Tractatus de divina traditione et Scriptura

DE SACRAE SCRIPTURAE INSPIRATIONE.

DE EXISTENTIA SCRIPTURAE INSPIRATAE UNIVERSIM, ET DE VERA INSPIRATIONIS NOTIONE.

Ex Traditione divina veteris Testamenti, atque ex doctrina Christi ipsius et Apostolorum libri omnes librorumque partes pertinentes ad s.Scripturam aequali modo divinae auctoritatis credi debent.

« Certo constat, 1°. tempore Christi et Apostolorum penes Synagogam exstitisse collectionem librorum, in qua nonnisi libros divinos a maioribus acceptos contineri populus Iudaeus universus persuasum habebat; pariterque constat, 2°. Christum Dominum ipsum Christique Apostolos hanc Iudaeorum fidem confirmasse ac libros in collectione nomine Scripturae, Scripturae sacrae, Litterarum sacrarum comprehensos tamquam divinos Ecclesiae commendasse. »

Quaerimus de nomine et significatione specifica, tum etiam de re Scripturae sacrae. Tria autem proponimus hac thesi demonstranda, a) hoc nomen Scripturae apud populum Dei tum ante Christum tum tempore Christi et Apostolorum et in ore Christi ipsius ac Apostolorum fuisse nomen proprium unius collectionis librorum, significans auctoritatem sacram solis et omnibus scriptis inhaerentem, quae hoc nomine Scripturae comprehenduntur; b) hanc auctoritatem quae nomine Scripturae sacrae significabatur, fuisse a Iudaeis creditam libris inesse omnino divinam tamquam verbo Dei ipsius; c) hanc ipsam auctoritatem divinam Scripturae ut verbi Dei Christum ipsum eiusque Apostolos supposuisse et docuisse.

I. Summi momenti est in causa praesenti, ut significatio nominis Scripturae apud populum Dei et in ore Christi ac Apostolorum propria uni soli et toti collectioni sacrorum librorum bene perspecta habeatur. Si enim certo constant haec duo, a populo Dei, ab ipso Christo Christique Apostolis nomine Scripturae fuisse intellecta omnia et sola scripta unius sacrae collectionis, et fuisse ipso nomine significatam auctoritatem sacram; tum sane ex ipsa revelatione a Christo et ab Apostolis data et confirmata constabit, hanc sacram auctoritatem, quae nomine Scripturae significatur, inesse omnibus et solis scriptis, quae pertinere demonstrantur ad istam collectionem Scripturae.

Est autem ex his ipsis clarum, dum loquimur de unitate collectionis librorum, formam unitatis h. e. formalem rationem sub qua omnes isti libri unum constituere intelliguntur, esse ipsam unam in omnibus parem auctoritatem. Probanda itaque in primis nobis est haec unitas collectionis librorum, quae nomine proprio Scripturae significetur.

1°. Quod spectat existentiam collectionis alicuius antiquissimae librorum sacerorum velut in uno corpore iuris religiosi, sequentia animadvertisse sufficit.

a) Aliquos ex libris qui inde a remotissima antiquitate nomine Scripturarum veteris Testamenti ab omnibus Christianis designantur, penes Iudaeos diu ante Christum, imo ab ipsa prima librorum origine in una aliqua collectione publice recepta exstitisse, ex ipso librorum scopo qui ex interna eorum indole elucet, manifestum est, quamdiu de collectionis amplitudine non quaeritur, et de numero librorum qui omnes et soli in ea fuerint comprehensi. Sunt enim saltem plures eorum librorum ita comparati, ut manifesto unum velut corpus constituant destinatum ad usum publicum in tota vita religiosa et civili illius populi. Cf. Exod. XVII. 14; XXIV. 4; Deut. IV. 1-15; XVII. 18. 19; XXVIII. 58-61; XXIX. 20; XXX. 10; XXXI. 9-13.26. ¹

1. Reg. X. 25; 3. Reg. II. 3; 4. Reg. XXII. 8. 10. sq.; Dan. IX. 2; 2. Esdr. VII. 8; 1. Mach. I. 59. 60; 2. Mach. II. 13; Luc. IV. 16. sq.; Act. XIII. 15. 27; XV. 21; 2. Cor. III. 14.

b) Mentio simul cum partitione unius totius collectionis occurrit in prologo ad librum Ecclesiastici scripto tertio saeculo ante Christum². Partitio ter ibi commemorata est in Legem, Prophetas, et alios libros, « qui nobis a parentibus nostris traditi sunt. » Simul satis clare (praesertim in textu graeco) indicatur, totam eam collectionem, « Legem, Prophetas, ceteraque aliorum librorum, » tum temporis non solum hebraice sed iam etiam in versione graeca exstitisse³. Simillima est collectionis distributio tempore Christi in Legem, Prophetas, et Psalmos Matth. XXII. 40; Luc. XXIV. 27. 44.

Pariter apud Philonem Iudaeum (de vita contemplativa ed. Francofurth 1691. p. 893.) divisio est in leges, sermones per prophetas divinitus editos, et hymnos. Distinctius Iosephus contr. Appion. l. I. n. 8. secundum eandem distributionem numerat libros ipsos. Locum adscribo integrum, quia saepius in sequentibus totum contextum prae oculis habuisse iuvabit. « Apud nos, inquit, nequaquam innumerabilis est librorum multitudo dissidentium et inter se pugnantium; sed duo dumtaxat et viginti libri sunt totius temporis descriptionem continentes, qui merito creduntur divini. Ex his quinque quidem sunt Moysis, qui et leges continent et humanae generationis traditionem usque ad ipsius (Moysis) obitum...... A Moysis obitu usque ad imperium Artaxerxis regis Persarum post Xerxem prophetae, qui Moysi successere, res sua aetate gestas conscripserunt tredecim libris; quatuor vero reliqui hymnos in Deum et praecepta vitae hominum complectuntur. Ab Artaxerxe autem usque ad nostram memoriam sunt quidem singula litteris mandata, sed non in aequali auctoritate libri habiti sunt cum praecedentibus, quia non accurate perspecta erat successio prophetarum (δια το μη γενεσθαι την των προφητων ἀκριβῆ διαδοχην.) Porro re ipsa manifestum est, quanta nos veneratione libros nostros prosequamur. Cum enim tot iam saecula effluxerint, nemo nec adiicere quidquam nec ab iis demere aut mutare ausus est. Sed omnibus Iudaeis statim a prima nativitate congenitum est, ut haec scripta credant Dei dogmata et eis inhaereant ac pro eis, si opus sit, libenter mortem subeant. » Cum hac distributione librorum ad unam collectionem pertinentium convenit etiam ea, quae in Talmude ac penes Massoretas et nunc adhuc in Bibliis hebraicis observatur, in Legem, Prophetas, et Hagiographa תּוֹרָה נְבִיאִיִם כְּתוּבִיִם 2°. Unitas collectionis tamquam sacrae bibliothecae seiunctae ab omnibus aliis libris minus sacris iam ex dictis intelligi potest. Sed singillatim demonstrandum est id, in quo cardo praesentis quaestionis versatur, formam unitatis a populo Dei, ab ipso Christo Domino eiusque Apostolis fuisse constitutam in una pari auctoritate sacra omnium partium istius collectionis, et formalem rationem sacrae auctoritatis fuisse expressam nomine Scripturae tamquam proprio scriptis omnibus et solis istius sacrae bibliothecae, adeo ut cuicumque documento nomen Scripturae vel huic geminum tribuatur, hoc ipso designetur ut pars istius unius collectionis et eminens auctoritate sacra inhaerente huic toti et soli corpori Scripturae.

a) In novo Testamento a Christo et ab Apostolis libri trium classium (Legis, Prophetarum, Psalmorum), de quibus diximus, singulique librorum textus nomine collectivo Scripturae, Scripturae sacrae, et formula citationis scriptum est vel alia aequipollente designantur ita, ut appareat, esse hoc nomen proprium alicuius unius collectionis librorum notissimae, et esse nomen excellentiae, quo exsors et par omnibus illis libris et librorum textibus auctoritas significetur, ita ut appellatio ipsa per se habeatur velut certum pignus et ineluctabilis demonstratio veritatis.

α) A Christo Domino et ab Apostolis nomine Scripturae vel Scripturae sacrae tamquam auctoritas cui serviat omnis fidelis intellectus, citantur libri ex singulis classibus plus quam trigesies, modo nempe ex prima, modo ex secunda, modo ex tertia classe, eademque appellatione excellentiae circiter decies provocatur ad libros sacros in confuso et sine distinctione. Pariter sub formula aequipollente scriptum est indiscriminatim appellatur ad libros diversarum classium ferme nonagies. β) In novo Testamento textus ex diversis classibus simul adferuntur ac si essent ex uno eodemque libro sub communi formula Scriptura dicit. « Nonne Scriptura dicit: quia ex semine David (Ps. LXXXVIII. 5; CXXXI. 11.), et de Bethlehem castello (Mich. V. 2.) venit Christus? » Io. VII. 42. « Continet Scriptura: ecce pono in Sion lapidem summum angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non confundetur (Is. XXVIII. 16.)... lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli (Ps. CXVII. 22.), et lapis offensionis et petra scandali » (Is. VIII. 14.) 1. Pet. II. 6-8. Adferuntur textus ex diversis libris sub formula: « una Scriptura, altera Scriptura, » ut Io. XIX. 36. 37. Sub formula scriptum est in Lege citantur loca ex libris diversarum classium ⁴, atque ita nomine Legis proprio uni classi designatur tota collectio Io. X.34; XII. 34; XV. 25; Rom. III. 19; 1. Cor. XIV. 21. Praeterea γ) diserte omnes tres classes connumerantur uno communi nomine Scripturarum Luc. XXIV. 44. 45. coll. 27. et 32. Denique δ) s. Paulus 2. Tim. III. 15.16. primum totam collectionem appellat sacras litteras (τα ιερα γραμματα cum articulo), deinde distributive quemvis librum illius collectionis designat ut Scripturam, hocque ipso ut eminentem auctoritate ex inspiratione divina, quae proprietas est ipso nomine Scripturae significata. De inspiratione et de hoc textu enucleatius postea dicemus; interim vero constat, nomen Scripturae esse nomen proprium designans exsortem et auctoritate eximiam collectionem librorum velut unum totum, in quo comprehensi libri omnes librorumque singuli textus sunt Scriptura; et quia sunt partes aut singularia dicta Scripturae, propterea eis omnibus asseritur una eademque auctoritas nomine Scripturae designata.

Exstabat igitur tempore Christi et Apostolorum una collectio librorum sacrorum, cuius unitatis ratio formalis non aliunde repetitur quam ab una auctoritate in toto et in omnibus partibus; hancque ipsam inhaerentem auctoritatem sacram nomen Scriptura in ore Christi et Apostolorum significat.

b) Quoniam Christus Dominus et Apostoli fidem Iudaeorum de Scripturis sacris supposuerunt et confirmaverunt ut veram, possumus ad ipsam doctrinam evangelicam et apostolicam distinctius intelligendum inquirere, quid Iudaei de unitate et auctoritate Scripturae sacrae tempore quo Christus et Apostoli eorum fidem in hoc capite ratam habebant ac approbant, senserint et crediderint; haec enim ipsa erit fides confirmata et Ecclesiae tradita ab ipso Christo et Apostolis. Assumemus expositionem istius persuasionis Iudaeorum tum Hellenistarum ex Philone tum Palaestinensium ex Iosepho.

Philo in usu continuo et amplissimo sacerorum librorum qui est in eius operibus, indiscriminatim sive ad omnes sive ad singulos appellat ut ad Scripturas sacras, libros sacros, sacrum sermonem, sacratissimam litteram, propheticum sermonem, prophetica dicta, oraculum, dicta sanctius edita, eloquium Dei ἱερας γραφας, ἱερας βιβλους, ἱερον λογον, ἱερωτατον γραμμα, προφητικον λογον, προφητικα ῥηματα, χρησμον, το χρησθεν, τα ἱεροφαντησθεντα, λογιον του θεου (Eichhorn Repertor. T. V. p. 241-246.). Eodem modo Iosephus appellat sacros libros, illos sacrarum Scripturarum libros, sacras litteras ἱερας βιβλους, τας των ἱερων γραφων βιβλους, ἱερα γραμματα (Antiquit. praefat. p. 5; l. III. c. 5. n. 2; l. IV. c. 8. n. 48; l. X. c. 4. n. 2; contr. Appion. l. II. n. 4. ed. Haverkamp). Similiter (ut in N. T. fieri vidimus) quae sunt in libris Moysis et in libris Regum, comprehendit sub communi formula, « ita scriptum esse in sacris libris » Antiq. IX. c. 2. n. 2. Auctoritatem libri Iosue vindicat, quia est « inter libros in templo servatos » Antiq. V. c. 1. n. 17; auctoritatem libri Danielis, quia est « in sacris Scripturis » Antiq. X. c. 10. n. 3. Manifesto autem Philo et Iosephus non aliud exprimunt quam communem fidem populi Iudaici; atque adeo ex doctrina Synagoga a Christo et ab Apostolis confirmata nullum est dubium de unitate collectionis, quatenus par est et exsors auctoritas omnium librorum, qui nomine Scripturae comprehenduntur. Quae igitur dicuntur et probantur de auctoritate Scripturae universim vel de libris Scripturae singulis, ea demonstrant auctoritatem totius collectionis omniumque librorum et omnium partium ad Scripturam pertinentium.

II. Diximus de unitate Scripturarum, et de sacra eis insita auctoritate tamquam unitatis forma; sed quae sit et quanta haec auctoritas significata ipsis nominibus Scriptura, Scriptura sacra, sacrae litterae, nondum est explicatum. Huius rei declarationem paulatim sequentibus thesibus perficiemus. Nunc dicimus, in fide populi Iudaei quam Christus Dominus et Apostoli confirmarunt, creditam fuisse, ut dogma fundamentale, auctoritatem omnino divinum Scripturae.

Inquiremus hanc fidem Synagogae iterum ex Iosepho et Philone; neque enim inter Iudaeos illius aetatis certiores testes nobis supersunt. Prior Palaestinensis ex genere sacerdotali, alter Iudaeus Hellenista evidenter ita loquuntur ubique, ut circa hoc caput non suam opinionem privatam, sed notoriam et publicam totius populi fidem proponere intelligantur.

Ipsae perpetuae appellationes Scripturae sacrae, librorum sacrorum, librorum Scripturae atque aliae, quas paullo ante commemoravimus, et modus provocandi ad eas Scripturas tamquam ad divinum corpus iuris iam satis demonstrant, habitos fuisse libros auctoritatis prorsus divinae. Potest tamen propria vis et significatio, qua constanter hisce nominibus excellentiae eos libros designant, ulterius determinari disertis testimoniis.

a) Testimonium Iosephi, cuius verba supra citavimus ex 1. I. n. 8. contr. Appionem, ad haec revocatur. a) Eos libros, ait, tam didacticos et historicos quam propheticos non a se solum sed a suo populo credi et merito credi divinos (τα δικαιως θεια πεπιστευμενα); esse Iudaeis omnibus velut congenitum credere hos libros et horum librorum doctrinam divina dogmata, ita ut pro hac fide prompto animo mortem oppetant. b) Haec divinitas ex eo repetitur, quod libri illi omnes scripti sunt a prophetis ex inspiratione divina, nec ullis aliis quam prophetarum libris in ea collectione poterat esse locus. Postquam l. c. contr. Appion. n. 6. 7. dixit, solis «sacerdotibus et prophetis» penes Israelitas fuisse munus scribendi historiam populi, sacerdotale autem genus semper servari impermixtum, concludit: « neque scribere omnibus fas erat, nec ulla in scriptis est discrepantia; sed solis prophetis⁵, qui antiquissima quidem et veterrima ex inspiratione divina(κατα την επιπνοιαν την απο του θεου) didicerunt, res vero sui temporis clare descripserunt » (cf. Aug. Civ. Dei XVIII. c. 41.). Unde γ) nefas est in illis libris quidquam addere vel demere vel mutare. δ) Hanc fidem et venerationem erga divinos libros servant Iudaei, quatenus manifesta est et perspecta successio prophetarum, qui tum libros scripserunt tum eosdem universo populo tradiderunt.

b) Philo tum modo, quo Scripturis utitur fere semper mystico, demonstrat suae gentis fidem de earum divinitate; tum etiam diserte et frequenter docet, eos libros scriptos esse a prophetis, « quorum ore pater universorum oracula edidit » (de profugis p. 479.); « qui in persona Dei oracula ediderunt inspirati » (de Cherubim p. 116); « qui locuti sunt numine inspirati » (de confus. linguar. p. 326.). Quae quidem omnia non solum ad sermones ore prolatos, sed ad ipsa scripta referuntur; unde haec scripta appellat « eximia oracula prophetico ore edita » (de nomin. mutat. p. 1066.). Locus insignis Philonis ad rem praesentem est l. III. de vita Moysis p. 658. 659, ubi libros a LXX. interpretibus in graecam linguam translatos appellat « leges ex oraculis acceptas, in quibus nefas sit (in versione instituenda) quidquam vel demere vel apponere vel transponere. » Hinc ait necesse fuisse, ut LXX. interpretes in vertendis illis libris et ipsi prophetaverint: « quasi numine correpti prophetabant non alii alia, sed omnes eadem nomina et verba quasi quopiam invisibiliter singulis dictante »⁶. Historiam interpretationis Philo habet ex Aristea (vide in Bibl. Gallandi T. II.); sed fama illa de modo interpretandi si vera non sit, originem non aliunde habere potuit quam ex communi fide totius populi de divinitate verbis scripti in istis libris. Ne minoris dignitatis et auctoritatis existimaretur versio prae textu hebraico, Hellenistis videbatur necessarium supponere, non minus interpretes quam primos scriptores prophetando scripsisse. Nimirum sicut textus originalis communi fide populi Dei credebatur prophetia, ita ipsa versio vel erat vel ab Hellenistis supponebatur esse prophetica in significatione vocis generica, de qua diximus. Etiamsi ergo veritas famae de inspiratione interpretum negari possit, testimonium de fide communi populi Dei eamque ex divinitate ss. Scripturarum deducunt Patres bene multi, Iustinus cohort. ad Graec. n. 13; Iren. III. c. 21. al. 25; Clemens Alex. Strom. I. p. 342; Hilarius in Pss. praefat. n. 8; Cyrillus Hierosol. catech. IV. n. 34; Epiphanius de mensur. et ponder. c. 6; Augustinus Civ. Dei XVIII. cc. 42. 43; Theodoretus in Pss. praefat. T. I. p. 396; Olympiodorus Catena in Iob prooem. ed. Patrit. Iunii; Chronicon Paschale ed. Paris p. 172; Georg. Syncellus Chronograph. ed. Venet. p. 216. 217.

« Nec mirum, ait Clemens Alexand. l. c., inspiratione Dei qui prophetiam dederat, etiam interpretationem tamquam prophetiam graecam esse effectam. » Augustinus vero ibi c. 42. post expositam interpretum inspirationem: « tam mirabile Dei munus acceperant, inquit, ut illarum Scripturarum non tamquam humanarum sed, sicut erant, tamquam divinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas credituris quandoque gentibus profutura. » Sequenti capite 43. declarat, quam facili negotio ita conciliari queat discrepantia inter textum graecum et hebraicum. « Quidquid est in hebraeis codicibus, et non est apud interpretes Septuaginta, noluit ea per istos sed per illos prophetas Dei Spiritus dicere. Quidquid vero est apud Septuaginta, in hebraeis autem codicibus non est, per istos ea maluit quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. » Qui hanc opinionem voluerit tueri, poterit praeter sententiam Patrum in subsidium vocare, quod a) circa hoc tempus a primis Ptolomaeis usque ad posteriora tempora Machabaica (sub Ioanne Hircano I. vel eius filiis cf. 2. Mach. I. 10.) plures fuerunt inspirati ad scribendos libros, ut Iesus Sirach, scriptor libri Sapientiae, scriptores primi et secundi libri Mach. et plurium Psalmorum; quod b) certum est, editionem graecam fuisse adhibitam et non raro eius lectiones diversas a textu hebraico adoptatas ab ipsis Apostolis, atque ab eisdem libros sacros in ea editione et cum multis lectionibus diversis ab hebraica fuisse ut Scripturas inspiratas Ecclesiis traditos. quoad inspirationem ipsius primae scriptionis librorum, ex qua fama illa originem habet, manet integrum ac indubitatum.

Nondum quaerimus hoc loco de specifica notione inspirationis; interim tamen ex dictis evidens est, Iudaeos tempore Christi et Apostolorum communi fide sacram Scripturam, ac proinde libros omnes in ea comprehensos et librorum partes (cf. n. I.) credidisse documenta scripta sub operatione Dei supernaturali ita, ut infallibiliter contineant verbum Dei, et documenta sint non humana sed divina, quibus credens ipsi Deo credat.

III. Hanc de dignitate et auctoritate Scripturae in populo Iudaico fidem, quae totam eius religiosam, politicam et domesticam vitam regebat ac sustentabat (cf. 1. Mach. XII. 9.), Christus Dominus ipse et eius Apostoli non modo non improbant vel corrigunt; sed immo dum ex una parte a Iudaeis ita credi et sentiri vel supponunt in usu ipso Scripturarum vel diserte testantur (Io. V. 39.), ex parte altera ipsi fidem eandem confirmant, et cum ea totam suam institutionem connectunt.

1°. Confirmat Christus ipse, dum ad easdem Scripturas appellat tamquam ad testificationem non humanam sed divinam et auctoritatis supremae ac infallibilis contra Iudaeos incredulos. « Ego autem non ab homine testimonium accipio..... Ego autem habeo testimonium maius Ioanne. » Hoc testimonium maius adfert triplex, opera quae dedit ei Pater ut perficeret ea, vocem Patris, Scripturas. Hoc tertium testimonium pluribus declarat. « Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere; et illae sunt, quae testimonium perhibent de me... Si autem illius (Moysis) litteris non creditis, quomodo verbis meis credetis? » Io. V. 34–47. Vide Io. X. 34. 35; Matth. XXI. 42. 43; XXII. 29. 31. etc. Utitur eisdem Scripturis tamquam instrumentis irrefragabilis auctoritatis ad instituendos discipulos fideles; inculcat necessitatem, ut impleantur Scripturae Matth. XXIV. 15; XXVI. 24. 31. 54; Luc. IV. 21; XVI. 29. 31; XVIII. 31; XXIV. 26. 27; Io. XIII. 18. Ipsi tentatori opponit sententias Scripturae (scriptum est) Matth. IV. 4. 7. 10.

2°. Confirmant eandem fidem Apostoli usu amplissimo, quo Scripturam adhibent tamquam instrumentum divinae doctrinae et divinae auctoritatis. Ex testificatione enim et auctoritate Scripturae probant divinam missionem et dignitatem Christi ipsius, et suae doctrinae ac praedicationis auctoritatem divinitatemque; quod sane aliis quam divinis testimoniis efficere nec poterant nec volebant. Quam late sese porrigat hic usus Scripturarum, patet vel ex solis citandi formulis Scriptura dicit, Scriptura continet, scriptum est etc. quae in N. T. longe plus quam centies occurrunt. Ut vis intelligatur argumenti, quod ex amplissimo hoc usu ducitur, is considerandus est in triplici forma.

a) Apostoli adhibent Scripturas sensu litterali tamquam verbum Dei (cf. Marc. VII. 13. coll. 10; Rom. III. 2), cui serviat omnis intellectus, quodque non vi argumentorum, sed sola sua insita auctoritate valeat; ita ut argumentum divinae et revelatae veritatis et tota vis demonstrationis constituatur in formulis: Scriptura dicit, scriptum est Act. I. 16; III. 18, 21; VIII. 32. sqq.; XV. 15; XVII. 2; XVIII. 28; Rom. I. 2; III. 10. sqq.; IV. 23; IX. 17; X. 11; XV. 4; 1. Cor. XV. 3. 4; Gal. III. 8.

b) Utuntur Scripturarum textibus frequentissime secundum sensum typicum tamquam non minus verum et auctoritate verbi Dei efficacem ad probationes, quam est sensus litteralis Matth. II. 15. coll. Ps. XI. 1; Matth. XIII. 35. coll. Ps. LXXVII. 2; Io. XIII. 18. coll. Ps. XL. 10; Io. XIX. 36. coll. Exod. XII. 46; Act. I. 16. 20. coll. Ps. LXVIII. 26; CVIII. 8; Gal. IV. 22. 24; Heb. II. 13. coll. Is. VIII. 17. 18. At dum hac significatione typica ad exemplum Christi ipsius verba Scripturarum adhibent Apostoli, eo ipso supponunt et proponunt eas ut librum divinum, quia constat ex ipsa natura sensus typici, solum Deum posse esse eius auctorem. «Spiritualis sensus sacrae Scripturae accipitur ex hoc, inquit s. Thomas, quod res cursum suum peragentes significant aliquid aliud, quod per spiritualem sensum accipitur. Sic autem ordinantur res in cursu suo, ut ex eis talis sensus possit accipi, quod eius solius est, qui sua providentia res gubernat, qui solus Deus est..... Unde in nulla scientia, humana industria inventa, proprie loquendo potest inveniri nisi litteralis sensus, sed solum in ista Scriptura, cuius Spiritus Sanctus est auctor, homo vero instrumentum» S. Th. Quodlib. VII. a. 16. cf. 1. q. 1. a. 10; cl. P. Patrizi Instit. de Interpret. Scriptur. c. 8; c. 9. a. 4; c. 10. a. 1. Insuper modo ipso, quo Apostoli absque declaratione et praeparatione hoc interpretandi genus adhibent, supponunt et approbant certam persuasionem ac fidem tam in Iudaeis quam in primis Christianis, contineri in Scriptura huiusmodi sensus typicos, proindeque supponunt et confirmant fidem de Scripturae divinitate, cum haec sit primum fundamentum sensus typici.

c) Demonstrant Apostoli, ad exemplum Christi ipsius, Scripturarum divinitatem argumentandi ratione, qua eis utuntur. Singulas enim quandoque voces et phrases incidentes urgent tamquam auctoritatem divinam ad gravissima quaeque demonstranda. Generatim Christus Dominus ipse enuntiat principium: «donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia fiant» Matth. V. 18; Luc. XVI. 17. Huic principio innixae argumentationes Apostolorum passim occurrunt. Colligunt veritates fundamentales ac proponunt ut revelationem demonstratam ex particula adhuc semel Heb. XII. 17; ex adiecto novum Testamentum ib. VIII. 8. coll. 13; ex nominibus Melchisedech, Salem, et ex omissa huius regis genealogia ib. VII. 2. 3; ex numero singulari in semine tuo Gal. III. 16; ex adiectivo fidelia πιστα: «dabo vobis sancta ⁷ David fidelia» Act. XIII. 34. Cf. Matth. XXII. 32. 43. coll. Marc. XII. 36; 1. Cor. IX. 9. 10. coll. 1. Tim. V. 18. Atqui talis argumentandi ratio in rebus gravissimis evidenter supponit et declarat sententiam de suprema auctoritate et de divinitate instrumenti. Christus ergo ipse et Christi Apostoli fidem, quam de hac librorum collectione penes Iudaeos fuisse vidimus, multipliciter usu ipso horum librorum confirmarunt; nec ergo potest divina auctoritas librorum omnium et partium librorum, quibuscumque nomen proprium Scripturae competit, vocari in dubium, quin Christi ipsius et Apostolorum auctoritati et manifestae doctrinae contradicatur.

Libri Scripturae inspirati sunt ita, ut Deus sit librorum auctor.

« Cum libri non una sed pluribus rationibus divini dici queant; ex doctrina catholica tam in scriptis apostolicis quam in perpetua Traditione conservata, Scripturae credi debent divinae eo, quod sunt libri Dei et Deus est librorum auctor per suam supernaturalem actionem in conscriptores humanos, quae usu ecclesiastico ex ipsis Scripturis derivato inspiratio dicitur. »

I. Divinus potest dici liber a) ratione materiae, quod doctrinam continet divinitus revelatam sive ipsi scriptori sive aliis, quamvis scriptio illius doctrinae ex humana solum opera et industria profecta sit. Potest b) liber dici divinus ratione modi scribendi sub assistentia supernaturali Spiritus Sancti infallibiliter tantummodo errorem praecavente in iis saltem, quae ad scopum libri principem pertinent, quamvis ceterum scriptio ita sit ex mente, voluntate et opera humana, ut ipse homo scribens censeri debeat princeps in suo ordine auctor libri. c) Liber divinus est sensu strictiori ratione scriptionis, quae sit efficienter a Deo per hominem, in quem operetur ad scribendum et in scribendo ita, ut Deus ipse princeps auctor libri sensu proprio huius vocabuli censeri debeat. Haec supernaturalis et extraordinaria Dei operatio dicitur inspiratio.

Dicimus in thesi, Scripturas non solum primo et secundo sed etiam tertio modo, qui duos priores includit, secundum doctrinam catholicam credendas esse divinas.

Sane haec sententia, Deus est auctor librorum sacrae Scripturae, solemnibus iudiciis ab Ecclesia est proposita et declarata. In Concilio Florentino decretum pro Iacobitis (cf. Pallavic. Hist. Conc. Trid. l. VI. c. 11. n. 15.) ita habet. « Firmissime credit, profitetur et praedicat (sacrosancta Romana Ecclesia) unum verum Deum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum esse omnium visibilium et invisibilium creatorem... Unum atque eundem Deum veteris et novi Testamenti, hoc est Legis et Prophetarum atque Evangelii profitetur auctorem, quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti sancti locuti sunt, quorum libros suscipit et veneratur, qui titulis sequentibus continentur (enumerantur omnes libri canonici). Hanc definitionem repetit Concilium Trid. sess. IV. « Omnes libros tam veteris quam novi Testamenti, cum utriusque unus Deus sit auctor.... (s. synodus) suscipit et veneratur... Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis partibus, prout in Ecclesia catholica legi consueverunt et in veteri vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit.... anathema sit. » Si cui videatur ambiguum, quo sensu hic dicatur Deus auctor utriusque Testamenti, attendat ad contextum et conferat decretum Florentinum, quod Patres Tridentini in sua definitione secuti sunt, ut constat ex historia Concilii (Pallavic. l. c.). In contextu incisum, « cum utriusque Testamenti unus Deus sit auctor, » continet rationem, cur libri utriusque Testamenti a Concilio suscipiantur pro sacris et canonicis. Atqui haec solum potest esse ratio ad suscipiendos libros, quatenus Deus vel directe dicitur auctor librorum utriusque Testamenti, vel dicitur auctor omnium institutorum utriusque Testamenti generatim et in his inclusive etiam librorum. Ergo uno vel altero sensu a Concilio Deus declaratur auctor librorum. In Concilio autem Florentino, ad cuius normam decretum Tridentinum conformatum est, locutio « Deus est auctor utriusque Testamenti, » diserte declaratur in hunc sensum, ut intelligatur auctor librorum utriusque Testamenti; neque enim explicatio adnexa, « i. e. auctor Legis, Prophetarum atque Evangelii, » alium sensum admittit, quod quidem evidens est praesertim ex secundo termino, ubi Deus dicitur « auctor Prophetarum, » et ex modo, quo auctor esse dicitur in ultimo inciso: « quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti sancti locuti sunt, quorum libros suscipit (Ecclesia). » Per verbum locuti sunt desumptum ex 2. Pet. I. 21. cum possit intelligi locutio ore aut scripto edita, significari a Concilio locutionem scriptam patet ex contextu. Eandem fidem (appellationibus classium librorum paulisper mutatis) continet symbolum professionis catholicae Graecis propositum et in Concilio Lugdunensi II. a Michaele eorum Imperatore oblatum saeculo XIII; huic gemina professio saeculo XI. a Leone IX. missa est ad Petrum Episcopum Antiochenum (Hard. T. VI. P. I. p. 954.); saeculo IV. in Concilio Carthaginensi IV. (seu potius in antiqua collectione canonum) professio praescripta Episcopis consecrandis (Hard. I. p. 978.), quae adhuc nunc ab Episcopis in sua consecratione editur. Formula in his omnibus documentis est: « credo (credimus) etiam novi et veteris Testamenti, Legis et Prophetarum et Apostolorum unum esse auctorem Deum et Dominum omnipotentem. » Brevius sed eodem sensu dicitur in professione ab haeresi Waldensium redeuntibus praescripta ab Innocentio III: « novi et veteris Testamenti unum eundem auctorem esse Dominum credimus. » Nunc haec fidei doctrina explicite et verbis disertis definita est ab oecumenico Concilio Vaticano. « Eos vero (veteris et novi Testamenti libros integros cum omnibus suis partibus) Ecclesia pro sacris et canonicis habet.... propterea quod Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum habent auctorem, atque ut tales Ecclesiae traditi sunt » Constit. Dei Filius cap. 2.

Formula igitur, Deus est auctor librorum Scripturae sacrae, dogmatica est ad exprimendum modum, quo Scriptura haberi debeat divina.

II. Iam in quaestione altera, quomodo haec fidei doctrina contineatur in revelatione, primum dicimus, hanc esse doctrinam Christi ipsius et Apostolorum, ut exhibetur in scriptis evangelicis et apostolicis. Argumentum ex hisce scriptis adferimus triplex, ex confirmatione scilicet fidei Iudaeorum quoad hoc caput saepe repetita a Christo et ab Apostolis, ex modo citandi Scripturas, ex declaratione diserta.

1°. Si expendantur ea, quae ex Iosepho et Philone prolata sunt in thesi antecedenti n. II, evidens erit, hanc fuisse communem fidem ac professionem gentis Iudaicae tempore Christi et Apostolorum, scriptores librorum sacrorum in scribendo fuisse sub divina supernaturali actione ita, ut non modo doctrina et res scriptae censeri debeant divinitus propositae, sed etiam scriptio rerum tribuenda sit principaliter operationi Dei in homine et per hominem agentis. Tam Iosephus quam Philo ex fide certissima suae gentis sive in Palaestina sive inter alios populos constitutae testantur, libros sacros haberi scriptos a prophetis per inspirationem. Notio autem huius inspirationis ad scribendum haec erat, ut non solum prophetae acceperint divinitus doctrinam, quam deinde suo marte conseriberent, sed ut ipsa scriptio esset per inspirationem divinam. Id evidenter patet a) ex eo, quod ipsam actionem scribendi appellant prophetiam, scribere est prophetare: interpretes LXX. in ss. litteris vertendis, inquit Philo, « quasi numine correpti prophetabant. » b) Patet ex modo, quo factam dicunt scriptionem « quasi alio invisibiliter suggerente. » c) Patet ex eo, quod res formaliter ut scriptas adeoque ipsos libros efficienter divinae operationi tribuunt; ipsos enim textus scriptos dicunt esse « oracula prophetico ore¹ edita. » Imo d) dum supremam auctoritatem librorum inde repetunt, quod scripti sunt per prophetas, eo ipso intelligunt, scriptionem ipsam esse a prophetis formaliter quatenus prophetae sunt. Notio autem prophetae est et penes Iudaeos erat hominis non suo nomine suisque viribus naturalibus, sed in persona Dei et per supernaturalem divinum impulsum agentis, loquentis, aut scribentis. « Prophetae sunt interpretes Dei, qui illis utitur tamquam organis ad manifestationem eorum, quae vult, » ait Philo de monarch. I. p. 820; « propheta nihil de suo profert, sed omnia aliena alio suggerente » Id. l. quis rerum divin. heres p. 517; «propheta est interpres intus suggerente Deo, quae dicenda sunt » Id. de poen. et praem. p. 918. cf. Exod. VII. 1. coll. IV. 16.

In huiusmodi declarationibus distingui debet utique id, quod pertinet ad ipsam essentiam charismatis, sub quo libri scripti esse dicuntur, quod est charisma prophetiae, et distingui debent speciales ac accidentales modi charismatis, qui possunt esse varii et salva ipsa rei essentia possunt abesse. Ad essentiam certe pertinet, ut locutio prophetica vel (pro re, de qua agitur) scriptio prophetica sit ex supernaturali Dei instinctu ita, ut liber vi ipsius charismatis, sub quo scriptus est, contineat verbum Dei scriptum, atque adeo Deus per hominem a se inspiratum ad scribendum sit auctor libri. Hoc ergo modo Iudaei tempore Christi et Apostolorum libros Scripturae credebant divinos eo, quod eos credebant scriptos sub inspiratione divina et sub charismate prophetiae². Atqui Christus et Apostoli fidem Iudaeorum de sanctitate et auctoritate Scripturae luculentissime confirmarunt, ut ostendimus in thesi superiori n. III. Ergo ipsius Christi et Apostolorum haec eadem doctrina est.

2°. Christus et Apostoli ipso modo citandi Scripturas docent, textus quos adferunt, habere Deum auctorem, formaliter quatenus scripti sunt. Nam a) Deus auctor Scripturae ponitur in recto, homo ut instrumentum in obliquo.

«Oportet impleri Scripturam (τὴν γραφὴν ταυτην), quam praedixit Spiritus Sanctus per os David » Act. I. 16; «Domine qui Spiritu Sancto per os patris nostri David pueri tui dixisti: quare fremuerunt gentes etc. » Ib. IV. 23; «Deus promiserat (evangelium) ante per prophetas in Scripturis sanctis » Rom. I. 2; «Deus terminat (definit) diem in David dicendo etc. » Heb. IV. 7; «dicit Deus, dicit Spiritus Sanctus, contestatur nos Spiritus Sanctus » Heb. I. 6. sq.; III. 7; X. 15. coll. VIII. 8; «dixit (Deus) in quodam loco » Heb. IV. 4. Quod est apud Marc. XII. 26: «non legistis in libro Moysi super rubum (Exod. III. 6.), quomodo dixerit illi Deus inquiens: ego sum Deus Abraham » etc.; id apud Matthaeum declaratur Deus dixisse ipsis Iudaeis, ad quos Christus loquebatur. At istis Iudaeis haec verba non sunt dicta, nisi quatenus scripta sunt; ergo Deus dixit haec verba, quatenus ea scripta sunt, sunt verbum scriptum Dei: «non legistis quod dictum est a Deo dicente vobis, ego sum Deus Abraham » etc. Matth. XXII. 31. b) Ordine inverso sed eodem sensu declaratur, scriptorem humanum in Spiritu Sancto dixisse ipsos textus scriptos. «Quomodo David in Spiritu vocat (tempore praesenti, quod non potest intelligi nisi de verbis formaliter ut scriptis) eum Dominum dicens: dixit Dominus Domino meo » etc. Matth. XXII. 43; Marc. XII. 36. Eundem esse sensum hac forma inversa ac quando Deus ponitur in recto, per se constat et apparet ex ultimo hymno Davidis, ubi declarat, quid sibi velit loqui in Spiritu, dicere in Spiritu Sancto: «Spiritus Domini, inquit, locutus est per me, et sermo eius per linguam meam » 2. Reg. XXIII. 2. Denique c) simpliciter Scriptura ponitur pro ipso Deo loquente, quod fieri nequit, nisi quatenus Deus est auctor Scripturae et loquitur per Scripturam. «Providens Scriptura (προϊδυσα δε ἡ γραφη) praenuntiat Abrahae » Gal. III. 8. His igitur citationum formulis textus Scripturae, formaliter quatenus in Scriptura consignati sunt, tribuuntur a Christo et ab Apostolis Deo auctori. Atqui quod valet de divinitate singularum partium Scripturae, valet etiam de omnibus libris et de collectione librorum, quibus competit excellentia designata nomine proprio Scripturae, Scripturae sacrae (th. I.). Ergo ex doctrina Christi et Apostolorum deducitur, Deum esse auctorem librorum Scripturae.

3°. Conficitur idem ex diserta doctrina apostolica. Locus princeps est 2. Tim. III. 16. « Omnis Scriptura divinitus inspirata » πασα γραφη θεοπνευστος.

Vocabulum θεοπνευστος alibi nuspiam occurrit nec in novo Testamento nec apud LXX. interpretes; sed occurrit res ipsa et rei descriptio. Ex huiusmodi ergo locis notionem generalem determinabimus. Propheta dicitur « vir spiritualis » (ανθρωπος πνευματοφορος אִישׁ הָרוּחַ) Hos. IX. 7. ³, vir Spiritus i. e. vir, qui habet Spiritum et habetur ac agitur a Spiritu. Finis et effectus huius actionis Spiritus Sancti in hominem saepe describitur. « Spiritus Dei irruit, insillit in prophetas, » eos « induit » ad hunc finem, ut populo annuntient Dei voluntatem, Dei consilia. Hinc propheta dicitur esse « velut os Domini, » per quem nempe Deus velut movens per suum instrumentum motum loquitur: « quasi os meum eris » Ierem. XV. 19. cf. Exod. IV. 16. Prophetis dicit Deus: « verba mea in ore tuo » Ierem. I. 9; V. 14. cf. Is. VI. 7; et quae prophetae loquuntur, « os Domini locutum est » Is. LVIII. 14. et alibi. Consequenter quae in virtute Spiritus Sancti loquuntur, ea dicuntur et sunt non hominis verba, sed « verbum Domini » Num. XXIV. 2; 1. Reg. X. 6. 10; 2. Reg. XXIII. 2; Mich. III. 8; Zach. VII. 12; 2. Esd. IX. 30. Hoc igitur proprio sensu passim prophetae dicuntur loqui « in Spiritu Dei », i. e. per Spiritum Dei tamquam causam efficientem. Clarissime 2. Pet. I. 21. loqui voluntate humana opponitur locutioni, quam proferunt sancti Dei homines inspirati sive singulariter moti et acti (φερομενοι) Spiritu Sancto; exclusio illius prioris et positio huius posterioris constituit propriam rationem inspirationis in homine, et terminative efficit prophetiam. « Non voluntate humana allata est (ἠνέχθη) aliquando prophetia, sed Spiritu Sancto inspirati (ὑπο πνευματος ἁγιου φερομενοι) locuti sunt sancti Dei homines. »

Ex his satis apparet, inspirationem active esse ipsam supernaturalem actionem Dei in hominem, qua eum evehit, promovet et permovet ad manifestandum seu efferendum id, quod Deus vult; passive esse ipsum statum hominis ita affecti; denique verbum ipsum, quod homo inspiratus effert sive per actionem symbolicam sive per locutionem sive per scriptionem, esse et dici inspiratum terminative, quatenus est effectus divinae operationis et inspirationis activae. Consequenter quando Scriptura ipsa dicitur inspirata, inspiratio seu actio Dei intelligi debet terminative ut causa efficiens Scripturae, et Scriptura ut effectus Dei inspirantis.

Hac notione inspirationis iam demonstrata⁴, Paulus Apostolus docens Scripturam esse inspiratam, necessario intelligendus est de supernaturali operatione Dei ad ipsam Scripturam efficiendam seu de inspiratione terminative spectata. Docet itaque Apostolus, Scripturam esse opus et effectum supernaturalis actionis divinae in homines inspiratos, ac proinde Deum per homines inspiratos esse efficientem causam et auctorem Scripturae.

Ad horum quae diximus, veritatem parvi interest, utrum in verbis Pauli terminus divinitus inspirata (θεοπνευστος) sumatur tamquam praedicatum, ut probabilissime in textu graeco⁵, an tamquam adiectum subiecto huius proprietatem declarans, ut in versione vulgata: « omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum » etc. Utrovis enim modo proprietas quae iam in ipso nomine Scriptura comprehenditur implicite, sive per adiectivum sive per praedicatum explicite affirmatur de eadem Scriptura, esse scilicet inspiratam.

Parvi etiam refert ad rem praesentem, utrum subiectum « omnis Scriptura » sumatur collective pro tota Scriptura, an distributive, ut persuadet phrasis graeca πασα γραφη sine articulo, pro quovis scripto cui nomen Scriptura ut proprium atque ut nomen excellentiae conveniat (cf. th. I.). Priori enim modo immediate tota collectio et proinde omnia in collectione comprehensa dicerentur inspirata, altero modo immediate affirmatur inspiratio (terminative nempe inspiratum esse) de omnibus et singulis, quae habent nomen excellentiae Scriptura; hoc autem nomen, ut constat ex thesi I, proprium est non solum integrae collectioni sed partibus etiam et textibus singulis pertinentibus ad illam collectionem ⁶. Lege cl. P. Patrizi Commentationem de divinis Scripturis §. V.

III. Doctrina de hac inspiratione Scripturarum, ut Deus librorum sacrorum auctor credi debeat, in perpetua et universali praedicatione ecclesiastica antiquitatis christianae multipliciter proposita et declarata est. Posset ex ipso usu et modo, quo semper et ab omnibus ad Scripturas provocatum est, facile demonstrari, fuisse inde ab aevo apostolico dogma extra controversiam, non solum verbum Dei contineri in Scripturis sed etiam verbum, formaliter ut scriptum, esse ab auctore Deo. Hic tamen disertam solummodo doctrinam proponemus, quia et luculenta est et adversus omnes exceptiones munitissima. Exhibebimus autem unanimem doctrinam antiquitatis christianae ita, ut non solum res ipsa inspirationis Scripturae auctoritate consensionis universalis demonstretur, an sit; sed etiam ex ipsa praedicatione ecclesiastica proponantur elementa omnia ad distinctam notionem inspirationis librorum, quantum eam assequi possumus, quid sit. Unde in sequentibus, ubi ultimam tandem conclusionem de notione inspirationis deducemus, ad hanc tum Scripturae ipsius tum Patrum doctrinam praemissam appellabimus. Revocamus totam explicationem Patrum ad haec capita.

1°. Scripturae conscriptae sunt per Spiritum Sanctum, per operationem Spiritus Sancti; ideo sunt litterae Dei, epistola Dei ad homines. Inter capita doctrinae quae sunt in manifesta praedicatione ecclesiastica, ponit Origenes, « quod per Spiritum Sanctum Scripturae conscriptae sunt » praefat. de Princip. n. 8. coll. 4. Iudaei et Christiani confitentur biblia « esse scripta Spiritu Sancto » Id. contr. Cels. V. n. 60. « Scripturae divinae utpote Spiritu Sancto conscriptae magnum continent thesaurum absconditum » Chrysost. in Genes. hom. 21 n. 1. Nihil refert, quis homo singulos psalmos scripserit, « cum manifestum sit, omnes esse scriptos per operationem divini Spiritus » ἐκ τῆς τοῦ θεοῦ πνεύματος ἐνεργείας; Theodoret. praefat. in Pss. In omnibus libris Scripturarum consensus est perfectus, « quia in eorum conscriptoribus erat idem Spiritus Sanctus » Theophil. Antioch. ad Autolyc. l. III. n. 12; l. II. n. 9; Athanas. praefat. in Pss. n. 2. 9.10; et quia « non immerito cum illa scriberent, eis Deum vel per eos locutum tot tantique populi crediderunt » Aug. Civ. Dei XVIII. c. 41. n. 1. Inter errores Theodori Mopsuesteni in V. synodo recensitos et damnatos etiam hic est, quod libri Salomonis « scripti sunt non per gratiam propheticam sed per gratiam prudentiae, quae evidenter altera est praeter illam; » quod reprobavit Theodorus librum Iob « contra conscriptorem eius id est Spiritum Sanctum dicens, quod pagana sapiens hunc librum conscripsit; » quod « non oportet collaudare codicem Cantici Canticorum sicut habentem propheticam dictationem bonorum Ecclesiae » Concil. V. Act. IV. nn. 63. 66. 68. 71. Hard. III. p. 86. sqq.

Universim Scripturae sunt « epistola omnipotentis Dei ad creaturam suam » Aug. Serm. II. in Ps. 90. n. 1; Enarrat. in Ps. 149. n. 5; Gregor. M. l. IV. ep. 31. ad Theodor. « Deus velut longe absentibus litteras misit, quas quidem litteras dedit Deus, adtulit Moyses » (Deus auctor litterarum, Moyses tabellarius) Chrysost. in Genes. hom. II. n.2.

2°. Scripturae dictae sunt a Deo. Sane « Scripturae sunt veraces dictiones Spiritus Sancti » Clem. Rom. ep. I. ad Cor. n. 45; « Scripturae sunt dictae a Verbo Dei et Spiritu eius » Iren. l. II. c. 38. n. 2; « sunt infideles, qui negant Scripturas esse dictas a Spiritu Sancto » Anonymus (qui censetur Hippolytus) contr. Artemonit. apud Euseb. H. E. l. V. c. 28; « Deus ipse voluit docere per sanctas Scripturas » Hippolyt. contr. Noet. n. 9; « laudabitur interim Evangelium et Apostolus pro divinis oraculis ⁷ » Theonas Alexandrin. (Routh Reliquiae sacr. T. III. p. 443.).

3°. Deus condidit, dedit Scripturas. « Accipitur ut certa demonstratio vox Dei, qui dedit Scripturas » Clem. Alexand. Strom. II. p. 362; « Deus prius per prophetas deinde per se ipsum postea per Apostolos locutus etiam Scripturam condidit, quae canonica nominatur altissimae auctoritatis » August. Civ. Dei XI. c. 3. cf. XVIII. c. 41. In prologo Gelasii Pontificis ad suum decretum « de recipiendis libris sive non recipiendis, » ut exstat in codice Lucensi, ait Pontifex: « ad discutiendas vel intelligendas Scripturas, quas in novo vel veteri Testamento a pluribus editas (accepimus, vel novimus vel verbum aliud excidit), illud apostolicum nobis convenit servare eloquium: prophetias, inquit, nolite spernere, omnia autem probate; ut plenius Dei operatione credamus illas esse conditas » (Mansi Supplement. ad Concilia T. I. p. 357.).

4°. Protenditur operatio et veracitas perfecta Spiritus Sancti ad omnes etiam minimas partes Scripturae. « Nos qui perfectam veracitatem Spiritus etiam usque ad levem apicem et lineam extendimus ⁸, non concedimus, neque enim fas est, vel res minimas a scriptoribus esse temere positas » Gregor. Nazianz. or. II. (de fuga sua) n. 105. T. I. p. 60. Similia habent Origen. de Princip. l. IV. n. 7; Hieronym. ep. 27. al. 102. n. 1. ad Marcell.; praefat. in comment. Philem. T. VII. p. 742; August. ep. 82. al. 19. ad Hieronym. n. 3-7; Chrysostom. in Genes. hom. 15. n. 1; hom. 42. n. 2. etc.

5°. Comparate tribuitur scriptio Spiritui Sancto, et negatur esse humana. « Christi conversatio in carne demonstravit, legem et prophetas scripta esse coelesti gratia, nec hominum esse scriptiones quae creduntur verba Dei » Orig. de Princip. l. IV. n. 6. ⁹. Nostri auctores « non secundum artem scripserunt, sed secundum gratiam, quae super omnem artem est; scripserunt enim quae Spiritus iis loqui dabat » Ambros. ep. 8. ad Iustum n. 1. « Has litteras non ratio humana reperit, sed hominibus sanctis virtus coelestis infudit » Cassiodor. de institution. divinar. litter. c. 13. 14.

6°. Hoc intelligendum est ita, quod Deus est princeps auctor librorum, homines vero sunt instrumenta Dei ad librorum scriptionem. Sacris scriptoribus non opus erat artificio sermonum, « sed tantummodo seipsos mundos exhibere operationi divini Spiritus, ut ipsum divinum plectrum e coelo subiens, ac velut instrumentum citharae vel lyrae adhibens viros sanctos, nobis revelaret cognitionem rerum divinarum et coelestium » Iustin. cohort. ad Graec. n. 8; Athenagor. Legat. pro Christianis n. 9. cf. Hippolyt. contra Noet. n. 11. 12. « Cum Spiritum Sanctum auctorem tenemus, qui scriptorem (sacrorum librorum) quaerimus, quid aliud agimus, quam legentes litteras de calamo percontamur? » Gregor. M. praef. in Iob n. 2. 3. (cf. supra Theodoret.).

7°. Haec coniunctio specialis hominum cum Deo inspirante ad scribendum declaratur ex coniunctione analoga in supernaturali ordine membrorum Christi cum capite Christo, et per eam illustratur doctrina, quomodo Deus sit auctor princeps librorum, homines vero instrumenta Dei ad scribendum. Prophetae enim et Apostoli etiam formaliter ad scribendos libros et in scribendo erant membra Christi capitis. « Itaque cum isti scripserunt, quae ille ostendit ac dixit, nequaquam dicendum est, quod ipse non scripserit; quandoquidem membra eius id operata sunt, quod dictante capite cognoverunt. Quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperavit. Hoc unitatis consortium quisquis intellexerit, non aliter accipiet, quod narrantibus discipulis Christi in Evangelio legerit, quam si ipsam manum Dei quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit » Augustin. de Consensu Evangelist. l. I. n. 54.

Patres quorum luculentam doctrinam et testificationem adduximus, sunt ex diversis Ecclesiis, ex omnibus aetatibus a primo usque ad septimum saeculum. A saeculo I-III. Clemens Romanus, Iustinus M., Athenagoras, Theophilus Antiochenus, Irenaeus, Hippolytus, Anonymus Eusebii, Clemens Alexandrinus, Origenes, Theonas. A saeculo IV-VII. Athanasius, Gregor. Nazianzenus, Ambrosius, Hieronymus, Augustinus, Chrysostomus, Theodoretus, PP. Concilii V, Cassiodorus, Gregorius M. Consensus insuper per symbola fidei et solemnia iudicia quae n. I. citavimus, declaratus est et confirmatus.

Vides autem, in hac perpetua et universali praedicatione ecclesiastica non aliud contineri, nisi declarationem et explicationem doctrinae Christi et Apostolorum, quam in scriptis evangelicis et apostolicis expressam demonstravimus, Scripturas esse efficienter libros Dei, et Deum esse auctorem librorum Scripturae. Universalis ergo consensus apostolicae successionis demonstrat illum quem diximus, esse verum sensum doctrinae evangelicae et apostolicae.

Declaratur distinctius notio inspirationis per analysin formulae dogmaticae: Deus est auctor librorum sacrae Scripturae.

« Instituta analysi revelatae doctrinae qua Deum librorum sacrorum seu Scripturae auctorem esse profitemur, simul collatis eiusdem doctrinae declarationibus quae in christianae antiquitatis monumentis continentur, inspiratio ad scribendos sacros libros essentialiter constitisse videtur in charismate gratis dato illustrationis et motionis, quo veritates quas Deus per Scripturam Ecclesiae tradere voluit, mens hominum inspiratorum conciperet ad scribendum, et voluntas ferretur ad eas omnes et solas scripto consignandas, sicque elevatus homo tamquam causa instrumentalis sub actione Dei causae principis consilium divinum exsequeretur infallibili veracitate. Unde facta distinctione inter inspirationem et assistentiam, illa ad veritates et verbum formale, haec etiam ad signa et verba materialia necessario pertinuisse dicenda est. »

Ad declarationem theseos necesse nobis est in antecessum distinctius definire praenotiones quasdam tum de significatione nominis auctor libri, tum de elementis formalem rationem libri constituentibus.

1°. Nomen auctoris per se et seorsum sumptum habet utique significationem genericam, eoque ipso comprehendit significationes plures specie inter se distinctas. Auctor enim generice is dicitur, a quo aliquid originem habet ut a causa efficiente. Cum vero efficientiae sint diversissimae, nec minus diversi effectus, inde fit ut nomen auctoris induat significationes inter se specifice diversas. Significatio specifica determinatur vel ex contextu vel etiam simplicius epithetis, quibus efficientiae et effectus species definiatur. Hoc modo terminus complexus auctor libri ratam et fixam habet significationem specificam. Ad claritatem notionis a) distinguimus causam primam sine cuius concursu causa secunda agere nequit, causam per se deinde, quae etiam dicitur principalis, agens nimirum sua inhaerente virtute in distinctione a causa instrumentalis, quae non inhaerente sibi virtute agit sed dumtaxat ex motione (uti aiunt) h. e. ex virtute derivata et transeunte causae principalis. Iam dum dicitur auctor libri, numquam intelligitur efficientia dumtaxat per cursum generalem causae primae, nec sensu proprio efficientia causae instrumentalis; sed semper significatur causa per se, quae potest esse prima vel secunda. Habitudo vero inter has causas est huiusmodi. Si Deus (causa prima) dicitur auctor (adeoque per se causa) libri, excluditur causa secunda agens ut causa per se h. e. virtute propria sibi inhaerente; unde vicissim si homo (causa secunda) sensu proprio est et dicitur auctor libri, eo ipso negatur Deum (causam primam) esse libri auctorem, non tamen excluditur, ut per se constat, generalis concursus causae primae, qui nullatenus importat Deum esse auctorem libri, nisi absurde loquendo Deum dicere velis auctorem omnium librorum. Sive vero Deus sive homo sit auctor libri, in neutra hypothesi excluditur causa instrumentalis, per quam causa principalis (Deus vel homo) agat et efficiat sui libri existentiam. b) Spectando effectum, nomine libri intelligimus ampliorem aliquem¹ contextum sententiarum seu sensuum scripto consignatum. Unde significatio termini complexi auctor libri ea est, quod sit auctor (causa per se) tum conceptionis sensuum ad scribendum² tum eorum consignationis in scripto.

2°. Quoad formalem rationem libri, quam diximus alteram praenotionem necessariam, in libro quovis vel documento scripto a) spectari debent ideae et iudicia horumque totus complexus, quae in libro verbis et propositionibus significantur, atque ab aliis res et sententiae, ab aliis sensa, in thesi nostra veritates dicuntur. Cum enim agatur de ideis et iudiciis sive sententiis quae a Deo sunt, non possunt esse nisi veritates, sub ea saltem ratione reflexa, sub qua et quo sensu ex auctoris intentione sunt scripta in libro. Ab ipsis veritatibus et sensibus b) distinguuntur signa, quibus veritates et sensus exprimuntur, sub ratione grammatica et rhetorica, ad quam etiam pertinere potest ordo et connexio rerum. Haec quae possumus dicere διαταξιν seu dispositionem libri, aliquando ab auctore per se intenduntur tamquam suus sensus exprimendus, aliquando non ita pertinent ad intentionem auctoris, sed possunt diversimode se habere salva tota veritate et integris sensibus, quorum expressionem per suum librum auctor intendit. Unde c) spectandus est finis operis, seu finis ad quem auctor librum suum ex ipsa libri indole directum esse voluit; ab hoc enim pendet, quid ex omnibus in libro comprehensis sit vel non sit ab auctore sapiente per se intentum.

Iam illa omnia quae auctor in libro per se intendit, et sine quibus liber non esset talis qualem auctor esse voluit, constituunt ipsam rationem formalem, per quam ab ipso inditam liber est et esse merito censetur opus huius auctoris. Sunt vero alia quae in genere quidem uno alterove modo debent adesse, cum sine illis ipsa forma ab auctore intenta exprimi nequiret; possunt tamen alio et alio modo se habere, quin liber desinat esse talis qualem auctor esse voluit, quoniam ab auctore ad scopum sui libri non per se intenduntur, nec proinde necessario ab ipso singillatim determinantur. Haec itaque quamvis non determinentur ab auctore, ut vel uno vel alio modo se habeant, dum tamen apta sint ad illud exprimendum quod auctor in suo libro per se intendit, non impediunt, quominus liber vere sit huius auctoris. Propterea hanc appellamus partem materiam libri ad distinctionem a ratione formali, qua constituitur opus huius auctoris ³.

Ut concreta aliqua applicatione rem explicemus, e. g. in codice legum, in libro didactico ad docendam veritatem speculativam vel practicam, in libro historico destinato ad docendam aliquam aliam veritatem per facta narrata, id quod ex scopo huiusmodi librorum per se intenditur, et quod ideo rationem formalem constituit, sunt sensa seu res et sententiae; totum vero illud quod ad rationem signorum retulimus, non excepta ipsa dispositione ordinis, non est necessario per se intentum, et proinde potest se habere velut pars materialis. Haec tamen ipsa quae ad partem materialem pertinent, signa inquam ipsa oportet esse apta ad veritates intentas exprimendas; secus ipsum formale libri conservari non posset. Dixi signorum electionem posse pertinere ad rationem materialem; nam si quando ex scopo libri signa ipsa sint per se intenta, in hac hypothesi pertinerent utique ad rationem formalem libri. Ita in locis quibusdam dogmaticis praesertim mysteria supernaturalia continentibus, certa quaedam vocabula et formulae ad exprimendum conceptum mysterii possunt esse iuxta talium locorum scopus formalis; pariter in libro, cuius scopus esset rhetoricus et aestheticus, praeter res et sententias stylus quoque pertineret ad formalem seu essentialem rationem libri; nec minus ordinis dispositio in historia destinata ad docendam chronologicam rerum successionem, esset ex ipso scopo per se intenta saltem quantum opus foret ad chronologiae veritatem, ac proinde pertinens ad formalem rationem libri.

I. Hisce praenotatis patet, neminem posse esse vero sensu auctorem libri, nisi qui efficiat ut saltem id, quod est formale libri, a se mente conceptum consignetur litteris. Ut quis igitur per alterum tamquam per causam instrumentalem ratione tamen et voluntate agentem libri auctor sit, necesse est, ut alter ipsomet suggerente ad scribendum mente concipiat et ipsomet movente feratur voluntate ad scribendum ea omnia et sola, quae pertinentia ad formalem rationem talis libri ipse tamquam auctor princeps scribenda praeconceperat. Neque enim si unum horum deest, auctor libri esse poterit. Non sane est auctor libri, qui sua sensa communicat quidem alteri non tamen in ordine ad scribendum ea, nec alterum inducit ad illa scribenda; neque auctorem se agnoscet libri, si quod ipse voluit comprehendi ut formale libri, alter non totum excipiat; neque auctor est saltem totius libri et simpliciter, si rebus et sententiis ab ipso in suo libro intentis alter suo marte aliquid superaddat; certe auctor non est huius partis superadditae.

Quando igitur profitemur Deum auctorem librorum sacrorum, auctorem autem per homines inspiratos, hac formula dogmatica exprimitur, quae operatio divina sit et quae non sit essentialis ita, ut ea posita Deus vere sit auctor libri, ac proinde liber sit divinitus inspiratus, ea autem negata negetur Deus auctor libri, et consequenter negetur librum pertinere ad Scripturam divinitus inspiratam.

1°. In ea formula itaque positive affirmatur, Deum efficisse ut, quas veritates ipse Ecclesiae per Scripturam tradendas mente comprehendit, easdem hominis inspirati mens conciperet scribendas, et voluntas ferretur ad eas omnes ac solas scribendas.

Dixi eas veritates omnes et solas in libro inspirato consignari, quas Deus auctor libri mente et voluntate sua comprehendit scribendas. Si enim in libro scriberetur ab homine sententia etiam vera, quam Deus scribendam consilio suo non comprehendit, et quam proinde homini ad scriptionem non inspiravit, multo magis si in libro Scripturae, quod recentiores quidam de iis quae nos dicimus revelata per accidens, affirmare ausi sunt, continerentur aliquae sententiae in se non verae⁴; huiusmodi sententiarum utique Deus non esset auctor, nec proinde illae essent verbum Dei, sed omnino verbum humanum. Atqui a) dum s. Concilium Vaticanum post alias geminas Conciliorum et Pontificum definitiones declarat libros veteris et novi Testamenti pro sacris et canonicis ab ipsa Ecclesia haberit « propterea, quod Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum habent auctorem, » profecto haec conscriptio intelligitur simpliciter et proinde secundum omnes sententias, quae ab inspirato scriptore in libro consignatae sunt; neque enim inspiratio ad conscriptionem interrupta et per intervalla sed ad totam conscriptionem asseritur. b) Quando Ecclesia profitetur Deum auctorem libri sacri et canonici, hoc sacrum et canonicum non minus late patet, quam significatio nominis Scripturae. Atqui Scripturae accensentur omnes et solae sententiae, quae ab homine inspirato in libro consignatae sunt, ac porro in doctrina evangelica et apostolica et in communi Patrum praedicatione expresse singulae sententiae, eo quod et ipsae sunt Scriptura, tribuuntur Deo auctori, quod utrumque in th. I. et II. demonstravimus. Ergo in professione Ecclesiae et in eius formula synodali, Deus est auctor libri sacri et canonici, intelligitur Deus auctor libri secundum omnes partes quae sunt Scriptura, ac proinde auctor omnium sententiarum quae primitus ab homine inspirato sunt libro consignatae, quoniam hae omnes et solae sunt Scriptura.

2°. Ex eadem notione auctoris libri deinde deducitur, quid in ea etiam quoad partem formalem libri, de qua nunc loquimur, non requiratur. a) Non requiritur, ut veritates ipsae quas Deus Scripturis consignari voluit, homini inspirato aliunde iam cognitae non fuerint vel esse potuerint. Praecedens enim cognitio hominis non potest esse ratio, cur Deus illas veritates suo consilio comprehendere nequeat per Scripturam tradendas Ecclesiae, et cur supernaturali sua operatione efficere nequeat, ut homo veritates ipsas aliunde sibi cognitas mente et voluntate concipiat ad eas scripto consignandas.

b) Eadem ratione non excluduntur industria, studium, et praesidia, puta, documentorum et testium ab homine adhibita ad res et sententias seu ad veritates concipiendas, dummodo supernaturalis operatio et directio Dei efficiat, ut mens hominis inquirentis sensa ea omnia et sola ad scribendum concipiat, pariterque ad eadem omnia et sola scribenda voluntas supernaturaliter moveatur, quae Deus ut scribantur, consilio suo comprehendit.

c) Si nomine revelationis intelligatur manifestatio rei occultae, patet ex dictis, in inspiratione revelationem non esse elementum essentiale; potest enim esse inspiratio verissima sive ad loquendum sive ad scribendum citra revelationem illo stricto sensu acceptam. Pendet ergo ex ipsa natura et indole veritatis inspiratae, vel ex modo quo veritas se habet ad hominem inspirandum, utrum inspiratio revelationem eo sensu intellectam includat necne⁵.

At vero si revelatio intelligitur sensu minus quidem stricto sed frequentatissimo, veritatis propositio ab ipso Deo facta, sane inspiratio quaevis ad scribendos libros sacros erat revelatio, quae primum quidem fiebat interne in mente hominis inspirati, ut deinde per scriptionem tamquam verbum Dei proponeretur Ecclesiae, et obiectum fidei constitueret tam pro ipso homine inspirato quam pro aliis, quando tamquam verbum inspiratum satis propositum erat.

II. Operationem divinam, quam explicuimus necessariam, ut vere sit ac dici possit liber Dei auctoris, et sine qua Deus auctor libri non esset, non eandem requiri quoad partem materiam libri, ex ipsa notione auctoris libri claram videtur. Est enim ex dictis Deus auctor libri, quatenus sua operatione in mentem et voluntatem hominis scribentis efficit, ut hic ea omnia et sola scribat, quae Deus ipse in libro scribendo per se intendit. Hoc autem obtinebitur, quomodocumque se habeant ab auctore per se non intenta, signa inquam et reliqua quae diximus partem materiam libri, dummodo haec apta sint ad sensum ab auctore intentum exprimendum. Hoc autem ipsum demonstrat, non illam divinam operationem quae proprie inspiratio dicitur, et quae requiritur pro parte formali libri, necessario etiam extendi ad signa et ad alia partis materialis; esse tamen aliquam operationem divinam necessariam etiam pro parte materiali, ut Deus infallibiliter sit auctor libri. Haec divina operatio quae sit, et quae non sit, nunc inquirimus.

1°. Quoad signa seu vocabula evidens est, nec res ipsas h. e. sensa auctoris principis posse esse scripto expressa, nisi signa eligantur apta ad sensum exprimendum. Si ergo Deus sua inspiratione rerum et sensuum ita agit in hominem inspiratum ad scribendum, ut liber scriptus infallibiliter vi ipsius operationis divinae vere et sincere contineat sensa Dei, cum ipsa inspiratione cohaereat necesse est seu in ea includatur talis operatio divina, ut homo scribens non solum actu eligat, sed etiam infallibiliter eligat signa apta ad res et sententias inspiratas vere et sincere exprimendas, atque adeo in signorum aliorumque quae ad partem materialem pertinent, apta electione reddatur infallibilis. Profecto enim homo mente et voluntate inspiratus quidem ad sensa Dei scribenda, sed in signorum electione plene sibi permissus, maneret fallibilis in exprimendis conceptibus inspiratis; hoc autem ipso non esset infallibiliter consequens, librum sub tali inspiratione scriptum esse Scripturam terminative inspiratam et verbum Dei. Atqui ut crederetur esse infallibiliter verbum Dei, numquam aliud argumentum quaesitum est, quam quod scriptor humanus esset inspiratus. Sicut ergo cum inspiratione activa infallibiliter nectitur inspiratio terminativa (inspiratum esse) ipsius operis, ita in notione inspirationis activae includitur operatio divina, qua homo efficiatur infallibilis in exprimendis conceptibus inspiratis, h. e. in ipsa aptorum signorum ac terminorum electione.

2°. Ex dictis iam patet, qualis sit haec operatio divina, quam dicimus cum inspiratione connexam. Scopus sacrorum librorum saltem in plerisque talis est, ut formalis ratio librorum prae hoc scopo non mutetur, si aliis vocabulis, alio stylo eadem res et sententiae exprimantur, dummodo termini qui possunt esse alii atque alii, adhibeantur idonei et rebus respondentes. Pertinet ergo saltem in plerisque non ad rationem formalem sed ad rationem materialem Scripturarum, quod sententiae his potius quam aliis terminis aequipollentibus exprimantur. « Nec putemus in verbis Scripturarum esse evangelium sed in sensu, non in superficie sed in medulla, non in sermonum foliis sed in radice rationis » s. Hieronym. in Gal. I. 11. 12. T. VII. p. 386. Iam vero ut quis sit auctor libri, requiritur quidem, ut id omne quod prae libri scopo constituit eius rationem formalem, ab ipso sit tamquam ab auctore principe; non autem requiritur, ut eodem modo ab ipso sit, quod in libro prae eius scopo materialiter se habet, nec eius propriam rationem constituit. Ergo potest quis per alium tamquam per causam instrumentalem verissimus auctor esse libri, quin ipse terminos in individuo et stylum totamque constructionem grammaticam et rhetoricam suppeditet. Ut tamen nihilominus per suppeditationem rerum et sententiarum certum efficiatur, librum scribendum fore ipsius tamquam auctoris principis, necesse est, praecaveat errorem scribentis in electione aptorum signorum.

Ergo ex notione inspirationis seu ex eo, quod Deus est auctor Scripturarum per conscriptores humanos ita, ut ex ipsa actione Dei in homines inspiratos infallibiliter certum sit, Scripturas esse libros Dei ut auctoris; a) in plerisque, ubi videlicet horum potius signorum prae aliis aequipolentibus electio materialiter se habet, nulla est ratio affirmandi, Deum ipsum supernaturali praeveniente actione signa et modum scribendi suppeditasse et in individuo determinasse. Est tamen b) ratio evidens affirmandi assistentiam Dei, qua scriptoribus humanis in ipsis eligendis signis idoneis ita aderat, ut in conceptibus inspiratis vere et sincere exprimendis essent prorsus infallibiles. c) In hac assistentia et directione quoad ipsum modum orationis includitur gratia sermonis, « quod quis efficaciter loquatur (scribat) ad instruendum intellectum, ad movendum affectum, ad flectendum auditorem (vel lectorem) » ⁶, ut eam explicat s. Thomas 2. 2. q. 117. a. 1. Si autem d) prae scopo alicuius loci vel contextus verba ipsa et stylus in individuo pertinerent ad rationem formalem, tum sane ex ipsa notione inspirationis et auctoris libri deduceretur, verba et stylus esse suppeditata a Deo non secus ac res et sententias. Quia vero huiusmodi formalis ratio difficillime determinari potest, et singularis vis, efficacia ac profunditas ipsorum verborum, et quae Patres praedicant de valore eorumdem singulorum verborum Scripturae, partim magis pertinent ad res significatas et ad verbum formale, et partim ex assistentia Spiritus Sancti in selectione verborum satis explicantur; propterea ex notione ipsa inspirationis, nisi aliunde probetur, divina suppeditatio verborum in individuo in locis singulis vix discerni et statui poterit.

Rerum ordo et dispositio pro diverso scopo libri aliquando constituit partem formalem et pertinet ad ipsa sensa auctoris, aliquando computatur ad stylum. Pro hac diversitate ordo rerum in priori hypothesi ad inspirationem proprie dictam, in posteriori secundum paulo ante demonstrata ad assistentiam divinam referendus erit.

3°. Ex his quae diximus, tantummodo demonstratur argumento negativo, divinam suggestionem et velut dictationem verborum in individuo non esse essentialem in notione inspirationis; ac proinde talem dictationem verborum non posse colligi ex eo, quod Deus est auctor Scripturae. Ex hoc autem ipso praesumi debet, ubi non demonstratur oppositum, revera ita factum esse, et Deum qui disponit omnia suaviter, permississe, ut homines divinis sensis iam collustrati et ad ea scribenda supernaturaliter moti, secundum diversam singulorum indolem et eruditionem ipsi sub divina assistentia reperirent et seligerent idearum inspiratarum signa. Ceterum suppetunt argumenta etiam positiva, ex quibus deducitur, saltem plerumque auctores inspiratos in verbis seligendis et in modo scribendi grammatico ac rhetorico divina assistentia tantum adiutos et munitos, non autem divinitus accepta dictatione ad unum determinatos fuisse. Argumenta haec potissima tria sunt.

a) Evidens est in libris sacris elocutionis et styli diversitas respondens diversae indoli et eruditioni scriptorum. « De Isaia sciendum, inquit s. Hieronymus, quod in sermone suo disertus est, quippe (en rationem) ut vir nobilis et urbane eloquentiae, nec habens quidquam in eloquio rusticitatis admistum. » Contra « Ieremias sermonem quidem apud Hebraeos Isaia et Osee et quibusdam aliis prophetis videtur esse rusticior, sed sensibus par, quippe qui eodem Spiritu prophetaverit. Porro simplicitas eloquii a loco ei in quo natus est, accidit. Fuit enim Anathotites, qui est usque hodie viculus » Hieronym. Praef. in Is. et Ierem.

b) Dum sacri scriptores diversi e. g. plures Evangelistae referunt non solum eandem rem gestam sed etiam eodem sermonem ab aliis e. g. a Christo Domino dictos, utuntur tamen verbis diversis, quamvis certum sit illum, cuius verba recitare se profitentur, idem non aliis et aliis verbis sed uno tantum modo dixisse. Sic verba, quibus usus est Christus in institutione ss. Eucharistiae, referunt quatuor sacri scriptores Matth. XXVI; Marc. XIV; Luc. XXII; 1. Cor. XI. Singuli autem verba eadem Christi exhibent paulo aliter atque aliter; ita tamen, ut Marcus magis conveniat cum Matthaeo, quippe qui huius Evangelium scriptum prae oculis habuisse creditur et ab eruditis probatur, vicissim Lucas propius accedat ad Paulum, cuius discipulus et sectator fuit. Huius discrepantiae rationem s. Augustinus pluribus explicat eandem, quam nos diximus (de Consens. Evangelist. l. II. n. 27. 28.). « Si ergo quaeritur, inquit, quae verba potius Ioannes Baptista dixerit, utrum quae Matthaeus, an quae Lucas eum dixisse commemorat, an quae Marcus... nullo modo hinc laborandum esse iudicat, qui prudenter intelligit, ipsas sententias esse necessarias cognoscendae veritati, quibuslibet verbis fuerint explicatae. Quod enim alius alium verborum ordinem tenet, non est utique contrarium; neque illud contrarium est, si alius dicit, quod alius praetermittit. Ut enim quisque meminerat, et ut cuique cordi erat vel brevius vel prolixius, eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. » Obiicienti forte, « Evangelistis per Spiritus Sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere verborum nec in ordine nec in numero discreparent, » respondet sanctus doctor, id fieri non debuisse tum ob alias rationes, tum « simul etiam ut, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intelligeremus non tam verborum quam rerum quaerendam vel amplectendam esse veritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem veritate constitisse approbamus. » Ita Augustinus l. c.

c) Denique scriptor 2. Mach. quem sub inspiratione Spiritus Sancti scripsisse omnes catholici credimus, stylum et flexum sermonis satis manifesto sibi suaeque eruditionis modo ac facultati attribuit. « Ego quoque, ita librum concludit, in his faciam finem sermonis. Et si quidem bene et ut historiae competit, hoc et ipse velim; sin autem minus digne, concedendum est mihi » (graece: sin autem tenuiter et mediocriter, tantum assequi potui εἰ δὲ εὐτελως καὶ μετριως, τουτο ἐφικτον ἤν μοι) 2. Mach. XV. 39. Lege de his opusculum citatum cl. Patris Patrizi (de Scripturis divinis §. IV.) ⁷.

III. Reliqua quae in thesi enuntiavimus, non indigent nisi recapitulatione.

1°. Analysis testimoniorum, quae sive evangelica et apostolica sive ex ss. Patribus in superiori thesi adtulimus, demonstrabit, in illis semper vel supponi vel exprimi operationem divinam tam in intellectum quam in voluntatem hominum inspiratorum. Ex una enim parte a) Deus declaratur dixisse Scripturas per prophetas; commendatur Scriptura dicta, scripta, condita, mentibus infusa a Spiritu Sancto, operatione Spiritus, gratia coelesti; sacri scriptores non arte humana opus habuisse, sed tamquam instrumenta operationi Spiritus sese permississe dicuntur; ex parte altera b) ipsi scriptores sacri in Spiritu Sancto, inspiratione Spiritus Sancti, prophetando h. e. acti supernaturali operatione Spiritus (ὑπὸ πνεύματος ἁγίου φερόμενοι) sacros textus ut sunt in Scriptura, edidisse atque adeo scripsisse dicuntur; unde fit c) ut ipsi libri et textus, quos Spiritus Sanctus suo charismate inspirans homines, et homines inspirati in virtute Spiritus Sancti scripserunt, sint omnes et singuli Scriptura divinitus inspirata (πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος) et verbum Dei. Atqui illa inspiratio activa Spiritus Sancti in homines, ut sint prophetae (sensu biblico latiori) ad scribendum verbum Dei, non potest intelligi nisi ut supernaturalis operatio in mentem ad concipienda sensa Dei et motio in voluntatem ad eadem scribenda; nec status hic inspirationis passivae in homine propheta potest intelligi nisi ut mentis et voluntatis affectio respondens inspirationi activae, tamquam effectus suae causae; nec denique ipsum inspiratum esse Scripturae potest intelligi nisi ut terminus, quem respicit et efficit Spiritus inspirans per hominem in mente et voluntate inspiratum. Porro d) haec analysis operationis duplicis aliquando diserte ab ipsis Patribus instituitur, ut quando sacri scriptores tum scribenda a Christo capite (illustratione mentis) cognovisse dicuntur, tum Christus dicitur eis tamquam suis manibus, quod scribebant, (motione voluntatis) imperasse.

2°. Cur inspiratio dicatur charisma, satis per se evidens est, cum sit donum spiritale indebitum ac supernaturale. Aeque constat, eam pertinere ad charismata, quae nomine generico sed significatione specifica dicuntur gratis data. Revocatur enim ad donum prophetiae generice acceptae (cf. Suarez de Fide disp. VIII. sect. 4. n. 6.), et concessa est non ad personalem sanctificationem accipientis, sed ad sanctificationem ac supernaturalem fructum aliorum et totius Ecclesiae (cf. S. Th. 1. 2. q. 111. a. 1.).

Corollarium 1. Patrum doctrina qua ab inspiratis scriptoribus artem humanam in scribendo excludunt, et eorum aliqui Spiritus Sancti operationem ad omnem apicem Scripturarum protendi affirmant, tantummodo demonstrat ideas et sententias esse a Deo inspiratas in ordine ad scribendum, hisque exprimendis nulla signa, quibus aliud significaretur quam Deus voluit, sed ubique signa idonea fuisse adhibita sub assistentia Spiritus Sancti; non autem significat, singula vocabula eodem modo ut sensa esse inspirata. Ex parte vero altera scriptorum sacrorum labor et industria ac studium res scribendas investigandi ex documentis et testibus, immo et excusationes de styli ac sermonis tenuitate ostendunt quidem, homines inspiratos non mortua sed viventia et rationalia fuisse instrumenta, qui et ipsi aliquid agerent; non tamen ostendunt, divinam inspirationem eis defuisse. Potest haec res commode illustrari ex modo, quo Deus generatim in ordine gratiae agere solet. Ad praeparandam et conferendam gratiam hominibus potest et solet Deus etiam uti instrumentis externis et sensibilibus (cuiusmodi sunt omnia media sensibilia salutis in Ecclesia, et inter haec ipsa sacramenta). Praeterea per gratiam elevat et viribus supernaturalibus instruit animam ad eos quoque actus virtutum, qui secundum substantiam possunt edi viribus tantum naturalibus; per vires gratiae autem fit, ut actus iam sint supernaturales et alterius plane ordinis, quam si ederentur ab homine suis naturalibus viribus permisso. Sic igitur intelligi potest, quod Deus ad inspirationem idearum et sententiarum, quas Scriptura consignari et ita tamquam verbum suum Ecclesiae proponi voluit, quandoque uteretur etiam instrumentis externis, suppeditando hominibus inspirandis documenta, testes, propriam rerum scribendarum inspectionem et naturalem cognitionem, quibuscum adiumentis suam internam illustrationem intellectus et motionem voluntatis coniungeret, atque efficeret, ut ea omnia et sola mente conciperent et complecterentur voluntate ad scribendum, quae ipse suo consilio comprehendit per Scripturam Ecclesiae communicanda. Hinc nulla adversus inspirationem existit difficultas, quod e. g. scriptor libri 2. Mach. II. 24. 27. ait, se « a Iasono Cyrenaeo quinque libris comprehensa tentasse uno volumine breviare, » hocque in opere « negotium plenum vigiliarum et sudoris se assumpsisse; » quod pariter s. Lucas I. 2. 3. protestatur, sibi assecuto omnia diligenter, a testibus scilicet rerum gestarum, visum esse haec ex ordine scribere; quod Apostoli et nominatim Ioannes XIX. 36; 1. Io. I. 1. appellant, tamquam ad historicum motivum credibilitatis, ad suam propriam rerum inspectionem. Haec de ipsis rebus atque sententiis.

Ad vocabula autem et stylum in scribendo quod spectat, cum in his ut plurimum scriptores suo ingenio et eruditioni permissi, per assistentiam Spiritus Sancti tantummodo contra errores ipsi veritati et sinceritati rerum ac sententiarum obfuturos munirentur, poterat scriptor 2. Macch. XV. 39, excusare tenuitatem et mediocritatem, et poterat Paulus 2. Cor. XI. 6. fateri se « imperitum sermone sed non scientia » (ἴδιωτῆς τῷ λόγῳ ἀλλ' οὗ τῆς γνώσεως.) Hoc eodem sensu s. Thomas declarat, quod dicitur in glossa (ordinaria Walafridi Strabonis) de epistola ad Hebraeos: « non est mirandum (ita Walafridus), quod epistola ad Hebraeos maiore relucet facundia quam aliae; cum naturale sit unicuique plus in sua quam in aliena lingua valere » (putavit enim cum aliis, epistolam hanc a Paulo hebraice, ceteras vero graece fuisse scriptas). Unde Angelicus obiicit sibi difficultatem contra supernaturale donum linguarum Apostolis concessum, eamque ita solvit: « dicendum quod, sicut dicitur 1. Cor.XII. 7, manifestatio Spiritus datur ad utilitatem, et ideo Paulus et alii Apostoli fuerunt instructi divinitus in linguis omnium gentium, quantum requirebatur ad fidei doctrinam; sed quantum ad quaedam quae superadduntur humana arte ad ornatum et elegantiam locutionis, Apostolus instructus erat (scientia acquisita) in propria lingua, non autem in aliena » S. Th. 2. 2. q. 176. a 1. ad 1. Sermo est, ut patet, de elocutione et stylo in epistolis inspiratis.

Corollarium 2. Sicut charisma prophetiae generatim spectatum ita etiam charisma inspirationis ad scribendum non complectitur velut elementum essentiale sive ecstatin mentis sive suspensionem libertatis⁸. Quamvis enim homines inspirati recipiant charisma illustrationis et motionis sine sua libera cooperatione, motio tamen non necessario est huiusmodi, ut voluntatem agat antecedente necessitate; sed satis est, ut eam moveat infallibiliter ad obsequendum. Vide Bonfrerii Praeloquia c. 8. sect. 2. 4. cf. S. Th. 2. 2. q. 173. a. 3. ad 4.

Corollarium 3. Sicut in instinctu prophetico ad loquendum, quem s. Thomas 2. 2. q. 173. a. 4. et ceteri theologi distinguunt a prophetia completa (cf. Aug. Genes. ad litt. l. III. n. 37.), ita etiam in inspiratione ad scribendum non videtur quidem essentiale, ut homo cognoscat se esse a Deo inspiratum; non tamen facile concedendum est, re ipsa aliqui ex sacris scriptoribus suam inspirationem fuisse incompertam. Cf. Io. XI. 49-52. Vide Suarez de Fide disp. V. sect. 3. n. 15; disp. VIII. sect. 4. n. 2. 6; Bonfrerii Praeloq. c. 8. sect. 6. Per se patet, nostrae fidei de facto inspirationis non minus constare posse per revelationem illius a Christo vel Apostolis promulgatam, etiamsi factum ipsi homini inspirato non fuisset compertum⁹.

Corollarium 4. Licet praeter Scripturas alia exstant documenta ecclesiastica, quae et verbum Dei continent et edita sunt sub assistentia Spiritus Sancti errorem infallibiliter praecaventis, non tamen ideo praeter Scripturas alia sunt monumenta inspirata.

Corollarium 5. Cum propositio verbi per libros a Deo facta saltem secundum ordinariam librorum destinationem non videatur posse concipi per modum revelationis privatae, sed ex sese publica sit et directa ad populum Dei, vel certe hunc scopum habeant omnes libri, qui possint computari ad sacram Scripturam secundum propriam huius nominis significationem (vide th. I.); constat charisma extraordinarium inspirationis ad scribendos libros sacrae Scripturae cum ipsa consummatione revelationis catholicae desiisse. Vide Tract. de Traditione th. XXII. Licet vero etiam in praesenti oeconomia consummatae revelationis catholicae non absolute repugnet inspiratio ad scriptionem aliquam privatam, huiusmodi tamen scriptio, si exstaret, ad Scripturam Ecclesiae consignatam et ab Ecclesia fidelibus proponendam nullatenus pertineret; sed de illa eodem modo sentiendum esset, ut de revelationibus privatis generatim diximus in Corollario ad citatam th. XXII.

Confutatur notio inspirationis quae sit per meram assistentiam divinam, et quae dicitur inspiratio subsequens.

« Falsum est, quod Ioannes Iahn aliique docuerunt, sufficere ad rationem libri inspirati, et re ipsa inspirationem s. Scripturae in eo tantum esse positam, quod Deus sua assistentia averterit periculum errandi et homines reddiderit infallibiles in scribendo; idque falsum est, sive veritates ita scriptae iam prius revelatae fuisse dicantur sive revelatae non fuerint. Minori adhuc iure aliqui divinum testimonium de plena veracitate libri, humana solum ope scripti, appellarunt inspirationem subsequentem, et libros aliquos s. Scripturae praesertim in narrationibus rerum gestarum quae scriptoribus humanitus erant compertae, hoc modo subsequenter tantum inspiratos censere haud nefas esse putaverunt. »

I. Priorem inspirationis notionem inter duas quas confutamus, absolute et nullo inter libros Scripturae sive propheticos sive historicos facto discriminate statuit Ioannes Iahn. Ita enim ille definit. « Divinam assistentiam ad praecavendos errores appellamus suggestionem seu inspirationem, quae appellatio usu loquendi consecrata est, quamvis non valde apta sit; exprimit enim aliquid positivum, cum tamen notio ei subiecta sit negativa. In hoc ipso quippe haec divina praemunitio ab erroribus differt a revelatione, quod scriptori nullas novas cognitiones suppeditat, eum nihil docet; sed tantummodo impedit immixtionem errorum in iis, quae iam novit; revelatio autem doctrinas, cognitiones et intelligentiam divinorum consiliorum subministrat. Haec definitio inspirationis et distinctio a revelatione diligenter animadvertenda est; frequenter enim una cum altera permiscetur, ex qua confusione magnae deinde oriuntur difficultates. » Haec ille in Introductione ad divinos libros V. T. ed. 2°. T. I. §. 19.

Bonfrerius obiter legenti eiusdem videri posset sententiae; revera tamen eius opinio multum ab illa Iahnii differt, licet etiam in Bonfreriana explicatione nequeat censeri genuina et integra notio inspirationis expressa esse, nec ea praesertim post definitionem Vaticanam amplius possit sustineri. Distinguit Bonfrerius modum triplicem, quo se habeat Spiritus Sanctus erga sacros scriptores, antecedenter, concomitanter et consequenter. De inspiratione sic dicta consequente agemus postea; interim antecedentem appellat Bonfrerius, « cum Spiritus Sanctus inspirat, revelat, demonstrat, quae dicenda scribendave sunt, ita ut de suo marteve proprio nihil addat scriptor; sed ea dumtaxat scribat, quae a Spiritu Sancto inspirata revelataque sunt. » Hunc modum refert ad eas partes librorum, ubi res inspiratae sunt ex sese supra vim intelligentiae humanae, nec homini naturaliter vel cognitae vel cognoscibiles. Concomitanter existimat se habuisse Spiritum Sanctum cum ss. scriptoribus in libris historicis, qua parte narrantur res gestae aliunde scriptoribus comperta: « ita (inquit) Evangelia, ita Acta Apostolorum, ita Machabaeorum libri, ita ceteri libri historici a prophetis aliisve conscripti. » Videri autem posset hic secundus modus concomitans Bronfrerii prorsus idem esse ac inspiratio illa a Iahnio asserta, non tamen est. Ita loquitur: « concomitanter sese habet Spiritus Sanctus, cum non ad modum dictantis et inspirantis (intellige: suppeditantis res incompertas) se habet sed ad eum modum, quo qui alterum scribentem oculo dirigeret, ne in re quapiam erraret. Hoc enim modo potest Spiritus Sanctus scriptorem hagiographum dirigere, ut in nullo eum errare fallive permittat; cum enim praesciat, quid ille scripturus sit, ita ei adstat, ut sicubi videret eum erraturum, inspiratione sua (suggestione rei incomperta) illi esset adfuturus. » Porro in hominibus sub hac concomitante Spiritus Sancti actione scribentibus « est determinatio quaedam ab extrinseco, ut diversa vel contraria iis quae scribunt, scribere non possint, cum scribentes Spiritus Sanctus non patiatur errare, semper adstet scribentibus paratus in actu primo illis, quae scribenda sunt, inspirare, sicubi sibi relicti essent aberraturi; ab intrinseco tamen liberi sunt, cum re ipsa illos Spiritus Sanctus non determinet, nec quidquam antecedenter in illis operetur, nisi sicubi operatio divina illis est necessaria » Praeloq. c. 8. sect. 1-4. Vide etiam Richardi Simon Hist. crit. N. T. P. I. c. 23. 24; Calmet dissert. de Inspirat. art. 2. (ad 2. Pet. I. 21.).

Discrimen itaque huius sententiae ab altera Iahnii potissimum duplex est, quod a) Bonfrerius solam assistentiam ad praecavendos errores non extendit ad omnes libros et textus Scripturae; quod b) cum assistentia ubique in omnibus libris et locis coniunctam admittit inspirationem positivam in actu primo, quae quoties est necessarium, transeat in actum secundum, atque scriptori res ipsas et sententias scribendas suggerat; ex quibus tribus notionibus, assistentia ad cavendos errores, parata in actu primo suggestione scribendorum, suggestione scribendorum in actu secundo ubi necessitas postulet, consistit et absolvitur notio integra illius modi concomitantis; non ergo haec, ut apud Iahnium, est notio solum negativa¹. Quae quamvis ita sint, existimamus tamen hanc etiam Bonfrerii sententiam et explicationem inspirationis concomitantis sine dubio falsam esse. Quamvis enim inspiratio proprie dicta in actu primo ubique scriptori parata esse dicatur, re tamen vera in sacris libris multa exstarent scripta, quae in actu secundo proprie inspirata non essent, sed solum humanis viribus licet sub assistentia Dei infallibili conscripta. Unde ex parte convenit cum Iahnii sententia, atque adeo simul cum ea confutabitur. Sententia autem Iahnii confutatur iis omnino omnibus argumentis, quibus II. et III. thesim probavimus.

1°. Ipsemet Iahn fatetur, nomine inspirationis significari actum positivum; unde hoc nomen ait minus esse idoneum ad exprimendam notionem negativam a se statutam. Atqui nomen est biblicum adhibitum ab Apostolis; eius notio positiva manifesto deducitur ex doctrina Christi, prophetarum et Apostolorum, ut ea exhibetur tam in Scripturis veteris Testamenti quam in scriptis evangelicis et apostolicis; est declarata in universali praedicatione ecclesiastica; expressa in symbolis et in Conciliorum definitionibus (th. II. III). Ergo ex ipsa doctrina revelata quam in superioribus demonstravimus, Scripturae sunt inspiratae sensu proprio et positivo, non autem impropria et negativa solum significatione.

2°. Ex demonstratis inspiratio talis est actio Dei in homines, et libri Scripturae ita sunt opus hominum inspiratorum, ut Deus credi debeat librorum auctor. Atqui si divina assistentia solum impedivit errores, ceterum vero homines proprio marte libros scripserunt, Deus non est auctor librorum.

3°. Si ea esset notio inspirationis et si Scripturae eo solum sensu essent inspiratae, oecumenica Concilia et summus Pontifex possent scribere libros vel certe documenta definitionum per inspirationem, et charisma inspirationis proinde esset ordinarium. Re etiam vera alia praeter Scripturas existerent documenta inspirata. Atqui haec omnia oppido falsa sunt.

Per se patet, hanc inspirationis notionem manere falsam, sive agatur de locis Scripturae continentibus doctrinam extra actum inspirationis iam revelatam scriptoribus ipsis vel aliis, sive sermo sit de libris et locis, quorum doctrina et sententiae aliunde revelatae non erant. Si enim doctrina revelata litteris consignetur ab homine marte proprio et Dei assistentia solum praecavente errorem; non propterea Deus erit auctor libri, licet infallibiliter continentis doctrinam revelatam, ut patet in canonibus et definitionibus Conciliorum, in quibus infallibiliter continetur doctrina revelata, non tamen Deus est auctor scripti ipsius eo sensu proprio, quo Deus credendus est auctor Scripturae inspiratae (th. II. III.).

4°. Conceptu illo Iahni de inspiratione supposito multa in Scripturis continerentur explicite, quae tamen non essent verbum Dei, nec a Deo explicite revelata. Si enim s. Lucas exempli gratia (quod idem valet de aliis narrationibus historicis et doctrinis moralibus Bibliorum) in Actis res gestas Pauli et aliorum narravit tantummodo, quatenus eas novit scientia humana acquisita, et Deus solum impedivit errorem; illa facta in se ipsis non sunt a Deo manifestata sed ab homine tantum, licet ex divina assistentia infallibiliter certum sit, facta accidisse ita, ut ab homine narrantur. Quia igitur haec assistentia supponitur revelata, poterit in revelatione divinae assistentiae censi implicite revelata veritas factorum quae narrantur; non tamen facta erunt revelata explicite et in se ipsis. Qui ergo ea facta negaret, peccaret contra fidem, quia negaret verbum Dei revelantis assistentiam et in assistentia infallibilem veracitatem narrationis, non autem negaret verbum Dei explicite revelantis ipsa facta in se ipsis, quia huiusmodi verbum nullum existeret. Unde divina revelatio ad huiusmodi facta et doctrinas morales sacrae Scripturae eo fere modo se haberet, quo e. g. se habet revelatio ad facta dogmatica, quae ab Ecclesia infallibili veracitate definiuntur. Atqui haec omnia sunt prorsus falsa et absurda. Ergo falsus est ille conceptus inspirationis, ex quo haec consequuntur.

II. In altera parte theseos agimus de opinione aliqua singulari, quae olim a paucissimis quibusdam theologis in Belgio proposita tamquam hypothesis possibilis, nostra aetate in lucem revocari coepit velut thesis de notione inspirationis reipsa obtinentis in quibusdam Scripturae libris. Bonfrerius l. c. sect. 7. describit tertium modum, quo Spiritus Sanctus se habere posset in librorum scriptione. « Consequenter se habere posset Spiritus Sanctus, inquit, si quid humano spiritu absque Spiritus Sancti ope, directione, assistentia a quopiam scriptore esset conscriptum, postea tamen Spiritus Sanctus testaretur, omnia quae in eo scripta essent, vera esse; certum enim est, tunc totum hoc scriptum fore Dei verbum, et eandem infallibilem veritatem habiturum, quam habent cetera, quae inspiratione vel directione eiusdem Spiritus Sancti conscripta essent. »

Librum ita a Spiritu Sancto probatum fore Scripturam sacram, persuadere instituit duplici argumento. Nam a) decretum quod ab alio proprio marte scriptum rex approbat, fit verbum regis. b) Sententiam aliquam ab homine prolatam Spiritus Sanctus « potest reddere Scripturam sacram et verbum Dei eam probando et veram esse asserendo; et ita de facto fecit » approbando sententiam aliquam poetarum profanorum Arati Act. XVII. 28. et Epimenidis Tit. I. 12. et Menandri 1. Cor. XV. 33. (vide s. Hieronymum ep. 70. n. 2. ad Magnum).

Ergo « pari modo integram historiam vel librum aliquem quamquam initio profano spiritu scriptum posset Spiritus Sanctus Scripturam sacram reddere asserendo, vera esse omnia quae in eo libro haberentur. »

Declarat vero Bonfrerius diserte, hanc suam hypothesin se nolle applicatam libro cuicumque Scripturae sacrae, quam nunc habemus. « Hoc tertio modo, inquit, etsi non existimem Spiritum Sanctum aliquando usum in iis quos habemus sacrae Scripturae libris, absolute tamen nihil vetat uti, vel etiam aliquando usum forte in iis libris nonnullis, quos diximus fuisse Scripturam sacram et postea tamen intercidisse, » quia scilicet in Scriptura quam habemus, ipsa citatione et appellatione ad eos videntur approbati esse ut veraces.

Ita etiam ut doctrina hypothetica et possibilitatis ante Bonfrerium a Lessio et Hamelio thesis proposita est²: « si aliquod opus pium et salutare humana industria ex divino instinctu compositum³ publico testimonio Spiritus Sancti approbaretur tamquam in omnibus suis partibus verissimum, tale opus habiturum auctoritatem aeque infallibilem, atque (habet) Scriptura sacra, et recte Scripturam sacram et verbum Dei appellatum iri. Nam eiusdem est auctoritas epistola a rege dictata et (alia) ab eo subscripta; qui modus, etsi de facto putem eum non inveniri in aliquo Scripturae canonicae libro, non tamen est impossibilis » (Hist. Congreg. de Auxil. Livini de Meyer l. I. c. 9. ed. Venet. 1742. p. 24.).

At nostris hisce temporibus opinio de approbatione subsequente, qua liber aliquis fiat Scriptura sacra, proposita est forma longe deteriori a nonnullis eruditis, qui censuerunt reipsa plures seu libros seu librorum textus exstare in nostro canone Scripturarum, qui humana tantum ope scripti postmodum fuerint nihilominus auctoritate et approbatione Ecclesiae accensi sacris Scripturis. Imo appellando ad Bonfrerium hanc approbationem dicunt inspirationem subsequentem, et librum ita approbatum fieri aiunt inspiratum, quem quidem modum loquendi valde incommodum et vero ineptum, nec Bonfrerius nec ullus alius ante haec tempora adhibuit. Proponunt itaque et suam faciunt in primis distinctionem inspirationis antecedentis et concomitantis; tum ita prosequuntur. « Fieri etiam potest, ut scriptum aliquod primitus solis ordinariis humanis viribus confectum, eo demum ad dignitatem verbi Dei elevatum esset atque hoc ipso inspiratum evasisset, quod canoni insertum est⁴. In hac hypothesi scriptum aliquod factum esset verbum Dei eo modo, quo locus aliquis a Cicerone scriptus fit verbum meum, quando illum in aliqua oratione vel epistola usurpo ad meum conceptum exprimendum: haec est inspiratio subsequens. Quaenam ex hisce tribus speciebus inspirationis ad hunc vel illum librum, ad hunc vel illum versum referenda sit, vix potest singillatim definiri; dicere tantum possumus, ea loca, in quibus expressum est: haec dicit Dominus vel aliquid simile, probabilius ad primam (antecedentem), narrationes vero historicas rerum quae subsunt experientiae, ad posteriorem (subsequentem) pertinere posse. Libri poetici videntur potissimum ad secundam (concomitantem) censendi » (Historia revelationis biblicae auctore D. Daniele Haneberg. 1850. p. 774.).

Haec omnia praesertim post definitionem editam in oecumenico Concilio Vaticano, sustineri nullo modo possunt. Definitio ita habet. « Eos vero (libros integros cum omnibus suis partibus, prout in Trid. Concilii decreto recensentur et in veteri vulgata latina editione habentur) Ecclesia pro sacris et canonicis habet, non ideo quod sola humana industria concinnati, sua deinde auctoritate sint approbati; nec ideo dumtaxat, quod revelationem sine errore contineant; sed propterea, quod Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum habent auctorem, atque ut tales ipsi Ecclesiae traditi sunt » (Constitut. Dei Filius cap. 2.). Ut patet, a) duplex error hac Concilii declaratione directe excluditur, quod libri aliqui Scripturae sint scripti sola humana industria, qui tamen ab Ecclesia deinde approbati et inserti in canones Scripturarum, hac ratione habeantur sacri et canonici; vel quod aliqui libri Scripturae solum ratione materiae non autem ratione ipsius scriptionis sint libri divini. b) Positive docetur, libros Scripturae esse sacros ratione ipsius scriptionis sub inspiratione Spiritus Sancti ita, ut Deum habeant auctorem. Neque tamen singulae notae, quibus constet inspiratio divina, et quae requirantur, ut Deus sit auctor librorum, a Concilio ipso explicantur. Hinc c) theologice demonstrando notionem inspirationis eiusque discrimen ab assistentia divina, atque declarando, quid requiratur vel saltem quid non sufficiat ad illud, ut Deus sit auctor librorum, ex hac definitione Concilii per conclusionem theologicam infertur falsitas illius etiam sententiae, quae solam assistentiam divinam qua Deus scribentibus adfuerit eos praemuniens ab omni errore, sufficere asserit ad rationem Scripturae sacrae, qualem Ecclesia nunc habet, reque ipsa in aliquibus libris sacris aut librorum partibus non aliam inspirationem ab hac assistentia distinctam locum habuisse. d) De sententia vero mere hypothetica, ut eam Bonfrerius explicuit, Concilium non loquitur. Revera si tantummodo dicitur, librum humanitus scriptum, cuius in omnibus et singulis veracitatem Deus postmodum revelatione publica revelasset, posse dici sacram Scripturam et habiturum auctoritatem divinam, lis potest esse de verbis, dummodo agnoscatur diversitas huiusmodi libri a Scriptura divinitus inspirata, quam accepit et habet Ecclesia.

Quod spectat ad intestinam fallaciam illius perperam appellatae inspirationis subsequentis, ut rerum confusionem extricemus, distinguimus tria haec: liber est inspiratus, liber est Scriptura sacra, liber continet verbum Dei; postremo vero quaeremus, quomodo non absolute repugnet, aliquem librum humanitus scriptum fieri scriptum divinitus seu inspiratum.

1°. Inspiratio est divina supernaturalis actio in hominem scribentem, ex qua liber ab homine inspirato scriptus, est et appellatur terminative inspiratus. Atqui divina approbatio et declaratio, in libro aliquo humana solum ope scripto nihil esse non verum, non est actio Dei in scriptorem; nec per hanc declarationem fit, ut actus praeteritus scribendi desinat esse mere humanus, et liber iam pridem conscriptus ope mere humana incipiat esse scriptus divinitus. Ergo talis approbatio non est nec esse potest inspiratio, nec talis liber potest esse inspiratus.

2°. Nomen Scripturae et Scripturae sacrae est ex usu biblico et christiano nomen proprium designans non aliud quodcumque sacrum monumentum nisi libros et partes librorum, qui sub divina inspiratione scripti sunt. Ergo cum subsequens divina approbatio et declaratio veracitatis non possit efficere librum inspiratum et origine homogeneum libris Scripturae; neque potest efficere, ut pertineat ad s. Scripturam proprio nomine dictam. Si scriptura sacra accipiatur significatione communiori et generica, efficit utique divina revelatio veracitatis et sanctitatis doctrinae, ut talis scriptura iam sit sacra, sicut definitiones Conciliorum vel Romanorum Pontificum propter infallibilem veracitatem, de qua ex revelatione divina constat, dici possunt scripta sacra.

3°. Ex huiusmodi attestatione veracitatis libri a Deo ipso per revelationem catholicam facta consequeretur sane, ut quae in libro humanae originis continerentur, essent veritates divinitus revelatae et proinde verbum Dei credendum. Sicut enim generatim veritates ab hominibus naturaliter cognitas, ita etiam veritates naturaliter ab aliquo homine cognitas et scriptas posset Deus revelatione supernaturali proponere credendas, idque efficeret hoc ipso, quod per publicam revelationem attestaretur veracitatem libri. At non ideo liber ille humanitus scriptus esset liber inspiratus aut Scriptura sacra proprii nominis, quamvis dici posset liber divinus ratione materiae et veritatum, quas continet (cf. th. II.). De huiusmodi catholica revelatione Dei subsequente locuti sunt illi nonnulli theologi Belgae, de quibus diximus. Quia vero viderunt, libros quos habemus in canone, simpliciter et omnes una ratione esse traditos ut libros Dei auctoris, de ista vero alia diversa revelatione subsequente quoad aliquem eorum nullum esse vestigium; ideo sapienter protestati sunt, se illam suam theoriam hypotheticam nulli prorsus libro canonico applicatam velle. At quod Sixtus Senensis et quidam recentiores dixerunt de susceptione in canone per auctoritatem Ecclesiae, qua liber humana solum industria scriptus fieri possit Scriptura sacra, imo re ipsa aliquos libros vel librorum partes hac insertione in canonem evasisse Scripturam inspiratam inspiratione subsequente, longe diversum est. Talis enim libri humani susceptio in canone a) ab infallibili Ecclesia fieri nequit, quia esset fallax testimonium de libri inspiratione, qui inspiratus non est. b) Infallibilis definitio Ecclesiae de veritate omnium quae in libro aliquo humano continentur, non repugnat quidem; at per eam non solum liber non fieret Scriptura inspirata, sed neque efficeretur, ut veritates in eo libro contentae essent veritates divinitus revelatae. Talis enim definitio eodem modo se haberet ut definitio in factis dogmaticis; constaret scilicet de veritate omnium quae scripta essent in libro, non per immediatam revelationem Dei sed per revelatam infallibilitatem testantis Ecclesiae vel Pontificis; credenda ergo essent fide non immediate sed mediate divina (cf. supra p. 124.).

Ceterum illi theologi nonnulli qui locuti sunt de subsequente revelatione Dei, per quam liber humanus fieri posset Scriptura sacra, videntur decepti esse confusione divinitatis libri ratione materiae quam continet, et ratione scriptionis. Confundunt scilicet comprehensionem verbi Dei et divinam originem seu inspirationem ipsius scriptionis. Quia vident divina revelatione subsequente effici posse, ut quod continetur in libro veraci humanitus scripto, iam sit verbum Dei, concludunt, librum ipsum esse inspiratum et esse Scripturam sacram, quod tamen nullo modo sequitur.

Hinc etiam respondebis ad probationem, quam adferunt ex similitudine diplomatis regii. Si minister regius documentum suo marte scripsit rege nec sensa suppeditante nec movente voluntatem ministri, nulla approbatione rex fieret auctor scripti operis. Approbatione tamen regis leges, quae in eo documento scriptae essent, fierent leges regiae, quia lex suam formalem rationem et robur legis obtinet non a iure consultis qui illam mente conceperunt, et scripserunt, sed ex manifestatione voluntatis regiae et ex approbatione a rege facta. Hoc etiam sensu codices legum tribuuntur principibus e. g. Iustiniano, Theodosio etc. non quod ipsi dicantur auctores librorum, sed quod contenta in codicibus ab auctoritate et voluntate principum vim legis habent.

Neque enim eadem est significatio, quando dicitur auctor libri, et quando nominatur codex Theodosianus vel diploma regis vel testamentum testatoris; priori illa locutione significatur, ex cuius mente ipse sententiarum complexus emanaverit et conscriptus fuerit; appellationibus posterioribus per se tantummodo dicitur, a quo codex, diploma, testamentum habeat auctoritatem et vim obligandi.

4°. Quia adversarii provocant ad sententias aliquas gentilium, quas dicunt factas esse Scripturam sacram subsequente approbatione veracitatis, et ad similitudinem, quod unus alterius e. g. Ciceronis sententias potest reddere suas; ad huius rei declarationem inquirendum est, quomodo documentum pridem humanitus exaratum possit fieri inspiratum. Ex dictis iam constat, librum inspiratum et proprio nomine Scripturam sacram non posse esse nisi ex actione supernaturali Dei in hominem ad scribendum, ex qua liber existit origine inspiratus. Ergo a) nulla subsequens approbatio potest librum reddere inspiratum. b) Nec assumptio sententiae profanae facta ab auctore inspirato eam efficit in se inspiratam, quamvis relatio et applicatio vel narratio illius sententiae ab homine profano dictae sit inspirata. Sic e. g. relatio sermonum amicorum Iob, immo etiam sententiarum hominum impiorum, « qui dixerunt cogitantes apud se non recte... coronemus nos rosis » etc. Sap. II, narratio dicti a caeco sanato: « Deus peccatores non audit » Io. IX. 31, applicatio versuum Arati et Epimenidis Act. XVII. 28; Tit. I. 12. sine dubio inspirata est; at non ideo illae sententiae in se, vel ut exstant in libris poetarum, evaserunt veritas inspirata. Nihilominus c) non repugnaret, aliquam sententiam veram sed humanitus scriptam fieri inspiratam. Sicut enim praecedens naturalis cognitio veritatis non est ratio, cur Deus eam non possit inspirare ad scribendum, ita etiam praecedens naturalis scriptio non est ratio, quae ex sese impediat inspirationem eiusdem veritatis ad eam scribendam divinitus; tum vero neque repugnaret, ut ad sententiam eandem inspiratam exprimendam adhiberentur eadem verba, quibus usus est auctor profanus. Sic non repugnat, ut auctor inspiratus 2. Mach. compendium historiae Iasonis Cyrenaei sibi inspiratum ad scribendum, concepisset verbis ipsius Iasonis, quem supponimus auctorem non inspiratum. Hinc etiam concedimus non absolute repugnare, ut inspirarentur res et sententiae omnes, quae iam exstarent scriptae humanitus in aliquo libro undequaque veraci. Si deinde res illae omnes et sententiae inspiratae ad scribendum exprimerentur iisdem verbis, quibus usus erat auctor non inspiratus; in hac hypothesi idem conceptus vel idem liber integer scriptus esset bis modo valde diverso, semel humanitus et iterum divinitus. Hoc vero licet ex ipsa notione inspirationis per se non repugnans, attamen si de libro integro agatur, fere ludicrum videtur, nec satis conciliandum cum divina maiestate et sapientia.

DE MODO QUO LIBRI INSPIRATI NOBIS INNOTESCUNT.

De inefficacia argumentorum internorum ad demonstrandam inspirationem librorum.

« Nullo iure quidam Protestantes quoad libros novi Testamenti criterium tum positivum tum exclusivum ad dignoscendas Scripturas inspiratas collocarunt in munere apostolatus, quo scriptores fuerint insignes. Fallax pariter est argumentum, quo Protestantes alii eos libros omnes et solos, quos in sua ab Ecclesia defectione ceu unicam fidei regulam conservarunt, tamquam divinitus inspiratos innotescere affirmant ex characteribus internis librorum, tum ex eorum doctrina scilicet et forma tum ex salutari in legentium animos efficacia. »

I. Ioannes David Michaelis (Introduct. in N. Testam. T. I. cap. 3.) hanc statuit doctrinam. a) Nemini Protestantium ex principiis suae Confessionis fas est appellare ad testimonium Ecclesiae sive praesentis sive antecedentis aut etiam apostolicae aetatis ad probandam inspirationem librorum sacrorum, quos suscipiunt velut unicam regulam fidei. Argumentum vero Protestantium ductum ex « sapore » et ex utilitate horum librorum inane est et inefficax ad probandam inspirationem¹. b) De inspiratione librorum V. T. possumus certi esse ex testimonio Christi et Apostolorum; huiusmodi vero testimonium disertum nullum exstat pro inspiratione librorum N. T. c) Criterium validum pro inspiratione horum librorum unicum est, si sint scripti ab Apostolis. Unde inspiratio librorum N. T., qui ab aliis scripti sunt quam ab Apostolis, ut Evangelii Marci et Lucae, non potest demonstrari. d) Apostolos inspiratos fuisse vi muneris apostolici, a Michaëlisio probatur argumentis, quae revocantur ad tria. α) Apostolorum munus et charisma est excellentius quam prophetarum; atqui prophetae erant inspirati; ergo inspirati erant etiam Apostoli. β) Christus promisit et misit Apostolis Spiritum Sanctum, ut doceret eos omnem veritatem. γ) Fides nostra innititur doctrinae Apostolorum; ergo eorum scripta in quibus doctrina fidei ad nos pervenit, debent esse inspirata. Habebant a Christo potestatem legiferam; ergo eorum scripta quae continent doctrinam moralem, sunt inspirata². Tandem appendicis instar subnectit argumentum ex 2. Pet. III. 16, qui locus iam non agit de munere et charismate proprio apostolatus, cui nostra cognitio inspirationis innitatur; quatenus vero ex illo testimonio inspiratio librorum N. T. probetur, alibi videbimus.

Nisi sciremus, ad quas incitas Protestantes reiecta Traditione ex ipso suo fundamentali principio de Scriptura velut unica fidei regula redacti fuerint, videri posset Michaëlis his argumentis non demonstrare inspirationem librorum N. T. sed ostendere voluisse, eam a Protestantibus nullo modo demonstrari posse; tam ea sunt inepta et a re prorsus aliena. Examinabimus criterium quod statuitur primum in suo sensu affirmante, deinde in sensu excludente.

1°. Quod spectat affirmationem, munus apostolatus esse criterium positivum inspirationis ad scribendum, sequentia animadvertenda sunt. Inspiratio ad scribendum non secus ac donum prophetiae et inspiratio ad loquendum est charisma gratis datum non permanens per modum habitus, sed transiens per modum actus (cf. S. Th. 2.2. q. 171. a. 2.). Est autem inspiratio ad scribendum charisma distinctum tum a revelatione quae homini fiat immediate a Deo, tum ab infallibilitate ad revelationem seu voce seu scripto annuntiandam, tum etiam ab inspiratione ad loquendum, ut evidens est ex ipsa notione inspirationis ad scribendum superius demonstrata. Sane enim hisce omnibus positis, nondum habetur inspiratio ad scribendum; unde videmus multos prophetas et Apostolos, quibus illa charismata non deerant, tamen ad libros scribendos non fuisse inspiratos. Vicissim potest esse inspiratio ad scribendum citra revelationem strictissimo sensu dictam (supra th. III. n. I.), imo etiam citra missionem hominis inspirati ad revelationem simpliciter appellatam voce et praedicatione annuntiandam, et citra inspirationem ad loquendum. Quomodo enim probabitur, scriptorem e. g. libri Esther, quem et Protestantes in canone retinuerunt, necessario instructum fuisse aut omnibus illis donis aut eorum aliquo? Est ergo charisma inspirationis ad scribendum ita ab illis donis distinctum et separabile, ut nec in illis includatur nec ex illis consequatur.

Iam vero demonstrari potest et argumenta Michaëlisii, si quid probant, demonstrant hoc unum, apostolatus secundum Christi institutionem propria fuisse et connexa charismata immediata revelationis et infallibilitatis in praedicatione; nullum autem est argumentum, quo demonstretur ex Christi promissione et institutione muneri eidem essentiale seu cum illo necessario nexum fuisse charisma inspirationis ad libros scribendos. Nam a) sicut mandata omnia a Christo versante in terris facta Apostolis ad praedicationem referuntur, nullum autem ad scriptionem pertinet; ita eodem etiam pertinent promissa cum mandatis coniuncta, et ex his promissis charismata apostolatus essentialia (vide Tract. de Tradit. th. IV. V. VII.). Unde b) Apostoli qui sane omnes munere iniuncto fungebantur erantque instructi charismatibus cum eo nexis, non omnes tamen scripserunt libros inspiratos. Ergo c) ex charismate apostolatus sequitur quidem Apostolos, si doctrinam revelatam vellent scripto proponere, fuisse infallibiles sicut in praedicanda ita in scribenda doctrina Christi; at ex munere apostolatus per se spectato non sequitur, ipsam scriptionem esse inspiratam; nec sequitur, non potuisse Apostolos scribere alia ad doctrinam Christi nihil pertinentia, in quibus non solum non inspirati, sed neque infallibiles essent. Ex genuinitate igitur libri apostolici sequitur quidem divinitas revelatae doctrinae, quae in eo proponitur, et infallibilitas in proponenda aut scribenda doctrina; non tamen per se consequitur, librum eo ipso, quod est genuinus et scriptorem habet Apostolum, esse inspiratum (cf. Tract. de Tradit. th. XXI. n. II.). Argumentum assumptum a Michaëlisio ex inspiratione prophetarum, non est aliud quam petitio principii, si genuina habeatur notio inspirationis ad scribendum. Si enim dicuntur prophetae ad scribendum inspirati fuisse ex ipso munere prophetico, hoc ipsum versatur in quaestione, dum negamus huiusmodi inspirationem essentialiter connexam esse cum munere sive prophetico sive apostolico per se spectato. Si vero scriptio prophetica in sensu biblico nominis dicitur scriptio inspirata, hoc utique verum est (supra th. II. n. II.); sed hoc charisma nulli muneri aut statui est alligatum. Idem enim quod de Apostolis novi Testamenti diximus, valet etiam de prophetis veteris Testamenti; fuerunt nempe multi prophetae, quin essent inspirati ad scribendum, et vicissim erant aut poterant esse scriptores inspirati, quin essent insigniti munere prophetarum. Hinc e) charisma inspirationis extraordinarium est non solum in comparatione cum successoribus eo, quod non esset ordinaria aliqua successione propagandum; sed etiam in comparatione cum ipso apostolatu, quatenus cum munere apostolico non erat necessario nexum. Propterea inspiratio libri etiam apostolici non certo innotescere potest, nisi de ea constet speciali testimonio fide digno; et siquidem liber proponatur fide divina credendus ut pertinens ad Scripturam inspiratam, nonnisi testimonio divino seu revelatione sufficienter constare potest de facto inspirationis. Neque enim fide divina creditur, nisi propter auctoritatem Dei revelantis.

Posset forte aliquis hanc doctrinam in dubium vocare eo quod inquisitio in auctoritatem canonicam seu inspirationem quorundam librorum N. T. e. g. epistola ad Hebraeos, epistolarum quarundam ex septem sic dictis catholicis et Apocalypseos apud veteres scriptores coincidere videatur cum inquisitione in eorundem librorum apostolicam originem et genuinitatem, ita ut positive eo ipso haberentur libri inspirati, quod constaret eos habere auctores Apostolos; et vicissim negative, si liber non esset originis apostolicae, etiam de auctoritate canonica dubitaretur. Quin imo absurdum videtur fateri librum aliquem esse scriptum ab Apostolo, et tamen negare esse inspiratum.

At in primis falsum est, sensu negativo has duas quaestiones apud veteres habitas fuisse velut ita connexas, ut necessario ex negatione apostolicae originis sequeretur negatio inspirationis. Non enim deerant, qui dubitarent de scriptore epistolae ad Hebraeos sicut etiam Apocalypseos, utrum hic esset Ioannes Apostolus an alius Ioannes presbyter, quin ideo in dubium vocarent inspirationem. Et quis umquam nisi haereticus de inspiratione Evangelii Marci et Lucae ac libri Actuum Apostolorum dubitavit? In sensu deinde positivo non simpliciter ex apostolica origine inferebatur inspiratio; sed illa origo et genuinitas adhibebebatur tamquam confirmatio existentis Traditionis de inspiratione libri, et ad removenda dubia de hac existente Traditione. Agebatur scilicet de libris qui, ut postea demonstrabimus, universali usu, consuetudine et lectione habebantur tamquam pertinentes ad Scripturam sacram ab Apostolis traditam. Si qui ergo hanc ipsam Traditionem apostolicam de aliquo libro tamquam Scriptura sacra in dubium vocabant, iis nihil magis pronum erat, quam ut valorem existentis consuetudinis et usus Ecclesiarum infirmare conarentur dubiis excitatis de ipsa libri genuinitate, vel ut orto iam dubio de valore existentis Traditionis etiam dubitaretur de genuinitate libri. Imo aliquando non simpliciter libros abiudicabant scriptoribus Apostolis, sed eos adtribuebant impositoribus haereticis, ut Apocalypsim Cerintho; ex quo sane consequens fuisset, eam non esse inspiratam. Status igitur controversiae is erat, ut valor existentis Traditionis, qua hi libri transmissi erant tamquam Scriptura sacra, impugnaretur suspicione, quod libri essent suppositii. In his ergo rerum adiunctis merito Patres vel diserte vel implicite ita argumentari poterant: hi libri quos Ecclesiae acceperunt et retinent ut Scripturam sacram, sunt scripti ab ipsis Apostolis, non autem sub eorum nomine irrepserunt in Scripturas Ecclesiarum; ergo ea Traditio Ecclesiarum est legitima et suum retinet valorem. Quae argumentatio non simpliciter et generatim tamquam per consequentiam intrinsecus necessariam ex apostolica origine concludit ad inspirationem librorum; sed ex apostolica origine librorum confirmat valorem Traditionis, qua traditi sunt tamquam libri inspirati. Praeterea utique semper viguit communis persuasio instar principii, quod nulli Apostolorum libri scripti exstant vel certe nulli traditi sunt Ecclesiae nisi inspirati. Hoc autem erat testimonium non velut de rei essentia ex ipsa natura apostolatus, sed velut de facto historico ex Traditione consensu ecclesiastico confirmata.

2°. Multo absurdius et sane haereticum est Michaëlisii criterium sensu excludente, quod nulli libri N. T. probari possint inspirati, nisi qui scripti sint ab Apostolis. Charisma enim extraordinarium inspirationis ad scribendum nulli muneri aut conditioni personarum est alligatum, sed si ullo alio maxime hoc dono, quamdiu revelatio non est completa, « Spiritus ubi vult, spirat. » Sicut ergo ex nullo munere, quo scriptor functus sit in Ecclesia, potest demonstrari libri inspiratio; ita etiam muneris sive apostolici sive cuiusvis alterius defectus nihil obest demonstrationi, quae aliunde ex divino scilicet testimonio et revelatione petenda est.

II. Facile intellexerunt Protestantes, suum principium fundamentale de verbo scripto velut immediata locutione Spiritus Sancti, et de Scriptura velut unica regula fidei consistere non posse, nisi de inspiratione Scripturarum quas in suo canone retinuerunt, certo constet, et nisi de ea constet ex aliis fundamentis quam ex Traditione apostolica per Ecclesiam catholicam conservata et declarata. Ut ergo a necessitate reperiendi testimonium praeter Scripturas, quo de earundem inspiratione constaret, aliqua ratione se expedirent, quia viderunt illud testimonium nullum esse posse nisi in Traditione conservata et declarata per successionem apostolicam in Ecclesia catholica, receperunt se ad argumenta et criteria ipsis libris canonicis interna, ex quibus eorum divina origo et inspiratio innotesceret. Distinguunt autem criterium triplex, a) historicum quod constituunt in miraculis et prophetiis in Scriptura comprehensis; b) alterum quod ipsi appellant internum, et quod melius dici posset dogmaticum, collocatum in sanctitate, sublimitate, et consensione doctrinae hisce libris contentae; c) aliud quod dicunt empiricum, quodque repetunt ex miris effectibus, quos animi legentium ex vi et efficacia verbi Dei experiantur (vide Card. Wiseman De praecipuis doctrinis Ecclesiae catholicae Lect. 2°. Addunt aliqui d) quod possumus dicere argumentum aestheticum, coniungendum cum criterio dogmatico, illudque ponunt in sublimitate et simplicitate dictionis. Atqui vel obiter insipienti evidens est, argumenta haec omnia non posse constituere principia ex quibus, sive generatim spectentur sive singula examinentur, legitime inferatur, libros eos omnes et solos esse divinitus inspiratos.

1°. Spectemus ea generatim. Ut ex huiusmodi characteribus certo innotescat librorum inspiratio, a) constare debet, harum notarum non posse esse aliam causam quam inspirationem. Atqui hoc falsum est vel certe demonstrari et a nobis sciri nullo modo potest. Pone enim librum continere doctrinam revelatam, et iam nulla amplius inveniri potest ratio, cur illis omnibus notis liber humanitus scriptus insignis esse nequeat, ut apparet facile tum ex ipsa rei natura tum ex multis libris sanctorum auctorum minime inspiratis. b) Vel characteres enumerati omnes simul sumpti et quatenus insint gradu eminenti, dicuntur tamquam effectus demonstrare inspirationem ut sui causam, vel id praestare possunt etiam singuli et quovis gradu libris insint. Atqui hoc alterum est evidenter absurdum, et eo posito libri inspirati essent non solum illi comprehensi in canone, sed prorsus innumerabiles. Si autem dicitur primum, determinari deberet ante omnia eminens ille gradus et modus quo hae notae inesse debeant, quod nec a priori et ex ipsa rei natura, nec a posteriori et ex aliqua positiva ipsius Dei revelatione fieri potest, cum huiusmodi revelationis de notis internis, ex quibus cognoscenda sit librorum inspiratio, nullum exstet vestigium. Sed omissa etiam hac determinatione, characteres illi enumerati omnes simul sumpti non omnibus insunt libris, quos etiam Protestantes habent in canone; et quatenus eis insunt, non insunt iis solis. Ut enim nihil dicam de plerisque libris historicis veteris Testamenti eorumque partibus, quomodo quaeso inspiratione nondum supposita demonstrabunt, illas notas in illo gradu requisito inesse epistolis e. g. 2°. et 3°. Ioannis, epistolae Iudae, illis Pauli ad Titum et Philemonem; contra vero mirabiles epistolas e. g. Ignatii vel Polycarpi vel illam Clementis vel alteram ad Diognetum etc. his notis inspirationis carere? Neque dicant, has epistolas aliunde innotescere minime inspiratas, quippe quae scriptae sint post aetatem apostolicam. Nam praeter quam quod id de iis omnibus verum non est, nunc non quaeritur de harum epistolarum inspiratione; sed imo supponitur eas non esse inspiratas; cum tamen non appareat, notas quas dicunt indices inspirationis, his aliisque scriptis humanis minus inesse, imo cum longe magis inesse videantur, quam pluribus libris librorumque partibus, quos etiam Protestantes retinuerunt ut inspiratos, evidens est, per notas internas quas proferunt, hos libros canonicos a libris humanis distingui non posse. Evidens ergo est, ex iis characteribus cognosci non posse, libros qui a Protestantibus retenti sunt in canone, omnes et solos esse inspiratos.

Ab hac de criteriis internis doctrina Protestantium longe diversum est, quod apologetae catholici adversus incredulos appellare solent ad sanctitatem, sublimitatem et puritatem doctrinae in Scripturis comparando eam cum indole, tempore et adiunctis sacrorum scriptorum, et ad alia criteria interna. Apologetae enim in primis de revelatione agunt non de inspiratione librorum; tum quatenus forte de inspiratione agunt, nemo eorum umquam huiusmodi internis criteriis probandum suscepit, omnes et solos libros quos habemus inter Scripturas, esse divinitus inspiratos; sed adhibent loca quaedam singularia Scripturarum ad persuadendam existentiam alicuius inspirationis; in hac vero ipsa probatione, et generatim in demonstratione veritatis christianae criteria interna habent nec ut unica nec ut praecipua motiva credibilitatis; imo iis utuntur magis sensu negativo, ut ostendant nihil esse in doctrina repugnans facto revelationis, quod verum demonstrant aliis criteriis positivis.

Hoc sensu adhiberi possunt et aliquando a Patribus et theologis catholicis adhibentur etiam criteria interna ad defendendam ab oppugnationibus veritatem inspirationis librorum. Supposita scilicet demonstratione inspirationis quae aliunde conficitur, consideratio internorum characterum tum hominum qui scripserunt, tum librorum sacrorum potest suppeditare motivum credibilitatis aliquatenus et in nonnullis locis sensu positivo, potissimum vero sensu negativo, quod in libris nihil est repugnans facto inspirationis; atque ita haec consideratio intestinae indolis librorum potest removere praeiudicia et difficultates, quae impedire possent intelligentiam demonstrationis a testimoniis repetendam. Ita e. g. Augustinus, qui ubique divinitatem et inspirationem librorum ex Traditione demonstrat, nihilominus ad doctrinae consensionem appellat in oppositione ad dissensiones et contradictiones philosophorum, ut rationabilem persuadeat fidem populorum. « Auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non immerito, cum illa scriberent, eis Deum vel per eos locutum.... cum doctis atque inductis tot tantique populi crediderunt » Civ. Dei XVIII. c. 41. n. 1.

Ita etiam Ecclesia in examine Traditionis de aliquo libro inspirato, utrum ea genuina sit et apostolica, potuit in subsidium vocare considerationem characterum internorum, concentum doctrinae et similitudinem libri cum aliis, de quorum inspiratione ex constanti et certa Traditione nullum erat dubium. Multo etiam directius poterat rationem habere sensus populi christiani de huiusmodi libro; sensus enim ille est unum ex criteriis ad dignoscendam Traditionem, ut Tract. de Trad. th. XII. demonstravimus, et longe alterius rationis quam gustus Lutheri, qui libros inspiratos admitterebat aut repudiabat, prout in iis ex sua privata interpretatione sibi gustare videbatur conformitatem vel difformitatem cum suo praeconcepto systemate doctrinae repugnante universali consensione. Hoc igitur modo intelligi debet doctrina Bellarmini, quando ait (de Verbo Dei l. I. c. 10. ad 2.): « Ecclesia potest declarare, quis sit liber habendus canonicus, et hoc non temere nec pro arbitratu, sed ex veterum testimoniis, et similitudine librorum de quibus ambigitur, cum illis de quibus non ambigitur, ac demum ex communi sensu et quasi gustu populi christiani. » 2°. Si quatuor commemorata criteria singillatim spectentur, quoad primum, quod dicunt historicum, absurde confunditur narratio miraculorum et prophetiarum quae in libro descripta sit, cum patratione miraculorum et editione verarum prophetiarum ad comprobandam veritatem alicuius doctrinae. Miracula et prophetiae non ideo, quia referuntur in Scripturis, iam patrata sunt vel patrata intelliguntur ad comprobandam doctrinam de inspiratione; et si ad hunc finem patrata essent, praerequireretur ipsum divinum testimonium de inspiratione, quod deinde confirmaretur supernaturalibus illis signis. Tum vero tota maneret quaestio, quomodo illud testimonium conservatum sit et ad nos usque pervenerit. Ceterum argumentum ut a Protestantibus adhibetur (apud Em. Wiseman l. c.), dum ex narratione et relatione miraculorum et prophetiarum inferunt librum in quo scripta sunt, esse inspiratum, evidenter est absurdum. Argumentum secundum (dogmaticum) et tertium (empiricum), si omnia concedantur, quae argumenti auctores postulant, ad summum probare posset, hos libros in aliquibus partibus continere doctrinam revelatam. At ne id quidem probant illa duo argumenta per se sumpta, nisi alia coniungantur, quibus librorum scriptores veraces et infallibiles fuisse demonstretur. Certe nullo modo demonstrant inspirationem ipsius scriptionis, imo neque veritatem narrationum et doctrinae in omnibus partibus librorum, qui in canone comprehenduntur. Ex argumento denique ultimo (quod dici potest aestheticum) nihil umquam aliud efficies, nisi quod res et doctrinae seu revelatae seu aliunde cognitae verbis et locutionibus aptis expressae sunt; hoc autem non nisi per inspirationem fieri potuisse, neque evidens est nec demonstrari potest, quin illud ipsum praesupponas, quod est in quaestione.

De necessitate testimonii, quo innotescat inspiratio.

« Ex ipsa rei natura de facto inspirationis aliis praeter hominem inspiratum constare nequit nisi testimonio; hoc autem testimonium quoad Scripturas, quae in Ecclesia ut verbum Dei inspiratum suscipiuntur et creduntur, non potest esse nisi testimonium divinum. »

I. Inspiratio est factum supernaturale psychologicum in mente hominis, quod sicut alia facta interna immediate Deo notum est, et ipsi tantummodo homini inspirato; quamvis ne huic quidem sub formali ratione inspirationis et quatenus est supernaturale, necessario innotescat (vid. th. III. Coroll. 3.). « Quis enim hominum scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? » 1. Cor. II. 11. Non potest itaque inspiratio aliis hominibus innotescere, nisi vel ex suis effectibus externis vel ex testimonio fide digno. Effectus externus inspirationis de qua loquimur, non est alius quam ipsa scriptio et liber scriptus. Atqui in his nulla est nota insita, quae ex sese manifestet inspirationem tamquam causam necessariam, ut paulo ante demonstratum est. Ergo non nisi testimonio fide digno factum inspirationis aliis hominibus innotescere potest.

Hoc testimonium vel est mere humanum vel est divinum. Si est testimonium humanum dumtaxat, necessario in serie testantium, quaecumque illa supponatur, primus testis a quo ceterorum auctoritas pendet, est ipsemet homo inspiratus, quia illi soli immediate, ceteris vero, praescindendo a testimonio divino, non nisi ex ipsius testimonio innotescere potest.

Quamvis testimonium humanum de facto interno supernaturali, cuiusmodi est inspiratio, longe difficilius fidem mereatur quam testificatio de factis externis sensibus obnoxii, et quamvis tale factum internum eodem fere modo sicut veritas speculativa, non sit proprium obiectum humani testimonii propter facilitatem illusionis in testante et difficultatem in aliis certo cognoscendi illusionis exclusionem; nolim tamen affirmare, absolute loquendo non posse esse talem auctoritatem testantis, ut humanam fidem mereretur.

II. Quidquid vero de hac re sit, factum inspirationis ex hypothesi non a Deo sive immediate per se ipsum sive mediate per legatum divinum proponitur, sed proponitur testimonio mere humano¹; unde non propter auctoritatem Dei revelantis (qui supponitur minime revelasse hoc factum) sed unice propter auctoritatem hominis attestantis, atque adeo non divina sed humana et fallibili fide creditur, ea quae sunt scripta in libro, esse verbum Dei. Quare si liber ita suscipiendus est, ut haec una ratio, quod aliqua sententia scripta sit in eo libro, satis esse debeat et obligationem inducat fide divina credendi illam sententiam esse verbum Dei, multoque magis si hoc modo et ut talis auctoritatis liber propositus sit universae Ecclesiae; tum sane humanum testimonium de facto inspirationis non sufficit², sed prorsus requiritur testimonium divinum.

Iam vero a) Scripturae sacrae ab universali Ecclesia, imo ab omnibus qui Christiani aliquo iure appellantur, suscipiuntur et suscipiendae sunt tamquam inspiratae ita, ut ex hac sola ratione, quod sententia aliqua in his libris continetur, fide divina credatur et credi debeat verbum Dei per ipsam scriptionem revelatum. Ergo etiam factum inspirationis continens rationem, cur comprehensa in libro verbum Dei esse, sit fide divina credendum, credatur oportet fide divina; ac proinde de eo constare debet non humana dumtaxat sed divina testificatione. Si enim auctoritate tantum humana constaret librum esse a Deo inspiratum, non solum existentia verbi Dei in eo libro constaret fide mere humana propter auctoritatem hominis dumtaxat; sed etiam fides in veritatem eorum quae scripta sunt in libro, resolveretur ultimatim in assensum propter auctoritatem hominis. Etiamsi namque quis diceret se credere illa vera esse, quia credit esse in libro verbum a Deo inspiratum, atque adeo se credere propter auctoritatem Dei per librum loquentis; cum tamen hoc ipsum, Deum in eo libro loqui, non aliunde sive cognoscat sive credat nisi unice ex auctoritate et testimonio hominis, evidens est ultimum fundamentum talis fidei in veritatem eorum quae scripta sunt in libro, fore auctoritatem mere humanam³. b) Si quaestio spectetur polemice in controversia cum iis Protestantibus, qui adhuc revelationem admittunt, ratio non est minus evidens. Illi enim postulant propositionem per librum inspiratum tamquam conditionem necessariam ad praestandam fidem divinam veritati propositae, quia per librum inspiratum Spiritus Sanctus nobis loquitur. Si ergo humano solum testimonio crederetur librum esse inspiratum, eo ipso etiam veritates contentae in libro tamquam inspirata verba Spiritus Sancti credi non possent nisi testimonio humano; inniteretur ergo tota fides auctoritati hominis testantis de libri inspiratione, non autem auctoritati divinae. Hoc ipsimet fatentur, atque idcirco quaerunt alias rationes praeter testimonium humanum, ex quibus suscipiant libros tamquam inspiratos. At illae rationes nullae sunt; sed sunt vel gratuitae assumptiones vel ad summum coniecturae, ut demonstratum est in thesi praecedenti. Cum ergo ex dictis in hac thesi de inspiratione librorum constare nequeat nisi per testimonium, hoc autem relate ad Scripturas ut fundamentum fidei divinae non possit esse mere humanum; restat, ut omnes fateantur, de facto inspirationis Scripturarum, sicut oportet, constare non posse nisi testimonio divino.

Per se patet, non esse sermonem de necessitate testimonii divini immediati sed sufficere testimonium Dei mediatum per legatum divinum a Deo motivis credibilitatis insignitum, sive primus divinae attestationis promulgator sit ipsemet homo inspiratus, sive alius cui Deus libri inspirationem immediate revelaverit.

Pariter constat, ubi agitur de criterio ad cognoscendam non iam essentiam sed existentiam inspirationis, sermonem non esse de inspiratione abstracte spectata quid ea sit, de quo superius dictum est, sed in concreto de ipsis libris inspiratis, quinam illi sint. De singulis ergo libris inspiratis valent omnia, quae diximus de modo, quo inspiratio innotescit; neque aliter quam ex testimonio divino librorum numerus et libri singuli Scripturae inspiratae, sicut oportet, cognosci possunt.

De duplici modo, quo testimonium divinum de libris inspiratis nobis conservatum est.

« Testimonium divinum de inspiratione quam plurium ex iis libris » qui inter Scripturas a Christianis communi consensione suscipiuntur, » scriptis etiam apostolicis conservatum nobis est; non tamen de integro canone librorum quos etiam Protestantes retinuerunt, constare » potest nisi testimonio sola Traditione conservato. »

Eo ipso quod agitur de ss. Scripturis ab universa Ecclesia suscipiendis et credendis, testimonium divinum de his Scripturis certe pertinet ad depositum revelationis catholicae. Revelatio autem catholica completa est per Christum et per Spiritum Sanctum in Apostolis (de Tradit. th. XXII.). Hoc ergo testimonium, haec revelatio de Scripturis inspiratis et Scripturarum libris non subsequenti demum aetate Ecclesiae tradi potuit, sed ab ipsis Apostolis ad Ecclesiam pervenisse necesse est. Nulli ergo possunt esse libri pro ipsa Ecclesia inspirati, de quorum inspiratione nunc in novo Testamento revelatione iam completa testimonium divinum aut nondum existat in deposito revelationis, aut non iam aetate apostolica exstiterit; poterant tamen per se loquendo in veteri Testamento, cum depositum fidei adhuc complendum et explicandum erat per novas succedentes revelationes (de Tradit. th. XXV.), exstare libri inspirati, quorum inspirationis revelatio a Christo demum vel a Spiritu Sancto per Apostolos facta sit et Ecclesiae christianae tradita (supra th. III. Coroll. 3.).

Hisce suppositis testimonium illud divinum nobis conservari non potuit nisi vel in sola Traditione vel praeter Traditionem (stricto sensu dictam cf. de Trad. th. II.) etiam in scriptis apostolicis.

I. Iam dicimus, testimonium divinum de inspiratione plurium librorum quos habemus in canone, conservatum esse etiam in scriptis apostolicis. Id evidenter constat ex dictis in superioribus thesibus I. et II. Ex iis enim conficitur, universam saltem Scripturam tempore Christi et Apostolorum a Synagoga admissam confirmari et proponi ut inspiratam testimonio Christi ipsius et Apostolorum in scriptis etiam evangelicis et apostolicis conservato, seu canonem Iudaeorum eo tempore existentem, quatenus affirmans est, divino testimonio scripto confirmari.

Licet vero in controversiam vocatum sit, qui fuerint libri omnes et soli in canone Iudaeorum comprehensi; de multis tamen ex his libris quos habemus in canone christiano, nullum est aut esse potest dubium, quin iidem tempore Christi et Apostolorum fuerint in canone Iudaeorum, ad quos proinde certo pertinet divinum testimonium in scriptis apostolicis conservatum, proponens et confirmans Scripturas sacras Iudaeorum tamquam inspiratas. Est hoc ita evidens, ut nulla indigeat probatione; quid enim nisi multos certe ex libris qui in nostro canone sunt, indicat divisio in tres classes, et appellatio diserta ad libros singulos, ac citatio textuum ex eisdem¹, quae facta a Christo et ab Apostolis in scriptis apostolicis prostat?

Imo cum in scriptis apostolicis disertum exstet testimonium (2. Tim. III. 15. 16.) pro inspiratione totius collectionis librorum, qui tum temporis a Iudaeis agnoscebantur pertinentes ad Scripturam, definiri potest nominatim, ad quos libros omnes licet non propterea iam etiam ad solos scriptum illud testimonium certo referatur, si constet, quinam fuerint libri tum temporis comprehensi in Scriptura a Iudaeis agnita tamquam divina. Atqui constat historicis argumentis, quantum satis est, in collectione Iudaeorum tum temporis exstitisse saltem eos omnes libros, quos adhuc nunc habent in suo canone, et qui protocanonici vocari solent.

1°. Ex Patribus a II. ad V. saeculum, qui describunt singillatim libros canonis Iudaici, ut Melito (apud Euseb. IV. 26.), Origenes (Euseb. IV. 25.), Epiphanius (de mensur. et pond. n. 4. 22. 23; Haeres. VIII. n. 6.), Hilarius (Prolog. in Pss. n. 15.), Hieronymus (Prolog. galeat. et alibi); pariter ex scriptis Iudaicis illius temporis (vide Buxtorf. in l. Tiberias c. 11.) certissimum est, saltem a christiano saeculo II. hos omnes libros fuisse in canone Iudaeorum. Est autem incredibile, Iudaeos intra tempus quod effluxit a Christo et ab Apostolis usque ad illam aetatem, suscepisse aliquos libros in canonem, quos tempore Christi et Apostolorum in eo nondum habuissent, quin tamen huius rei ullum in historia exstet vestigium. Incredibile id est, si spectes extensionem huius mutationis, quae nullo reclamante fieri debuisset per universum orbem, ubi Iudaei erant dispersi; idque multo etiam fit minus credibile, si simul computetur maxima eorum veneratio erga sacros libros, in quibus aliquid addere vel demere vel mutare summum nefas censebant².

2°. Accedit, quod canon iste prout illum primorum saeculorum christiani Patres diligenter a Iudaeis exquisitum, ipsique magistri Iudaici recensent, facile ostenditur convenire cum eo ipso, quem Iosephus ex persuasione ac fide suae gentis refert paulo post Hierosolymorum eversionem, et quem ex longo iam tempore eundem sine mutatione permansisse testatur (cf. supra th. I.). Numerantur a Iosepho viginti duo libri, videlicet quinque Moysis, tredecim prophetarum, quatuor qui hymnos continent et praecepta morum. Iam si inspiciatur appellatio et divisio librorum penes Iudaeos, ut exhibentur a Melitone, Origene, Hilario, Hieronymo, Epiphanio, Talmudistis, ubique secundum numerum litterarum hebraicarum numerantur viginti duo libri ita, ut praeter quinque Moysis et quatuor morales (Psalmorum, Proverbiorum, Ecclesiastis, Cantici Canticorum) remaneant tredecim prophetarum hac censione: 1. Iosue, 2. Iudicum cum Ruth, 3. Samuel (1. et 2. Reg.), 4. Regum (3. et 4. Reg.), 5. Chronicon (1. et 2. Paralip.), 6. Esdras (1. et 2. Esd.), 7. Esther³, 8. Isaias, 9. Ieremias cum Threnis, 10. Ezechiel, 11. Daniel, 12. Prophetae duodecim minores⁴, 13. Iob. Qui existimant, libros duos Paralipomenon, duos Esdrae, et Esther non posse comprehendi apud Iosephum inter tredecim libros prophetarum, sed hos quinque libros serius fuisse susceptos, assertionisque rationem adferunt, quod hi libri prophetici non sunt (Haneberg Hist. revel. bibl. p. 696. cf. supra p. 366.), omnino videntur negligere testimonia veterum Patrum ac Iudaeorum, nec attendere ad alias rationes contrarias, quod nimirum Iosephus hisce libris non secus utitur quam ceteris, et quod nomen prophetarum sumit sensu biblico ac theologico pro hominibus inspiratis, quod postremo huiusmodi tarda insertio in canonem ineluctabilibus argumentis falsa ostenditur. Vide th. IV. n. II.

Quae cum ita sint, satis constat libros saltem eos, qui adhuc pertinent ad Hebraeorum canonem, in collectione Scripturarum comprehensos iam fuisse tempore Christi et Apostolorum. Atqui Christus et Apostoli eam collectionem tamquam librorum inspiratorum approbarunt testimonio consignato in scriptis etiam apostolicis, ut patet ex testimoniis allatis th. I. et II. et nominatim ex 2. Tim. III. 15. 16. (de quo loco vide th. II. n. II.3°.). Ergo testimonium divinum de inspiratione quam plurium librorum quos in canone habemus, etiam scriptis apostolicis ad nos usque conservatum est. Cf. cl. Welte in Periodic. trimest. Tübing. 1855. p. 68. sqq.

II. Scripto illo divino testimonio constare quidem potest, eos libros V. T. pertinere ad Scripturas, et esse proinde inspiratos (cf. th. II.); at idem testimonium minime certiores nos facit, eos solos esse Scripturam inspiratam, nec quidquam docet de libris inspiratis novi Testamenti.

1°. Ex illo testimonio non constat, utrum Christus et Apostoli in completione ac consummatione revelationis praeter eas non adhuc alias quasdam Scripturas tradiderint; testimonium enim affirmans est, hos libros esse inspiratos, non autem excludens, nullos alios esse libros V. T. inspiratos. Unde ex illa scripta attestatione non potest definiri, utrum canon Iudaeorum fuerit completus et conclusus, an vero incompletus et nova revelatione a Christo et Apostolis supplendus. Quae res eo minus definita censeri potest ex testimonio affirmante, quamdiu illud solum spectatur, quod a) omnes Christiani, etiam Protestantes ipsi, fatentur Apostolos libros alios, videlicet Scripturas novi Testamenti licet harum in illo testimonio nulla sit mentio, tradidisse Ecclesiis tamquam inspiratos; quod b) certo constat, apud Iudaeos praeter commemoratos fuisse libros alios in magna veneratione, de quibus utrum eiusdem rationis et auctoritatis essent cum illis prioribus, dubii manebant propterea, quod « successio prophetarum non satis erat perspecta et continua » (p. 319.); imo c) saltem probabile censeri debet, Iudaeos Hellenistas, quorum Bibliis graecis Apostolos usus fuisse constat, habuisse inter Scripturas libros alios praeter numeratos. Ergo in primis Protestantes testimonio in scriptis apostolicis consignato certi esse nequeunt, utrum ipsorum canon in quo solos libros protocanonicos V. T. retinuerunt, non sit mancus, et ita pars aliqua verbi revelati, quod in solis Scripturis haberi putant, sibi desit. At de hoc canone inferius dicetur.

2°. Protestantes et Christiani omnes, qui hoc nomen aliqua ratione verosimili sibi vindicant, habent in canone libros novi Testamenti saltem protocanonicos ⁵. De horum igitur inspiratione testimonio divino ad nos usque conservato et nobis proposito constare debet (th. VI.), quod, ut iam diximus, non potest conservatum esse nisi vel sola Traditione vel simul etiam scriptis apostolicis. Atqui de inspiratione horum librorum, si non solum in confuso quaeritur de existentia aliquot Scripturarum novi Testamenti, sed si tota collectio et libri omnes ac singuli determinate spectentur, nullum exstat testimonium in scriptis apostolicis. Ergo de inspiratione Scripturarum omnium, quas etiam Protestantes retinuerunt, constare nequit nisi testimonio divino sola Traditione conservato.

Libri aliqui novi Testamenti in scriptis apostolicis tamquam ad Scripturas pertinentes adeoque (ex demonstratis th. I. et II.) inspirati memorantur semel tantum vel summum bis. Locus certior est 2. Petr. III. 16, ubi epistolae Pauli a Petro adnumerantur Scripturis. « Charissimus frater noster Paulus secundum datam sibi sapientiam scripsit vobis (Ecclesiis Asiae), sicut et in omnibus epistolis loquens in eis de his (ut expectantes adventum Domini satagant immaculati inveniri, et Domini longanimitatem salutem arbitrentur), in quibus⁶ sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et ceteras Scripturas (ὡς καὶ τὰς λοιπὰς γραφὰς) ad suam ipsorum perditionem. » Dum ait Petrus, indoctos homines depravare ea quae sunt in epistolis Pauli, sicut ceteras Scripturas, sane epistolas easdem connumerat Scripturis; hanc enim vim connumerationis habet partitivum ceterae. Concedam igitur, epistolas Pauli tum temporis iam scriptas (quae erant vel plane omnes vel omnes una 2. Tim. excepta) testimonio divino in epistola apostolica conservato adnumerari Scripturis. Hanc vero Scripturae appellationem sufficere ad testandam inspirationem, ex aliis scriptis testimoniis confici potest et in superioribus demonstratum est.

Verum a) qui quaeso suadebis, alios omnes libros novi Testamenti hoc testimonio Petri adnumerari Scripturis? Imo non omnes libros iis verbis comprehendi posse, plane evidens est, cum omnes ne scripti quidem adhuc fuerint. Petrus enim hanc 2am epistolam paulo ante martyrium scripsit anno 66 vel 67 aerae vulgaris, cum Ioannis scripta tam Evangelium scilicet quam epistolae et Apocalypsis non nisi viginti fere annis post prodierint. Insuper b) epistola ipsa haec Petri est ex illis libris, quorum genuinitas et origo apostolica certo probari et extra controversiam poni solum potest ex Traditione sensu catholico intellecta; unde divinitas ipsa et valor testimonii scripti, quod ad aliorum librorum inspirationem probandam assumitur, et consequenter etiam haec aliorum librorum inspiratio ultimo ad probationem ex Traditione revocari debet. Hinc denique c) illi Protestantes, qui hanc epistolam 2°m Petri repudiarunt, etiam testimonio hoc scripto ad probandam Scripturarum novi Testamenti inspirationem destituti sunt.

Alterum testimonium scriptum posset esse 1. Tim. V. 18, ubi ita legitur. « Dicit enim Scriptura: non alligabis os bovi trituranti; et: dignus est operarius mercede sua. » Prior sententia est desumpta ex Deut. XXV. 4; altera autem, quae iuxta interpretationem Vulgatae est citatio alicuius loci Scripturae, his verbis concepta nullibi occurrit nisi Luc. X. 7. Quod si ita est, et nisi forte Apostolus solum applicet quoad sensum, quae de mercede operariis reddenda Deut. XXIV. 14. praescribuntur, s. Paulus hic adnumerat Evangelium Lucae Scripturis. At res haec non est satis certa, et si admittitur, nihil inde convinces pro inspiratione omnium librorum canonis novi Testamenti. Ad hanc igitur probandam testimonium in scriptis apostolicis nullum reperire est; sed illud non aliter quam sola Traditione ad nos usque pervenit.

Scholion. Nisi dicta rite intelligantur, videbuntur quae asserimus de libris novi Testamenti, non satis cohaerere cum iis, quae concedimus de libris veteris Testamenti. Non nemini vero minus adtendenti ad sensum, quo Traditionem hic intelligimus, videbimur praeterea nimis multa concedentes etiam contradictoria scripsisse.

1°. Quoad libros veteris Testamenti, solum historice probato numero et canone librorum, qui penes Iudaeos tempore Christi et Apostolorum in auctoritate erant, concedimus, scriptis apostolicis consignatum testimonium Christi et Apostolorum de tota collectione in communi sufficere ut ex ipso testimonio scripto revelata censeri debeat inspiratio horum omnium librorum. Quare ergo historice probata collectione librorum novi Testamenti, non eodem modo satis est testimonium Petri ad inspirationem omnium librorum huius collectionis demonstrandam?

Responsio non est difficilis. Nam tum scripta divina testimonia tum storica probatio quoad libros V. T. valde diversa sunt ab historia et divino testimonio scripto quoad libros N. T. Quoad illos priores diserta prostant testimonia in scriptis apostolicis, quibus omnes libri tum temporis in canone Synagogae exstantes a Christo et ab Apostolis confirmantur ut inspirati, et ad Scripturam inspiratam computantur. Expendantur testimonia allata th. I. et II. maxime 2. Tim. III. 15. 16. Tum vero historica evidentia demonstratur, saltem hos libros omnes quos Iudaei adhuc habent in canone, iam eo tempore in eodem fuisse. Unde divinum testimonium scriptum evidenter ad hos omnes libros pertinet. Qua in argumentatione demonstratio storica est tantum applicatio propositionis revelatae universalis ad singularia obiecta, quae sub universali propositione comprehendi demonstrantur. Si huiusmodi applicatio impediret, quominus obiectum singulare esset revelatum et tamquam revelatum satis propositum, revelatio mediata et fides universim subverteretur: « nisi rationales animas haberemus, credere non possemus. » Ita in universali propositione, qua revelatum est omnes posteros Adae contrahere peccatum originale (excepto utique Christo et excepta sanctissima Dei matre), iam etiam revelatum est, singulos determinatos homines contraxisse peccatum. Cognitio enim naturalis, quod et ipsi homines sunt ab Adam originem trahentes, est tantum (ut dixi) propositionis universalis ac revelatae applicatio ad singularia obiecta. Testimonio divino scripto revelatum est, libros omnes tempore Christi et Apostolorum comprehensos in collectione Scripturarum Synagogae esse libros Scripturae inspiratae; atqui in ea collectione evidenter comprehendebantur saltem hi libri omnes, quos Iudaei adhuc habent in canone; ergo scripto testimonio divino revelatum est, hos libros omnes esse libros Scripturae inspiratae. Huius syllogismi conclusio continetur tota in maiori; minor tantum evidenter ostendit consequentis comprehensionem in maiori. Imo si propositio minor ita enuntiatur: atqui in ea collectione comprehendebantur saltem multi ex libris, qui adhuc sunt in canone; haec ipsa minor habet pro se divinum testimonium scriptum, ut constat ex citationibus a Christo et ab Apostolis frequentissime factis.

At vero quoad libros novi Testamenti testimonium scriptum 2. Pet. III. 16. non potest referri nisi ad libros tum iam existentes in collectione Scripturarum. Atqui a) aliqui ex libris N. T. quos habemus in canone, tum neque adhuc erant scripti; b) de aliis pluribus non potest evidenter probari solis argumentis historicis et seposita Traditione sensu catholico intellecta, eos iam tum fuisse habitos in censu Scripturarum. Ergo ex illo testimonio scripto non potest probari inspiratio totius collectionis librorum N. T. quam nunc habemus, et quam etiam Protestantes retinuerunt.

2°. Altera difficultas quae sese offerre potest, est sequens. Videmur concedere, ex Scripturis ipsis probari posse quam plurium librorum inspirationem praecisione facta a Traditione; id autem qui fieri potest, cum et libri probandi et libri probantes nonnisi Traditione nobis sint conservati, et tantummodo Traditione de eorum genuinitate et integritate constare queat? Insuper videri posset hic concedi maior vis probationum ex Scripturis independenter a Traditione, quam concessa sit in Tractatu de Traditione. Responsio ad haec desumi potest ex iis, quae diximus de Tradit. th. XXI. n. II.

a) Conservatio ac probatio genuinitatis et integritatis librorum intelligi certe nequit, nisi ex Traditione saltem historica; potest tamen institui haec probatio, et quoad plures libros inter quos certe sunt Evangelia et Pauli epistolae, evidens reddi praescindendo a Traditione authentica sensu catholico intellecta. Probata autem horum librorum genuinitate consequitur veritas et divinitas doctrinae in illis consignatae. Unde ex testimoniis Christi et Apostolorum, quae ex probata genuinitate librorum probantur esse testimonia vera et divina, potest aliorum librorum inspiratio probari praescindendo a Traditione sensu catholico intellecta.

b) Non autem supponuntur libri ex quibus testimonia desumuntur, necessario ut inspirati; sed sufficit, ut probentur esse genuini h. e. scripti ab Evangelistis et Apostolis, quibus adtribuuntur; ex hoc enim ipso veracitas et divinitas doctrinae satis constat.

c) Non dicimus, hanc demonstrationem inspirationis librorum ex testimoniis scriptis esse accommodatam omnibus, pro omnibus adiunctis ad finiendas controversias, pro omnibus libris. Hic tantum quaerimus, utrum adsint apostolica testimonia scripta, in quibus aliquorum librorum inspirationem enuntiari demonstretur pro iis, qui demonstrationi capiendae sint idonei, et qui doctrinam apostolicam ut revelationem divinam sine controversia se admittere profitentur. Hoc utique concedimus; simul tamen firma manent, quae dicta sunt in Tractatu de Traditione. Videlicet sicut generatim quoad alia dogmata, ita et quoad hoc dogma de inspiratione et inspiratorum librorum numero propositio necessaria ad unitatem fidei in catholicate servandam est per authenticam Traditionem sensu catholico intellectam, haecque est oeconomia ordinaria a Christo instituta ad fidei conservationem et propagationem. Imo vero, ut ex dictis in hac thesi constat, inspiratio omnium librorum, qui sive in canone catholico continentur sive etiam a Protestantibus retenti sunt, est unum ex illis doctrinae capitibus, quae scripta non sunt, sed per solam Traditionem sub assistentia Spiritus Sancti ad nos usque conservata.

Principia Protestantismi repugnant probationi canonis Scripturarum, quem Reformatores retinuerunt.

« Protestantibus de hoc divino testimonio ac proinde de suo integro Scripturarum canone, sicut ad doctrinae fidei fundamentum oportet, neque ex ipsa Traditione constare potest, quamdiu hanc eo solum sensu admittunt, quam ipsi dicunt traditionem historicam, et quae tota iudicanda et exigenda sit ad Scripturam seu unicam fidei regulam. »

In suis libris symbolicis haec tria principia profitentur sic dicti Protestantes orthodoxi: 1° libros quos habent in canone, omnes et solos credendos esse verbum Dei scriptum et divinitus inspiratos; 2° testificationem divinam nullam fuisse conservatam aut conservari potuisse sola Traditione ita, ut ex ea de aliquo dogmate certo constare possit, et ut obiectum fidei constituat; 3° Traditionem circa dogmata et circa intelligentiam verbi Dei admitti dumtaxat posse historicam hoc sensu, quod ex Traditione tamquam ex testimonio historico discitur, quomodo verbum Dei diversis aetatibus a Christianis fuerit intellectum; quae quidem Traditio per se nullius sit auctoritatis, sed exigenda et iudicanda a singulis ad normam unicam, quae est Scriptura.

Nihilominus tamen iidem Protestantes plerique saltem disputando cum antichristis, quos habent in sua communione, ubi ratio exigitur, qua hos omnes libros habeant in canone tamquam inspiratos, ad Traditionem appellant, quia vident aliam viam demonstrationis nullam patere. Dicimus iam, demonstrationem hanc institui non posse, nisi reiectis principiis quae tamquam fundamentalia a Protestantibus statuta sunt, admittatur catholicum principium Traditionis, atque adeo ex principiis Protestantismi viam nullam patere ad inspirationem librorum novi Testamenti saltem plerorumque demonstrandam, quos tamen libros ut verbum Dei inspiratum habent seu unicam fidei regulam.

Sane Traditio ex eorum principiis tantummodo refert sententiam veterum Christianorum, hocque unum docere potest, hos libros omnes habitos fuisse a veteri Ecclesia velut pertinentes ad Scripturam sacram atque inspiratos. Haec autem veterum sententia, utrum vera sit an falsa, a singulis iudicanda est ad unicam normam verbi Dei in Scripturis consignati. Iam hanc normam unicam iudicii si intelligerent solum negative ita, ut nihil possit admitti in Traditione, quod repugnet verbo Dei scripto; hoc esset utique verissimum, sed nihil confert ad demonstrationem, de qua agitur. Nam Traditionem veteris Ecclesiae de inspiratione librorum novi Testamenti quos habent in suo canone, non repugnare verbo scripto facile quidem convincent; at nec magis repugnat Traditio de libris aliis, quos tamen Protestantes repudiarunt; et generatim ex sola non repugnantia cum verbo scripto non possunt concludere veritatem testimonii, quod in Traditione continetur de suorum librorum inspiratione; sed haec veritas testimonii debet desumi ex auctoritate ipsius Traditionis. Tum vero Scriptura iam non est norma unica, ad quam omnia dogmata iudicanda sint; nec iam verum est, nullum posse esse aut esse dogma sola Traditione transmissum, sed relicto principio Protestantismi admittatur oportet principium Traditionis catholicum, et ex hoc adoptetur cum ceteris dogmatibus etiam integer canon Scripturarum secundum Traditionem Ecclesiae catholicae.

Si autem, quod revera habet principium Protestantismi, Scriptura unica sit regula fidei, et si Traditio ac veteris Ecclesiae sententia generatim, et consequenter etiam Traditio de inspiratione librorum N. T. iudicanda sit ad normam Scripturae ita, ut positivum postuletur testimonium Scripturae ad probandum dogma contentum in Traditione et in sententia veteris Ecclesiae, atque adeo silentium Scripturae sufficiat ad repudiandam Traditionem et ad iudicandam falsam aut saltem dubiam sententiam veteris Ecclesiae; tum profecto inspirationem horum librorum neque ex Traditione probare possunt. Scriptura enim de numero et canone librorum N. T., quos Protestantes adoptarunt, omnino silet. Ergo si silentium Scripturae est ratio iudicandi Traditionem falsam vel dubiam, iam pro eis nullus potest esse valor illius suae Traditionis historicae ad probandam inspirationem librorum novi Testamenti.

Porro ex hoc ipso, quod in antecedente thesi demonstravimus, testimonium de inspiratione omnium librorum canonis etiam a Protestantibus admissi sola Traditione ad nos usque servatum esse, facile videbis evidentem contradictionem in tribus principiis Deformatorum, quae initio commemoravimus. In primo enim principio continetur implicite affirmatio illius, quod in secundo principio explicite negatur, esse scilicet dogma aliquod sola Traditione transmissum. Pariter in tertio principio statuitur norma ad iudicandam Traditionem, qua eiusdem Traditionis valor explicite negatur, qui in principio primo implicite affirmatur. Vide de Tradit. th. XX. n. III.