. cap. 93. dicens, quod illa poena erit omnium levissima, et mitissima.⁹

Salva tamen semper auctoritate praeclarissimi Augustini, compendio plures sunt, qui parvulos omni prorsus poena sensus liberant. In qua sententia fuit Magister sententiarum, et S. Tho. et ferme theologi. Causa quae istis probatur, est, quod videatur creditu durissimum, ut aequissimus ac sapientissimus iudex supplicium aeterni ignis ab illis exigat, qui propria voluntate nihil commiserunt. Quandoquidem scriptum in Apocalypsi reliquerit Ioan.¹⁰ Quantum glorificavit se in delitiis, tantum date illi tormentum et luctum. Unde contra colligitur, quod qui nihil se glorificavit, nihil debeat tormenti experiri. Adde quod ante baptismum aliquantus requiritur peccatorum dolor actualium, originalis autem nullus prorsus deposcitur: idcirco quod non fuerit propria voluntate commissum, et neminem delicti, cuius causa neutiquam fuit, poenitere ullo modo potest: de peccato ergo cuius in hac vita nulla poenitentia, nullusque gemitus, aut dolor postulatur, cur post infligenda ulla est poena sensus? Neque mihi hoc quidem argumentum displicet, quod tale sit, Si parvuli igne plecterentur cum adultis, consequens fieret, ut pariter odio haberent Deum, adversus eius iustitiam murmurantes, ut adulti in inferno continenter faciant: atque adeo essent obdurati, obstinatique in peccato actuali: quod certe iniquum est concedere: cum nullam hic habuerint malam voluntatem: et in quocunq. loco ceciderit lignum, ibi erit.¹¹ Accedit huc potissimum auctoritas Innocentii, in cap. maiores, de bapt. et eius effect.¹² Ubi ait, Poena originalis peccati, est carentia visionis Dei: actualis vero, est gehennae perpetuae cruciatus. Ubi postquam confert poenam poenae, manifeste sentit, quod nulla est inflicta pueris poena sensus. Verum est, quod non videtur hoc dicere per modum per se determinationis, sed arguendo ad probandum aliam conclusionem.

Igitur ad Paulum satis respondetur,¹³ quod illa expulsio a regno caelesti vera est condemnatio. In homine enim creato in puris naturalibus esset mera negatio naturalis, non recipi in regnum caelorum. Cum autem natura creata fuerit cum iustitia, et (quod magis supra probavimus) cum gratia, atque adeo cum iure ad regnum, exclusio inde propter peccatum, est privatio et condemnatio, et effectus irae, et ideo supplicium. Et ex his conficitur ad illud de die iudicii responsio. Nanque illi qui mittuntur in ignem aeternum, patentissime audiunt causas suae damnationis, esse actualia peccata: quia esurivit CHRISTUS, et non passi sunt eum: sitivit, et non potaverunt, et c.¹⁴ Nec in Evangelio comminatur illam poenam aequissimus iudex, nisi propter actuale peccatum. Parvuli autem illa tantum sententia condemnantur, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum.¹⁵ Verba etiam Augustini¹⁶ intentant S. Tho. et alii interpretari, quia non legunt in illo loco de fide ad Petrum, nisi aeterno supplicio puniendos: ubi nomine supplicii non agnoscunt ignem, sed privationem visionis. Et hanc dicunt alibi vocari ab illo mitissimam poenam. Si tamen legatur, sempiterno igne puniendos (ut citatur in canone) vel ignis aeterni sempiterno supplicio puniendos, ut in emendatis eius operibus circumfertur, nec dubitetur esse librum Augustini, non recipit glossam, nisi quod fuit illius perquam rigidae et trucis sententiae.

At restat praeterea argumentum¹⁷ ex nostra peccati originalis declaratione, qua diximus esse illam deordinationem animae a deo: cui quidem aversioni existimare quis potest, destinatam esse poenam ignis. Ad hoc tamen respondetur, quod huiusmodi poena solum decreta est illi, in quo est huiusmodi deordinatio, per modum actus, qualiter fuit in Adae: cuius propria voluntate violatum praeceptum fuit. In nobis autem solum permanet, per modum habitus traductum cum natura. Qui proinde gratia et iustitia originali destituti nascimur, ob idque illa tantum poena digni, ut regno depellamur, in quod nos gratia illa et iustitia mittebat.

Sed dubium adhuc reliquum sit, an saltem parvuli illi poenam aliquam spiritualem persentiscunt, eo quod a regno caelesti exulent perpetuo: exilium enim hoc non potest natura sua non vehementer discruciare hominem.¹⁸ Fuerit quis forte, qui cogitet, parvulos nullum habere sensum doloris de exilio illo, propterea quod cum non habuerint fidem, prorsus eos lateat ineffabilis illa felicitas, quasi per naturam cognosci nullatenus valeat.¹⁹ Sed tamen falsa est huiusmodi cogitatio. Nam naturalis cognitio, saltem animae separatae, et hominis, hinc demigrantis, qui impedimentis huius mundi exemptus est, eo pertingit, ut cognoscere possit finem suum supremum, in coniunctione consistere cum sua prima causa, per eius contemplationem. Quae quidem cognitio non potest non atrociter contorquere hominem inde extorrem, etiam si non cognoscat in particulari divinitatis trinitatem, et alia supra naturam fide revelata. Alias infideles aetate provecti, quibus nullus refulsit radius fidei, afflictionem nullam sentirent in inferno, quod non essent ad illum divinum conspectum admissi. Posset quis altius forte pseudophilosophus dicere, quod cum anima cognoscere non possit, nisi per species rerum, per quas obiecta coniunguntur cum intellectu, et anima pueri nullas, aut perquam raras et exiles receperit ministerio corporis, non potest separata taliter cognoscere, ut apprehendat suum naturalem finem.²⁰ At neque haec responsio sapientibus probatur. Nam cum anima, quae suapte natura perpetua est, a natura perinde habeat, non solum esse actus corporis, sed per se etiamnum subsistere, consequens est, ut in separatione a corpore, concursu Dei, quem pepigit cum natura, perfundatur speciebus, quibus possit naturalia cognoscere.²¹

Et ideo tandem ad quaestionem respondetur, quod licet pueri, vel extra corp. vel in corpore peracto mundo, cognoscant illum supernaturalem finem, saltem in genere: tamen, quia intelligunt se nunquam habuisse proximam proportionem et aptitudinem ad illum consequendum, nihil inde contristantur. Sicuti vir sapiens non aegre fert, quod non sit summus orbis monarcha. Etenim aptitudo et proportio ad aeternam felicitatem non est, nisi vel per gratiam et fidem, vel per usum liberi arbitrii, per quod si homo cooperatus fuisset inspiranti et pulsanti Deo, potuisset praeveniente gratia eandem fidem suscipere: parvuli autem huiusmodi neque fidem habuerunt, neque usum liberi arbitrii. Et ideo nulla illic premuntur anxietate: quali adulti. Addunt praeterea permulti, quorum etiam est S. Thom. quod diligent Deum tanquam primum datorem bonorum naturalium, eo amore, qui possibilis est naturae. Id quod non prorsus respuerim: cum naturalis ratio eo inclinet, neque sit tunc impedimento pondus carnis. Haud tamen cum illis consenserim, qui eiusmodi parvulis vitam adscribunt, quam per naturam esse potest, felicissimam.²² Nam imprimis nulla ratione necessarium sit, ut habeant omnes scientias et rerum cognitiones, quas possent hic aetate provectiores, veluti summi philosophi, comparare. Neque probaverim splendore solis super faciem terrae fruituros. Namque sol, orbesque tunc immoti, non permanebunt in aliquem naturalem usum viventium. Et ideo longe probatissimum est, quod erunt in limbo:²³ in sinu scilicet tertio supra purgatorium apud inferos. Ut hac saltem ratione verum habeat, quod ait August. non esse nisi duo loca vitae perennis, scilicet supra caelum, et subtus terram. Quocirca (ut idem docet in de bap. par. et refertur de consec. dist. 4. can. nulla praeter)²⁴ non est negandum, quin sint in perpetuistenebris. Neque rursus diffitendum, illam esse perpetuam mortem, ut est in decreto Ioannis papae 30. quaest. 1. Ad limina. Imo vero, quod a Deo odio quodammodo sint habiti, a regnoque fuerint exclusi, nequit non eos facere infelices. Quocirca vel dicendum est,²⁵ hanc causam, qua fuerint expulsi, occultam sibi esse, quod magis probaverim, eo quod sit extra naturalem ordinem rerum aut si eam cognoscunt, ut quidam volunt, vix possum intelligere, quomodo nulla inde eos tristitia molestet. In corporibus vero, universali regeneratione resumptis, nullam habebunt laesionem: quia quanuis non sint incorruptibiles, ut beati, per dotes gloriae, nulla tamen erit naturalis causa, quae eos possit offendere.