De natura et gratia libri III, cum Apologia contra Catharinum

Operaepretium duximus speciem puram veritatis ob oculos primum omnium ponere, ne errorum interflua caligo lumen eius interpollaret. Exstant duo tamen de hac re errores¹, per extremum contrarii. Unus quorundam recentium Pelagianorum, qui esse aliud in nobis refutant originale peccatum, quam defectum naturae: utpote reatum mortis, et ceterarum poenalitatum, quas ob culpam Adae incurrimus. Alter vero est Lutheranorum per contrarium extremum, ita penitus naturae nostrae hoc genus peccatum imprimentium, ut vere in hac vita remitti, omninoque tolli renuant. Lutheranorum inquam. Non quod priores non sint Luthero etiam parente progeniti: sed quod cum de hac re bis per omnia a reliquis dissideant, Zuingliastas a suo capite merito nuncupemus. Schisma enim illud istorum (cuius in prologo memineram) nemini scilicet de rebus fidei auscultantium, qui divina fungatur auctoritate, ecquid potest, quam Lernaeum illud quinquaginta capitum monstrum aedere. Primi quidem appetendi a nobis sunt prius, quippe cum quibus est brevissima disputatio: post alii contra quos multo est prolixius agendum, Zuinglius ergo inter Germanos² est, qui sepulcrum Pelagii refodit, unde de hoc pus respiraret. Is enim in suo libello de baptismo, ac deinde virgentius in declamatione ad Urbanum Rhegium contendere perseverat, originale peccatum non esse peccatum, sed morbum. Neque desunt, qui et catholicorum nomine censeri volunt, et Zuingliano nihilosecius si non verbis, re tamen adhaerescunt. At contrariam conclusionem, nempe quod sit vera culpa, satis superque sacrorum testimoniis constabilivimus, cum per totam hactenus disputationem, tum proprie cap. 7. et 9. Quapropter id tantum hic aperire statuimus, quam sibi levibus rationibus, originalem culpam ita dissuadeant, ut omnino repellant. Primam enim colligunt³ ex clementia Dei, de quo, cum multo sit propensior ad condonandum peccata, quam ad vindicandum (vult enim omnes homines salvos fieri, nec vult mortem peccatoris, sed magis ut convertatur) haud est credibile, quod unius peccatum in culpam deputet universis mortalibus. Eo vel maxime, quod de delictis proprie loquens, ait per Prophetam, Filius non portabit iniquitatem patris⁴, sed anima quae peccaverit, ipsa morietur. Secundum argumentum⁵ informant ex natura peccati, quoniam non est peccatum, nisi sit voluntarium. Cum ergo Adae peccati nullus mortalium aderat, nec consenserat, quin vero omnes eius successores improbant peccatum illud, aegerrime ferentes quas inde miserias et aerumnas experiuntur, quomodo sensus capiat humanus, quod qui nondum extabant, lege aliqua in uno obligarentur omnes. Uniusque voluntas adeo reputaretur omnium, ut per illam nondum nati transgressores essent. Adde, quod aqua ratione, cetera peccata peccata non modo primi⁶, sed aliorum etiam parentum transmitterentur in liberos: atque maiori ratione et benefacta parentum deberent in posteros diffundi. Siquidem perinde atque in Adam, et in parentibus etiam aliis propinquioribus latum. Quin vero addit Zuinglius⁷, peccatum cum culpa iunctum est: culpa vero ex commisso eius nascitur, qui facinus designavit: nemini ergo peccatum est, quod ipse non commisit.

Adiiciunt et novum genus arguendi. Peccatum Adae remissum illi creditur, ubi fuit cum Deo reconciliatus, quomodo ergo in nos transit? Aut si nobis imputatur, quid est, quod Adae fuit remissum? Nam si in illo uno omnes peccavimus, longe id efficacius veritas devincit, ut in uno fuerit etiam omnium nostrum condonata culpa. Neque vero exemplum illud⁸, quo supra rem hanc repraesentavimus, omnino probant. De illo inquam servo, qui summo honore habitus apud dominum ingratus atque insidus atrocissimum aliquod facinus in dominum committeret, atque adeo amicitia principis excideret, omnique honore et favore, tam ipse, quam sua soboles depelleretur. Etenim si eius prosapia honore praecisa, aiunt, et opibus, quas a principe receperat, dispoliaretur, id certe non argueret acerbitatem in principe maiorem, quam ius esset, et aequum. Si tamen omnes posteros ob paternum crimen suppliciis afficeret, ac denique addiceret morti, revera crudelitatis maximae et immanitatis reus haberetur princeps ille. Cum ergo Deus ob culpam protoparentis non solum honore nos et hereditate caelesti abdicaverit, sed in morbos et calamitates plurimas, atque adeo in mortem ipsam adegerit, plurimum hoc derogare videtur divitiis bonitatis, et benignitatis eius.

His denique alii subiiciunt⁹, quod in tota sacra scriptura, nullum est verbum originalis, seu iustitiae, seu culpae, sed nos culpam istam confingimus. Porro hac ratione, et in nostram naturam iniqui, et bonitati divinae falso imponentes.

Haec tamen omnia¹⁰, et quae id genus plurima, in hoc argumentum congerunt, facillime ipsi diluerent, si naturam humanam, quam cap. 3. depinximus, considerate contemplari vellent: ut exinde, tum de gratia, tum de culpa perspicacius ratiocinaretur. Si enim Deus naturam humanam in puris naturalibus creasset, nulla nos affecisset iniuria, quod tales condidisset, quales nec gratiam per nos ipsi divinam assequi possemus, nec divina gloria potiri: quoniam vires naturales non sunt pares tanto muneri. Neque ulla esset iniuria, quod sensualitas rationi esset inimica, quam excaecaret, et praecipitaret in vitia: quod morbis et aliis aerumnis et calamitatibus huius vitae, atque etiam morti subiecti essemus. Nimirum quod haec omnia essent a propriis naturae nostrae principiis nativa. Sua tamen bonitas et benignitas, qui nos ad se plasmaverat, fuit, quod naturam nostram gratia et iustitia donaret, quibus nos supra nos ipsos erigeret, atque inferiores vires, quae superioribus obedient, compesceret. Nec cogitandum est (ut quidam effingunt)¹¹ pactum intercessisse inter Deum et Adam, ut cum primum peccasset, natura expoliaretur illis caelestibus donis, et ita nonne totius generis humani consensus praebuit se, atque haec causa totum genus, eo peccante, peccasse. Est enim fabula. Nam quid Deus opus habebat Adae consensu? Neque ita obligatus fuit pro se, aut pro nobis servare donum originalis iustitiae, ut de hac re haberetur singulare praeceptum. Scriptura enim est manifesta, quod unica fuit praeceptio, ne ederet de ligno scientiae, qua citra eius consensum, potuit Deus obligare totam naturam, tanquam eius, iure creationis, dominus. Sicuti leges legitimi principis, quae praesenti modo edicerentur civitati, universis in perpetuum civibus intelligerentur positae. In poenam tamen transgressionis¹² comminatus est Deus mortem, qua privatio iustitiae designatur. Cum ergo Adam tunc erat tota natura, nulla fuit in Deo vel crudelitas, vel asperitas, quod peccante natura, denudaret eam, quibus supra naturalibus donis, ex mera liberalitate exornaverat. Veluti si princeps civitati amplissimum privilegium largiretur, dum non committeret certum crimen: quod si contrafaceret, tunc nimirum sibi civitas perpetuo maneret offensa et invisa. Et ideo modo quodam peccatum illud fuit omnibus hominibus voluntarium, scilicet per voluntatem totius naturae. Qua de causa¹³ alia peccata, vel primi, vel aliorum parentum non traiiciuntur in liberos, sicut nec virtutes: quoniam illa sunt personalia, quibus poenae tantum personales decretae sunt: illud autem primum fuit, cui posita erat poena communis: scilicet, ut genus nostrum in suam nudam naturam recideret: ob idque illius solius rea facta est suo modo tota natura. Quare neque ullo pacto derogat clementiae¹⁴ mitissimi Dei, quod hoc genus supplicia: nempe morbos, miserias et mortem perferamus ob illud peccatum. Nanque si nos, seu igne, seu ferro perimeret, aut quavis alia violenta morte, posset utique forte dirus haberi. Quod autem nos caelesti beneficio immortalitatis orbaverit, ut mortem nobis naturalem incurramus, nihil sane vel iustitiam suam, vel misericordiam denigrat. Atqui ad argumentum aliud respondetur, quod Adae¹⁵ remissa est noxia illa, qua ratione erat personae, permansit tamen in propaganda natura. Quemadmodum qui modo baptizatur, omni liberatur culpa, etiam originali, quatenus est huius personae: relinquitur nihilominus natura infecta, ut quos Christianus genuerit, eadem tabe commaculet. Illi autem loco, quod filius non portabit iniquitatem patris, opponi e regione posset alter, ubi habetur, Ego sum Deus zelotes¹⁶ visitans iniquitatem patrum in filios. Est tamen horum concordia, quod poenas temporales, ut infamiam, bonorum privationem, et id genus alias, iure luunt filii pro patribus: eo quod secundum corpus sunt velut pars patris. Poenas tamen spirituales, et maxime expulsionem a regno caelesti, solus ille qui peccat, subit: nam secundum animam filius non est pars patris, sed omnes animae meae sunt, ait per Ezechielem Deus. Ad rem ergo. Quoniam¹⁷ omnes homines participes sunt culpae Adae, expulsi sunt hereditate caelesti. Expulsi (inquam) hoc modo, quod ex natura nostra nullum ad illam ius habemus, sed quod Deus nostro generi largitus est in Adam, in eodem perdidimus. Per haec proditur aberratio Zuinglii, non agnoscentis aliud genus culpae, quam quae proprio contrahitur consensu. Si enim illa Protoplasti voluntate natura nostra non peccavit, cur ob illam culpam non solum tantam fecimus bonorum temporalium iacturam, sed damnati etiam sumus: ut ait Paulus. Et quidem ita damnati, ut regni etiam iure fuerimus exclusi. Profecto si tantum fuisset illi propria, nihil nobis nocuisset. Sed salvum fuisset ius nostrum, saltem in spiritualibus. Quia filius, ut modo interpretabamur, non portabit in eiusmodi bonis iniquitatem patris. Igitur ineptissimum est eius exemplum, si vult illud usquequaque huc adaptare. Ait enim, quod veluti si quis in bello vel alia sua culpa in servitutem capitur, totam suam posteritatem constituit servam, cui tamen esse servam, nihil est culpae, sed poenae, ita nobis contingit ab Adam. At non videt quod amicitia sua nunquam Deus privasset nos, et iure regni, nisi participes fuissemus aliquo pacto culpae. Neque nos dicimus peccatum esse, quod mortales sumus, et miseriis subditi: sed quod cum peccatum Adae, totius reputatum est naturae, deflexus ille et deordinatio animae a Deo, quae in ipso fuit actualis, in nobis manet quiescenter per modum habitus. Et inde patimur mala haec naturalia. Sicuti ait Pau. Mors ab Adam in omnes transiit: in quo (id est, quia in ipso) omnes peccaverunt, atque adeo iram et indignationem (ut Tridentina synodus can. 1. secundum Paulum ait) incurrerunt. Alias non opus esset baptismo in remissionem culpae originalis, quae fuit haeresis Pelagiana. Sed hoc facile Zuinglius concedit, dicens, quod et peccatum originale per metonymiam, id est, abusivam nominis significantiam, dicitur originale. Neque adiudicandos esse infantes aeternae damnationi, propterea quod non sint aqua intincti. De quo propterea alter nobis restat cum ipso conflictus libro secundo. c. 10.

Quod autem postremo adiiciunt, haec nomina¹⁸ iustitiae, peccative originalis nusquam in sacra pagina legi, argutia est Arrianorum, refutantum nomen Homusion, quod non est in Evangelio. At sicut illi tunc convicti sunt, ita et hos modo revincimus. Nempe quod ubi res est aperta, virtute subest etiam nomen ipsum. Cum enim sit in Evangelio, Ego et pater unum sumus, perinde valet, acsi scriptum esset, Eiusdem substantiae: quod est Homusion. Haud dissimiliter de originali iustitia et peccato dicendum. Porro quod cum constitutum Ecclesiae Christianae sit, primum hominem in iustitia fuisse creatum, utpote in rectitudine virtutum, ac virium, quantum satis ad finem consequendum erat, ad quem fuerat conditus, ut cap. quinto perample a nobis demonstratum fuit: atque huius felicitatis, generatione perpetua propagandae, potiri deberent homines, quandiu in officio et in gratia Dei perseverasset genus humanum, inde optime nomen accepit iustitia originalis. Quae nuncupari potest, nativa, seu naturalis, vel congenita. Et simili ratione, cum sit apud Paulum, omnes in Adam peccasse, neque vero solum imitatione, et contra Pelagium publico consensu Patrum Ecclesiae diffinitum est: quin nos etiam natura filios irae pronuntiet, nihil sane amplius in scriptura desideratur ad astruendam fidem peccati, quod appelletur naturale, vel connatum, et hereditarium, vel per originem contractum: quod est dicere originale.