Tractatus de divina traditione et Scriptura

De vero sensu canonis Vincentiani.

« Canon s. Vincentii Lirinensis (Commonit. n. 3. 4. 38. 41.), quo characteres doctrinae catholicae assignantur universitas, antiquitas et consensio fidei, si 1°. per se spectetur, verissimus est sensu affirmante, quod doctrina hisce characteribus insignis est certe dogma fidei catholicae; non tamen verus est sensu excludente ita, ut ad depositum fidei nihil pertinere possit, quod non ubique et ab omnibus semper explicite creditum sit. Si autem 2°. sensus regulae in contextu ipsius Commonitorii quaeratur, nihil aliud exhibetur quam duplex nota, utravis sufficiens ad dignoscendam antiquitatem absolutam seu apostolicitatem doctrinae, consensus videlicet praesens Ecclesiae et consensus antiquitatis relativae existens ante exortam controversiam. »

I. Canonem de quo agimus, Lirinensis enuntiat his verbis. « In ipsa item catholica Ecclesia magnopere curandum est, ut id teneamus, quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est. Hoc est etenim vere proprieque catholicum... Sed hoc ita demum fiet, si sequamur universitatem, antiquitatem, consensionem » n. 3. Agitur itaque de capitibus, quae non quomodocumque in Ecclesia tenentur et observantur, sed quae fide sunt credita ¹. Creditum esse potest aliquid dupliciter, explicite scilicet vel implicite tantum (cf. th. XXIII. n. I.). Quidquid continetur in deposito obiectivae revelationis, sine dubio ubique, semper, ab omnibus catholicis creditum est saltem implicite, nec quidquam potest in deposito contineri, quin ita sit creditum; desinere enim iam esse catholicus, qui promptum non gereret animum ad credenda omnia, quae sibi tamquam divinitus revelata fuerint sufficienter proposita, seu cuius habitus fidei non extenderetur ad assensum praestandum omnibus in revelatione comprehensis. At hoc sensu semper et ubique creditum esse non potest dari velut criterium et regula theologica ad discernenda ea, quae in revelatione continentur; obiecta enim fidei implicite dumtaxat credita non cognoscuntur in se ipsis tamquam revelata. Sed immo quaerere, utrum aliquid sit ubique, semper, ab omnibus saltem implicite creditum, est idem ac quaerere utrum aliquid in obiectiva revelatione et Traditione contineatur, quae res est inquirenda per aliud, non autem nota ad aliud inveniendum. Quamvis ergo verum sit tam sensu affirmante quam excludente, id omne pertinere ad depositum fidei, quod ubique, semper et ab omnibus saltem implicite creditum est, et nihil ad depositum pertinere, quod ita creditum non sit; non potest tamen haec esse significatio regulae Vincentianae.

Intelligi itaque criterium propositum non potest nisi de fide explicita. Iam vero constat ex thesibus superioribus, consensum universalem in aliquod dogma ut doctrinam fidei, quovis tempore is existat, esse criterium certum doctrinae divinitus traditae (th. V. n. III; th. VIII. n. I. II; Coroll. I. ad th. IX; th. XI. n. II.). Ergo sine dubio talis consensus antiquitatis, et splendidissime consensus universalis omnium aetatum demonstrat Traditionem divinam (th. XIV. XV.). Quod ergo ubique, semper, ab omnibus creditum est, non potest non esse revelatum et divinitus traditum.

At vero ex superioribus pariter constat, posse aliqua doctrinae capita contineri in deposito obiectivae revelationis, quae non semper erant in manifesta et explicita praedicatione ecclesiastica, et quae proinde quamdiu sufficienter proposita non erant, intra ipsos fines Ecclesiae in controversiam vocari poterant citra iacturam fidei et communionis (coroll. 2. ad th. IX. et th. XXIII.). Ergo potest aliquod doctrinae caput contineri in obiectiva revelatione, et potest etiam successu temporis, facta sufficiente explicatione et propositione, pertinere ad veritates fide catholica necessaria credendas, quod licet semper contentum in deposito revelationis, non tamen semper, ubique, et ab omnibus explicite erat creditum aut necessario credendum. Quamvis ergo characteres in canone enumerati si adsint, evidenter demonstrent, doctrinam cui competunt, esse dogma fidei catholicae; non tamen si desint, eo ipso iam constat, doctrinam non contineri in deposito fidei, aut doctrinam hoc ipso quod aliquo tempore ob defectum sufficientis propositionis non erat explicite credenda, nullo tempore esse credendam. Canon ergo verus est sensu affirmante, non tamen potest admitti sensu negante et excludente.

II. Si canon spectetur in contextu et una cum explicatione, qua declaratur a Vincentio, apparet sensum eius esse sequentem. a) Antiquitas absoluta seu apostolicitas doctrinae non proponitur ut nota, per quam aliud inquiratur; sed est ipsa res quae inquiritur. b) Tamquam notae, per quas apostolicitas doctrinae cognoscenda sit, proponuntur duae proprietates: universitas quae est consensus praesens Ecclesiae, et consensus antiquitatis², relativae scilicet, i. e. consensus qui demonstretur exstitisse ante exortam controversiam. Ex utravis harum duarum notarum cognoscitur et infertur antiquitas absoluta. Quando enim sive per solemne iudicium magisterii authentici (Concilii oecumenici vel Pontificis) sive per unanimem praedicationem ecclesiasticam consensio praesens universitatis est clara et manifesta, haec sola per se sufficit; si vero orta iam controversia consensus hic esset minus perspectus, vel ab adversariis confutandis non agnosceretur, tum ait Vincentius appellandum esse ad consensionem antiquitatis manifestam vel solemnibus iudiciis vel conspirantibus sententiis Patrum. Postremo si in disputatione polemica haeretici eo progredientur, ut neque eam antecedentium Patrum auctoritatem venerarentur, non aliud remanere fatetur commune nobis et illis principium quam auctoritatem Scripturae. Veritas huius nostrae interpretationis elucet ex contextibus omnibus ipsius Commonitorii Vincentiani.

1°. Iubet tenere id, « quod ubique, semper, ab omnibus creditum est, » nihil discernens utrum ita creditum fuerit explicite an implicite (n. 3.). Tum vero proponit notas, ex quibus perveniamus in cognitionem, utrum aliquid ita ubique, semper, ab omnibus sit creditum, quae notae sunt universitas, antiquitas, consensio. « Sed hoc (ut teneamus id, quod ubique, semper, ab omnibus creditum est) ita demum fiet, inquit, si sequamur universitatem, antiquitatem, consensionem. » Ergo ubique, semper, et ab omnibus creditum esse est res cognoscenda per aliud, non vero nota et criterium cognitionis; notae autem sunt universitas, antiquitas, consensio.

2°. Iam vero Vincentius quid intelligat nomine universitatis, ita continuo declarat: « sequemur autem universitatem hoc modo, si unam fidem veram esse fateamur, quam tota per orbem terrarum confitetur Ecclesia. » Est itaque universitas consensio totius Ecclesiae et quidem, quatenus distinguitur a nota antiquitatis, consensio Ecclesiae hac praesenti aetate, qua oritur quaestio. Id manifestum est ex n. 4, ubi universitatem tamquam consensionem praesentem, quae ab aliquibus turbari potest inventis novis erroribus, confert cum antiquitate tamquam consensione aetatis praecedentis, « quae prorsus iam non potest ab ulla novitatis fraude seduci. » Praeterea ibidem n. 4. ait, sequendam esse universitatis consensionem, « ne ab unitatis integritate in partem schismatis abrumpamur, » quod deinde n. 5. exemplo illustrat catholicorum in Africa, qui « detestato schismate (Donati) universis mundi Ecclesiis (utique in praesenti consentientibus) adsociati sunt. »

3°. Antiquitatem quatenus nota est, intelligi a Vincentio relativam, ut ex ea inferatur antiquitas absoluta seu apostolicitas, constat ex toto modo disputandi. Antiquitatem enim semper constituit in praecedentium Patrum vel Conciliorum sententia, quae fuerat ante ortum haereseos confuntandae vel controversiae decidendae. « Item in ipsa vetustate, inquit n. 38, unius sive paucissimorum temeritati primum omnium generalia, si qua sunt, universalis Concilii decreta praeponant; tunc deinde, si id minus est, multorum atque magnorum consentientes sibi sententias magistrorum »³ Et n. 39. antiquis haeresibus vult opponi Concilia facta iam ante illas haereses exortas, aut si haec etiam ab eis haereticis contemnantur, tum demum polemice contra eos remanere ut communem fontem Scripturas.

4°. Denique utramvis notam vel scilicet consensionem universitatis praesentis vel consensionem antiquitatis sufficere ad demonstrandam apostolicitatem doctrinae, luculenter docet Lirinensis locis omnibus. « Quid igitur tunc faciet Christianus catholicus, interrogat n. 4, si se aliqua Ecclesiae particula ab universalis fidei communione praeciderit? » « Quid utique, respondet, nisi ut pestifero corruptoque membro sanitatem universi corporis anteponat? » Si vero de praesenti consensu ob ortas perturbationes esset dubitatio, alterum restat: « tunc item providebit, inquit, ut antiquitati inhaereat. »

Non potest igitur dubitari, quin is sit genuinus sensus s. Vincentii, quem in thesi enuntiavimus. Doctrina autem cui desit utraque nota, debet censeri catholicae fidei saltem nondum satis proposita; doctrina repugnans alterutri consensioni debet censeri novitas profana.