Tractatus de divina traditione et Scriptura

Multiplici ratione Traditio antecedit Scripturam.

« Si comparatio instituatur universim inter Traditionem et Scripturam, Traditio censeri debet praecedere tum ordine chronologico, tum ordine logico et cognitionis secundum oeconomiam a Christo institutam, tum ordine comprehensionis et amplitudine, qua Traditio spectari potest tamquam totum sub se velut partem continens doctrinam » Scripturae et de Scriptura. »

Patet, hic non eo sensu quo in duabus thesibus antecedentibus, quaestionem esse de Traditionibus, quatenus scriptae non sunt; sed nomine Traditionis significari universam doctrinam et disciplinam revelatam, quatenus ut medium seu instrumentum eius conservationis spectatur non littera scripta sacrorum librorum sed perpetua series testium ac custodum fidei, per quos depositum revelationis integrum conservatum est, et inde a sua prima promulgatione ad nos usque transmissum. Quamvis enim existant revelatae doctrinae capita non scripta, quae per solam Traditionem transmissa sunt (th. XIX. XX.), nulla tamen existit doctrina scripta, quae non etiam per Traditionem conservata sit; siquidem Scripturae ipsae et proinde contenta in Scripturis per Traditionem ad nos pervenerunt. Unde potest a Scriptura ut partiali instrumento conservationis praescindi, seu potius potest Scriptura ipsa spectari ut res tradita, atque ita universa doctrina revelata considerari, quatenus est Traditio (vide th. I. et II.). Sic Patres universam doctrinam quamvis ex parte Scripturis consignatam, praescindendo a modo conservationis per Scripturas, appellant proprio sensu Traditionem. « Quid autem, inquit Irenaeus l. III. c. 4, si neque Apostoli quidem Scripturas reliquissent nobis, nonne oportebat ordinem sequi Traditionis, quam tradiderunt iis, quibus committebant Ecclesias? Cui ordinationi assentiunt multae gentes barbarorum... sine charta et atramento scriptam habentes in cordibus suis salutem et veterem Traditionem diligenter custodientes. » Hoc itaque sensu declarato divinam Traditionem comparamus cum divina Scriptura.

I. Traditio praecedit Scripturas ordine chronologico. Hoc autem nemo sane ita intelligit, ac si primum universa revelatio fuisset absoluta et per Traditionem propagata, ac deinceps veritates traditae etiam Scripturis consignatae essent; pridem enim ante completam revelationem aliquae Scripturae existebant, immo in revelationis progressu Scripturae antecedentes praesupponebantur, et ad eas appellabatur, ut frequentissime factum est a Christo ipso et ab Apostolis. Neque etiam propositionis is sensus est, ut quaevis revelatio semper primum praedicatione absque Scripturis tradita dicatur, et postea demum scripta in sacro codice; hoc saepe quidem, non tamen semper ita factum est (cf. Ier. XXXVI. 32; Apoc. I. 3. 19; XXII. 7. 10. 19, ne quidquam dicamus de psalmis aliisque libris quibusdam tum moralibus tum historicis). Sensus ergo est, quod primo quidem in oeconomia veteri revelatio, quae suo modo implicite continebat totam revelationem paulatim explicandam et complendam (S. Th. 2. 2. q. 1. a. 7.), praecessit conservata usque ad Moysen per solam Traditionem; in ulteriori vero eius explicatione demum inspirati sunt sancti Dei homines ad libros scribendos. Porro etiam in novo Testamento institutio et per traditam fidem informatio Ecclesiae Iesu Christi facta est per praedicationem, antequam ullus liber N. T. scriptus esset; progressu vero temporis novimus doctrinam ex parte fuisse etiam scriptam, eidemque Ecclesiae iam pridem constitutae et per apostolicam praedicationem mysteriis fidei imbutae Scripturas N. T. una cum libris V. T. fuisse traditas tamquam instrumentum doctrinae « utile ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia » 2. Tim. III. 16. Haec constant ex superioribus th. VII. n. II.; th. XX. n. I.

II. Diximus altero loco, Traditionem praecedere quoad nos ordine cognitionis secundum oeconomiam a Christo institutam. Distingui hic debet Traditio spectata ut mere historica, quatenus est fundamentum demonstrationis criticae ac philosophicae, et Traditio in sensu theologico formaliter ut religiosa et divina. De hac Traditione divina nobis sermo est. In altero autem termino comparationis distinguimus cognitionem de Scriptura ut monumento nobis conservato, et cognitionem doctrinae quae est in Scriptura. Utramque hanc cognitionem dicimus, secundum oeconomiam christianam pendere aliquo sensu a Traditione divina, atque ita ordine logico Traditionem priorem esse Scripturis.

1°. In cognitione de Scriptura spectari potest genuinitas, integritas, veracitas, divinitas doctrinae, inspiratio librorum sacrorum.

Genuinitas hic intelligitur origo operis ab eo scriptore cui tribuitur, aut saltem (si scriptor forte non sit compertus) quod opus scriptum sit eo tempore (late sumpto) et iis in adiunctis, quibus asseritur. Haec iam genuinitas potest saltem de plerisque libris Scripturae prorsus demonstrari historice et critice ex traditione, quam diximus mere historicam, non secus ac genuinitas aliorum librorum veterum demonstratur. Dixi saltem de plerisque libris id demonstrari posse, non quod negem fieri posse de omnibus, sed quod in quibusdam difficultates sunt maiores, quamdiu Traditio sensu non theologico sed mere historico spectatur.

Integritas sin minus quoad singula quaeque saltem quoad rei summam eodem modo demonstrari potest.

Veracitas ex demonstrata genuinitate in plurimis, ex veracitate autem divinitas doctrinae in nonnullis consequitur. Quando enim constat e. g. de genuinitate librorum Moysis, plerorumque librorum historicorum, Evangeliorum, Actuum, epistolaram apostolicarum, iam pariter etiam constabit de veracitate saltem quoad praecipua quaeque. Porro ex veracitate e. g. Evangeliorum constabit de divinitate personae, ac consequenter de divinitate doctrinae et promissionum Christi, quae in Evangeliis leguntur; et ex hac divinitate doctrinae et promissionum Christi consequetur saltem quoad rei summam divinitas doctrinae Apostolorum in eorum epistolis consignatae.

At vero veracitas multoque magis divinitas doctrinae quoad omnia et singula demonstrari nequit, nisi ex librorum inspiratione (vel saltem ex charitate infallibilitatis in scriptione omnium et singularum sententiarum).

Inspiratio (idemque dicendum esset de infallibilitate) certo et sicut oportet, innotescere non potest nisi testimonio divino. Hoc autem testimonium licet de aliquot librorum inspiratione etiam in Scriptura apostolica nobis conservatum sit, quoad totum librorum complexum tamen, qui inspirati credendi sunt, sola Traditione est transmissum. At haec Traditio testimonii divini non est mere historica, sed est Traditio christiana per ministerium divinitus institutum et per consentientem praedicationem ecclesiasticam conservata ac definita; de quibus inferius erit distinctius dicendi locus.

Haec praemittenda erant ut intelligatur, quomodo cognitio nostra de Scripturis pendeat, et quomodo non pendeat a Traditione sensu theologico accepta. Dicimus itaque, genuinitatem, integritatem, veracitatem, divinitatem doctrinae in libris Scripturae posse quidem, praecisione facta ab authentica Traditione sensu christiano intellecta, historice et critice demonstrari, sed non quoad omnes textus Scripturae, qui credendi sunt his proprietatibus insignes; non pro omnibus qui credere tenentur, cum maxima pars hominum tali demonstrationi sufficienter percipiendae non sit idonea; non pro statu controversiae, ut haec excitata ad captum omnium historice et critice terminari possit. Pariter inspiratio librorum sacrorum et inde consequens absoluta veracitas et divinitas doctrinae potest quidem etiam demonstrari testimonio Scriptura apostolica comprehenso, sed sub eadem triplici limitatione: non quoad omnes libros, non sufficienter pro omnibus, et praesertim pro statu controversiae non ad captum omnium (cf. supra th. XVIII. XIX.).

Porro haec scientifica demonstratio pertinens ad disciplinam apologeticam sine dubio confert et hypothetice necessaria est ad defensionem fidei; sed certe non est illa a Christo ipso immediate instituta oeconomia ad fidem integram et nominatim ad doctrinam de instrumentis fidei quoad omnes eorum partes, pro omnibus, pro quavis conditione tuto et sine errandi periculo conservandam. Christus enim et Spiritus Sanctus per Apostolos quemadmodum doctrinam revelatam universam, sic etiam haec instrumenta doctrinae una cum revelatione de eorum inspiratione tradidit successioni apostolicae conservanda et adhibenda ita, ut eorum conservatio atque de genuinitate, integritate, inspiratione authenticum iudicium ac definitio pertineat ad ipsius apostolicae successionis ministerium et magisterium sub assistentia et directione Spiritus veritatis, sicut ad idem magisterium universim pertinet custodia, explicatio et definitio depositi fidei, eorumque omnium quae ad depositi custodiam sunt necessaria. Ergo secundum oeconomiam a Christo institutam principium cognitionis, quae in Ecclesia de Scripturis habenda est et habetur, est haec ipsamet custodia et authentica praedicatio sub assistentia Spiritus Sancti, hocque principium unum et solum est universale accommodatum omnibus, quoad omnes libros librorumque partes, ad controversias omnes iuxta Christi institutionem ad captum omnium definiendas, quantum opus est pro fine Ecclesiae. Demonstratio heic non alia requiritur praeter illam, qua ostendimus, universam doctrinam revelatam esse commissam custodiae successionis apostolicae; cum doctrina de Scripturis non sit nisi pars in tota doctrina tradita. Vide praesertim th. V. VIII. XI. n. II. Atqui custodia illa depositi et perpetua ecclesiastica praedicatio sub directione Spiritus Sancti sensu theologico maxime proprio est Traditio (th. XI.). Ergo secundum oeconomiam ordinariam a Christo institutam cognitio christiana de Scripturis universalis subiecto (quoad universitatem fidelium) et universalis obiecto (quoad omnes libros), praesertim vero cognitio de Scripturis formaliter ut divinitus inspiratis, pendet a Traditione proindeque haec logice et ordine cognitionis prior est.

2°. Doctrina in Scripturis et Traditio quo ordine cognitionis sese excipiant, constat ex thesi XVIII. collatis thesibus VII. n. II; X. n. II; XIX. Praedicatio videlicet ecclesiastica est norma ad intelligendam doctrinam in Scripturis sensu illis thesibus demonstrato. Declaratum vero etiam est, hanc rationem normae non ita accipiendam esse, ac si praescindendo a Traditione christiana nihil certi de Scripturis intelligi, aut verus sensus in Scripturis hermeneutica certitudine definiri nullibi posset.

Ex hac autem ratione, quia praescindendo a Traditione christiana et ab authentico magisterio possunt multa intelligi de divina auctoritate saltem aliquorum librorum et de vero sensu in Scripturis, vel quia polemice auctoritas divina et etiam inspiratio Scripturarum potest ex concessione adversarii supponi; ex hac inquam et sub hac ratione potest Scriptura assumi ut logice et in ordine cognitionis prior, atque ita ex ipsis Scripturis auctoritas ceteraeque proprietates tum Ecclesiae tum Traditionis demonstrantur.

Verum a) in illa praecisione a Traditione christiana, praesidiis mere historicis et criticis innixa cognitio de Scripturis erit et ipsa historica magis quam proprie theologica. b) Quando ex concessis ab adversario polemice assumitur inspiratio Scripturarum, quod altero loco diximus, ea non est prioritas logica Scripturae absoluta et ex obiectivo rerum ordine sed ex aliqua hypothesi. c) Nec in hac hypothesi polemica assumitur, nec in illa praecisione quam diximus a Traditione christiana, obtineri potest velut antecedens cognitio auctoritatis multoque minus inspirationis omnium librorum, et veri sensus totius doctrinae, quae est in Scripturis; sed vel ex demonstratione historica praesupponitur vel ex concessione adversarii assumitur ut prior cognitio divinae auctoritatis aliquot librorum, et demonstrabilis verus sensus aliquot peculiarium capitum doctrinae, quae clare in Scripturis consignata sunt. Ita sine petitione principii et quin ideo subvertatur logica prioritas Traditionis in hac thesi statuta, in superioribus usi sumus auctoritate Scripturae ad auctoritatem Traditionis demonstrandam. Vide Scholion ad th. VII.

III. Pars ultima theseos, ubi dicimus Traditione tamquam toto comprehendi velut partem doctrinam de Scriptura et doctrinam quae est in Scriptura, constat ex ipsa Traditionis definitione. Universa quippe doctrina revelata proindeque tam doctrina non scripta quam doctrina scripta conservatur etiam per magisterium semper vivens et per praedicationem successionis apostolicae ¹. Doctrina autem spectata secundum hunc modum custodiae et propagationis per aetatum decursum, est ac dicitur proprio sensu Traditio. Cum igitur huius universae doctrinae ita ad nos usque propagatae pars sit doctrina de Scripturis et doctrina consignata in Scripturis (th. XX.); merito dicimus, in ordine comprehensionis Traditionem esse totum, doctrinam de Scripturis et in Scripturis esse partem totius.