Tractatus de divina traditione et Scriptura

Sufficientia Scripturarum a ss. Patribus praedicatur non excludendo sed supponendo Traditionem ac ministerium ad custodiam depositi.

« In comparatione Scripturae cum Traditione haec in primis tenenda sunt: 1°. Inter ea quae clare in Scripturis continentur, eminet ipsa demonstratio successionis apostolicae divinitus institutae ad infallibilem custodiam et explicationem traditae doctrinae; 2°. licet concedatur, ea omnia quae ab omnibus fidelibus explicite credenda sunt, contineri explicite in Scripturis, non tamen continentur ita, ut controversiae de iis exortae ex solis Scripturis independenter ab authentico magisterio ad captum omnium finiri queant; neque ergo ad fidei unitatem in catholicitate servandam Scripturae solae sufficiunt; 3°. licet demonstrari semper possit, haereticorum innovationes esse praeter Scripturas, et demonstrari plerumque possit, innovationes easdem esse contra Scripturas, utrumque tamen non fit independenter a Traditione et citra respectum ad normam catholici intellectus. Unde 4°. non absolute sed triplici hac restrictione supposita praedicari potest et a ss. Patribus praedicatur Scripturarum plenitudo ac sufficientia. »

I. Quod fundamenti instar ponimus, clare contineri in Scripturis revelationem ministerii divinitus instituti ad conservandam et explicandam integram doctrinam fidei, demonstratum est th. IV. V. VII. Et sane qui hoc dogma in Scripturis non vident, iis potius nulla quam omnia dogmata clare in Scripturis contineri affirmandum esset.

Hoc igitur primum sensu potest praedicari, et a Patribus aliquando praedicatur sufficientia Scripturae ad omnia dogmata demonstranda. Scriptura enim in hypothesi, quod eius divina auctoritas iam admissa est, plenissime exhibet et demonstrat authenticum magisterium Ecclesiae tamquam principium dirigens (seu principium formale), quo perveniatur in cognitionem omnium veritatum fidei, et controversiae omnes decidantur. Aliis verbis idem dici potest: Scriptura clare continet hoc principium, successionem apostolicam esse divinitus institutam custodem et magistram totius revelatae doctrinae; hoc autem principium continet implicite omnes veritates revelatas non quidem analytice (tamquam principium materiale, ex cuius analysi evolvantur omnes veritates), sed directive (tamquam principium formale, quo dirigamur ad cognitionem omnium veritatum). Vide supra p. 5. 6. Ergo hoc sensu Scriptura dici potest continere implicite omnia dogmata revelata.

Huc pertinet Patrum doctrina exposita th. VIII. n. I. 4°; th. X. n. II. Unde eodem hoc sensu Patres etiam eas veritates, quas sola Traditione nobis conservatas esse fatentur, Scripturarum auctoritate niti dicunt. « Quamvis huius rei, ait Augustinus de valore baptismi ab haereticis collati, certe de Scripturis canonicis non proferatur exemplum, earundem tamen Scripturarum etiam in hac re a nobis tenetur veritas, cum hoc facimus, quod universae iam placuit Ecclesiae, quam ipsarum Scripturarum commendat auctoritas » Aug. contra Crescon. l. I. c. 33. n. 39; de Unit. Ecclesiae c. 22. n. 63.

II. Quod in altera parte theseos saltem hypothetice concedimus, concedunt theologi cum Bellarmino De verbo Dei l. IV. c. 11. ad obiect. 1ᵃᵐ et 14ᵃᵐ; cum fratribus de Walenburg Controv. general. Tract. VI. de Testimoniis c. 4. n. 14. 15. Ex eadem ratione Patres symbolum apostolicum appellant compendium Scripturarum, atque ideo moment catechumenos, primum ipsam fidem in symbolo comprehensam « in latitudine cordis inscribendam esse, » et postea « opportuno tempore singulorum etiam adsertionem ex Scripturis excipiendam » Cyrill. Hierosol. catech. V. n. 12; August. serm. de symbolo ad catechum. c. 1; Cassian. de Incarnat. l. VI. c. 3. Quod vero in hac parte affirmamus, illud est: neque in his articulis qui explicite ab omnibus credendi sunt, intelligentiam Scripturae esse independentem ab authentico magisterio, ut singuli ex Scripturis doctrinam fidei sibi componant, et controversiae exortae citra auctoritatem magisterii et iudicis authentici ex solis Scripturis ad captum omnium terminari possint.

1°. Symbolum non eo sensu est vel a Patribus dicitur compendium Scripturae, quod singuli privata sua intelligentia illud ex Scripturis sibi componant aut componere possint; sed imo ordine inverso secundum oeconomiam ordinariam a Christo institutam symbolum ac fundamenta christianae doctrinae ab Apostolis praedicata et ut depositum commissa suis successoribus singuli suscipiunt ab Ecclesia authentice docente, atque in tradita hac fide universali constituitur regula et norma ad intelligendas Scripturas, eo quo demonstratum est modo th. X. n. II; th. XVIII. coll. th. XI.

2°. Hoc ipsum manifestum est ex iis quibus demonstravimus, Scripturas ex nativa sua indole non esse ita comparatas atque ideo non eo fine datas, ut singuli ex eis independenter a magisterio authentico fidem sibi construant, sed esse datas ut sint in Ecclesia et sub authentico magisterio successionis apostolicae instrumentum doctrinae th. VII. n. II.

3°. Idem demonstratur luculentissime ex historia haereseon. Haereses enim omnes etiam contra articulos omnibus explicite credendos non aliunde aut ortae aut defensae sunt, nisi quod, ut ait Augustinus, « Scripturae bonae intelliguntur non bene, et quod in eis non bene intelligitur, etiam temere et audacter asseritur » Aug. in Io. tract. 18. n. 1. Orta autem controversia de vero sensu Scripturae componi non potest nisi auctoritate infallibilis magisterii, cui obedientia fidei praestanda sit, vel scientifica demonstratione. Huic alteri percipiendae et aestimandae impar est maxima pars hominum, qui credere tenentur cf. th. VI. n. I; ergo securitas intelligentiae singulorum necessario pendet ab auctoritate magisterii infallibilis. Cf. Tertullianum Praescript. c. 15. sqq. et Patres reliquos, quos citavimus th. X. n. II. et th. XVIII. Coroll. 1.

III. Partis tertiae assertio prima per se evidens est, posse nempe semper demonstrari haereticorum innovationes esse praeter Scripturas; hoc enim idem est ac dicere, errores contra fidem non contineri in verbo fidei.

Assertio secunda, posse plerumque demonstrari haereticorum errores esse contra Scripturas, revocatur ad hanc aliam, pleraque fidei dogmata ab haereticis impugnata, et generatim loquendo plerasque veritates revelatas obiective contineri in ipsis Scripturis. Cuius quidem assertionis demonstrationem indirectam exhibent omnia ss. Patrum opera et theologorum omnium disputationes; rarae enim sunt fidei veritates, quas non reperias apud ipsos demonstratas ex Scripturis, rarissimae cum haereticis controversiae, in quibus iidem PP. et theologi ad Scripturas non appellant.

At vero, quae est tertia assertio, in interpretandis Scripturis singuli prae oculis habeant necesse est tamquam principem normam ac regulam intelligendi praedicationem ecclesiasticam ac doctrinam per viventem semper successionem apostolicam conservatam et ab authentico magisterio declaratam. Nam etiam veritates, quae obiective continentur in Scriptura et ex ea a Patribus ac theologis demonstrari solent, in primis non omnes clare in ea continentur ita, ut citra testimonium Traditionis demonstrari possent; deinde quae etiam clare continentur, non continentur pro omnibus qui credere tenentur, ita ut ex Scriptura sola citra auctoritatem magisterii eas intelligere possent (praecisione interim facta a modo, quo Scripturae ipsius auctoritas cognoscatur); postremo non continentur pro statu controversiae ita, ut ortae de vero sensu controversiae ad captum omnium, et ad fidei unitatem in catholicitate servandam citra iudicium authentici magisterii terminari possint (cf. n. II.).

Etiamsi ergo pleraeque veritates revelatae clarius vel obscurius in Scriptura contineantur, immo etiamsi omnia dogmata credenda continerentur in Scripturis, ea tamen est Scripturae explicandae relatio ad praedicationem ecclesiasticam et ad authentici magisterii explicationem, ut a) praedicatio ecclesiastica et authentica definitio quatenus refertur ad sensum singularium textuum determinandum, sit norma intelligendi simpliciter; ut b) praedicatio ecclesiastica et fidei regula, prout per custodes depositi conservatur et explicatur, universim spectata habeatur norma in intelligendis Scripturis saltem sensu negativo; ut c) etiam universim spectata praedicatio sit in multis demonstrationibus ex Scriptura petendis norma dirigens et positive iuvans securam et pleniorem veri sensus intelligentiam (th. XVIII.).

Unde etiam in veritatibus Scriptura comprehensis ultimum iudicium de vero sensu et definitio, quae dogmata et quo sensu in Scriptura contineantur, et exortae forte dubitationis de vero sensu authentica terminatio omnium captui accommodata revocatur ad auctoritatem magisterii. Proxima norma credendi proinde constituitur in hoc ipso iudicio et in consentiente praedicatione ecclesiastica, quae partim Scripturas ipsas exhibet secundum verum sensum explicatas, partim normam suppeditat directricem verae explicationis¹.

IV. Iam triplici hoc sensu ss. Patres non raro praedicant Scripturarum sufficientiam, quod scilicet a) dogmata omnibus explicite cognoscenda, vel speciales veritates quaedam ab haereticis in controversiam vocatae obiective contineantur in Scripturis; quod b) supposito magisterio Ecclesiae et catholico intellectu ex Scripturis et secundum Scripturas cognosci possint; quod denique c) ipsa auctoritas docentis Ecclesiae in Scripturis designatur tamquam norma universalis ad fidei susceptionem et cognitionem.

1°. Illustrabimus haec principia aliquot exemplis desumptis ex Patrum locis, ubi plenitudinem et sufficientiam Scripturae maxime praedicare videntur.

Clarissimum exemplum exhibet s. Vincentius Lirinensis Commonitor. c. 1. et 2. Dicitur ibi « Scripturarum canon perfectus sibique ad omnia satis superque sufficiens. » At a) non agitur absolute de omnibus capitibus revelatae doctrinae, sed agitur de doctrinis tum in controversiam vocatis ab haereticis, quos nominatim recenset. Immo directe ibi agit Vincentius de necessitate Traditionis, illam autem Scripturae sufficientiam ponit in obliquo per modum obiectionis²; unde non erat necesse distinctius eam declarare, sed simpliciter potuit in capitibus ab haereticis impugnatis Scripturae sufficientiam admittere, dummodo tamquam norma interpretandi prae supponatur Traditio. Hinc b) diserte declarat, etiam adversus haereticos illos fidem muniendam esse dupliciter « primo scilicet divinae legis (Scripturae) auctoritate, tum deinde Ecclesiae catholicae Traditione. » c) Causam cur etiam in his, quae verbo scripto continentur, necessaria sit Traditio, exponit notissima illa sententia: « quia Scripturam sacram pro ipsa sua altitudine non uno eodemque sensu universi accipiunt... idcirco multum necesse est propter tantos tam varii erroris anfractus, ut propheticae et apostolicae interpretationis linea secundum ecclesiastici et catholici sensus normam dirigatur. » Immo d) nemo dubitat, Scripturam esse et dici posse absolute sufficientem, si « divinum canonem secundum universalis Ecclesiae Traditionem et iuxta catholici dogmatis regulas interpretemur, » ut monet Vincentius in recapitulatione c. 38. Est igitur hic a Vincentio exhibitus ordo plane oppositus methodo Protestantium. Non agitur de sufficientia Scripturae, ut ex ea unusquisque totum complexum credendorum sibi construat; sed fides integra et catholicum dogma suscipitur a magisterio universalis Ecclesiae. Scriptura autem secundum Traditionem et iuxta catholicum dogma explicata sufficiens est velut divinum instrumentum doctrinae ad hoc ipsum dogma confirmandum et defendendum; vel enim Scriptura divina iuxta catholicum intellectum explicata exhibet ipsum dogma in se, vel certe demonstrat infallibile magisterium Ecclesiae, a quo dogma sit suscipiendum (cf. n. I.).

Exemplum alterum sumi potest ex s. Augustino de Doct. christ. l. II. c. 9. n. 14. « In iis quae aperte in Scripturis posita sunt, inquit, inveniuntur illa omnia, quae continent fidem moresque vivendi; spem scilicet atque charitatem de quibus libro superiore tractavimus. » Iam vero a) nomine fidei non complectitur Augustinus, quidquid in verbo revelato continetur; sed intelligit veritates in symbolo apostolico et publica ac explicita omnium professione comprehensas; moresque vivendi non omnia morum praecepta, sed spem aeternorum bonorum ac dilectionem Dei et proximi universim intelligit, ut ex libro I, ad quem appellat, manifestum est. b) Ad haec ipsa ex Scripturis intelligenda Augustinus Traditionem institutionemque christianam a magisterio Ecclesiae acceptam supponit. Instruit enim hoc libro Christianum, quomodo pervenire possit ad « gradum scientiae, » quae fidem supponit. Ad comparandam hanc scientiam, monet s. Doctor, oportere primum libros canonicos ex Traditione Ecclesiae cognoscere et suscipere; deinde aliquam generalem eorum quae libri continent, notitiam esse acquirendam. Tum distinguendo inter ea quae aperte posita sunt, et inter obscuriora, « illa quae in eis (Scripturis) aperte posita sunt, inquit, vel praecepta vivendi vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt; » postremo etiam « quae obscura sunt, aperienda et discutienda. » Quando igitur Augustinus dicit, « omnia quae continent fidem moresque vivendi aperte esse posita in Scripturis; » his verbis nec omnia revelata in Scripturis contineri significat, multoque minus necessitatem excludit Traditionis et authentici magisterii. Ceterum quid senserit Augustinus de Traditione, aliunde ex fere omnibus eius libris et nominatim ex disputationibus de valore baptismi ab haereticis collati satis constat. Clarissime enuntiat tum principium formale Traditionis, custodiri nimirum Traditionem apostolicam per magisterium et ministerium Ecclesiae, tum principium materiale, doctrinam traditam latius patere quam Scripturas, de quo posteriori in sequenti thesi distinctius dicemus. « Consuetudinem (non rebaptizandi ab haereticis baptizatos) credo ex apostolica Traditione venientem, sicut multa, quae non inveniuntur in litteris eorum neque in Conciliis posterorum, et tamen quia per universam custodiuntur Ecclesiam, non nisi ab ipsis tradita et commendata creduntur » Aug. de Baptism. 1. II. c. 7. n. 2.

Exemplum aliud non admodum dissimile est penes Chrysostomum hom. 3. in 2. Thess. n. 4. (T. XI. p. 318.). « Quid opus est homilia? Omnia sunt clara et recta, quae sunt in divinis Scripturis; manifesta sunt, quaecumque sunt necessaria. » At scopus Chrysostomi est hortari auditores, ut non solum ad sermonem oratoris conveniant in ecclesia; sed etiam lectionem prophetarum, epistolarum, et Evangelii, quae fit a lectore et diacono, diligenter audiant. Itaque a) supponit auditores in fide institutos secundum ordinariam Ecclesiae oeconomiam; non autem in mentem ei venit illa a Deformatoribus saeculi XVI. conficta claritas Scripturarum, ut ex eis independenter a magisterio Ecclesiae unusquisque symbolum ac fidem sibi componat. b) « Omnia illa necessaria et in Scripturis manifesta » apud Chrysostomum non sunt omnia revelata, immo neque ea quae omnibus sunt explicite credenda; non enim de his necessariis loquitur. Sed illis verbis significat omnes conditiones necessariae, ut fideles ad piam aedificationem ex auditione lectionis fructum capere possint; quia, ut ait, saltem historias possunt intelligere, vel saltem intelligere aliqua, « ut de iis quae sunt obscura, interrogent. » Ergo c) claritas Scripturae a Chrysostomo non opponitur necessitati Traditionis et auctoritatis Ecclesiae in docendo, sed excusationi auditorum, qui socordiam audiendi divinam lectionem cohonestare volebant praetextu obscuritatis Scripturae. Si quaeris apud Chrysostomum comparationem Scripturae cum Traditionibus, eam habes in sequenti hom. 4. in 2. Thess. n. 2. (p. 532.). « Perspicuum est, inquit, quod non omnia (Apostoli) per epistolam tradiderunt, sed multa etiam sine scriptis (ἀγράφως); aeque vero haec et illa sunt fide digna; ergo et Traditionem Ecclesiae censeamus fide dignam: Traditio est, nihil ultra quaeras. »

2°. Sicut ubique, ita et hic ad genuinum sensum ss. Patrum assequendum prae oculis habendi sunt sermonum contextus.

a) Quando magnificis laudibus efferunt Scripturarum supremam et divinam auctoritatem, excellentiam et copiam doctrinae, in his nihil est, quod non omnes catholici sentiant et amplectantur, vel quod institutionem magisterii ad authenticam declarationem veri sensus Scripturarum, aut divinas Traditiones etiam eas quae explicite Scripturis non continentur, in dubium adducat.

b) Quando Patres plenitudinem et sufficientiam Scripturarum praedicant locutionibus affirmantibus, non excludunt sed supponunt tum magisterium successionis apostolicae in Scripturis demonstratum ut principium dirigens ad cognoscendam totam revelationem (n. I.), tum Traditionem obiectivam et praedicationem ecclesiasticam tamquam regulam interpretandi verum sensum Scripturae. Agunt igitur de plenitudine obiectiva Scripturae explicandae. Hanc deinde ipsam obiectivam plenitudinem numquam censuerunt absolutam et quoad omnes et singulas veritates; sed relativam vel quoad praecipuas veritates ab haereticis impugnatas (ut Lirinensis l. c., et Cyrillus Hieros. cat. IV. n. 17.), vel quoad singularia et specialia quaedam capita. Ita Athanasius orat. cont. gent. n. 1. ait, ad fidem in Christum indicandam « sufficientes esse sacras Scripturas; » plurimos autem, subdit, existere libros magistrorum nostrorum, « quos si quis legerit, Scripturarum interpretationem aliquo modo intelliget et cognitionem quam desiderat, assequi poterit. » Ita Tertullianus contr. Hermogen. c. 22. de historia creationis coeli et terrae Gen. I. 1. « adoro, inquit, Scripturae plenitudinem, qua mihi et factorem manifestat et facta » ³.

c) Quando Patres praedicant sufficientiam Scripturae locutionibus excludentibus, ut dicere videantur, nihil esse divinum, nihil (ad religionem pertinens) verum, nihil credendum, quod scriptum non est; exclusio non refertur ad Traditionem, sed ad fontes spurios et ad argumentationes haereticorum, ex quibus doctrinas contrarias Scripturis vel diversas a tota, qua late patet, revelatione deducebant. Videlicet haeretici provocabant vel ad philosophiam et deductiones rationis, ut Sabelliani, Ariani maxime factionis Eunomianae, Nestoriani et alii plerique; vel ad facta quaedam humana particularia, ut Donatistae; vel ad libros apocryphos, ad fictas prophetias et traditiones, ut Montanistae et Manichaei. Hinc Patres a fallacibus ratiociniis philosophorum et a fontibus apocryphis provocabant ad Scripturas. Pariter quando haeretici ad suam causam tuendam inferebant quaestiones de factis quibusdam particularibus, quae poterant tricis et obscuritatis involvi, e. g. quid Concilia Episcoporum Arianorum valeant auctoritate (cf. Augustin. contra Maximin. l. III. c. 14.); utrum Felix Aptungitanus ordinator Caeciliani fuerit traditor; utrum in ecclesiis Donatistarum fierent miracula (cf. August. contra Petilian. de unico Baptism. c. 17; de unit. Ecclesiae c. 3. n. 5. 6; c. 18. n. 48; c. 19. n. 49.): Patres sapientissime sepositis huiusmodi factis, ad probanda specialia illa capita doctrinae ab haereticis impugnata inducebant Scripturas, quia has etiam haeretici agnoscebant ut fontem communem cum catholicis⁴. Ad solas autem Scripturas non appellabant, nisi quatenus vetabant α) aliquid proferri ex fontibus apocryphis; vel β) urgeri aliquid contra Scripturas ex humanis inventis et sophisticis argumentationibus; vel γ) haberi ut revelatum, quod singuli aliqui homines absque auctoritate proferebant.

3°. Secundum haec principia facile sensum assequeris textuum quos ex ss. Patribus Protestantes coacervarunt, quosque collectos habes apud Bellarminum De verbo Dei l. IV. c. 11. et apud alios. Quando ait Basilius: « infidelitatis argumentum est aliquid velle superinducere eorum, quae non sunt scripta » (or. de Fide n. 1. 2.), id s. Doctor ipse ibi (n. 2.) explicat intelligi de iis, quae sunt « aliena a Domini doctrina » ἀλλοτρια της του κυριου διδασκαλιας (cf. Basilii doctrinam de Traditione citatam supra p. 16.). Quando alii aiunt, « cogitationem auditoris claudicare, si quid dicitur sine Scripturis et ex sola animi ratiocinatione; » « non esse quaerendum quid huic vel illi videatur, sed esse Scripturas cunsulendas; » « non ex propriis ratiocinationibus esse loquendum (in negotio fidei) sed ex Scripturarum consequentia: » satis patet opponi auctoritatem Scripturae inventis humanis, quae nulla nituntur sufficienti auctoritate, non autem esse sermonem de exclusione Traditionis. Ita Theophilus Alexandrinus contra Origenistas negantes Christi regnum aeternum ait, « daemoniaci spiritus esse aliquid extra Scripturarum auctoritatem putare divinum, » in oppositione ad commenta humana, ut declarat ipse Theophilus; accusat enim ibi Origenem, « quod philosophorum argutias propriis tractatibus miscuisset... ignorans daemoniaci spiritus esse instinctum sophismata humanarum mentium sequi et aliquid extra Scripturarum auctoritatem putare divinum » (ep. paschal. n. 6. Galland. T. VII. p. 617.). Similiter quod ait Origenes, duo Testamenta sufficere, « ex quibus liceat omnem rerum scientiam capi, et nullam aliam tertiam Scripturam debere ad auctoritatem scientiae suscipi » (in Lev. hom. 5. n. 9.), id intelligitur de sufficientia Scripturae ut instrumenti doctrinae pro fidelibus Christianis ad exclusionem librorum apocryphorum. Tum illud Hieronymi: « quod absque auctoritate et testimoniis Scripturarum, quasi Traditione apostolica sponte reperiunt atque confingunt, percutit gladius Dei » in Agg. I. 11, dictum est de « conciliabulis haereticorum, » et testimonia Scripturarum opponuntur ad excludendas confictas traditiones.

Peccant igitur Protestantes multipliciter, dum Patribus adscribunt suam sententiam, qua dogmata omnia ex Scripturis demonstranda esse defendunt, ut Traditionis auctoritatem infringant. Nam a) generatim quod Patres dicunt de Scripturis praesupposito magisterio authentico et catholico intellectu, illi detorquent ad excludendum idem magisterium ⁵. Speciatim b) quod PP. negant haereticis fontibus profanarum novitatum, illi transferunt ad negandam Traditionem; quod denique c) PP. affirmant de sufficientia Scripturae sub certis conditionibus et in certis quibusdam doctrinae capitibus, ipsi sumunt absolute et universim quoad totam revelationem propositam ad credendum.

Consule Bellarminum 1. c.; Gregor. de Valentia Analys. fidei 1. VIII. c. 6; Stapletonum 1. XII. c. 11; Card. Du Perron contra Regem Angl. 1. III; Wierceburgens. de Tradit. n. 67. 69. 71; P. Perrone de Tradit. n. 381. sqq.

Scholion 1. Quae a Protestantibus ex Scripturis ipsis ad exclusionem Traditionum proferri consueverunt, vix commemoratione digna sunt. Quid quaeso adversus necessitatem aut existentiam Traditionum divinarum inferas ex eo, quod « omnis Scriptura divinitus inspirata utilis dicitur ad docendum etc. »? 2. Tim. III. 16. Nam a) affirmatio sive utilitatis sive necessitatis unius medii ad aliquem finem non est exclusio necessitatis alterius medii. b) Non agitur ibi de Scriptura tamquam unico fonte, in quo revelatio contineatur et ex quo haurienda sit revelationis cognitio; sed de instrumento doctrinae, quo homo Dei in fide iam institutus perficiatur. c) Utilitas de qua ibi sermo est, enuntiatur non solum de tota Scriptura complexive sed de unaquaque Scriptura distributive sumpta, i. e. saltem de quovis libro ad Scripturam pertinente, et cui hoc nomen Scripturae competat; neque enim subiectum est tota Scriptura πᾶσα ἡ γραφή, sed omnis Scriptura i. e. quaevis Scriptura πᾶσα γραφή. Quis autem umquam dixit, quemvis librum Scripturae comprehendere omnes et singulas veritates fidei?

Quod Moyses in ultimo suo testamento Deut. IV. 2. monet populum: « non addetis ad verbum quod vobis loquor, nec auferetis ex eo; custodite mandata Domini Dei vestri, » h. e. quod iubet legem a Deo datam servari inviolatam, et quod vetat addere humana praecepta tamquam divina; id sicut neque universim negat futurum incrementum revelationis, quae non per Moysen, sed post continuum in veteri lege progressum a Filio Dei demum incarnato et per Spiritum Sanctum in Apostolis completa est, neque excludit novas Scripturas inspiratas libris Mosaicis addendas: ita nec excludit Traditiones divinas. Pariter comminatio s. Ioannis Apoc. XXII. 18. 19: « si quis apposuerit ad haec... et si quis diminuerit de verbis libri prophetiae huius; » nihil continet aliud quam prohibitionem corrumpendi vel sensum vel textum ipsum libri divini.

Quod denique non erubuerint appellare ad verba Christi, ubi a) traditiones et δευτεροεις a legis peritis inductas docet mandato Dei posthabendas vel etiam inanes fuisse; et b) absolute reprobat eas traditiones et interpretationes scribarum, quae legem Dei in alienum sensum detorquebant Matth. XV. 2. sqq.; Marc. VII. 5. sqq.; appellatio deinde ad monitum Apostoli Coloss. II. 8, ut fideles sibi caveant ab ea philosophia et iis traditionibus hominum, quae videntur semina et exordia fabularum Gnosticarum fuisse, de quibus Irenaeus aliique Patres II. saeculi agunt: huiusmodi inquam appellationes nihil probant aliud, quam malam causam a pessimis et ineptis patronis defendi.

Scholion 2. Quod in thesi n. II. diximus, concedi a catholicis theologis, obiective contineri in Scripturis omnia, quae ab omnibus necessario sunt explicite cognoscenda et credenda, longe diversum habet sensum ac doctrina Protestantium, qua iureiurando profitentur: « Scriptura sacra omnia continet ad salutem necessaria, ita ut quidquid ibi non legitur nec possit per eam probari, non debeat ab aliquo exigi, ut credatur velut articulus fidei aut censeri necessarium ad salutem » (ita articulus VI. anglicanus). Nam praeter modum diversum probationis authenticae ex Scripturis, quem Christus in sua Ecclesia instituit et cui Protestantes plane alium substituerunt, qua de re iam saepe diximus; quoad ipsam comprehensionem obiectivam a) dum catholici concedunt, contineri in Scripturis omnia, quae nemini ignorare licet; non ideo etiam concedunt, contineri in Scripturis omnia in Ecclesia necessario credenda. b) Cur cognitio et fides explicita alicuius articuli non requiratur ab omnibus, non concedunt rationem esse illam, quod talis articulus non contineatur in Scripturis. c) Non concedunt, articulis in Scriptura non contentis posse ab aliquo sine haeresi et defectione ab Ecclesia fidem negari, si ei scilicet ab authentico magisterio tamquam in divina Traditione contenti sufficienter proponantur. Protestantes vero haec omnia affirmant in illa sua iurata professione, contineri videlicet et probari posse (independenter ab auctoritate magisterii) ex Scripturis omnia ipsi Ecclesiae necessario credenda; doctrinam eo ipso quod non continetur in Scripturis, non esse necessario credendam; huiusmodi proinde doctrinam quae in Scripturis et ex Scripturis solis probanda non contineatur, numquam et nullo modo cuiquam posse proponi ita, ut necessario sit credenda. Nihil ergo concessio illa catholicorum commune habet cum hac haeresi Protestantium.