Tractatus de divina traditione et Scriptura

Canones et diserta doctrina antiquitatis christianae exhibent Traditionem apostolicam de omnibus libris divinis veteris Testamenti.

«Sensum huius usus constantis, quo Ecclesia omnes Scripturae libros fideli custoditione semper servavit, diserta doctrina et praedicatio ecclesiastica post obortas controversias expressius declaravit.

Ad hanc declarationem nominatim pertinent ss. librorum consignati indices cum ipsa practica consuetudine conspirantes, quibus pastores doctoresque Ecclesiae praesertim occidentalis Traditionem de sacri codicis amplitudine distinctius explicuerunt, et ab obscuratione quae imminere potuisset, clariorem in lucem vindicarunt, donec ex eadem apostolica Traditione acceptum Scripturarum canonem solemni tandem iudicio definiverunt. »

I. Ad canones in Ecclesia occidentali propositos merito connumeratur ipsa vetus latina editio Scripturae, in qua omnes et solos libros canonis Tridentini comprehensos et deuterocanonicos cum protocanonicis permixtos fuisse constat tum ex diserta descriptione Cassiodori (vid. supra p. 419.) tum ex citationibus Patrum latinorum III. saeculi, Tertulliani, Cypriani aliorumque quos citavimus in thesi praecedenti, tum ex canonibus subsequentibus Ecclesiae occidentalis, qui sine dubio ecclesiasticam ubique receptam editionem et publicum eius usum tamquam normam praestitutam habuisse dicendi sunt. Si iam ex hisce catalogis manifestum fit, saeculo IV. in omnium Ecclesiarum codicibus, qua late patebat latina lingua et latina Scripturae versio, habitos fuisse libros deuterocanonicos sine ullius discriminis indicio cum protocanonicis permixtos; haec sane Scripturarum dispositio immediate ad ipsam originem versionis, et mediate ad aetatem apostolicam revocanda est. Neque enim in Scriptura publice in Ecclesia quotidie legi solita et omnibus notissima integri libri serius demum inserti fuissent, nec tam gravis innovatio fieri ullo modo potuisset, quin et Episcopi et fideles tantae rei rationem aliquam postulassent. Si Episcopus in Africa populi tumultu coactus est antiquam resumere editionem, eo quod in versione Hieronymi unum alterumve verbum aliter esset positum quam populus audire consueverat (Aug. ep. 71. n. 5. ad Hieronym.); quanto minus libri integri induci potuissent, quin pastores et plebes saltem huius rei causam quaererent? Atqui nec quando hi libri fuerint coniuncti cum ceteris in Ecclesiarum editione et publica usurpatione, nec alicuius controversiae antecedentis ulla exstat memoria. Sine dubio ergo simul cum protocanonicis tamquam ad unam divinam Scripturam pertinentes in linguam latinam versi sunt et latinis Ecclesiis traditi « primis fidei temporibus. » Hoc autem posito publice et ubique receptus canon omnes nostros libros comprehendens ad ipsa « prima fidei tempora » pertingit, quibus pro latina Ecclesia latina Scripturae editio facta est¹. Porro qui fieri potuisset, ut inter Scripturas divinas et verterentur in linguam latinam et publice reciperentur libri alii, quam qui exstabant in Ecclesiarum editione graeca, ex qua illam veterem latinam fluxisse omnes norunt? Exstabant ergo iidem libri omnes penes Ecclesiam in editione graeca ipsis temporibus apostolicis. Atqui graeca editione Apostolos ipsos usus fuisse, est ex ipsorum scriptis evidentissimum, et ex parte altera primitivam Ecclesiam ab ipsis Apostolis una cum praedicatione etiam Scripturas sacras accepisse dubitare nemo potest. Ipsa igitur collectio Scripturarum ab Apostolis divinae revelationis et fidei primis promulgatoribus approbata, consecrata, Ecclesiis tradita constituit primum et fundamentalem canonem completum omnium librorum sacrorum, ex quo tamquam ex fonte promanarunt, et ad quem tamquam testimonia Traditionis referuntur omnes sequentium aetatum citationes, definitiones, statuti canones, ac denique universalis usus eorundem librorum in tota Ecclesia ut Scripturarum sacrarum.

Cum haec traditio et commendatio totius collectionis Scripturarum ab Apostolis ad Ecclesias perveniret velut in propositione complexa, quae doctrinam de inspiratione singulorum librorum continebat implicitam, et proponeretur magis usu et praxi quam diserta et instanti de libris singulis praedicatione; hinc fieri potuit et factum esse novimus, ut posterioribus temporibus intra ipsos fines Ecclesiae ex causis externis, de quibus inferius dicemus, orientur haesitationes quaedam ac dubia de libris illis veteris Testamenti, quos viri docti in Iudaeorum canone non haberi monebant. Ita a primo stadio consuetudinis ecclesiasticae in simplici fide fundatae transitus factus est ad stadium secundum alicuius controversiae et obscuritatis. Recole, quae diximus Tract. de Tradit. th. XXIII.

II. Ex hoc ipso periculo obscurationis necessitas orta est pastoribus et doctoribus Ecclesiae ad custodiam et explicationem depositi iam etiam diserta doctrina expressisque decretis Traditionem ab Apostolis et a Patribus antecedentibus acceptam muniendi, ac valorem consuetudinis ecclesiasticae vindicandi.

1°. Celeberrimum est Hipponense Concilium totius Africae habitum VIII. Idus Octobris anno 393. (Hard. I. p. 882.). Canonum huius synodi compendium miserunt Episcopi provinciae Byzacenae ad Concilium Carthaginense III. (sub Aurelio) anno 397, in quo lecti et iterum confirmati sunt. In his statutis Hipponensibus XXXVIᵘᵐ ita decernit. « Ut praeter Scripturas canonicas nihil in Ecclesia legatur sub nomine divinarum Scripturarum. » Sunt autem canonicae Scripturae: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium, Iesu Nave, Iudicum, Ruth, Regnorum libri quatuor, Paralipomenon libri duo, Iob, Psalterium Davidicum, Salomonis libri quinque, duodecim libri Prophetarum, Esaias, Ieremias, Daniel, Ezechiel, Tobias, Iudith, Hester, Hesdrae libri duo, Machabaeorum libri duo. Novi autem Testamenti Evangeliorum libri quatuor, Actus Apostolorum liber unus, Pauli Apostoli epistolae tredecim, eiusdem ad Hebraeos una, Petri duae, Ioannis tres, Iacobi una, Iudae una, Apocalypsis Ioannis. Ita ut de confirmando isto canone transmarina Ecclesia consulatur. Liceat etiam legi passiones martyrum, cum anniversarii dies eorum celebrantur » (Opp. Leonis M. ed. Ballerini T. III. p. 98. et in Collect. Mansi T. III. p. 924.). In Concilio Carthaginensi III. in edd. idem est canon XLVII. (Mansi ib. 891.). Idem decretum eodem servato ordine librorum repetitum est canone XXIX. in Concilio Carthaginensi anni 419 (quod vulgo dici solet VI.) celebrato ab Episcopis circiter 218 coram legatis Romanae Sedis Philippo et Asello presbyteris. Solum conclusio mutata est in hunc modum. « Hoc etiam fratri et consacerdoti nostro Bonifacio urbis Romae Episcopo, vel aliis earum partium Episcopis pro confirmando isto canone innotescat, quia a Patribus ita accepimus in Ecclesia legendum » (Dionys. Exig. : « a Patribus ista accepimus in Ecclesia legenda ») Opp. Leonis M. 1. c. p. 643.

Circa tempus Concilii Carthaginensis III. anno 397. s. Augustinus (Doctr. christ. l. II. c. 8.)² eosdem omnino libros tamquam canonicos consignavit licet ordine paulum diverso. Post numeratos libros Octateuchi, quatuor Reg. et duos Paralip. sequuntur « Iob et Tobias et Esther et Iudith et Machabaeorum libri duo et Esdrae duo.... deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum, Salomonis tres, Proverbiorum, Cantica Canticorum et Ecclesiastes. Nam illi duo libri, unus qui Sapientia et alius qui Ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur; nam Iesus Sirah eos³ conscripsisse constantissime perhibetur, qui tamen quoniam in auctoritatem recipi meruerunt, inter propheticos numerandi sunt. » Sequuntur postremo 12 Prophetae minores et 4 maiores⁴.

« His quadraginta quatuor libris veteris Testamenti terminatur auctoritas; novi autem quatuor libris Evangelii (nominantur singuli Evangelistae), quatuordecim epistolis Pauli Apostoli (singulae recensentur), Petri duabus, tribus Ioannis, una Iudae, et una Iacobi, Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi Ioannis libro uno. In his omnibus libris timentes Deum et pietate mansueti quaerunt voluntatem Dei. »

2°. In Romana Ecclesia ad quam Patres Africani appellabant, eundem viguisse canonem constat ex epistola, qua anno 405. Innocentius I. respondit ad quaesita Exsuperii Tolosani. Ita habet ep. 6. c. 7. (ed. Coustant. p. 795.). « Qui vero libri recipiantur in canone, brevis (i. e. indiculus) annexus ostendit: Moysi libri quinque... Salomonis libri quinque, Psalterium; item historiarum, Iob liber unus, Tobi liber unus, Hester unus, Iudith unus, Machabaeorum duo ⁵, Esdrae duo, Paralipomenon libri duo. Item novi Testamenti » etc. Sicut vero Episcopi Africani ad Traditionem a Patribus antecedentibus transmissam provocabant, ita Pontifex ipso initio epistolae protestabatur, se docere quod sequendum « custodita series temporum demonstraret ».

Gelasius Pontifex in Concilio septuaginta Episcoporum anno 496. in decreto de libris recipiendis eosdem nullo dempto nulloque addito enumerat. Ex diversitate inscriptionis codicum videtur colligi probabilissime, decretum idem fuisse iterum editum ab Hormisda Pontifice (anno 514. ad 523.), cui tribuitur in antiquissimo codice Urgellensi et Iurensi, in quo habet hunc titulum praefixum: « Incipit decretale in urbe Roma ab Hormisda Papa editum. » In textu: « De Scripturis divinis quid universaliter catholica recipiat Ecclesia, vel post haec quid vitare debeat. Ordo de veteri Testamento, quem sancta et catholica Romana suscipit et honorat Ecclesia, iste est: Geneseos l. I. » etc. Nihilominus in codicibus plerisque decretum istud tribuitur Gelasio et synodo Romanae 70 vel 72 Episcoporum, atque sub eius nomine susceptum est in collectionibus canonum Burchardi et Gratiani⁶. Vide Mansi Conc. T. VIII. p. 151. et Supplem. Concil. T. I. p. 355. sqq.; Ios. Blanchinum in Vitis RR. Pontificum T. IV. p. LXI; Hefele Hist. Concil. T. II. p. 597.

3°. Ex Conciliis Africanis et decretis Pontificum idem Scripturarum catalogus cum aliis statutis susceptus est circa tempus Gelasii Pontificis in eas quae inscribuntur « Constitutiones Sedis Apostolicae » Opp. s. Leonis ed. Baller. T. III. p. 98, et deinceps in alias vetustas collectiones canonum, Dionysii Exigui saeculo VI. (Opp. s. Leonis T. III. p. CLXXIV. sq.), Ferrandi Carth. can. 228. item saec. VI; Cresconii can. 299. exeunte saeculo VII. (Bibl. Max. PP. T. IX. p. 486. 494.); tum in collectionem Hispanicam saec. VII. (Opp. Leonis p. CXCV. sq.), Burchardi ineunte saec. XI, Ivonis saec. XI. mediante, Gratiani saec. XII. Huiusmodi autem collectiones praesertim Dionysiana et postea Gratiana cum pervulgatae essent et saltem Episcopis universoque Clero notissimae in tota Ecclesia occidentali, patet hanc ipsam Conciliorum et Pontificum doctrinam de canone Scripturarum in tota Ecclesia saltem latina de qua nunc loquimur, fuisse universalem. Unde saeculo VIII. s. Nicolaus I. Pontifex ad decretum Innocentii I. ita appellabat, ut illud ubique et sine controversia notum esse supponens, ex ipsa integri canonis Scripturarum per universam Ecclesiam receptione ab Innocentio imperata, argumentum duceret ad probationem alterius rei, de qua tum agebatur⁷.

4°. Scriptores ecclesiastici latini qui in suis operibus exegeticis, dogmaticis, liturgicis inde a saeculo VI. indices librorum sacrorum consignarunt, eundem habent canonem plenum nullo libro dempto nullo addito, nec profecto consignarunt aliud, nisi quod suo tempore in Ecclesia repererunt a maioribus traditum. Ita ss. librorum catalogum conscripserunt Cassiodorus saec. VI. divin. institut. cc. 1-9. 13. 14; Isidorus Hisp. saec. VII. qui ter eundem proponit ed. Arevali T. III. p. 241; T. V. p. 190; T. VI. p. 372; Ildephonus Toletan. de ordine baptism. c. 79. in miscellan. Baluzii, T. VI. p. 57; Eugenius Toletan. (apud Hodium l. c. p. 654.).

Saeculi VIII. est decretum Leonis III. Pontificis editum a Iosepho Blanchinio in Vindic. canon. Script. p. CCCV. « Legitur autem omnis Scriptura divina sancti canonis ab initio anni ad finem in Ecclesia s. Petri hoc ordine » etc. A medio Octobri legi dicuntur: « liber Salomonis (quo comprehendebantur quinque sic dicti sapientiales), et Mulierum (i. e. Ruth, Iudith, Esther)⁸ atque Machabaeorum et liber Tobi usque Kal. Decembris »⁹. Saeculi IX. ineuntis est catalogus versibus descriptus, et codex Scripturarum Theodulphi Aurelianensis in Opp. Sirmondi T. II. p. 1046. Eodem saeculo floruit Rhabanus Maurus, qui l. II. c. 53. de instit. Clericorum haec testatur. « Pronuntiantur autem lectiones in Christi Ecclesiis de Scripturis sanctis.... Hi sunt ergo libri V. T. quos ob amorem doctrinae et pietatis legendos recipiendosque Ecclesiarum Principes tradiderunt. » Sequitur catalogus comprehendens omnes et solos libros, quos habemus in canone Tridentino.

Ineunte saec. XII. Honorius Augustodunensis in Gemma animae l. III. c. 118. Bibl. Max. PP. T. XX. p. 1128. consignavit libros Scripturae in divinis officiis legendos, qui sunt iidem omnes et soli comprehensi in canone Tridentino. Ex eodem saeculo habemus in Historia Scholastica Petri Comestoris enarrationem omnium librorum Scripturae. Ubi incipit enarrare librum Iosue, commemorat ex s. Hieronymo divisionem canonis hebraici in tres ordines cum hac adnotatione: « Iob, David, tres libri Salomonis, Daniel, Paralipomenon, Esdras, Hester (scilicet pertinent ad tertium ordinem Hebraeorum). Sapientia, Ecclesiasticus, Iudith, Tobias Pastor ¹⁰, Machabaeorum apocrypha sunt, quod auctor ignoratur eorum; sed quod de veritate non dubitatur, ab Ecclesia recipiuntur. Si autem nec auctor nec veritas sciretur, non reciperentur, ut liber de Infantia Salvatoris et de Assumptione B. Mariae Virginis » fol. 82. ed. Lugdun. 1542. Clarius adhuc explicat, quid ipse nomine apocryphi intelligat, in principio enarrationis l. Tobiae fol. 146. Ad animadversionem suam quod liber Tobiae a Iudaeis inter apocrypha, a s. Hieronymo inter hagiographa computatur, addit: « Recole supra in principio Iosue dictum, quod apocryphum dicitur, vel cuius auctor incertus, vel cuius materia incerta. De materia autem huius (libri) patet et constat. Hagiographum sacra Scriptura interpretatur, et sic quaelibet Scriptura (i. e. quivis liber pertinens ad Scripturam) sacra potest dici. »

Petrus Blessensis hoc saeculo XII. enumerat primo secundum s. Hieronymum libros canonis hebraici triplici ordine Legis, Prophetarum et hagiohraphorum. Sed monet de pleniore canone christiano. « Quartus est apud nos (Christianos) ordo V. T. eorum librorum, qui in canone Hebraeorum non sunt. Quorum primus Sapientiae liber est, secundus Ecclesiasticus, tertius Tobias, quartus Iudith, quintus et sextus Machabaeorum, quos licet Iudaei inter apocrypha separent, Ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et praedicat. In novo autem Testamento duo sunt ordines » etc. De division. et scriptor. libror. sacrorum (Bibl. Max. PP. T. XXIV. p. 1268.). Eundem canonem saec. XIII. Vincentius Bellovacensis (Specul. doctrin. l. XVII. 33.) aliique multi consignarunt usque ad Concilium Florentinum.

In hoc Concilio summus Pontifex Eugenius IV. in Bulla seu decreto « Cantate Domino » declaravit Iacobitis doctrinam Ecclesiae catholicae, atque inter alia capita ibi sacrosancta Romana Ecclesia dicitur profiteri « unum atque eundem Deum veteris et novi Testamenti, hoc est Legis et Prophetarum atque Evangelii auctorem, quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti sancti locuti sunt, quorum libros suscipit et veneratur; qui titulis sequentibus continentur: Quinque Moysis » etc. Sequitur enumeratio librorum omnium eodem ordine ut in Conc. Tridentino ¹¹ (Hard. IX. p. 1023.).

5°. Ad Ecclesiam graecam quod spectat, saec. VII°. Concilium Trullanum a Graecis habitum velut continuatio oecumenici V. et VI. suscepit can. 2°. cum aliorum Conciliorum et ss. Patrum statutis etiam centum triginta quinque canones Africanos, qui exinde penes Graecos partem constituunt iuris ecclesiastici ab eorum doctoribus Balsamone, Zonara, Alexio Aristeno etc. commentariis illustrati. Inter istos canones Africanos vigesimus septimus ponitur ipsum illud decretum Carthaginensis Concilii anni 419. de canonicis Scripturis, quod superius retulimus (Beverege Pandectae canonum Ecclesiae graecae T. I. p. 549.). Graeci igitur catalogum librorum Scripturae, qui illic omnes et soli nunc adhuc in canone catholico comprehensi enumerantur¹², repererunt a fide et praxi orientalis suae Ecclesiae minime dissentientem. Quod ibidem can. 2°. suspiciuntur etiam canones 85. apostolici et 60. Laodiceni, quorum in 85°. apostolico et 60°. Laodiceno alius catalogus Scripturarum continetur, nulla est contradictio, sed tantummodo canonis unius incompleti per alterum completum explicatio vel integratio. Apposite hanc ad rem Cassiodorus animadvertit in comparatione huiusmodi canonum inter se: Patres et Concilia « non contraria dixerunt sed diversa, » quia scilicet canones incompleti non sunt excludentes sed opportune supplendi (cf. Cassiod. instit. divin. litt. c. 14.).

Certe Ecclesia graeca etiam schismatica libros eosdem omnes adhuc nunc servat in suo canone. Hinc saec. XVII. Cyrillum Lucarim qui reiciendo libros deuterocanonicos Protestantibus gratificari volebat, videmus etiam huius erroris causa damnatum esse in synodis coactis a Parthenio Constantinopolitano, Dositheo Hierosolymitano, Macario Antiocheno schismaticis patriarchis. Sententia harum synodorum ita erat: « Sapientiam Salomonis, Iudith, Tobiam, draconis historiam, historiam Susannae, Machabaeos, Sapientiam Sirach cum ceteris genuinis s. Scripturae libris ceu germanas eiusdem Scripturae partes censemus esse numerandas. Quoniam quae Evangelia..... tradidit antiqua consuetudo seu magis Ecclesia catholica, et istos ceu s. Scripturae partes procul dubio tradidit » (Hard. XI. p. 258.). Vide etiam attestationes in Opere « Perpetuitas fidei defensa » T. III. p. 462. 463. 464. 465. 547.

In eadem sententia esse alias orientis nationes iam pridem ab Ecclesia catholica divulsas probari potest, quantum praevalens inter eas gentes ignorantia permittit. Suscipiunt libros deuterocanonicos Syri et Chaldaei (Assem. Bibl. Or. T. III. p. 5-7; IV. p. 236; Hard. Conc. T. X. p. 306; Perpetuit. fidei defens. T. III. p. 551; Hodius l. c. p. 650); Aethiopes seu Abyssinii (Ludolph. Histor. Aethiop. l. III. c. 4, quae eadem ex Ludolpho describit Fabricius in libro « Lux Evangelica » p. 717. et Hodius l. c. p. 650)¹³; Armeni (Perpetuit. fid. defens. T. III. p. 560. 566, ubi referuntur testimonia Episcoporum monophysitarum in Cilicia et in Persia).

III. Si iam simul conferamus, quae in hac et in superiori thesi dicta sunt, evidens est conclusio totius demonstrationis. Libri sic dicti deuterocanonici V. T. omnes ab antiquissimis temporibus et ab ipsa aetate apostolica non solum appendicis instar adnexi, sed sine distinctione permixti erant cum libris protocanonicis Scripturae. In universa Ecclesia tam in oriente quam in occidente quavis aetate usus erat publicus, amplissimus, constans et quotidianus horum librorum tamquam s. Scripturae sine ullo discrimine a libris protocanonicis. In occidente publica haec consuetudo et persuasio diserte et expressis declarationibus confirmata est a Pontificibus et Conciliis tamquam Traditio propagata inde ab origine rei christianae et ab aetate apostolica; idque factum est, quando alicubi theoria induci videbatur dissona a publico illo usu, et factum est per declarationes prorsus consentientes cum universali et perpetua illa praxi et persuasione. Sicut vero libri hi omnes cum ceteris permixti erant in editionibus Scripturarum, ita in occidentali Ecclesia numquam de illis controversia alicuius momenti mota est. S. Hieronymus enim, Rufinus et Hilarius in hac re, ut alibi dixi, ad orientales potius doctores respiciunt. In oriente aliqua haesitatio orta quidem est IV. saeculo et aliquamdiu deinceps tenuit; publica tamen praxis Ecclesiae etiam orientalis perseveravit semper eadem, donec ex evidentia publici usus et ex necessitate conciliandi doctrinam cum ipsa publica consuetudine in orientalibus quoque Ecclesiis omnis dubitatio desiit. Iam vero libros hoc modo semper in Ecclesia habitos inter Scripturas ac proinde ut libros divinos, etiamsi argumentum solum historice spectetur, ab Apostolis traditos esse moraliter certum demonstratur, quia talis perpetua, universalis et constans praxis et persuasio aliunde quam ex Traditione apostolica originem habere nequit. Si autem Traditio spectatur sensu catholico, munus videlicet infallibiliter custodiendi depositum fidei sub assistentia Spiritus Sancti, absolute repugnat ut libri eo modo conservati, in veneratione habiti, usurpati, divini declarati in Ecclesia universa, non sint tamquam Scriptura sacra traditi ab Apostolis. Quoad methodum itaque et valorem demonstrationis Traditio christiana probe distinguenda est ab historia canonis librorum in veteri Testamento penes Iudaeos.

1°. Non ex historia canonis Iudaici, sed ex Traditione christiana demonstratur, in collectione Scripturarum quam Apostoli tamquam complexum librorum inspiratorum et tamquam verbum Dei scriptum Ecclesiis consignarunt, comprehensos fuisse hos omnes libros, quos Ecclesia inde ab aevo apostolico legit inter Scripturas et quos adhuc habet definitos in suo canone. Illa vero ipsa consignatio et Traditio Scripturae per Apostolos continebat revelationem Spiritus Sancti per suos praecones, hos omnes libros esse Scripturas divinitus inspiratas et verbum Dei scriptum. Haec revelatio et Traditio apostolica non necessario supponit revelationem et Traditionem iam praeexistentem penes Iudaeos in veteri Testamento. Quia enim Apostoli non solum erant infallibiles in proponenda et declaranda revelatione iam facta in veteri Testamento, sed per eos Christus et Spiritus Sanctus etiam revelationem complevit, atque ita erant etiam promulgatores novarum revelationum, quae in V. T. factae non erant; propterea ex doctrina quod Apostoli hos omnes libros tamquam Scripturam sacram tradiderunt, non potest certo inferri, iam in V. T. Iudaeis hos libros omnes fuisse propositos ut divinos atque ab eis ut divinos creditos.

2°. Attamen si non solum spectemus fundamentum dogmaticum, cui demonstratio christiana proprie innitur; sed etiam historice examinemus in hac doctrina, quaenam fuerit relatio praedicationis apostolicae in hoc capite ad antecedentem Traditionem penes Synagogam, a) certo constat, eosdem libros deuterocanonicos Iudaeis fuisse cognitos et apud ipsos in magna auctoritate, qua re revelationi apostolicae de eorum inspiratione via velut praestructa erat. Vide supra p. 319. testimonium Iosephi de libris scriptis post Artaxerxem, et Iudaeorum sententias honorificas de singulis hisce libris deuterocanonicis apud Iosephum Voisin in Observationibus ad Pugionem Fidei ed. Paris 1651. p. 102-105. SS. Patres etiam memorant hos libros velut notos Iudaeis et in veneratione habitos. Ita Origenes penes Iudaeos invenerat libros Machabaeorum sub nomine Sarbat Sanbaneel ¹⁴ (apud Euseb. VI. 25.); Epiphanius libros Sapientiae et Ecclesiastici (haeres. VIII. n. 6. cf. Isidor. de div. Off. l. I. c. 12.); Hieronymus libros Tobiae et Iudith (Prolog. in ll. cc. cf. Hilar. Prolog. in Pss. T. I. p. 10.). Auctor Constit. Apost. testatur, suo tempore librum Baruch in synagogis legi consuevisse (Const. Apost. l. V. c. 20. Coteler. T. I. p. 324.). Vide Malou de Lect. Script. ling. vulgari T. II. p. 32-51.

b) Imo probabile est, omnes hos libros a Iudaeis Hellenistis tempore Christi et Apostolorum habitos fuisse cum libris ceteris inter Scripturas, proindeque eosdem eis traditos fuisse ut divinos. Iudaeos Hellenistas legisse Scripturas in editione graeca Alexandrina saltem usque ad versionem institutam ab Aquila saeculo christiano II, non est dubium ¹⁵. Atqui in hac editione, quousque monumenta pertingunt, libri deuterocanonici reperiuntur (ut demonstravimus) non solum additi sed immixti libris protocanonicis. Est quidem fatendum, haec monumenta stricte probare solum illam permixtionem in editionibus Christianorum, adeoque potuit ea profecta esse ab Apostolis vel a Christianis ex doctrina apostolica. Quia tamen nullum exstat vestigium Alexandrinae editionis continentis solos libros protocanonicos, et quia Traditio ipsa christiana ita se habet, ut potius suadeat Apostolos in exemplaribus suis iam contentos reperisse hos omnes libros, negari nequit huius sententiae a pluribus catholicis recentioribus defensae probabilitas. Si Apostoli exemplaria graeca cum permixtis iam antea libris deuterocanonicis tradebant Ecclesiis ut codicem librorum Scripturae, non erat necessaria alia explicita et distincta doctrina Apostolorum de singulis horum librorum. Tum vero eo facilius intelligitur, quod superius diximus de Traditione hac quodammodo implicita et potius usu ac praxi primum conservata, atque inde de subsecuta posteriori tempore aliqua controversia intra ipsos fines Ecclesiae.

Quae quamvis ita sint, manet tamen illud ratum ac firmum, demonstrationem canonis Scripturarum ab hac hypothesi historica minime pendere; et certe falluntur gravissime, qui libros V. T. Christianis nonnisi a veteri Synagoga tradi potuisse, et nonnisi ex traditione ac sententia Synagogae suscipiendos esse affirmant.

Corollarium 1. Longe diversa erat conditio doctrinae de libris deuterocanonicis in Ecclesia christiana etiam eo in stadio, quo non obtinebat plenus consensus, quam in veteri Testamento ante Christi et Apostolorum praedicationem. In V. T. propositio divini testimonii vel non exstabat, vel certe complenda et confirmanda erat per novam revelationem; in N. T. revelatio iam facta et semper in Ecclesia conservata solum ab ipsa Ecclesia sub directione Spiritus Sancti explicatius erat proponenda et instantius praedicanda. Vide de Trad. th. XXII. n. II; th. XXIII. n. I; th. XXV.

Corollarium 2. Absurde doctrina catholica de inspiratione librorum deuterocanonicorum a Protestantibus impugnatur testimoniis Iudaeorum, quibus prophetiam et Spiritum Sanctum sub templo secundo subtractum fuisse probare contendunt.

Nam a) nulla est auctoritas dogmatica horum testimoniorum, ut per se constat. Non probamus inspirationem deuterocanonicorum librorum auctoritate veteris Synagogae, multoque minus testimonia requirimus Iudaeorum, postquam populus Dei esse desierunt; sed ex perpetua Traditione christiana demonstramus, eam revelatam esse a Christo vel a Spiritu Sancto per Apostolos. Testimonia autem illa Iudaeorum de cessatione prophetiae, si intelligenda essent de cessatione doni inspirationis, et si fidem historicam de sententiis antiquitatis Iudaicae mererentur, tantummodo probare possent, Synagogam V. T. in hac opinione fuisse, ac proinde ei inspirationem librorum qui scripti sunt sub templo secundo, non fuisse compertam; nullo autem modo possent probare, inspirationem non exstitisse vel a Christo et Apostolis non fuisse Ecclesiae revelatam.

b) Testimonia Iudaeorum quatenus fidem historicam merentur, si rite examinentur, probant contrarium; demonstrant scilicet persuasionem Synagogae et factum ipsum charismatum prophetiae et continuae revelationis etiam sub templo secundo perdurantium; imo idem evangelicis testimoniis demonstratur.

Iosephus commemorat omnino plures, qui dono prophetiae et divinis alloquiis fruebantur. Ioannes Hircanus Simonis filius tria maxima obtinuisse dicitur « principatum, summum sacerdotium, et prophetiam » de Bello l. I. c. 2. n. 8. (ed. Havercamp); idem divina responsa in templo accepisse narratur Antiq. l. XIII. c. 10. n. 3. Generatim nonnisi ducentis annis antequam Iosephus scriberet suam historiam, ergo centum circiter annis ante Christum responsa huiusmodi sacerdotibus fieri desiisse dicuntur Antiq. l. III. c. 8. n. 9.¹⁶ Prophetiae dono insignes alii sub secundo templo memorantur e. g. Iudas Essaeus, « qui in praedictionibus suis numquam est lapsus aut mentitus » de Bello l. I. c. 3. n. 5; Samaia Antiq. l. XV. c. 1. n. 1; Manahem ib. c. 10. n. 5; plures ex Essaeis (de Bello l. II. c. 8. n. 12), iuxta populi persuasionem etiam Pharisaei Antiq. l. XVII. c. 2. n. 4. Miracula et apparitiones supernaturales narrantur in libris Machabaeorum. Philoni de perduratione charismatum et ipsius nominatim inspirationis ad scribendum adeo persuasum erat, ut etiam LXX interpretes inspiratos fuisse crederet (vide supra p. 324.). Ipsi scriptores Talmudici et Rabbinici unanimes sunt in asserendo gradu prophetiae et divinae manifestationis temporibus secundi templi, quem dicunt « filiam vocis » cf. Tract. de Tradit. p. 311. nota, et Malou de Lect. Script. ling. vulg. T. II. p. 42. sq.

In Evangelio ipso, ne quidquam dicamus de Zacharia et Elisabeth Luc. I, memoratur Simeon homo iustus, « et Spiritus Sanctus erat in illo... et responsum acceperat a Spiritu Sancto... et venit in Spiritu in templum; » pariter « Anna prophetissa » Luc. II. 25. 36. Immo indicatur, charisma extraordinarium mansisse pro certis adiunctis cum ministerio ordinario sacerdotii connexum Io. XI. 51.

c) Denique si quae sunt testimonia, quibus affirmatur, prophetas nullos amplius fuisse missos post Zachariam, Aggaeum et Malachiam, ea intelligi nequeunt de charismate extraordinario revelationis, prophetiae et inspirationis generatim sumpto, sed intelligenda sunt de publico munere prophetis illis vetustioribus divinitus iniuncto populum Dei praenuntiatis praemiis et poenis monendi, confirmandi, castigandi et regendi. Quo sensu non modo Iosephus contra Apion. II. 8. dixit, « successionem prophetarum post Artaxerxem non fuisse patentem et accuratam; » sed etiam 1. Mach. IX. 27. idem indicari videtur, ubi post Iudae et Ionathae interitum dicitur fuisse « tribulatio qualis non fuit ex die, qua non est visus propheta in Israël » (cf. Ioseph. Antiq. l. XIII. c. 1. n. 1.). Ceterum charisma inspirationis sub altero templo perdurasse fateantur necesse est illi omnes Protestantes, qui libros protocanonicos inspiratos esse concedunt simulque fatentur, aliquos ex Psalmis hac aetate et non ante tempora Machabaica scriptos esse.