De natura et gratia libri III, cum Apologia contra Catharinum

Universa principia haec praemeditati, ad punctum denique et articulum iustificationis instructiores descendimus. Haec autem non uno, sed quatuor modis, si perspicuitatem exoptas, celebratur:¹ iuxta differentias hominum, quibus hoc reconciliationis beneficium impenditur. Est enim iniustorum quatuor genera contemplari. Primum, infantium ante usum rationis, qui originali sunt culpa maculati. Secundum est eorum, quibus usus iam rationis emicat, cum sola tamen eadem originis tabe: sane qui nondum male usi sunt propria voluntate. In tertio ordine sunt, qui originale peccatum indeletum actualibus cumularunt. At demum in quarto sunt Christiani, qui a gratia baptismatis delabuntur. Atqui de primo genere priori lib. cap. 11. et 12. cum Lutheranis abunde disputavimus, atque constituimus, in baptismo plenissime remitti originale: eo usque ut nulla prorsus reliqua fiat ratio culpae. Hic autem ubi de dispositionibus est sermo, duos diversos errores subnotare restat.² Primus est Lutheri, qui adeo tenax est, et propugnator suae illius particulae, Sola fide, ut in utrunque extremum absurde peccaverit: dum et adultis, praeter illam, nullum aliud opus proprium necessarium existimat ad iustificationem, et infantibus docuerit esse necessariam. Quin vero pariter ut adultos, ita illos existimat non sacramento, sed sola fide iustificari. Hic enim est articulus eius primus inter assertiones ad Leonem: cuius iam supra meminimus. Haeretica est, sed usitata sententia, sacramenta novae legis dare gratiam. Et paulo post, Neque enim baptismus salvat, sed fides baptismi. Neque vero (ut fideliter illic explicat Roffe.) loquitur de habitus fidei caelitus infuso, sed ait etiamnum in infantibus inesse actum credendi vivacissimum. Id quod in suo Homiliario evangeliorum dominicalium aperte praedicat: et secundum ipsum alii etiam suae scholae in multis locis. Tametsi in confessione Augustana, et ceteris colloquiis id silenter praetermiserint. Fuit enim figmentum illius hominis, quod gratiam non suscipimus per sacramentum: sed per fidem quam damus verbo, non ministri, sed CHRISTI ipsius: ubi instituit sacramenta: puta, Qui crediderit, et baptizatus fuerit.³ Nisi manducaveritis carnem filii hominis. Quorum remiseritis peccata, Qua scilicet fide assentientes, promissionem esse firmam, iustificamur. Ita se exponit in eodem articulo, et in suis Galatis: cuius ludicra, et quidem ridicula verba sunt, inter exponendum illud, 3. cap. ex operibus legis spiritum accepistis, an ex auditu fidei. Ait enim usque adeo verum esse, et fidem omnibus esse necessariam: puta vivacissimum actum, neque posse nisi ex auditu haberi, ut etiam infantes eam ex auditu consequantur. Et obiiciens sibi ipse, quod nihil audiunt, respondet, verbo Dei nihil esse surdum: sed simul dum aures pulsat, intus spiritum infundit. Nescio profecto ubi potuit, non dico benevolas, sed patulas aures aucupari, in quas eiusmodi exoneraret portentum.⁴ Quis enim, ut ante me alius dixit, tam est ab omni sensu alienus, cui metuendum sit posse persuaderi, quod parvulus, cui non modo nulla notitia Dei, vel boni, vel mali discretio, verum neque ullus rationis usus, ulliusve rei cognitio inesse potest, auditu concipiat actum fidei, per quem iustificetur? Adde quod haeresis praeterea illa,⁵ quod sacramenta nulla sint causa iustificationis, sed sola fides verbi, manifeste pugnat, non modo cum Evangelio, sed secum ipsa. Enimuero si fides illa vera est, qua assentimur CHRISTO dicenti, Quorum remiseritis peccata, verum est enunciatum suum: puta quod ministri Ecclesiae remittunt peccata. Et si vera est fides, quam eidem praestamus, dicenti, Nisi quis renatus fuerit. Et, Nisi manducaveritis carnem filii hominis, consequens sit, ut lavacrum ipsum regenerationis, et sacramentum corporis causa sit iustificationis. Hoc enim est, quod ipse affirmat. Admirabilis fuit audacia (ut ab alio verbo temperem) illius hominis. Ad probandum, quod non per sacramentum, sed per fidem illorum verborum CHRISTI iustificamur, citat testimonium illud Aug. Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum. Ac si loqueretur illic de verbo CHRISTI, et non esset evidentissimum, quod loquebatur de verbo ministri, Ego te baptizo. Et, Ego te absolvo, quod tanquam forma sacramenti confert gratiam.

Igitur ut secundum orthodoxorum veritatem de primo iustificandorum genere conclusionem statuamus.⁶ Parvuli non possunt proprie dici fide, aut quovis alio suo actu, aut peculiari dispositione iustificari: sed solo sacramento fidei, tanquam instrumento passionis CHRISTI: quo, nullum adserentes obicem, in adoptionem filiorum regenerantur. At vero dubium restat, quod nobis obiicit locus Evangelii, Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit.⁷ Ubi tam necessaria profertur fides, quam baptismus. Quin vero in subtexta negatione sola resumitur absque mentione baptismi. Qui vero enim, inquit, non crediderit, condemnabitur. Ubi adnotavit Lutherus solam fidem esse necessariam.⁸ Sed tamen ut ad hoc ultimum, primum respondeamus, affirmatio, fides interpres est negationis: ut intelligatur pariter, Qui vero non crediderit, vel baptizatus fuerit. Sed quantum ad catholicos spectat, dubium restat, an pueri etiam comprehendantur sub illa universitate, Qui crediderit: cum (ut modo dicebamus) per se notissimum sit, nullum, dum baptizantur, habere actum fidei. Aug. lib. 1. de pec. me. cap. 26.⁹ inter exponendum eundem locum Marci. Quis, inquit, nesciat, credere, esse infantibus, baptizari? Quod verbum quidam ex nostris non plane probant: puta, quod credere, sit baptizari: nam unum est actio intellectus, alterum, sola passio: quae idcirco, tanquam duo, connumerantur in Evangelio. Explicuerat autem Aug. paulo ante in eodem libro, scilicet, cap. 19. eandem infantium credulitatem, hisce verbis, Parvuli fidem per verba gestantium quodammodo profitentur. Et idem ferme repetit ad Bonifacium: ubi ait, In Ecclesia salvatoris parvuli per alios credunt, sicut ex aliis, quae in baptismo remittuntur peccata traxerunt. Sed neque huiusmodi interpretamentum apparet omnibus satis congruens. Nam, credere, cum sit actus intellectus, quomodo quis potest per alium, nisi deformi abusu verbi?

Hanc ob rem, bipartiti sunt expositores illius loci Evangelii.¹⁰ Quidam enim aiunt, quod pueri credunt per fidem infusam. Isti tamen iudicio meo longe absunt a germano sensu Evangelii. Ubi enim ait CHRISTUS, Qui crediderit, nullo modo designat habitum infundendum a Deo: atque illum minime, qui natura sequitur infusionem iustificantis gratiae: sed plane actum, qui sicut baptismus ipse, a baptizando exigitur tanquam necessaria praeparatio ad gratiam. Eo vel maxime, quod illi habitus infusi parvulis non sunt tam ab antiquo tantaque certitudine in Ecclesia cogniti, quam est fides catholica. Quoniam neque concilium Viennense illos probat, nisi tanquam opinionem probabilissimam. Licet iam nunc maiori fulciantur auctoritate.¹¹

Alii sunt, qui hac de causa existimant verbum illud, Qui crediderit, de adultis duntaxat qui sunt rationis compotes enunciari. Neque omnino absque probabilitate, si praecedentia verba respicias. Est enim contextus, Euntes praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit, et c. Evangelium autem non praedicatur nisi auditum habentibus, et rationis iudicium. De illis ergo intelligitur, Qui crediderit. Parvulis autem satis est si baptizentur. Sed profecto ubi rem penitius consydero, interpretationem hanc probare non possum.¹² Primo, quia verba sunt universalia: perinde atque illa, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto. Neque est verisimile, quod ubi CHRISTUS tradebat apostolis formam, et modum evulgandae, et propagandae fidei, si sub illis verbis omnis aetas mortalium, et conditio non comprehenderetur, quin simul explicaret, parvulis baptismum sufficere. Et quod me maxime urget, nunquam Ecclesia ab apostolis ipsis edocta, susceptores pueri decerneret, qui suo ipsius nomine interrogati an crederent, responderent, credo: nisi quod apostoli ipsi verbum illud intelligentes ad universos pertinere, illa cerimonia puerum significarent credere.¹³ Neque temere sane Aug. sed scientissime tanquam rem magni momenti, tanto pere studuit explicare, ut parvuli credant. Cuius sententiam probatissimam habet S. Tho. 3. p. q. 68. eo articulo, quo de baptismo parvulorum disserit.¹⁴

Igitur quantum ex verbis Augustini coniicere possum, credere, ut est universis necessarium ad iustitiam, idem est, quod Evangelium solenni professione suscipere.¹⁵ Nisi quod adulti suscipiunt actu credentes, et confitentes fidem, atque obligantes se legibus CHRISTI: pueri autem suscipiunt eandem fidem per obligationem, qua verbis susceptorum, quae sua propria censentur, astringuntur. Sicuti minor aetate obligatur verbis tutoris. Et ita intelligo Augustinum, dicentem ipsos credere, id est, suscipere solenniter Evam gelium per verba gestantium. Quocirca quodammodo recipiunt Evangelium per auditum parentum, qui adhibentes ipsi fidem, se suosque liberos, quos habent in legitima potestate, baptizant. Atque hinc palam colligitur, haeresim esse manifestariam¹⁶ Anabaptistarum, qui autumant pueros, ubi primum illuxerit rationis usus, conveniendos esse, et sciscitandos, habeantne ratum, quod parentes de ipsis fecerunt. Quinimo sunt iam vere obligati, idcirco compellendi ad fidem, legemque servandam, quam susceperunt. Unde quando ait Aug.¹⁷ pueros credere idem esse quod baptizari, non intelligit aliud, nisi quod idem valet illis baptizari, per quod sacramentum legibus Dei obligantur, quod valet adultis credere. Etenim Hypog. lib. 5. palam ait, quod parvuli assumuntur in fide credentium, non obedientia voluntatis, sed dilectione nimia: vide licet Dei, qui absque aliquo eorum actu, in suam illos recipit amicitiam. Haec Augu. Habemus ergo quod parvuli sine aliquo proprio actu vel dispositione, quam ipsi adferant, sed solum per alios obligati, sacramento sanctificantur. Et quanuis sine illa solennitate baptizentur, baptizator, tanquam Ecclesiae minister, ipsos obligavit.

Sed altera in altero extremo est quorundam opinio.¹⁸ Hi nescio quo protecti pietatis obtentu dicere audent, pueros qui casu aliquo absque baptismo moriuntur, nihilosecius misericordia Dei, quae defectum supplet baptismi ab originali liberatos, ad regnum admitti caeleste. Atque idem censent tam de pueris iam in lucem editis, quam de illis qui in maternis uteris ante lucis usum de vita decedunt. Et quoniam de hac re per ora vulgi circumfertur doctissimus Caietanus,¹⁹ illum nomino: quem semper tamen, non nisi honoris gratia nominare soleo. Is enim, alias profecto omni auctoritate dignus, super q. 68. 3. p. (sub correctione tamen, et quae sua erat religio ac modestia nihil pertinaciter asserendo) utrunque, ceu probabile profert. Ait enim art. 2. quod in casu necessitatis, nempe ubi non est aquae copia ad salutem puerorum (et loquitur de illis qui iam nati sunt) sufficere videtur baptismus in voto parentum: praecipue cum aliquo exteriori signo. Et post modum artic. 11. addit (sub eadem censura) parvulos in maternis uteris periclitantes, posse pari modo salvari per sacramentum baptismi in voto parentum cum aliqua benedictione seu oblatione ipsius ad Deum, cum invocatione Trinitatis. Sicut diximus, inquit, de pueris, qui non possunt baptizari. At vero, salva semper doctoris eximii auctoritate, haud dubito utramque partem opinionis suae falsam esse: nescio vero priorine sit digna calculo, saltem in illis, qui, quod ipse temperatissime insinuaverat, iam modo incunctanter asseuerant. In quorum potius gratiam, quam ut ipsis contradicam, pressius rem hanc edisseram. Et primum omnium utroque articulo Caietanus apertissime contradicit divo Thomae: cuius²⁰ agit interpretem. Nam priori loco, ubi ait, votum nonnunquam baptismi sufficere ad salutem, ne cui relinqueret occasionem suspicandi, quod sufficeret votum parentum, palam explicat, ubi non est copia baptismi in re, necessarium esse votum suscipiendi in ipso baptizando. Ait enim, Sicut cum aliquis baptizari desiderat. Quare pueris nullam reliquam facit salutis viam. Et secundo loco, pueris nondum natis, nisi quibus ex privilegio donatum est in utero gratiam recipere, nullum tribuit remedium salutis: eo quod non possunt baptizari: quod secundum Evangelium necessarium est. Atque ne citra sacram scripturam vel universalem consensum Ecclesiae, leberum esset dicere, quempiam in utero sanctificari, aut gratiam recipere, exprimit in solutione ad primum argumentum, restrictionem de sanctificatis in utero: nempe, qui in Ecclesia tales habentur. Porro autem Aug.²¹ ut gradatim ascendamus, innumeri sunt loci, quibus idem inculcatissime repetit. Primus est, vulgatissimus ille canon de fide ad Petrum relatus inter decreta d. 4. de consecra. Ubi ait, Firmissime tene non solum homines ratione utentes, verumetiam parvulos, qui sive in uteris matrum vivere incipiunt, et ibi moriuntur: sive iam de matribus nati, sine sacramento baptismi, quod datur in nomine patris et filii, et spiritus sancti, de hoc seculo transeunt, sempiterno igne puniendos. Quod si cavilletur quis, non esse ita certum opus illud Augustini, idem ferme meminit, ubicunque in certamen descendit contra Pelagium.²² Ille enim (ut patet Hypog. lib. 5.) non negabat pueros baptizandos esse ut intrarent regnum caelorum: quia illud expresse habetur Ioan. 3. sed dicebat decedentes ante baptismum in aliquam transmigrare mansionem, ubi haberent felicitatem vitae aeternae: eo quod nullum, secundum ipsum, contraxissent peccatum. Animadvertat²³ ergo oculatissimus quisque adeo semper fuisse constitutissimum in Ecclesia, nullum parvulum absque baptismo in re (sane quem non potest habere in voto) intrare regnum caelorum: ut neque ipsi Pelagiani, negantes peccatum originale, ausi fuerint contra id dicere. Quis ergo nunc auserit catholicus, agnoscens originale vulnus, illo mittere inbaptizatum, quo haeretici, ipsum negantes, nunquam cogitarunt? Hac de causa Aug. non adeo incumbebat persuasioni, quod parvulus decedens ante baptismum nullus reciperetur in regnum: nam id tanquam euangelicam confessionem habebat: sed quod extra regnum nulla esset vita felicitatis aeternae. Unde in loco citato primum instruit disputationem ab illa universali sententia antiquae legis. Infans,²⁴ qui circumcisus non fuerit, disperibit anima illa de populo suo. Cum ergo similis sit in Evangelio,²⁵ Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum, sit, ut sicut ex illa nullus excipiebatur, ita ex hac neminem sit fas eximere. Erat enim illa huius figura. At quia fingebant locum alium, ubi parvuli sine baptismo haberent vitam aeternam, totos neruos intendit Aug. ut demonstret, praeter regnum et gehennam nullum esse penitus nisi purgatorium. Atque ideo illas mansiones,²⁶ quas ait CHRISTUS in domo patris multas esse, omnes pertinere ad regnum: quo absque baptismo nemini patet accessus. Et subdit elegancissimum dilemma.²⁷ Cum idem Servator noster utrunque dixisset, et quod in domo patris sui mansiones multae essent, et qui non renatus fuerit, non intrabit in regnum caelorum: elige, inquit, haeretice, utrum ex duobus defendas. Si enim dixeris extra regnum, quod est domus patris, aliquam esse mansionem, ubi sit vita aeterna, priori sententiae contradicis. Si tamen in mansionem regni parvulum absque baptismo miseris, secundae adversaris. Non verba prorsus, sed sententiam refero Augustini. Idem argumentum ex professo locupletissime persequitur lib. 1. de pec. me. a cap. 20. usque ad finem libri. Cuius plura verba, ne satietatem lectori faciam, non referam, quam quae cap. 27. concludit super il.²⁸ Iud. Qui habet filium, habet vitam: et qui non habet filium, non habet vitam. Non solum (inquit) igitur regnum caelorum, sed nec vitam parvuli habebunt, si filium non habebunt, quem, nisi per baptismum eius, habere non possunt. At vero ut Augustinum, quispiam forte suae propriae sententiae post habere potuerit, tamen credere nequeo auctores huius, quam reprobamus, opinionis aestimate inspexisse, ut fuerit condemnata adversus Pelagium.²⁹ Hac enim verba sunt Innocentii papae in epistola rescripta concilio Carthaginiensi, et Milevitano, quae refert August. contra duas epistolas Pelagianorum lib. 2. cap. 4. illud vero, quod eos vestra fraternitas asserit praedicare, parvulos aeternae vitae praemiis etiam sine baptismatis gratia posse donari, perfatum est. Quibus subscribit August.³⁰ quod praevaricator esset Ecclesiae Romanae quicunque ab illa sententia deviasset. Et contra Iulianum lib. 3. statim cap. 1. ait, quod Pelagius timens ipse damnari, damnavit eos, qui dicunt infantes, etiam si non baptizentur, habere vitam aeternam. Et inferius cap. 12. eandem repetens sententiam. Unde Pelagius, inquit, quod supra commemoravi, eos qui dicunt infantes, etiam si non baptizentur, habere vitam aeternam, in ecclesiastico iudicio, nisi damnasset, damnatus exisset. Haud equidem nescio, alia ratione fuisse damnatum Pelagium: nempe quia negabat originale peccatum. Attamen cum sententia et forma ipsa damnationis ea sit, puerum scilicet non baptizatum posse habere vitam aeternam, videre non videor quomodo possit catholicus ullam inde exceptionem cogitare, nisi quam spiritus sanctus Ecclesiae reuelasset. Nam duo errores eodem verborum fulmine percelluntur, et quod non sit peccatum originale, et quod absque baptismo possit remitti. Quocirca quemadmodum ex prima parte non est liberum quenquam excipere, nisi quatenus Ecclesia vel definiret, vel permitteret, ita neque ex altera. Ex qua tamen neminem hactenus exemit. Mox post auctoritates³¹ sanctorum, et Ecclesiae determinationem expendenda sunt verba ipsa Evangelii. Cum enim universales sint sententiae Servatoris, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu³² sancto: Et, Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salu' erit:³³ Et, Oportet vos nasci denuo, nunquid plusquam temerarius ausus est, ne dicam, contradictio scripturae, quempiam inde subducere absque expressa revelatione Dei per Ecclesiae scitum? Profecto non dubito, quin ad istos usque exceptores pertingat, quod ait Paul.³⁴ Si ego vel angelus de caelo aliud evangelizaverit, quam evangelizavimus, anathema sit. Quapropter non possum non demirari, quam facile, quam audenter³⁵ consueverint nonnulli, universales sententias scripturae glossare, quo intelligantur de lege. Quibus nihil, inquiunt, obstat oppositum secus quandoque contingere, vel ex privilegio, vel ex misericordia dei. Cum tamen synceritas scripturae ea sit, ut nisi exce exceptio ipsa eodem sacro eloquio exprimatur, vel per Ecclesiae fiat auctoritatem, sacrilega sit, et praevaricatrix eiusmodi glossa. Nunquam enim Aug. ausus esset ex universitate illa, Deum nemo vidit unquam:³⁶ Et, Non videbit me homo, et vivet, substrahere probabiliter Mosen vel Paulum, qui vidissent Deum, nisi de primo legisset in eadem scriptura, puta Exo. 33.³⁷ quod videret posteriora dei: et de altero, quod raptus in tertium caelum, vidisset arcana Dei.

Sed ut ad locum Evangelii reuertamur. Si fas esset affirmare, alicui remitti peccatum originale sine baptismo in re vel in voto suscipiendi, pari facilitate posset quis etiam dicere, quod aliquis impoenitens ex misericordia Dei possit ab actuali liberari. Nam verba eadem sunt, Nisi quis renatus fuerit: Et, Nisi poenitentiam egeritis. Deo autem nihilo plus repugnat remittere actuale sine poenitentia, quam originale sine baptismo. Et quanuis actualis sit maior, etiam originalis est vera culpa.

Hoc autem quod subiiciam est argumentum, quod, quando solum existeret, satis rem posset mihi persuadere: videlicet Ecclesiae consuetudo. Namque nisi baptismus ita esset necessarius, ut absque illo nemo quoquo pacto posset servari, nunquam Ecclesia instituisset parvulos baptizari: quae tamen institutio est apostolorum: dicente Dionysio cap. ultimo ecclesiasticae hierarchiae, Divini nostri duces, scilicet apostoli, probauerunt infantes recipi ad baptismum. Et est argumentum huiusmodi. Parvulis ante usum rationis nulla erat religio baptizari, quinimo longe fuisset decentius expectare, ut sua se sponte, et arbitrio addicerent legi, quam erat obseruaturi: ergo nisi iudicassent apostoli periculum illis imminere damnationis, si illa aetate de vita subriperentur, aut sufficere votum parentum in tempore baptizandi, nunquam sacramentum illis decreuisset. Atque hanc rationem explicat August. in epistola ad Hieronymum, quae est. 28. cuius idcirco verba in hunc locum referuavi. Quisquis, inquit, dixerit, quod in CHRISTO vivificabuntur, etiam parvuli, qui sine sacramenti eius participatione de hac vita exeunt, hic profecto, et contra apostolicam praedicationem venit, et totam condemnat Ecclesiam. Ubi propterea cum baptizandis parvulis festinatur, et curritur, quia sine dubio creditur, aliter eos in CHRISTO vivificari non posse. Qui autem non vivificatur in CHRISTO, restat, ut in eadem damnatione maneat. De qua dicit Apostol. Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. Consydera pie lector, ut opinio quam refellimus, et apostolicae praedicationi, et Ecclesiae institutioni contraveniat: quae propterea festinat, et currit ad baptismum parvulorum, quia sine dubio credit, aliter non posse salvos esse.

Nec certe deest redargutio etiam scholastica adversus istos. Nam ut de illo qui est in ventre matris, loquamur, demus, matrem quae periculum fetus persentiscit, ea benedictione uti erga ipsum, quam isti volunt. Tunc iuxta suam sententiam recipiet gratiam. Sit postea casus, quod non moriatur infans, sed nascatur incolumis. Profecto nihil tunc esset necessarius baptismus: siquidem nascitur in gratia. Eodem modo arguam de illo, qui natus est, si ubi non est copia aquae, per illam benedictionem recipiet gratiam. Non enim opus esset amplius baptismum adhibere: nam Patres non obligasset Ecclesia baptizare puerum, nisi ut conferatur illi gratia. Secus est de adulto, qui non potest salvari, nisi voveat baptizari: et ideo tenetur postea implere praeceptum. Illi veruntamen qui responderent,³⁸ huiusmodi pueros per solum adventum mortis eodem momento, quo decedunt, iustificari, ineptiores, ut bona venia dixerim, se proferrent, quam cum quibus serio esset agendum. Nam si intelligerent, habituros gloriam, qui non discesserunt in gratia, non essent audiendi. Si vero fingerent, quod gratiam susciperent in illo puncto, uti est gratia, quae martyribus impenditur plenissimae remissionis, temeraria esset assertio, quod parvulus, non occisus pro CHRISTO per fortuitam mortem absque aliquo actu proprio, vel sacramento extrinsecus adhibito, abstergeretur originali macula. Postremum denique argumentum³⁹ est huiusmodi. Cum nullum iam modo post adventum CHRISTI sit aliud remedium vel sacramentum conferendae gratiae regenerationis, praeterquam baptismus, revera, si ex misericordia Dei posset quis absque illo gratiam recipere, aequa esset omnium sors, atque adeo nihil illis officeret negligentia parentum, sed sive proponerent illos baptizare, sive non: sive iam illos ducerent ad baptismum, et morte in via praeriperentur: sive aliquo alio casu insciis parentibus subito morerentur, nemo periret: quin vero nullum esset discerniculum, parentibusne esset fidelibus natus, an infidelibus. Quia ipsi nulla lege tenentur aliquid agere: ob idque nisi baptismus ipse in re necessarius illis esset, nihil noceret in ret incuria parentum:⁴⁰ neque viceversa citra exhibitionem baptismi, aliquid prodesset eorum solertia, et pietas. Siquidem nulla est illic ratio meriti. Et quod sufficiat votum in parentibus conferendi, est novum inventum: non solum nullibi apud Patres repertum, verum et ipsis, et ecclesiastico instituto, et certe Evangelio dissonantissimum. Concludamus ergo ubicunque vel in conciliis, uti nunc in nostro Triden. cap. 4. vel apud Patres habetur, baptismum sufficere in re, vel in voto, intelligendum esse praecise de voto suscipiendi, quod habet baptizandus ipse.

Argumentum in contrarium⁴¹ unicum est, idemque quodam pietatis velamine obtectum. Haud enim condecens iudicant divinae bonitati, ut ordini illi, et statui puerorum, qui antequam sint idonei baptismo, in utero moriuntur, Deus non prospexerit, instituendo remedium aliquod salutis. Et idem ferme est de illis, qui iam in lucem exclusi, vel aquae inopia, vel alia negligentia absque baptismo immaturi obeunt. Sed miraculum est, quod genus hoc pietatis pientissimi Patres Ecclesiae nunquam agnoverint. Tunc vel maxime quando Pelagiani hoc eodem Achille tam erant Ecclesiae infesti: ut est videre in locis supra citatis apud Augustinum:⁴² videlicet contra duas epistolas Pelagianorum lib. 2. cap. 7. Dicebant enim gratiam Dei potius fatum esse, vel acceptionem personarum, si ex duobus adultis absque ullo merito alteri opitulatur Deus, ut convertatur, alteri vero minime: et ex duobus parvulis absque unius diligentia, alteriusve negligentia, primus abluitur baptismo, et alter relinquitur. Quibus respondet Aug. nullam esse causam, nisi voluntatem Dei, qui nemini est debitor: et ideo, nemini facit iniuriam, si hunc eligat, illum vero deserat. Et idem fusius adhuc disserit lib. 1. de pecca. me. cap. 21. ubi ait, Cur ad illum veniat, ad illum non veniat, occulta esse causa potest, iniusta non potest. Huius enim profunditatis stupore perculsus Paul. aiebat, O altitudo divitiarum. Subdenda ergo, inquit, sunt colla auctoritatibus scripturarum.⁴³ Et revera, si argumentum hoc tam esset urgens, quam isti arbitrantur, latissime pateret, etiam ad eos usque qui adulta sunt aetate. Dum enim ex gentibus, vel quibuscunque infidelibus alios lux fidei in viam iustitiae perducat, casu quodam mirabili, et secundum iudicium nostrum, fortuito, aliis in sua caligine relictis, atque inter christianos, duorum eodem lecto pari culpa sordentium, subitaneum fulmen alterum extinguat, alter vero sospes, metu perculsus, fructus deinde agit poenitentiae: in quam rogo causam possumus referre, nisi quod Iacob dilexit, Esau autem odio habuit? et quod ex eodem lecto,⁴⁴ ex eodem agro, ex omni denique aetate, sorte et negotio mortalium unus assumetur, et alter relinquetur? Et sicut in adultis propriae cuiusque culpae imputandum est, quod non assumatur, ita et in parvulis culpae ab Adam contractae. Sinit enim Deus naturam suis motibus agere. Nullam ipse fecit legem, quod aliqui vitam finiant in utero, vel ante baptismum. Et ideo si aliquis naturaliter moriatur, nihil suae detrahitur bonitati. Ultimum pertrahit argumentum Caietan.⁴⁵ a lege veteri. Tunc enim parvuli vita ante octavum diem defuncti, fide parentum, alio ritu applicata, quam circumcisione mundabantur ab originali: simile ergo confitendum modo est, de mortuis ante baptismum. At vero argumentum nullum est, quinimo in ipsum auctorem revolvitur. Tunc enim propter laesionem lege erat interdicta circumcisio ante octavum diem. Et ideo auctor ipse legis Deus non debuit destituere remedio parvulos praeraptos morte. In lege vero evangelica, hoc potius quod nullus praefinitus est dies baptismo, sed quamprimum editus fetus baptizari permittitur: quinimo in necessitate iubetur. Testimonium est, quod nisi per ipsum baptismum in re, nemini parvulorum salus pateat.