Tractatus de divina traditione et Scriptura

Notio multiplex Traditionis explicatur.

« Traditio spectari potest vel sensu obiectivo vel sensu activo vel simul utroque complexo. Cum Traditio sacra sensu obiectivo latius sumpta dici possit doctrina vel institutio ad religionem pertinens, quae a maioribus transmissa est Ecclesiae custodienda, distinguatur oportet ratione originis Traditio divina a Traditione simpliciter apostolica et ecclesiastica, quarum singulis sua est, dispar tamen auctoritas et firmitas. Neque deest certa norma, secundum quam Traditio divina ab alia inferioris ordinis dignoscatur. »

I. Fere non indiget thesis haec nisi conceptuum declaratione. Sensu obiectivo Traditio est id ipsum, quod traditum est, doctrina vel institutum a maioribus transmissum: « depositum quod accepisti, non quod excogitasti, res ad te perducta non a te prolata, » ut loquitur s. Vincentius Lirinensis Commonit. n. 27. Cum autem modus quo doctrina ad nos usque conservata et propagata est, possit esse varius, is nomine Traditionis hac significatione obiectiva per se non definitur, unde Patres aliquando ad aliquam modi declarationem epithetis utuntur, appellantque Traditionem scriptam (in sacris Scripturis nobis conservatam doctrinam) et non scriptam. Ita Clemens Alexandrinus interpretationem seu intelligentiam profundiorem doctrinae Scripturarum a maioribus acceptam appellat Traditionis scriptae Traditionem non scriptam (ἡ τῆς ἐγγράφου ἄγραφος παραδοσις) Strom. VI. p. 679. ed. Paris 1641.

Actus ipse sive potius tota series et complexus actuum ac mediorum, quibus doctrina sive theoretica sive practica ad nos usque propagata est et tradita, vocatur Traditio significatione activa. Hoc sensu a Tertulliano (de coron. c. 4.) dicitur « Traditio auctrix, consuetudo confirmatrix, fides observatrix. »

Facile vero patet, Traditionem activam includere obiectum traditum, et vicissim hoc nisi cum illa et per illam ad nos usque conservatum esse non posse. Plenius igitur si Traditio spectetur, considerari semper debet in complexu, obiectum videlicet cum modo Traditionis velut materia cum sua forma, quia secus eius conservatio, integritas, vis et auctoritas rite explicari et intelligi nequit, cum haec omnia a modo Traditionis seu a Traditione activa pendeant, ut in disputationis progressu apparebit. Ita PP. Tridentini (sess. IV.) Traditiones, h. e. obiectum traditum, considerarunt cum Traditionum origine ac modo seu cum Traditione activa; et illarum auctoritas ex Traditionis modo brevissime sed efficacissime vindicatur, quando profitetur synodus, doctrinam et disciplinam revelatam contineri (et constituit) etiam « sine scripto Traditionibus, quae ipsius Christi ore ab Apostolis accepta aut ab ipsis Apostolis Spiritu Sancto dictante quasi per manus tradita ad nos usque pervenerunt; » et « Traditiones ipsas tum ad fidem tum ad mores pertinentes, tamquam vel oretenus a Christo, vel a Spiritu Sancto dictatas et continua successione in Ecclesia catholica conservatas pari pietatis affectu ac reverentia (sicut libros sacros) suscipit et veneratur. »

II. Distinctiones in altera parte theseos indicatae etiam ideo commemorandae sunt, quia cum diversae originis Traditionis divinae, simpliciter apostolicae, ecclesiasticae diversus respondeat auctoritatis gradus, Protestantes tamen hanc per se satis evidentem Ecclesiae catholicae doctrinam dissimulare solent, et Catholicos accusare, ac si verbo hominum parem cum verbo Dei tribuerent auctoritatem, non solum eo quod ipsi Protestantes Traditiones vere divinas habent velut humanas, sed etiam quod Traditiones mere ecclesiasticas confundunt cum iis, quae divinae sunt, ac deinde omnes promiscue pari fide credendas proponi calumniantur.

1°. Traditiones divinae constituuntur doctrinis, praeceptis, institutis, quae a Deo ipso immediate revelata et ordinata sunt, quamvis in iis promulgandis intervenerit ministerium hominum fungentium legatione Dei revelantis. Nominatim quoad novum Testamentum divinarum Traditionum auctor est Deus ita, ut primus visibilis promulgator vel esset ipse Deus Christus Iesus, vel primi visibiles promulgatores essent Apostoli revelante et dictante Spiritu Sancto. Ex hoc discrimine primi visibilis promulgatoris nulla diversitas auctoritatis, distinctio tamen accidentalis et historica petitur Traditionis divinae in Traditionem dominicam et divino-apostolicam. In hac vero distinctione tamquam fundamentum supponitur, non totam divinam revelationem N. T. ab ipso Christo visibiliter versante in terris, sed a Spiritu demum Sancto esse absolutam non modo suggerente omnia, quaecumque dixerat Christus, sed etiam docente omnem veritatem (revelandam), quam Apostoli prius nondum potuerant portare, et quae ventura sunt annuntiante Io. XIV. 26; XVI. 12. 13. Unde etiam Concilium Tridentinum verbis paulo ante citatis ex sess. IV. hanc distinctionem diserte indicavit, ubi appellat « sine scripto Traditiones quae ipsius Christi ore ab Apostolis acceptae aut ab ipsis Apostolis Spiritu Sancto dictante quasi per manus traditae ad nos usque pervenerunt; » et rursus « Traditiones vel oretenus a Christo, vel a Spiritu Sancto dictatas, et continua successione in Ecclesia catholica conservatas. » Vide Stapleton Controvers. l. XII. c. 9.

2°. Ut declaretur distinctio alter inter Traditionem divinam (nominatim divino-apostolicam) et Traditionem simpliciter apostolicam, prae oculis habeatur oportet duplex munus Apostolorum. Erant enim Apostoli tum promulgatores divinae doctrinae et divinarum institutorum, quae a Christo vel a Spiritu Sancto acceperant revelata, tum rectores et pastores Ecclesiarum, qui auctoritate pastorali a Christo accepta sibi propria possent disciplinam Ecclesiarum moderari, et leges ferre, quas ad finem propositum sanctificationis et salutis fidelium proficuas iudicarent. Quae igitur ad doctrinam pertinent religiosam, eo ipso, quod demonstrantur ab Apostolis tradita, etiam divinitus revelata esse constat. Unde semper in Ecclesia quaerere de doctrinae apostolicitate et de eiusdem revelatione divina prorsus unum idemque censebatur. Contra vero inter praeepta ac instituta ab Apostolis profecta alia divina sunt, quorum ipsi erant tantummodo promulgatores, alia possunt esse et sunt apostolica ita, ut ipsi Apostoli potestate sua pastorali essent non modo promulgatores sed legislatores. Cf. 1. Cor. VII. 11. 12.

Quoad doctrinam et instituta Traditionis divinae, potestati apostolicae ius est et officium docendi et declarandi; praecepta autem et instituta Traditionis simpliciter apostolicae subsunt potestati apostolicae in Petri successoribus perpetuae, ut haec potestas apostolica non modo sicut in lege superioris ad declarationem, sed etiam sicut in lege sua ad modificationem, dispensationem et, si rerum adiuncta postulaverint, ad abrogationem se extendat.

Priora illa Traditionis divinae non possunt esse diversa in diversis Ecclesiis, sed necessario eadem valent pro omnibus; in posterioribus Traditionis mere apostolicae diversitas non repugnat. Exemplum luculentum esse potest diversa primis saeculis disciplina in observatione temporis paschalis, ubi tum Ecclesiae occidentis pro sua consuetudine, tum Ecclesiae Asiae pro consuetudine diversa appellabant ad Traditionem apostolicam; et in hac diversitate diu non abrupta pace persistebant: « diversitas ieiunii (coniuncta cum diversitate celebrationis paschatis) fidei consensionem commendat, » scripsit s. Irenaeus ad Victorem Pontificem. Vide Euseb. H. E. l. V. cc. 23. 24. At vero contra doctrinam et praxin Quartodecimanorum alterius speciei, qui scilicet errore Ebionitico et tempus et ritum iudaicum celebrationis ex legis Mosaicae praescripto etiam Christianis servandum esse contendebant, non iam solum ad simpliciter apostolicam Traditionem disciplinae; sed ad divino-apostolicam Traditionem doctrinae appellandum erat, ex qua constat, ritus legales ac typicos post horum adimplementum per Christum antitypum iam mortuos et, Evangelio satis propagato, etiam mortiferos esse. Exempla plura Traditionis mere apostolicae lege apud Canum (de Locis l. III. c. 5.), qui tamen paulo confusius loquitur; distinctiora sunt apud Petavium (de Ecclesiast. Hierarch. l. I. c. 1.).

3°. Ad traditionem ecclesiasticam pertinent instituta post tempora apostolica Ecclesiae legitime tradita. Haec potest esse Traditio particularium Ecclesiarum, vel potest esse universalis. Ex charactere universalitatis constat, eius originem vel certe confirmationem, si non est ab Apostolis, esse a suprema auctoritate ecclesiastica, quae ad Ecclesiam universam protenditur. « Illa autem quae non scripta sed tradita custodimus, quae quidem toto terrarum orbe servantur, datur intelligi vel ab ipsis Apostolis vel plenariis Conciliis, quorum est in Ecclesia saluberrima auctoritas, commendata et statuta retineri » s. Aug. ad Ianuar. ep. 54. (al. 118.) n. 1. Quamvis enim defectus universalitatis non sit argumentum decretorium ad negandam originem Traditionis vel ab Apostolis vel a suprema auctoritate ecclesiastica; universalitas est tamen argumentum certum ad alterutram asserendam, ecclesiasticam quidem, si de ortu eiusmodi Traditionis post tempora apostolica vel ex natura instituti, de quo agitur, vel ex historia constet; apostolicam vero, si quousque memoria christiana pertingit, ea semper observata reperiatur, nec posterior origo demonstrari aut rationabiliter colligi possit. Quae est ipsa regula notissima tradita a s. Augustino: « quod universa tenet Ecclesia nec Conciliis institutum sed semper retentum est, nonnisi auctoritate apostolica traditum rectissime creditur » de Baptism. l. IV. c. 24.

Quamvis porro ex triplici hoc Traditionum ordine, solae divinae sint immediate et in se verbum Dei revelatum, atque ideo materiale fidei divinae obiectum; nihilominus Traditiones mere apostolicae et ecclesiasticae pro fundamento habent supernaturalem potestatem et auctoritatem, quae ipsa revelata est et fide divina credenda. Lege Stapleton Controv. l. VIII. c. 16. 17. Sicut ergo qui factis dogmaticis in se minime revelatis, attamen ab Ecclesia definitis assensum negaret, eo ipso negaret revelatam infallibilitatem Ecclesiae; ita qui e. g. sacras ceremonias in administratione sacramentorum et celebratione sacrificii, crucis signationem in fronte, usum aquae lustralis aliasque Traditiones partim apostolicas partim ecclesiasticas reiiceret, eo ipso negaret revelatam auctoritatem et potestatem apostolicam et ecclesiasticam, quae ex assistentia Spiritus Sancti in his ad mores christianos et ad religiosum cultum pertinentibus et cum fide revelata intime nexis credenda prorsus est infallibilis; proinde fidem ipsam divinam violaret, qui huiusmodi ritus pie et sancte observari ac observandos esse inficiaretur. Merito ergo s. Basilius (de Sp. Sto. c. 27. n. 66.) de Traditionibus et observationibus non scriptis, inter quas multas enumerat mere apostolicas vel ecclesiasticas, si has, inquit, reiiciamus, « imprudentes evangelium in ipsis rebus praecipuis laedemus; immo potius praedicationem ad nudum nomen contraheamus. » Hinc in ipsa catholicae fidei professione spondetur: « apostolicas et ecclesiasticas Traditiones reliquasque eiusdem Ecclesiae observationes et constitutiones firmissime admitto et amplector... receptos quoque et approbatos Ecclesiae catholicae ritus in.... omnium sacramentorum solemni administratione recipio et admitto. » Haec etiam causa est, cur Patres aliquando Traditiones mere apostolicas aut ecclesiasticas appellant Traditiones divinas. Ita Cyprianus ep. 68. (ad Clerum et pleb. in Hispania ed. Baluz. p. 119.) formam electionis Episcopi per Episcopos proximos eiusdem provinciae et praesente plebe, quae certissime ex Traditione ecclesiastica dumtaxat vel ad summum ex mere apostolica derivabatur, ait esse « de Traditione divina, et apostolica observatione. » De his distinctionibus Traditionis videri etiam potest Ioannes Ant. Bianchi (Della Potesta della Chiesa T. III. l. I. c. 4. §. 10.).

III. Ex dictis etiam intelligi possunt regulae, secundum quas divina Traditio ab alia vel mere apostolica vel ecclesiastica distinguatur. In primis si de doctrina agitur religiosa vel de huiusmodi instituto, quod non nisi Deum auctorem habere potest, ut sunt signa efficacia gratiae seu sacramenta N. T., dubium non potest esse, utrum ad divinam an ad inferioris ordinis Traditionem sit referendum; est enim vel divinitus vel omnino non traditum. Sic nunc omnes Catholici divinam credunt Traditionem immaculatum conceptum beatissimae Virginis; antequam autem de hac Traditione per definitionem Summi Pontificis certo constaret, omnes iam theologi et fideles, qui eam doctrinam asserabant, non ex alia quam ex divina Traditione asserendam esse intelligebant; contra alii non sane de Traditione, qualis esset, an divina an mere apostolica aut ecclesiastica, dubitabant, sed nulla esse vel certe non satis de ea constare illis videbatur. Pariter sentiunt omnes, perinde esse negare simpliciter traditam et negare divinitus traditam dignitatem sacramenti in minoribus Ordinibus; cum, si talis exstaret Traditio, non posset esse nisi divina, quia solus Deus potest esse auctor sacramentorum.

In praeceptis vero et institutis ita comparatis, ut ex sua insita ratione non necessario divinae originis esse intelligantur, sed possint etiam profecta esse ex auctoritate mere apostolica vel ecclesiastica, primum quidem Traditiones ecclesiasticae ab apostolicis haud aegre discernuntur ea regula, quam superius ex s. Augustino descripsimus. Quando vero in huiusmodi institutis, de quibus nunc quaerimus, constat originem esse apostolicam, et non posteriorem solum ecclesiasticam; in his pro discretione Traditionis divino-apostolicae et mere apostolicae fere sola norma eaque tutissima suppetit sensus, praxis et (ubi exstat) iudicium ipsius Ecclesiae. Vide Bellarm. De verbo Dei l. IV. c. 9; Wireburgens. De Tradition. art. 3.