Tractatus de divina traditione et Scriptura

1. In declarationibus praemissis iam etiam continetur, quomodo testimonium Ecclesiae in se ipso spectatum ad fidem divinam se habeat, quod erat tertium hoc capite propositum. In primis certum est, testimonium Ecclesiae formaliter, quatenus est Ecclesiae, sicut et testimonium Apostolorum et prophetarum quatenus est ab hominibus, non esse obiectum formale et motivum fidei divinae, cum huiusmodi motivum non possit esse nisi auctoritas Dei loquentis, adeoque verbum Dei formaliter ut Dei est: « cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis illud non ut verbum hominum sed, sicut est vere, verbum Dei, qui operatur in vobis qui credidistis » 1. Thess. II. 13. Quaeri igitur solum potest, quomodo propositio verbi Dei per Ecclesiam sit necessaria, ut revelatio seu verbi divinitas cognoscatur atque ita sit obligatio credendi. Haec propositio per Ecclesiam, ut initio diximus, potest spectari dupliciter, vel quatenus infallibilitate nondum supposita spectatur testimonium Ecclesiae formaliter, ut proficiscitur ab Ecclesia instructa characteribus seu motivis credibilitatis; vel quatenus Ecclesia est et fide creditur infallibilis sub assistentia Spiritus Sancti.

a) Ex natura rei et absolute propositio Ecclesiae neutro modo spectata est necessaria, ut obligatio credendi et fides divina locum habere possit. Non enim aliud requiritur, quam ut locutio divina sufficienter cognoscibilis reddatur; id autem per se et absolute multis aliis modis fieri potest. Ita penes omnes illos, qui fidem susceperunt ex revelatione Dei immediata et constituti erant primi revelationis promulgatores, profecto nulla intercessit Ecclesiae propositio; ita etiam nunc absolute loquendo revelationis pridem factae divinitas miraculis vel aliis motivis credibilitatis potest reddi cognoscibilis.

b) Si testimonium Ecclesiae spectatur nondum supposita fide infallibilitatis, tantummodo ut est testimonium huius societatis instructae tot ac tantis motivis credibilitatis; ita illud proprie loquendo non est aliud quam rerum et factorum, quae saepe iam diximus, applicatio ad determinatas veritates et ad earundem revelationem. Sicut enim res et facta quae sunt aliquid ipsius Ecclesiae, per se spectata reddunt existentiam revelationis cognoscibilem et veritates in ea contentas credibiles; ita per testimonium Ecclesiae proponuntur ipsae determinatae veritates, ad quarum revelationem demonstrandam illa motiva credibilitatis pertinent. Haec igitur non tam est necessitas testimonii formaliter spectati seu testimonii verbalis, de quo nunc quaerimus, quam necessitas factorum divinatorum in Ecclesia, de quibus dictum est in superioribus.

c) Si testimonium Ecclesiae intelligitur iam supposita infallibilitate sub assistentia Spiritus Sancti; certe talis Ecclesiae auctoritas non potest esse sive necessarium motivum sive necessaria conditio ad omnem actum fidei. Nam hic modus infallibilitatis et haec assistentia Spiritus Sancti non potest cognosci ex rationibus internis, sed tantum credi per actum fidei propter auctoritatem Dei eam revelantis. Unde si hic actus fidei in talem infallibilitatem Ecclesiae necessario supponeretur omnibus aliis actibus fidei, saltem ipse ille primus actus non posset supponere iterum alium actum fidei in infallibilitatem Ecclesiae per assistentiam Spiritus Sancti. At neque ad alios omnes actus fidei cognitio infallibilitatis Ecclesia, quae pendet ab assistentia Spiritus Sancti, necessaria est. Possunt enim sine dubio hominibus nondum cognita hac Ecclesiae infallibilitate alii articuli fidei sufficienter proponi, ut possint et teneantur fide divina eos credere. Nec est ratio, cur negentur actus fidei divinae iis, qui absque sua culpa in aliqua secta nutriti infallibilitatem quidem hanc Ecclesiae invincibiliter ignorant, alias tamen veritates revelatas habent sufficienter propositas per res et facta, quae ab Ecclesia eis incognita et ipsis insciis ad eos derivantur. Huiusmodi enim homines quamdiu graviter contra fidem non peccant, et promptum gerunt animum revelationem quamvis ac proinde etiam Ecclesiam veram, ubi sufficienter erit proposita, credendi et practice sequendi, solum materialiter haeretici, dispositione autem ac habitu vere fideles sunt¹.

2. Quae quamvis ita sint, nihilominus sub alia ratione secundum ordinariam Dei providentiam verissima est necessitas testimonii Ecclesiae per assistentiam Spiritus Sancti infallibilis. Est enim hic modus propositionis omnibus credentibus ad veritates fidei omnes in complexu sine admixtione erroris cognoscendas ex natura rei aptissimus, atque in praesenti oeconomia ad unitatem fidei in catholicitate conservandam necessarius et a Christo ipso institutus. (Vide de Tradit. th. VI.).

Quare revelatae veritatis propositio per Ecclesiam secundum providentiam Dei ordinariam et secundum oeconomiam a Christo institutam est necessaria, ut sufficienter innotescat, quanam sint veritates revelatae. Quoniam communiter atque eo modo, ut omnes credere teneantur, veritas tamquam revelata sufficienter proponi non potest nisi per Ecclesiam sive solemni iudicio sive publica professione; inde est, quod propositio facta ab Ecclesia requiritur, ut veritas pertineat ad fidem catholicam. Quamvis ergo veritas nondum ab Ecclesia proposita omnibus ad credendum, pro illis quibus sufficienter innotescat tamquam comprehensa in deposito revelationis, sit obiectum fidei divinae; imo quamvis etiam revelatio privata praesertim ab iis, quibus fit, possit credi fide divina, quando de divina locutione sufficienter eis constat (de Tradit. th. XXII. corollar.); nihilominus nec priori modo ante propositionem Ecclesiae, nec altero modo umquam constituitur obiectum fidei catholicae seu universalis.

3. Porro ubi Ecclesia iam cognoscitur ut organon infallibile Spiritus Sancti ad proponendam doctrinam revelatam; facile patet, talem testificationem non esse humanam tantummodo, sed esse locutionem Spiritus Sancti per Ecclesiam, dum locutio Spiritus Sancti olim facta per prophetas et Apostolos (cf. Heb. I. 1.) nunc eadem proponitur a Spiritu Sancto per Ecclesiam. Locutio autem divina est motivum formale fidei. Ergo hoc modo spectatum testimonium Ecclesiae non quatenus est hominum, sed quatenus est Spiritus Sancti, pertinet ad formale motivum fidei. Hunc sensum exprimit s. Thomas in explicatione discriminis inter fidem ac infidelem, quam superius ex Angelico descripsimus. « Fidelis credit homini non in quantum homo, sed in quantum Deus in eo loquitur, quod ex certis experimentis colligere potest, infidelis autem non credit Deo in homine loquenti » S. Th. in 3. dist. 23. q. 2. a. 2. sol. 2. ad 3.