Tractatus de divina traditione et Scriptura

Traditio Apostolica de omnibus libris Scripturae declarata est a Concilio Tridentino.

« Suppositis principiis catholicis de divina Traditione, Concilii Tridentini solemnis definitio sess. IV. per se sola satis est, ut libri omnes in canone eiusdem synodi enumerati demonstrentur ab Apostolis traditi tamquam pertinentes ad sacram Scripturam et divinitus inspirati; nulla enim veri specie dici potest, quod non nemo asserere ausus est, ex s. Concilii sententia supponi et admitti posse discrimen inter libros protocanonicos, ut vocant, eosdemque inspiratos et inter deuterocanonicos, qui sint libri ecclesiastici inferioris auctoritatis. »

I. Demonstratio primae partis huius theseos continetur, ut in enuntiatione ipsa indicamus, in toto nostro Tractatu de Traditione. Complectemur recapitulationem paucis verbis argumento generali de doctrina tradita, in qua includitur doctrina a Concilio definita de libris inspiratis, et argumento speciali pro Traditione huius doctrinae a Patribus Tridentinis definitae.

1°. Argumentum generale deducitur ex statutis principiis de Traditione. Demonstratum est, universam doctrinam a Christo et ab Apostolis traditam ex Christi institutione conservari a successione apostolica; ideo iudicium infallibile sub assistentia Spiritus Sancti tum de genuinitate Traditionis tum de vero sensu doctrinae traditae esse penes eandem apostolicam successionem; criterium denique assistentis Spiritus Sancti et inde consequentis infallibilitatis esse consensum, qui sive alio modo sive modo ceteris clariori per solemne iudicium¹ manifestetur (vide de Tradit. praesertim th. V; VIII; XIV. n. I. 2°). In fidei autem deposito continetur tamquam pars in toto etiam divinum testimonium de libris inspiratis, quot et quinam illi sint (cf. de Trad. th. XXI. n. II.). Ergo custodia huius testimonii, et exortis dubiis infallibile iudicium de genuinitate Traditionis qua transmissum est, pertinet ad functionem custodum et doctorum fidei in successione apostolica sub assistentia promissa Spiritus Sancti; proindeque sive per consensum sive per solemne iudicium, quod ad illum tamquam causa refertur, infallibiliter manifestatur divinum testimonium de libris inspiratis et genuinitas Traditionis, qua illud transmissum est. Atqui solemne hoc iudicium in Concilio Tridentino latum est; est enim ea definitio non solum disciplinaris et mutabilis dispositio sed definitio fidei irreformabilis, ut tum ex rei natura tum ex scopo praefixo evidenter constat. Ergo demonstratis iam principiis catholicis de Traditione, decretum Tridentinum per se solum satis est, quo ducamur in cognitionem genuinae Traditionis de libris inspiratis.

2°. Subiungere possumus argumentum speciale. Quamvis non semper omnibus de omnibus libris exploratum erat, utrum ab Ecclesia revera traderentur tamquam pertinentes ad Scripturam inspiratam, principium tamen ipsum semper, ubique, apud omnes Ecclesiae filios erat inconcussum, ab ipsa Ecclesia discendum esse, qui sint libri Scripturae. « Agnitio vera est Apostolorum doctrina... per successiones Episcoporum, quae pervenit ad nos custoditione sine fictione Scripturarum. » « Omnis sermo ei constabit, si et Scripturas diligenter legerit apud eos qui in Ecclesia sunt presbyteri, apud quos est apostolica doctrina » Iren. IV. c. 32. n. 1; c. 33. n. 8. Vide et Origenem ep. ad African. n. 4.

Ubi Cyrillus Hierosolym. agit de libris canonicis, statuit principium: « eos solos (libros) studiose meditare, quos etiam in Ecclesia certa cum persuasione legimus... tu igitur filius Ecclesiae ne transponas terminos » (ab ea positos) Cateches. IV. n. 34. sqq. Disertissime id declarat Augustinus. « In canonicis Scripturis, inquit, Ecclesiarum catholicarum quam plurium auctoritatem sequatur (solers indagator), inter quas sane illae sunt, quae apostolicas sedes habere et epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis, quas quaedam non accipiunt » etc. Doctrin. Christ. l. II. c. 8. Generatim Patres statuunt criterium, ex quo cognoscendi et credendi sint libri certo ad Scripturas inspiratas pertinentes, quod sunt libri agniti ab omnibus Ecclesiis (ὁμολογούμενοι); cum contra, nondum solemni iudicio Ecclesiae pronuntiato et de quibusdam libris in nonnullis Ecclesiis adhuc vigente haesitatione et inquisitione aliquorum Doctorum, de his minus eliquata res esset, quia minus manifestus consensus, qui ideo dicebantur ἀμφιβαλλόμενοι, ἀντιλεγόμενοι, h. e. libri qui in controversiam seu in dubium vocantur a nonnullis². Origenes apud Euseb. VI. 25; Athanas. ep. festali; Cyrill. Hieros. l. c.; Synops. Athanasiana; et data opera Euseb. III. 25. Clarum est igitur, hoc semper ratum fuisse principium, libros Scripturae a consensu et iudicio ipsius Ecclesiae esse discendos. Nihil ergo aliud egerunt Patres Tridentini, quam quod omni tempore ad munus ac magisterium custodium fidei sub charismate Spiritus Sancti imprimis pertinere agnoscebatur, quando dogmatica definitione librorum inspiratorum canonem proposuerunt.

II. In altera parte theseos defendimus verum sensum decreti Tridentini contra falsam interpretationem Ioannis Iahn (Introduct. ad libr. V. T. T. I. §. 30.). Postquam narravit, aliquos Patres Concilii proposuisse, ut duplex classis librorum distingueretur, prima eorum qui semper ab omnibus recepti, altera eorum qui aliquando in dubium vocati erant, Iahnius haec subiungit. « Reliqui vero (Patres Concilii) censebant, exemplum veterum Conciliorum esse sequendum, et libros sacros indiscriminatim in una serie collocandos; discrimen enim inter duplex librorum genus supponebant alioquin esse notum, et consequenter in hoc decreto non minus quam in vetustioribus Conciliis per se intelligi; unde omnes concesserunt in hanc sententiam... Ergo iuxta ipsam Patrum Tridentinorum asserverationem discrimen inter libros deuterocanonicos et protocanonicos non est sublatum; nec etiam potuit auferri, ut Patres Tridentini optime intelligebant, sicut nec factum ipsum, in quo illud discrimen fundatur, quod scilicet libri deuterocanonici antiquitus non ubique et non ab omnibus suscepti erant. Unde Bernardus Lamy suam tractationem de hac re in Apparat. Biblic. l. II. c. 5. p. 333. ed. Lugd. 1723. concludit his verbis: idcirco libri, qui in secundo canone sunt, licet coniuncti cum ceteris primi canonis, tamen non sunt eiusdem auctoritatis »³. Ita Iahnius appellans confidenter pro veritate suae narrationis ad Historiam Pauli Sarpii l. II. et Cardin. Pallavicini l. VI.

Atqui tota haec narratio componitur mendaciis, doctrina vero ipsa est evidenter falsa. Tam Pallavicinus l. VI. c. 11. quam ipsemet Sarpius l. II. p. 149. 150. ed. Londin. 1619. diserte testantur⁴, inter opiniones quae in congregationibus particularibus in medium proferebantur, praevaluisse et in congregatione generali adoptatam fuisse ac tandem in sessione definitam sententiam, ut libri omnes sine discrimine haberentur eiusdem auctoritatis. Qua de causa Sarpius more suo calumnias struit definitioni, ac si contraria esset antiquae doctrinae; et Pallavicinus ait, opinionem quae discrimen aliquod statuebat, Patribus Concilii nec verisimilem visam et reiectam fuisse. Sane inspiciatur ipsum decretum Tridentinum; ex eo enim evidenter constat, eandem rationem Scripturae sacrae et eandem auctoritatem verbi Dei scripti omnibus libris ibi enumeratis assertam esse.

1°. Id evidenter constat ex iis, quae antecedunt librorum enumerationem. Ait synodus, se suscipere pari pietate ac reverentia omnes libros tam veteris quam novi Testamenti, nec non Traditiones ipsas. Ad utrumque obiectum definitionis addit rationem; ad Traditiones quidem, quia sunt vel a Christo vel a Spiritu Sancto dictatae et continua successione conservatae; ad omnes libros veteris et novi Testamenti, quia unus Deus est auctor utriusque Testamenti (cf. supra th. II.). Ita Deus non distinctim aliquorum librorum esse, aliorum non esse, sed sine discrimine omnium librorum auctor declaratur.

2°. In enumeratione ipsa, libri deuterocanonici intermiscentur protocanonicis secundum ordinem materiae vel temporis sine ulla distinctione dignitatis; tum subditur: « si quis autem libros ipsos cum omnibus suis partibus... pro sacris et canonicis non susceperit, anathema sit. » Est hic prorsus evidens, praedicata quibus definiuntur libri sacri et canonic, non habere nec posse habere pro diversis libris diversam significationem, unam ab omnibus semper intellectam, alteram saltem quoad epitheton canonici numquam in Ecclesia auditam. Imo si ita esset, tota definitio inanis evaderet. Cum enim Concilium non distinguat ullo modo, quinam libri sint canonici significatione usitata, et quinam significatione illa alia supposita, quod scilicet sint libri quamvis non inspirati, tamen utiles ad aedificationem fidelium, vi huius definitionis non excluderetur dubium etiam de protocanonicis singulis, utrum sint inspirati; atque adeo huc tandem rediret definitio, ut inter omnes hos libros credamus alios inspiratos, alios solum pios ac utiles, quantum ex nostra eruditione nostroque ingenio nobis persuaserimus. Qui sensus definitionis in oecumenico Concilio editae sine ingenti absurditate supponi non potest. 3io. Sensus verus decreti praeterea apparet etiam ex eius scopo. Aiunt enim Patres in ipso decreto, voluisse se Traditionem, et Scripturam omnibus libris enumeratis constantem definire tamquam principia cognitionis christianae et velut canales, quibus revelatio pridem promulgata ad nos usque derivata est, et ideo se praemisisse hanc definitionem de Traditione et de libris omnibus Scripturam canonicam constituentibus, ut « omnes intelligant, quibus potissimum testimoniis ac praesidiis in confirmandis dogmatibus et instaurandis in Ecclesia moribus (s. synodus) sit usura. » His verbis evidenter libri omnes sine discrimine in eadem auctoritate infallibilis verbi Dei scripti constituuntur, et testimonia ex iis omnibus declarantur irrefragabilia ad confirmationem dogmatum. Hunc ipsum scopum declaravit primus legatus Pontificis in proponendo decreto, videri necessariam enumerationem singulorum librorum, ut catholici certi reddantur, quinam libri sint scripti divinitus et ideo regula fidei⁵.

Sine ullo igitur dubio sub poena anathematis proponitur credendum, libros omnes enumeratos esse canonicos, eo quod sunt libri divinitus inspirati. Quare fateor, me non intelligere, quomodo Melchiori Cano (de Locis l. II. c. 9; l. XII. c. 7. ed. Lovan. 1564. pp. 63. 718.) visum sit minus gravi censura dignum, si quis librum Baruch quam si ceteros libros deuterocanonicos veteris Testamenti repudiat; et iterum, si quis hos V. T. deuterocanonicos, quam si protocanonicos vel deuterocanonicos novi Testamenti ad censum Scripturarum inspiratarum pertinere negaret. Sensus decreti Tridentini, quem diximus, nunc solemniter definitus est ab oecumenico Concilio Vaticano Constit. Dei Filius cap. II. et can. IV.

Corollarium. Distinctio librorum Scripturae in protocanonicos et deuterocanonicos satis commoda est et post saeculum XVI⁶ passim a catholicis scriptoribus usurpata ad indicandam historiam definitionis canonis; esse scilicet libros alios de quibus numquam in Ecclesia ortum erat dubium, quin pertinerent ad canonem Scripturarum, et esse alios de quibus aliquando dubitatum est, et post aliquas haesitationes demum eliquata quaestione inter omnes catholicos certo constare coepit. At appellatio et distinctio eadem falsa prorsus et intolerabilis evadit, si per eam internum discrimen librorum et diversus gradus auctoritatis designetur, ut duplex statuatur canon, primus in quo libri inspirati, secundus in quo alii libri ecclesiastici inferioris auctoritatis comprehendantur, ad quam significationem a Ioanne Iahn et fortasse a Bernardo Lamy illa nomina detorta esse vidimus.