Tractatus de divina traditione et Scriptura

De munere coniuncto custodum atque doctorum fidei et de modo explicationis depositi.

Ex dictis infertur propriisque argumentis confirmatur, infallibiles fidei custodes esse etiam infallibiles fidei doctores, ut in obiectiva revelatione Scripturae et Traditionis implicita explicant, ambigua definiant, minus diserta instantiori praedicatione proponant, erroribus impugnata defendant; qua in functione licet elemento humano inquisitionis et scientiae suus sit locus, infallibilitas tamen explicationis et definitionis a promissa assistentia et directione Spiritus veritatis repetenda est. Falsum est igitur, quod recens quaedam schola asseruit, in explicatione dogmatum hoc unum esse munus Ecclesiae docentis sub assistentia Spiritus Sancti, ut identidem ferat iudicium, quae nam inter plures diversas intelligendi dogmatis rationes pro quolibet scientiae stadio ceteris potior habenda sit. »

I. Ut in superioribus declaratum est, conceptus Traditionis divinae non eo absolvitur, quod summa aliqua formularum fidei conservatur; sed essentialis ratio Traditionis posita est in perpetua infallibili conservatione veri sensus ac verae intelligentiae depositi fidei ac doctrinae revelatae (cf. th. XI. n. II.). Porro in deposito fidei possunt contineri et continentur veritates, quae sunt implicitae in aliis, quae aliquo tempore sunt adhuc obscurius et minus diserte propositae; unde de iis intra ipsos fines Ecclesiae possunt oriri controversiae, et possunt eaedem ab aliquibus in dubium vocari (th. XXIII.). Praeterea etiam dogmata quae iam clare proposita sunt, possunt ab errantibus vel ab haereticis praepostere intelligi et perverti ad sensum alienum sub multiplici forma erroris. Atqui ortis huiusmodi controversiis et imminentibus erroribus vera intelligentia doctrinae et integritas depositi infallibiliter conservari, et pro fine quem Deus revelationi praestituit, rite proponi nequit, nisi custodes fidei simul sint infallibiles fidei doctores. In hoc ipso enim posita est vera ratio et functio doctoratus authentici, de quo agimus, ut quae erant in deposito implicita, exhibeant iam explicita; ut quae erant ambigua et minus diserta necdum satis proposita, secundum verum sensum definiant, et expressius proponant; ut quae in alienum sensum sub diversis errorum formis detorquentur, definitis veris conceptibus et statutis verborum formulis adversus errores defendant. Non possunt ergo intelligi divinitus instituti custodes infallibiles depositi, quin eo ipso iidem intelligantur divinitus instituti infallibiles doctores, quia custodia depositi exercetur et perficitur ipsis functionibus doctoratus authentici, adeo ut munus hoc duplex custodum et doctorum fidei distingui quidem, non tamen subiecto et functione separari queat. Cf. th. XXIII.

Hinc Paulus Eph. IV. 11. coniungit charisma pastorum et doctorum. Munera quae subiecto et functione inter se differunt, Apostolus ibi clare distinguit et seiungit, haec vero duo munia non minus clare connectit particula coniunctionis. «Ipse (Christus) dedit quosdam quidem Apostolos, quosdam autem Prophetas (τους μεν-τους δε alios-alios), alios vero Evangelistas, alios autem pastores et doctores» ¹ Hunc sensum Apostoli egregie declararunt ss. Hieronymus (commentar. in h. l.) et Augustinus (ep. 149. n. 11. al. 59. ad Paulinum). «Pastores et doctores, quos maxime ut discernerem voluisti, eosdem puto esse, sicut et tibi visum est, ut non alios pastores, alios doctores intelligamus; sed ideo cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intelligerent pastores ad suum officium pertinere doctrinam. Ideo enim non ait, quosdam autem pastores, quosdam vero doctores, cum superiora ipso locutionis genere distingueret dicendo, quosdam quidem Apostolos, quosdam autem Prophetas, quosdam vero Evangelistas; sed hoc tamquam unum aliquid duobus nominibus amplexus est, quosdam autem pastores et doctores » Aug. l. c. Eadem ratione concludit s. Hieronymus. « Nec vero putandum, quod sicut in superioribus tribus alios dixit esse Apostolos, alios Prophetas, alios Evangelistas; ita et in pastoribus et magistris officia diversa posuerit. Non enim ait, alios autem pastores et alios magistros, sed alios pastores et doctores, ut qui pastor est, esse debeat et magister » Hieron. l. c. Ex ipsa ergo Christi institutione in munere pastorum includitur munus doctorum; unde idem Apostolus 1. Cor. XII. 28. in enumeratione parallela utrumque uno nomine doctorum comprehendisse videtur. « Quosdam quidem posuit Deus in Ecclesia primum Apostolos, secundo Prophetas, tertio doctores. » Si quis tamen contenderet, hoc altero loco enumerationem esse tantummodo charismatum extraordinariorum, parallelismus non esset adaequatus, sed nomen doctorum utroque loco positum solum generica non vero specifica significatione conveniret.

Sed quidquid censeas de posteriore hoc testimonio, inseparabilis coniunctio pastoratus a Christo instituti et doctoratus authentici tum ex ipso munere pastorum tum ex verbis citatis Eph. IV. manifesta est, tum ab ipso Apostolo aliis locis eadem unitas custodiae depositi et doctoratus sensu, quo nunc loquimur, satis declaratur. Contra « errantes et in errorem mittentes » in primis commendat Timotheo custodiam depositi. « Tu vero permene in his, quae didicisti et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris » 2. Tim. III. 14. Ad hoc ipsum vero munus custodiae depositi continenti contextu subiungit officium doctoratus, commendans eidem Scripturam tamquam instrumentum doctrinae, quo nempe in ipsa custodia eorum, quae didicerat et quae ei erant credita, uteretur « ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus » ibid. v. 15-17. Functiones ergo doctoris coincidunt cum custodia eorum, quae tradita sunt et concredita. Eodem sensu iubet eundem Timotheum « recte tractare verbum veritatis » ib. II. 15; iubet attendere « lectioni et doctrinae, » ut seipsum salvum faciat et eos qui ipsum audiunt, ad quod munus ei data est gratia per impositionem manuum presbyterii 1. Tim. IV. 13-16. Sicut his locis in recto commendatur doctoratus, per quem custoditur verbum traditum veritatis; ita alibi directe iniungitur custodia depositi, in qua includitur doctoratus per formam sanorum verborum. « O Timothee depositum custodi, devitans profanas vocum novitates ² et oppositiones falsi nominis scientiae » 1. Tim. VI. 20. « Formam habe sanorum verborum ³... bonum depositum custodi per Spiritum Sanctum, qui habitat in nobis » 2. Tim. I. 13. 14.

II. Ex hac unitate muneris custodiendae fidei et doctoratus secundum functiones declaratas, seu ex eo ipso, quod munus custodum fidei a Christo institutum est ita, ut exercetur per functiones doctoratus nec possit sine his integrum consistere, evidens est, idem principium quod confert infallibilitatem in custodia depositi, conferre eandem infallibilitatem in functionibus doctoratus. Quae ergo demonstrant promissam tutelam Christi ac directionem et assistentiam Spiritus veritatis, ut successio apostolica depositum fidei usque ad consummationem saeculi integrum semper infallibiliter custodiat (th. V-XI.), eadem omnia etiam demonstrant hanc tutelam Christi et assistentiam ac directionem Spiritus veritatis esse causam efficientem, per quam custodes depositi sub iisdem conditionibus, sub quibus infallibiles sunt in custodienda fide, reddantur infallibiles in explicandis, clarius proponendis, distinctius definiendis et hoc ipso sincere defendendis veritatibus revelatis.

1°. Verba itaque Christi: «docete omnes gentes... et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi,» «ego rogabo Patrem et alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis;» «Paraclitus autem Spiritus Sanctus ille vos docebit omnia et suggeret vobis omnia, quaecumque dixero vobis» (th. V.), non possunt pertinere ad successores Apostolorum ut perpetuos depositi custodes, quin ad eos pertineant ut fidei revelatae doctores secundum functiones, quas commemoravimus, quia his ipsis custodia depositi exercetur. Hinc Patres quos citavimus th. VIII. n. I, dum de assistentia et operatione Spiritus Sancti loquuntur ad infallibilem custodiam depositi per magisterium authenticum, plerumque has functiones doctoratus prae oculis habent. Rationem cur sit haereticum repugnare Ecclesiae consensu communi Scripturarum sensum declaranti, adeoque rationem infallibilitatis in expositione et explicatione dogmatum refert Irenaeus IV. 26. n. 5. «ad charismata Domini, per quae Scripturas sine periculo nobis exponunt ii, apud quos est ab Apostolis Ecclesiae successio.» Causa efficiens, ut in universali Ecclesia «non eat in errorem studiosissima speculatio» explicando verum sensum dogmatum, apud Augustinum (in Ps. 9. n. 12.) est «Dominus, qui ipsam Ecclesiam inhabitat.» Causa infallibilitatis definitionum dogmatum, quae adversus haereticos fiunt in Conciliis, apud Cyrillum Alex. T. V. P. II. p. 4. 175. «est Christus qui praesidet,» et «Spiritus Sanctus qui per Concilia loquitur.» Quod «in Sede Apostolica immaculata est semper servata religio,» id inde est, «quia non potest D. N. Iesu Christi praetermitti sententia dicentis: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam» (in Professione subscripta ab orientalibus sub Hormisda, et sub Hadriano II. in Conc. VIII.). Ratio auctoritatis irrefragabilis consentientium Patrum, qui per temporum et locorum differentias dispensati doctorum munere funguntur, apud Theodoretum T. IV. p. 23. et Leontium Galland. XII. p. 682. est «charisma Spiritus Sancti, quod acceperunt ad docendum in uno Spiritu,» et «gratia Spiritus Sancti, per quem edocti sunt et inter se consentiunt.»

2°. Quae quamvis ita sint, hoc tamen promissum et ordinarium charisma Spiritus veritatis non est per novam revelationem, ut demonstravimus th. XXII; sed est per assistentiam et per directionem Spiritus Sancti ita, ut elementum humanum inquisitionis, industriae, doctrinae acquisitae non excludatur, sed immo supponatur. Possumus quoad hanc rem distinguere tria, occasionem, praeparationem, ultimam conclusionem explicationis, clarioris propositionis, strictioris definitionis dogmatum.

a) Occasionem externam frequentissime praebent controversiae exortae, errores, haereses, ut ss. Patres saepe animadverterunt. Ipsa enim custodia depositi necessariam reddit adversus errores doctrinae revelatae defensionem, ex qua explicatio, strictior definitio, et instantior praedicatio dogmatis consequitur: «a quibus proficiscuntur instituta doctrinae, ab iisdem (decet) discordes eruditionis repugnantias solvi,» ait Gratianus Augustus (Opp. s. Ambrosii T. II. p. 787.). Conferantur Patres Concilii Chalcedonensis in allocutione ad Marcianum Augustum (Hard. II. p. 646. sq.); Athanas. de decret. Nicaen. n. 32; Hilar. Trin. l. II. n. 1. sqq.; Augustinus in Ps. 54. n. 22; de dono Persever. c. 20. n. 53; Civ. Dei l. XVI. c. 2. n. 1; Confess. l. VII. c. 19. n. 23. «Ex haereticis asserta est Catholica, inquit Augustinus in Ps. l. c., et ex his qui male sentiunt, probati sunt qui bene sentiunt. Multa enim latebant in Scripturis; et cum praecisi essent haeretici, quaestionibus agitaverunt Ecclesiam Dei: aperta sunt, quae latebant, et intellecta est voluntas Dei.» «Multa quidem ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum callida inquitudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur; et ab adversario mota quaestio descendi existit occasio» de Civ. Dei l. c.

b) Praeparatio interna explicationis varia est et satissime patet. Ad elementum humanum hic sine dubio praeter alia pertinet scientia acquisita disciplinarum sacrarum, studium Scripturarum, operum ss. Patrum et universim monumentorum ecclesiasticorum, liturgiae, rituum, consuetudinum ecclesiasticarum, theologiae denique universae, in quibus omnibus subsidium disciplinarum etiam mere rationalium et humanarum deesse non potest. Tota denique haec opera et industria considerari debet subdita et subserviens auctoritati ac vigilantiae magisterii authentici. At non sola scientia constituitur hoc elementum praeparationis, quod dicimus humanum; sed alia sunt quam plurima rerum ac eventuum, et totius vitae christianae adiuncta ad populum christianum et ad universam Ecclesiam pertinentia, quibus explicatio, illustratio, distinctior definitio dogmatum praeparari potest.

Non opponimus igitur hoc loco humanum divino sicut distinguitur natura et gratia; sed elementum humanum dicimus tam naturalem quam supernaturalem dispositionem ac cooperationem ex parte hominum, quam Spiritus Sanctus sua providentia et assistentia moderatur ac dirigit ad fidei explicationem, definitionem ac defensionem. Unde elementum istud quod dicimus humanum, quatenus pertinet ad praeparationem explicationis, considerari debet semper sub speciali providentia et directione Spiritus Sancti; adeoque in ipsa praeparatione humanum a divino distingui, non tamen separari potest. Possumus autem hanc praeparationem spectare in universa Ecclesia et ideo primo loco in ipsa Ecclesia docente et in magisterio authentico, vel possumus eam considerare ut est in hominibus et coetibus privatis, puta in scholis et theologis vel in populo christiano. Primo modo debet dici directa praeparatio explicationis, sub providentia Spiritus Sancti inducentis in omnem veritatem; altero modo debet dici praeparatio indirecta, quatenus coniungitur et subservit auctoritati et actioni Ecclesiae docentis.

c) Conclusionem explicationis appellamus ipsam authenticam propositionem, quando iam dogma explicite, clare, diserte proponitur credendum; sive id fiat per solemnem definitionem, sive per consensum universalem praedicationis ecclesiasticae aliter praevalentem. Iam vero quae hactenus disputavimus, demonstrant, etiam in ipsa hac explicationis conclusione elementum humanum suas partes habere, quoniam Ecclesia non novis revelationibus regitur, sed per assistentiam et gubernationem Spiritus Sancti in professione revelationis ab Apostolis traditae infallibiliter conservatur. Haec itaque assistentia et gubernatio organa humana divinitus instituta horumque operam dirigit ad consensum vel definitionem veri revelati, eisque in sua inquisitione assistit ita, ut ad consensum vel definitionem numquam perveniatur nisi secundum sensum genuinum in obiectiva revelatione contentum. Unde ad ipsam directionem et providentiam Spiritus Sancti pertinet efficere, ut sufficiens diligentia humana in fidei definitionibus numquam desit, quod recte animadvertunt Suarez (de Fide disp. V. sect. 8. n. 11.), Bellarminus (de Rom. Pontif. l. IV. c. 2.) et alii. Elementum humanum potest quidem esse varium in diversis adiunctis et diversis aetatibus; sed infallibilitas propositionis et definitionis tota nititur in promissa assistentia Spiritus Sancti, non vero pendet a perfectione elementi humani, diligentiae, inquisitionis, theologicae scientiae per se spectatae.

Nihilominus verum manet, quod diximus de elemento humano in explicatione fidei. Ecclesia nimirum sive ad universalem consensum in praedicatione sive ad formalem definitionem dogmatum, quae prius in controversiam vocabantur, a Spiritu Sancto non deducitur per novas revelationes et per inspirationem propheticam, nec deducitur (saltem ex infallibili promissione) per miracula psychologica. Sed elementum humanum, sive illud pro diversis temporibus et adiunctis sit in se perfectius sive imperfectius, habet primo indefectibiliter promissam tutelam Christi et Spiritus veritatis, ne umquam «eat in errorem» (ut loquitur Augustinus), ut scilicet numquam deveniatur ad universalem consensum praedicationis in dogmate fidei, quod veritas revelata non sit, nec umquam deveniatur ad definitionem, quae non sit vera. Ad huiusmodi verum consensum aut veram definitionem secundo ipsum humanum elementum deducitur per supernaturalem gubernationem Spiritus Sancti, quae naturam non destruit sed elevat et ordinat.

Unde a) pro diversitate elementi humani potest aliquibus aetatibus explicatio fidei esse illustrior quam aliis. b) Pro eadem diversitate ipsae formales definitiones fidei possunt esse aliquibus temporibus pleniiores, distinctiores, profundiores quam aliis. γ) Imo fieri potest, ut ex imperfectione elementi humani (scientiae, inquisitionis, cooperationis, sanctitatis) non deveniatur ad definitionem, ad quam Spiritus Sanctus sub conditione maioris perfectionis deduxisset. δ) Sed fieri numquam potest, quaecumque sint elementa humana, et quaecumque supponatur eorum imperfectio, ut ipse consensus praedicationis, de quo diximus, vel ipsa definitio ad quam deventum est, positive non contineat veritatem. Ad indefectibilitatem enim huius consensus horumque iudiciorum fidei omnibus diebus usque ad consummationem saeculi promissa est assistentia eius cui data est omnis potestas in coelo et in terra, ac Spiritus veritatis tam incommutabiliter, quam incommutabiliter promissa est indefectibilitas Ecclesiae⁴.

3°. Si quae diximus, in summam contrahamus, explicatio doctrinae fidei per doctores authenticos in his fere capitibus constituta intelligitur. Vel a) solemni definitione aut unanimi praevalente consensu authenticum magisterium proponit dogma in se ipso explicite, quod antea propositum erat in alio implicitum; vel b) sub determinatis conceptibus et respectu directe opposito certis quibusdam erroribus dogma declaratur, hocque ipso statuuntur determinatae ecclesiasticae verborum formae, quibus tales conceptus exprimuntur; vel c) quod prius obscurius erat et ambiguum, aut usu magis ac consuetudine constabat quam diserta praedicatione, definitur clarius et expressius. Ex his denique, ut patet, consequitur d) distinctior tum pro singulis, tum pro universa Ecclesia intelligentia; hisque omnibus continetur instantior expliciti et definiti iam dogmatis praedicatio et adversus haereses validior defensio.

Est hic, ut brevissime dixit Albertus M. (3. dist. 25. a. 1. ad 1.) « potius profectus fidelis in fide, quam fidei in fideli, » h. e. profectus explicitae et distinctae cognitionis obiecti fidei, non incrementum ipsius obiecti in se. Eloquentius idem declarat Vincentius Lirinensis locis illis notissimis. « Crescat igitur oportet et multum vehementerque proficiat tam singulorum quam omnium, tam unius hominis quam totius Ecclesiae, aetatum ac saeculorum gradibus, intelligentia, scientia, sapientia; sed in suo dumtaxat genere, in eodem scilicet dogmate, eodem sensu, eamdemque sententia... quodcumque in hac Ecclesiae Dei agricultura fide Patrum saturn est, hoc idem filiorum industria decet excolatur et observetur, hoc idem floreat et maturescat, hoc idem proficiat et perficiatur. Fas est enim ut prisca illa coelestis philosophiae dogmata processu temporis excurentur, limentur, poliantur; sed nefas est, ut commutentur; nefas ut detruncentur, ut mutilentur. Accipiant licet evidentiam, lucem, distinctionem; sed retineant necesse est plenitudinem, integritatem, proprietatem » Commonitor. n. 27-32. cf. Basil. ep.223. al.79. num.3; Augustin. ll. cc.

III. Güntherus distinguebat facta historica in Scripturis consignata, et horum factorum intelligentiam. Hanc intelligentiam appellabat « traditionem doctrinalem » et « conscientiam Ecclesiae. » Porro intelligentiam eandem statuebat continua incrementa accipere ope scientiae philosophicae, adeo ut imperfectior fuerit in Apostolis quam in ss. Patribus, in his tamen minime perfecta immo admodum manca propter defectum verae philosophiae, donec tandem nunc reperta vera philosophia (Güntheriana) viam instravit, qua perveniatur ad supremam totius revelatae doctrinae intelligentiam atque ita ad conclusionem « traditionis doctrinalis, » seu, ut ipse loquitur, ad id quo non plus ultra procedi potest. In hoc scientiae profectu et veritatis explicatione per aetatum decursum ad magisterium Ecclesiae spectat inter varios modos intelligendi dogmatis quovis tempore obtinentes definire illum, qui eo tempore est aptissimus. Hac in definitione Ecclesia sub assistentia Spiritus Sancti est infallibilis; at non ideo definitus modus intelligendi dogmatis est simpliciter perfectus et verus. Imo proficiente humano intellectu in aliis scientiis, in philosophia generatim, in psychologia, in philosophia naturae, etiam illa ab Ecclesia pridem data dogmatis definitio apparebit imperfecta, et alia perfectior erit necessaria. Huiusmodi ergo definitiones quae ab Ecclesia diversis aetatibus editae sunt, ait Güntherus, agnoscendas esse ut continentes aliquam veritatem, non tamen veritatem et veram dogmatis intelligentiam simpliciter. Ita definitio Ephesina de unitate personae Christi continet aliquam veritatem in eo positam, quod Christus homo fuit ab initio suae existentiae coniunctus Deo Verbo, sed non continet nec potuit continere supremam intelligentiam dogmatis ⁵, quia saeculo V. defuit philosophia saeculi XIX; Spiritus Sanctus vero hunc defectum noluit supplere iuxta sapientem oeconomiam, qua nec Moysi in V. T. revelata fuit veritas SS. Trinitatis, et iuxta effatum illud Christi: « non potestis portare modo. » Eadem ratione etiam Concilium Tridentinum dicitur a Günthero (in Annalibus philosophicis quos inscripsit Lydia 1852. p. 348–350.) « quoddam interim, cui utrum definitivum sit successurum, nemo novit. » Propaedeutica T. II. p. 259. sqq.; Aurorae australes et boreales p. 260–264; Lydia 1850. p. 94. sqq.

In tota hac theoria in primis conceptus Traditionis doctrinalis pervertitur; tum consequenter ad hanc idearum perversionem relatio inter intelligentiam Apostolorum et sequentium doctorum perperam stabilitur; ss. Patrum etiam consentientium auctoritas, et generatim doctoratus authenticus ad explicationem dogmatum vel negatur vel in alienum sensum detorquetur; hinc ministerium divinitus institutum in successione apostolica ad conservandam et explicandam Traditionem fere eliminatur, atque in eius locum aliquo modo cultores scientiae rationalis substituuntur; philosophia et scientia naturalis quae non potest esse nisi aliquod subsidium elementi humani in praeparatione explicationis, assumitur ut causa princeps totius explicationis; quamvis enim concedatur per Spiritum Sanctum explicationem esse infallibilem, hoc ipsum non rite declaratur. Praeterea Traditionis ipsius in se et obiective spectatae incrementum (utique ex falsa Traditionis notione) admittitur. Postremo conclusio explicationis et valor definitionis omnino praepostere concipitur. De hoc tantum ultimo hic agimus; reliqua enim ex superioribus thesibus confutata facile intelliguntur.

1°. Definitiones fidei sub ea verborum forma et sub iis conceptibus, sub quibus proponuntur, credendae sunt fide irreformabili ac immobili. Hoc enim ipsum efficitur per assistentiam Spiritus Sancti, ut hisce Ecclesiae definitionibus nihil subsit, quod non sit obiective revelatum et immutabiliter verum. Quamvis ergo fieri possit, ut dogma prius directe explicatum et definitum sub uno conceptu in oppositione adversus certum aliquem errorem (e. g. distinctio personarum in Deo adversus Sabellianos, unitas personae in Christo adversus Nestorianos), postea directe declaretur et definiatur sub alio conceptu adversus errorem alium forte priori contrarium (e. g. unitas essentiae in tribus personis adversus Arianos, distinctio naturarum in Christo adversus Monophysitas); fieri tamen numquam potest, ut conceptus prior non maneat in omne tempus infallibiliter verus et credendus tamquam dogma a Deo revelatum. Ita exempli causa postquam definitum est, unam esse personam Christi eamque divinam, nec hominem Christum esse aliam distinctam personam quam Christum Deum; non potest quovis tempore sequenti reperiri ut verum et admitti, aliam personam esse Deum Verbum et aliam distinctam personam Christum hominem, quomodocumque personae duae inter se unitae intelligantur. « Manet enim verbum fidei in aeternum, » ut ait Athanasius de definitione Nicaena (ep. ad Afros n. 2.). Sane nisi hoc fundamentale principium firmum sit, infallibilitas Ecclesiae tam in docendo quam in credendo, et constans veritas omnium dogmatum subvertetur.

2°. Ex his ipsis consequitur, relationem inter definitiones fidei et inter scientiam humanam omnino inversam esse et ei oppositam, quam Güntheriani conceperant. Post definitionem nefas est, ut scientia humana sensum dogmatis ad suas rationales ideas praconceptas conformet; sed ordine inverso sensus in definitione propositus norma sit oportet scientiae et intelligentiae. Scientiae itaque theologicae munus est, a) ut satagat dogma secundum formam definitam quam accommodatissime concipere; expoliendo etiam, si opus sit, ad sensum definitae veritatis notiones philosophicas. Qua ratione ex. g. notiones personae et naturae ad sensum dogmatis definiti de SS. Trinitate et Incarnatione, notio generationis ad sensum dogmatis de processione Spiritus Sancti a doctoribus catholicis expolitae sunt non sine fructu ipsius etiam rationalis philosophiae (vid. Tract. de Trin. th. XXX. XXXI.). b) Alterum et praecipuum deinde theologiae munus est, ut secundum sensum definitum veritatem ex monumentis revelationis demonstret, atque adversus errores et falsas intelligend rationes tueatur. c) Haec ipsa necessaria defensio, et hoc studium verae intelligentiae postulat, ut dogmatis in definito suo sensu nexus ac concentus cum aliis veritatibus sive theologicis sive etiam rationalibus et naturalibus (quantum mysteriorum indoles permittit) inquiratur et manifestus exhibeatur. Valet itaque axioma Patrum sicut universim ita etiam in singulis capitibus pro scientia theologica: fides praecedit, ut sequi possit rerum fidei scientia; in fide fundatur scientia; fides quaerit intellectum. Non autem praecedit intellectus et scientia, ut fidei obiectum sub certa forma definitum ad suas ideas suumque genium conformat, nec potest admitti principium a Gunthero indicatum ordine inverso: « intelligo ut credam, » si de alia scientia quam de cognitione motivorum credibilitatis sermo sit (S. Th. 2. 2. q. 1. a. 4. ad 2.).

Hanc ipsam doctrinam iam ab oecumenico Concilio Vaticano definitam habemus. « Neque enim fidei doctrina quam Deus revelavit, velut philosophicum inventum proposita est humanis ingenii perficienda; sed tamquam divinum depositum Christi sponsae tradita, fideliter custodienda et infallibiliter declaranda. Hinc sacrorum quoque dogmatum is sensus perpetuo est retinendus, quem semel declaravit sancta Mater Ecclesia, nec umquam ab eo sensu, altioris intelligentiae specie et nomine, recedendum. » Huic definitioni in cap. IV. Constit. Dei Filius, respondet canon 3°: « Si quis dixerit, fieri posse, ut dogmatibus ab Ecclesia propositis aliquando secundum progressum scientiae sensus tribuendus sit alius ab eo, quem intellexit et intelligit Ecclesia; anathema sit. »

Corollarium. Sicut historia populi Dei in V. T. ab Adam usque ad Christum, pariterque historia evangelica et apostolica est historia divinae revelationis; ita etiam inde a consummata obiectiva revelatione locum habere potest et certe habuit historia explicationis et propositionis dogmatum. Quoniam usu loquendi satis communi dogma fidei dici solet non tam veritas revelata in se, quam veritas revelata quatenus est sufficienter proposita in Ecclesia, sicut dici potest e. g. veritatem revelatam immaculatae conceptionis B. V. non fuisse dogma fidei ante definitionem, nunc esse dogma fidei; propterea historia explicationis et propositionis veritatum revelatarum potest dici historia dogmatum. Quamvis ergo erraret, qui hac appellatione affirmaret historiam h. e. mutationem aliquam et profectum revelationis obiectivae post Apostolos, atque ita historiam dogmatum confunderet cum historia revelationis; et quamvis gravius adhuc erraret, qui hoc nomine uteretur ad asserendam mutabilitatem sive veritatis revelatae in se sive dogmatis sufficienter iam propositi: non est tamen quod quis offendatur nomine licet recentius invecto historiae dogmatum; habet enim nomen praeter illam praeposteram significationem aliam eamque verissimam. Quis enim dixerit, definitionum e. g. Tridentinarum, aut propositionis doctrinae de canone librorum sacrorum, aut definitionis nuper commemoratae de immaculata conceptione B. V. nullam esse historiam? Nihilominus ambiguitas et abusus nominis satis est, ut, ubi potest perperam intelligi, non adhibeatur sine declaratione, et potius dicatur historia explicationis quam historia dogmatum. Porro explicatio dogmatum, de qua in thesi egimus, non est idem ac theologia dogmatica seu schola theologica; ergo etiam historia explicationis dogmatum et historia theologiae dogmaticae distinguuntur.

Denique consideranti patebit, explicationem ac propositionem dogmatum eiusque historiam cohaerere cum historia revelationis ut cum suo fundamento praesupposito; necti intrinsecus cum historia theologiae ut cum suo consequenti, et aliquatenus ut cum aliquo antecedenti elemento praeparationis; copulari extrinsecus cum historia haereson, a qua non tamquam a causa sed tamquam ab occasione explicatio et explicationis modus quadam ratione pendet; patebit postremo, eandem historiam explicationis dogmatum constituere partem intimam historiae ecclesiasticae.