De natura et gratia libri III, cum Apologia contra Catharinum

SVperest in hoc postremo capite nonnullis ex theologis contra sentientibus respondere, ac demum Lutheranis satisfacere. Scot.¹ fuit, et qui eius auctoritatem sequuntur, unde Lutherani scandalum acceperunt, ut universitatem theologorum Pelagianae haeresis insimularent. Hic enim lib. 2. distinct. 28. inter loquendum de praecepto, quod est, Diliges dominum Deum tuum ex toto corde tuo, dicit: quod quandocunque voluntas exe quitur actum huius praecepti, licet informis, disponit se de congruo ad gratiam gratificantem: cui oblatae, vel resistit, et peccat: vel consentit, et iustificatur. Tria ergo vel quatuor videtur asserere. Primum, quod possit homo habere dilectionem dei, etiam executivam illius praecepti (ut verbo eius utamur) ex puris naturalibus: quoniam quaestio est illic, utrum naturali facultate liberi arbitrii possit homo vitare omne peccatum. Secundo quod talis dilectio est dispositio sufficiens ad gratiam, quippe quam consequitur gratia, nisi homo resistat. Atque adeo meritum eius de congruo. Et ita propter eius auctoritatem ferme tenet schola nominalium.² Et Adrianus quolibeto. 7. q. 4. Et tandem videtur respondere affirmative ad quaestionem, quod potest homo naturaliter omne peccatum vitare.³ Et ita tenet Duran. eadem dist. saltem de peccatis, quae sunt contra decalogum, et contra totum ius naturae: nam de praeceptis sacramentorum secus censet. Sed primum omnium, ut hoc cum Lutheranis expostulemus, esto pars aliqua scholasticorum, in suspicionem illis veniret de crimine Pelagiano, cur in universum Reipublicae catholicorum illud impingunt? Habebant S. Thomam, et complures alios, qui secus consentiunt: ut monstratum est. Et praeterea Scot. non asseruit, dilectionem dei super omnia esse naturalem homini lapso, nisi loquendo de illo simplici actu, quem supra diximus, non esse simpliciter dilectionem. Nam tertio, dist. 27. ubi in disputatione mittit, an necessaria sit infusa caritas ad diligendum Deum super omnia, respondet cum temperamento, profecto ut S. Tho. scilicet quod homo in statu naturae institutae potuit ex puris naturalibus diligere Deum super omnia. Et quanuis in hoc non omnibus sit probata sententia Scoti, quod ille actus dilectionis ex facultate naturae, sit dispositio et meritum de congruo ad gratiam, non tamen exinde in Pelagianos incurrit, ut sui interpretatur. Quoniam in merito de congruo nihil agnoscunt debiti vel iustitiae: ut dicebat Pelagius. Tametsi de hoc verborum tinnitu, paulo post lib. 2. pressius acturi sumus.⁴

Interim ad duo argumenta quae contra nos proprie extare videntur, respondendum restat. Primum est. Si mandata implere possumus, quantum ad substantiam actus, per naturalem virtutem liberi arbitrii, neque modus ille caritatis supernaturalis est in omnibus necessarius, sit, ut per eandem naturalem virtutem possimus amicitiam Dei et aeternam hereditatem promereri: quod est Pelagianum. Namque ut huiusmodi praemia mereamur, satis est implere mandata: iuxta illud, Vos amici⁵ mei eritis, si feceritis quae praecepta sunt vobis. Et iuxta illud, Si vis ad vitam ingredi,⁶ serva mandata. Quod si quis responderet, quod Christus redemptor noster intelligebat de obedientia mandatorum, quae sit ex gratia et caritate, profecto talis responsio principium petere videretur: nam idem esset tunc dicere, vos chari mei eritis et amici, si in caritate et amicitia mea permanseritis. Adde, quod cum gratia dei sit acceptatio ad gloriam, perinde esset dicere, si vis ad vitam ingredi servanda mandata, acsi dictum esset, si vis ad vitam ingredi, esto per gratiam acceptus ad vitam. Et tamen Christus intendebat consequentiam facere ab observantia mandatorum ad gratiam et gloriam. Quasi observantia esset medium servandae gratiae, et via veniendi ad gloriam. Atque adeo qui concedit, mandata servari posse ex viribus naturalibus, in scopulum Pelagianorum videtur impingere. Ad hoc respondetur, quod qui concederet, omnia prorsus praecepta impleri posse quantum ad substantiam actus, per naturalem facultatem, extricare se aegre possent ex hoc loco, nisi aliqua esset petitio principii. Tametsi non esset omnino petitio principii sensus ille, Si feceritis amore mei praecepta mea, eritis amici mei, et habebitis vitam aeternam. Attamen nos⁷ facilius respondemus, quod neque quantum ad substantiam actus possumus naturaliter implere omnia absque auxilio speciali, neque praeceptum dilectionis, quantum ad modum, qui necessarius est. Quocirca verum est, ut quicunque praecepta servaverit, iam innitatur ope et gratia divina. Et idcirco nullatenus sequitur posse quempiam ex naturalibus, vel gratiam assequi, vel gloriam. At restat adhuc argumentum⁸ supra factum ex Marsilio, nempe quod inter praecepta unum debet esse, ut qui est in peccato, disponat se perfecte ad gratiam: alias complendo mandata, peregrinaretur semper extra gratiam Dei. Hic primum in confesso est Christianis, quod sit necessarium agenti in peccato permittere se Deo, ut eius favore disponatur ad gratiam, et reconcilietur: alias superuacaneum esset, reliqua servare. Necessarium inquam necessitate finis, sine quo de praeterita culpa damnabitur. An vero sit singulare praeceptum, ut nova sit culpa, non habere tantam dispositionem, quam sufficit ad gratiam, nihil hic disputamus: sed tamen neque convincitur praefacto argumento.

Nam sensus quidem genuinus illius verbi,⁹ Si vis ad vitam ingredi serva mandata, est, ut qui nunquam in vita ullum fregerit, intrabit ad vitam. Etenim qui ab infantia sua nihil mali fecit, ut iuvenis ille evangelicus de se aiebat, eidem neque in lege naturali Deus deesset, quo minus ad se traheret. Qui tamen aliquod transgressus est, licet omnia alia servaverit, propter illud praeteritum, multabitur vita aeterna: nisi mentem mutaverit.¹⁰

Eidem praeterea assertioni, utputa quod non sit necessarium omnia praecepta implere ex caritate, saltem ad evitandum novam culpam, opponitur locus ille,¹¹ Omnia in gloriam dei facite. Sermo hic tamen, vel praeceptum potest esse, vel consilium. Sed et fieri quidpiam in gloriam dei, non unum sed duos potest habere intellectus. Primus est, ut Deo vere opus placeat, acceptumque sit ad vitam aeternam: alter ut opus illud genere suo sit bonum, et honestum, unde videntes dent gloriam Deo: iuxta illud,¹² Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videat opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in caelis est. Si accipiatur gloria primo modo in sensu, ut sit praeceptum, tunc dicendum est, quod cum sit affirmativum non obligat (ut aiunt) pro semper: sed pro tempore quo obligat praeceptum dilectionis. Et haec est expositio S. Thomae loco citato. 1. 2. q. 100. ar. 10. Potest tamen accipi in sensu, ut sit consilium: et hic videtur propinquior litterae: scilicet, sive comeditis, sive bibitis, et c. omnia actu referatis in Deum. Potest tertio denique, quod forsan est vero propius, accipi gloria secundo modo, ut sit sensus, neque talia sint opera vestra, quae non possint in Deum referri (qualia sunt peccata) et quae genere suo honesta feceritis, ne referatis in vestram gloriam vanam, sed qualia genere suo sunt, ita faciatis, ut in gloriam Dei cedant. Cui est soli honor et gloria in secula seculorum. Amen.

Finis primi libri.