Tractatus de divina traditione et Scriptura
Johannes Baptist Franzelin (1816–1886)
First published 1882
Franzelin's Tractatus de divina traditione et Scriptura (Romae, Ex Typographia Polyglotta S.C. de Propaganda Fide, 1882, editio tertia): the prolegomenon, the treatise on divine tradition with the scholion, the treatise on Scripture, and the dogmatic appendix. Latin from the 1882 edition, with a new English translation.
Prolegomenon de principiis obiectivis christianae cognitionis ac theologiae universim spectatis
Tractatus de divina traditione
§ I: Sectio I
Caput I: Caput I
Notio multiplex traditionis explicatur
De strictiori traditionis significatione, qua a doctrinis per sacram Scripturam traditis distinguitur
De ordine inter traditionem active spectatam et inter traditionem obiectivam in methodo tractationis
De modo et organo propagandae doctrinae secundum oeconomiam christianam divinitus institutam
Vivens magisterium demonstratur perpetuum organon traditionis christianae ex disertis verbis evangelicis et apostolicis
De intimo nexu principii traditionis cum necessariis proprietatibus religionis christianae
De incommutabili perduratione eiusdem oeconomiae post libros Novi Testamenti conscriptos
Caput II: Caput II
Formalis ratio traditionis demonstratur ex constitutione et ex principiis Ecclesiae
De constitutione visibili organi traditionis accommodatissima muneri iniuncto
De distinctione inter auctoritatem historicam et dogmaticam in testificatione traditionis
Per synthesin ex praecedentibus colligitur proprius traditionis conceptus, et ex Patrum sententiis confirmatur
De modo quo consensus fidelium in doctrinam fidei sit criterium divinae traditionis
Scholion I: Principia de subiecto et obiecto infallibilis magisterii
Scholion II: De significatione diversarum censurarum quibus propositiones damnari solent
§ II: Sectio II
Caput I: Caput I
De monumentis traditionis quatenus exhibent consensum custodum depositi, et quatenus pro iisdem sunt instrumenta doctrinae
De demonstratione consensus directa vel indirecta ex documentis antiquitatis
Caput II: Caput II
De auctoritate sanctorum Patrum si singillatim spectentur
Opinio de regno Christi millenario penes Patres ante saeculum quartum comparata cum consensu opposito Patrum subsequentium
De modo quo scholarum consensus exhibere possit traditionem divinam
§ III: Sectio III
Praedicatio ecclesiastica est suprema norma interpretationis sacrarum Scripturarum
Sufficientia Scripturarum a sanctis Patribus praedicatur non excludendo sed supponendo traditionem ac ministerium ad custodiam depositi
De existentia traditionum divinarum quae non continentur in Scripturis
Multiplici ratione traditio antecedit Scripturam
§ IV: Sectio IV
Revelatio catholica per Iesum Christum et per Spiritum Sanctum in Apostolis completa est
De modo quo doctrina fidei aliquo tempore possit esse obscurius proposita quae deinceps explicetur ac declaretur
De vero sensu canonis Vincentiani
De munere coniuncto custodum atque doctorum fidei et de modo explicationis depositi
De discrimine explicationis depositi fidei ante et post completam revelationem
Tractatus dogmaticus de divinis Scripturis
§ I: Sectio I
Caput I: Caput I
Ex traditione divina veteris Testamenti atque ex doctrina Christi ipsius et Apostolorum libri omnes librorumque partes pertinentes ad sacram Scripturam aequali modo divinae auctoritatis credi debent
Libri Scripturae inspirati sunt ita ut Deus sit librorum auctor
Declaratur distinctius notio inspirationis per analysin formulae dogmaticae: Deus est auctor librorum sacrae Scripturae
Confutatur notio inspirationis quae sit per meram assistentiam divinam et quae dicitur inspiratio subsequens
Caput II: Caput II
De inefficacia argumentorum internorum ad demonstrandam inspirationem librorum
De necessitate testimonii quo innotescat inspiratio
De duplici modo quo testimonium divinum de libris inspiratis nobis conservatum est
Principia Protestantismi repugnant probationi canonis Scripturarum quem Reformatores retinuerunt
§ II: Sectio II
Caput I: Caput I
Traditio apostolica de omnibus libris Scripturae declarata est a Concilio Tridentino
Demonstratur traditio apostolica de canone librorum sacrorum ex constanti et universali usu Ecclesiae
Canones et diserta doctrina antiquitatis christianae exhibent traditionem apostolicam de omnibus libris divinis veteris Testamenti
De origine controversiae circa libros deuterocanonicos veteris Testamenti
Patres saeculi quarti et quinti catalogos librorum Scripturae deficientes exhibent non velut canones conclusos sed velut supplendos
Expediuntur difficultates quae ex scriptoribus sequioris aetatis produci solent
Caput II: Caput II
Libri canonici omnes Novi Testamenti sunt ab Apostolis traditi
Explicatur origo dubitationum circa libros deuterocanonicos Novi Testamenti
Declaratur quod sanctus Hieronymus dixit de consuetudine non suscipiendi epistolam ad Hebraeos et Apocalypsin
Declaratur, quod s. Hieronymus dixit de consuetudine non suscipiendi epistolam ad Hebraeos et Apocalypsin.
« Quod s. Hieronymus ait ep. ad Dardanum n. 3. « si Latinorum consuetudo epistolam ad Hebraeos non recipit inter Scripturas canonicas, nec Graecorum quidem Ecclesiae Apocalypsin Ioannis eadem libertate suscipiunt; » id nec ipse s. doctor dixit nec inspectis monumentis intelligi potest de consuetudine communi et publica, sed tam quoad epistolam quam quoad Apocalypsin accipi debet sensu restricto ad privatatas dubitationes. »
I. « Latinorum consuetudo » tempore s. Hieronymi, vel ut habet in Is. VIII. 18. « latina consuetudo, » quae epistolam ad Hebraeos non receperit, a) non potest intelligi communis et publica; sed privata aliquorum fuit dubitatio. Imo b) inter hos ipsos plerique magis de scriptore quam de divina auctoritate epistolae disputasse putandi sunt.
1°. Quod spectat ad amplitudinem illius negativae consuetudinis, a) Hieronymus ipsemet eodem in loco ep. ad Dardan. ubi contrariam Latinorum consuetudinem memorat, simul testatur eandem epistolam « quotidie Ecclesiarum lectione celebrari. » Opponit ergo s. doctor consuetudinem publicam Ecclesiarum consuetudini privatae quorundam Latinorum. b) Hieronymus non simpliciter affirmat, Latinorum esse consuetudinem non recipiendi epistolam inter Scripturas canonicas; sed loquitur velut permittendo et transmittendo argumentum petitum ex latina consuetudine, quam primus Eusebius asseruit (l. III. 3; VI. 20.), si ea quoquomodo existat. Patet hoc utrumque quod dicimus, ex obvia loci Hieronymi inspectione. « Illud nostris dicendum est, hanc epistolam quae inscribitur ad Hebraeos, non solum ab Ecclesiis orientis sed ab omnibus retro ecclesiasticis graeci sermonis scriptoribus quasi Pauli Apostoli suscipi, licet plerique eam (quoad dictionem) vel Barnabae vel Clementis arbitrentur; et nihil interesse cuius sit, cum ecclesiastici viri sit, et quotidie Ecclesiarum lectione celebretur. Quodsi eam Latinorum consuetudo non recipit inter Scripturas canonicas, nec Graecorum quidem Ecclesiae Apocalypsin Ioannis eadem libertate suscipiunt; et tamen nos utramque suscipimus, nequaquam huius temporis consuetudinem (quae si quoquomodo existat, nec perpetua erat nec universalis est), sed veterum scriptorum auctoritatem sequentes, qui plerumque utriusque abutuntur testimoniis, non ut interdum de apocryphis facere solent... sed quasi canonicis et ecclesiasticis. » c) Inter tot scriptores ecclesiasticos latinos saeculi IV. et ineuntis V. usque ad annum 414. quo Hieronymus scripsit ep. ad Dardanum, nullus reperitur, qui de ep. Heb. dubitaverit; scriptores omnes insignes et diversarum latinarum Ecclesiarum Episcopi, Pontifices, Concilia eam citant indubitanter ut Pauli epistolam et Scripturam sacram, atque in catalogis ponunt cum reliquis Pauli epistolis inter Scripturas canonicas. Ita Lucifer Calaritanus (de non conven. cum haeret. Bibl. Max. PP. T. IV. p. 224.); Hilarius Pictaviensis (in Ps. 129. n. 7.); Marius Victorinus Afer (contra Arium l. I. B. M. PP. T. IV. p. 264; l. II. p. 272.); Ambrosius Mediolanensis (de Poenitent. l. II. c. 2.), etiam agens contra Novatianos; Pacianus Barcinonensis (ad Sympron. ep.3. n. 13.); Faustinus Romanus presbyter (contr. Arian. saepe Bibl. Max. T. V. p. 645. sq.); idem Faustinus et Marcellinus presbyteri Romani (in libello ad Theodos. ibi p. 659.); Philastrius Brixianus (Haeres. 61.); Gaudentius Philastrii successor (de Pasch. B. M. T. V. p. 945.); Chromatius Aquileiensis (de octo beatitud. ib. p. 979.); Rufinus Aquileiensis (in Symbol. n. 37.); Augustinus et ipse Hieronymus frequentissime; Concilia Hipponense et Carthaginense III; Innocentius I. Pontifex. Inter haec monumenta Concilium Hipponense et Carthaginense, s. Innocentius I, Rufinus, Augustinus data opera describunt catalogum Scripturarum canonicarum a maioribus acceptum, interque has Scripturas vel simpliciter 14 Pauli epistolas ponunt, vel distincte epistolam ad Hebraeos inter reliquas Paulinas esse et in Ecclesia legi testantur (Concilia Africana). Evidenter ergo illa « consuetudo latina » non recipiendi ep. Heb. restricta ad paucos fuisse dicenda est. Eodem modo seu potius tamquam versio et relatio ex Eusebio accipi debet illud, quod Hieronymus habet l. de viris illustrib. v. Caius: « sed et apud Romanos usque hodie quasi Pauli Apostoli non habetur. » Eusebius paulo lenius dixit: « usque nunc a quibusdam Romanorum 1 non creditur Apostoli esse » l. VI. c. 20.
2°. Apud illos ipsos dubitantes saltem plerosque non tam de auctoritate quam de scriptore quaestio fuisse dicenda est. Nam a) licet s. Hieronymus et s. Augustinus aliquando meminerint etiam dubiorum de receptione inter canonicas Scripturas, locis tamen aliis iidem (Hieron. de vir. illust. v. Paulus et Caius: Aug. Civ. Dei XVI. 22.) et plures alii scriptores, Philastrius, Primasius, Isidorus solum mentionem faciunt controversiae de scriptore (locis citatis supra p. 493.). Porro b) rationes quas adferebant occidentales ex nomine Pauli non praefixo, ex stylo ornatiore, et scriptores epistolae quos coniectando proponebant, prorsus conveniunt cum iis, quae iam Alexandrini Clemens et Origenes dixerant (supra p. 493.). Atqui Alexandrini illi certe non de auctoritate, sed de solo scriptore erant ancipites. Ergo idem de Latinis saltem plerisque, qui eorum vestigia sequebantur, sentiendum est.
II. Restringi etiam admodum debet, quod s. Hieronymus primo intuitu dicere videtur de consuetudine Ecclesiarum graecarum quoad Apocalypsin. Usque ad Origenem nullam fuisse nec in oriente nec in occidente de hoc libro dubitationem, supra demonstratum est (p. 493. sq.). De occidentalis Ecclesiae consensu etiam ipse s. Hieronymus fatetur, non posse esse quaestionem. Sane sicut ante Dionysii Alexandrini aetatem, qua primum mentio aliecuius controversiae occurrit, ita et post illam nullus inventus est in occidente, qui dubium moveret. Patres Romanae et ceterarum Ecclesiarum Italiae, Galliae, Hispaniae, Africae, Concilia et ss. librorum indiculi Apocalypsin inter Scripturas divinas et Ioannis Apostoli esse testari perrerexerunt. A Dionysii usque ad Hieronymi aetatem habemus testes Cyprianum Dionysio synchronum (ad Quirin. et alibi saepe), Confessores Romanos (ep. 26. inter Cypr.), Victorinum Petavionensem (Galland. T. IV. p. 52.), Hilarium (Prolog. in Pss.; comment. in Ps. 1. et 140. etc.), Pacianum (Galland. VII. p. 264. 270. 273.), Ambrosium (de Poenit. l. I. c. 9; de Virgin. l. I.), Faustinum Romanum presbyterum (contr. Arian. c. 3.), Augustinum et Hieronymum (saepe), Orosium (Apolog. cont. Pelag.), latinos canones Scripturarum omnes, quotquot exstant.
At vero etiam in Ecclesia orientali de qua nunc agitur, eodem tempore non solum non praevaluit consuetudo contraria, sed imo Patres gravissimi ex diversis Ecclesiis non minus permanserunt in consensione cum suis antecessoribus. Inter PP. orientales, qui post s. Dionysium usque ad tempora s. Hieronymi utuntur Apocalypsi ut libro divino vel expresso etiam Apostoli Ioannis nomine, recensendi sunt Methodius (Conviv. virg. Galland. III. p. 677; apud Phot. cod. 234. 237; apud Andream Caesar. B.M.T.V. p. 590.); Gregorius Nazianzenus (or. 29. al. 35. n. 27. et apud Andr. Caesar. l. c.), quamvis ipse in catalogo ubi solos libros ὁμολογούμενους describere propositum erat, Apocalypsin omittat; Caesarius Gregorii frater (dial. I. n. 29. Galland. VI. p. 19. si Caesarius est auctor); Basilius (cont. Eunom. l. II. n. 14; l. IV. n. 2.) 2; ex patriarchatu Alexandrino, unde prima audita est mentio controversiae alicuius de hoc libro, Athanasius (frequentior e. g. cont. Arian. or. II. n. 23; or. IV. n. 28; ad Serapion. ep. II. n. 2; in epistola festali ponit Apocalypsin cum ceteris libris N. T. inter Scripturas canonicas absque significatione exortae controversiae); Didymus Alexandrinus (Trin. l. I. c. 15; et in catena Corder. in 1. Io. et in Ps. 50.); Marcus Diadochus (cont. Arian. Galland. T. V. p. 243.); Macarius Aegyptius (hom. 27. et 30. ibid. T. VII. p. 103. 117.); non omittendus quamvis Hieronymo posterior Cyrillus Alexandrinus (de ador. in spiritu T. I. p. 188; Glaphyr. in Exod. ibid. p. 233. et apud Andr. Caesareens. l. c.); tum ex insula Cypro Epiphanius (Haeres. 51. n. 32. sq. data opera refellens Alogos qui Apocalypsin respuebant; Haeres. 76. confut. 5°. T. I. p. 941, ubi ponit Apoc. in canone cum ceteris libris N. T.; citationes expresso nomine Ioannis habet frequentior); in Syria s. Ephrem (T. II. syr. p. 332; T. II. graec. p. 194. 252. 253. etc.).
Ex hac testium serie manifestum est, Apocalypsin etiam post Dionysii et Eusebii aetatem nominatim in Ecclesia Alexandrina permansisse inter Scripturas communi consensu receptas ut librum canonicum et scriptum a Ioanne Apostolo; pariterque in ceteris Ecclesiis orientalibus perrexisse esse in publico usu, nec testes apostolicae Traditionis etiam in Graecorum Ecclesiis umquam defecisse. Nihilominus fatemur, aliquot Patres orientales post Eusebium tum in catalogis indicandam putasse dubitationem alicubi exortam, et ideo Apocalypsin non posuisse inter libros universali consensu admissos (supra p. 495.), tum ob controversiam motam et ex rationibus polemicis a citationibus eiusdem abstinuisse, inter quos sunt s. Cyrillus Hierosolymitanus et s. Ioannes Chrysostomus. Sub hoc temperamento dumtaxat intelligi potest libertas, qua Graecorum Ecclesiae antequam diserta quaestionis definitio data esset aut eis innotuisset, Ioannis Apocalypsin non suscepisse dicuntur.