Tractatus de divina traditione et Scriptura

Libri Scripturae inspirati sunt ita, ut Deus sit librorum auctor.

« Cum libri non una sed pluribus rationibus divini dici queant; ex doctrina catholica tam in scriptis apostolicis quam in perpetua Traditione conservata, Scripturae credi debent divinae eo, quod sunt libri Dei et Deus est librorum auctor per suam supernaturalem actionem in conscriptores humanos, quae usu ecclesiastico ex ipsis Scripturis derivato inspiratio dicitur. »

I. Divinus potest dici liber a) ratione materiae, quod doctrinam continet divinitus revelatam sive ipsi scriptori sive aliis, quamvis scriptio illius doctrinae ex humana solum opera et industria profecta sit. Potest b) liber dici divinus ratione modi scribendi sub assistentia supernaturali Spiritus Sancti infallibiliter tantummodo errorem praecavente in iis saltem, quae ad scopum libri principem pertinent, quamvis ceterum scriptio ita sit ex mente, voluntate et opera humana, ut ipse homo scribens censeri debeat princeps in suo ordine auctor libri. c) Liber divinus est sensu strictiori ratione scriptionis, quae sit efficienter a Deo per hominem, in quem operetur ad scribendum et in scribendo ita, ut Deus ipse princeps auctor libri sensu proprio huius vocabuli censeri debeat. Haec supernaturalis et extraordinaria Dei operatio dicitur inspiratio.

Dicimus in thesi, Scripturas non solum primo et secundo sed etiam tertio modo, qui duos priores includit, secundum doctrinam catholicam credendas esse divinas.

Sane haec sententia, Deus est auctor librorum sacrae Scripturae, solemnibus iudiciis ab Ecclesia est proposita et declarata. In Concilio Florentino decretum pro Iacobitis (cf. Pallavic. Hist. Conc. Trid. l. VI. c. 11. n. 15.) ita habet. « Firmissime credit, profitetur et praedicat (sacrosancta Romana Ecclesia) unum verum Deum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum esse omnium visibilium et invisibilium creatorem... Unum atque eundem Deum veteris et novi Testamenti, hoc est Legis et Prophetarum atque Evangelii profitetur auctorem, quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti sancti locuti sunt, quorum libros suscipit et veneratur, qui titulis sequentibus continentur (enumerantur omnes libri canonici). Hanc definitionem repetit Concilium Trid. sess. IV. « Omnes libros tam veteris quam novi Testamenti, cum utriusque unus Deus sit auctor.... (s. synodus) suscipit et veneratur... Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis partibus, prout in Ecclesia catholica legi consueverunt et in veteri vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit.... anathema sit. » Si cui videatur ambiguum, quo sensu hic dicatur Deus auctor utriusque Testamenti, attendat ad contextum et conferat decretum Florentinum, quod Patres Tridentini in sua definitione secuti sunt, ut constat ex historia Concilii (Pallavic. l. c.). In contextu incisum, « cum utriusque Testamenti unus Deus sit auctor, » continet rationem, cur libri utriusque Testamenti a Concilio suscipiantur pro sacris et canonicis. Atqui haec solum potest esse ratio ad suscipiendos libros, quatenus Deus vel directe dicitur auctor librorum utriusque Testamenti, vel dicitur auctor omnium institutorum utriusque Testamenti generatim et in his inclusive etiam librorum. Ergo uno vel altero sensu a Concilio Deus declaratur auctor librorum. In Concilio autem Florentino, ad cuius normam decretum Tridentinum conformatum est, locutio « Deus est auctor utriusque Testamenti, » diserte declaratur in hunc sensum, ut intelligatur auctor librorum utriusque Testamenti; neque enim explicatio adnexa, « i. e. auctor Legis, Prophetarum atque Evangelii, » alium sensum admittit, quod quidem evidens est praesertim ex secundo termino, ubi Deus dicitur « auctor Prophetarum, » et ex modo, quo auctor esse dicitur in ultimo inciso: « quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti sancti locuti sunt, quorum libros suscipit (Ecclesia). » Per verbum locuti sunt desumptum ex 2. Pet. I. 21. cum possit intelligi locutio ore aut scripto edita, significari a Concilio locutionem scriptam patet ex contextu. Eandem fidem (appellationibus classium librorum paulisper mutatis) continet symbolum professionis catholicae Graecis propositum et in Concilio Lugdunensi II. a Michaele eorum Imperatore oblatum saeculo XIII; huic gemina professio saeculo XI. a Leone IX. missa est ad Petrum Episcopum Antiochenum (Hard. T. VI. P. I. p. 954.); saeculo IV. in Concilio Carthaginensi IV. (seu potius in antiqua collectione canonum) professio praescripta Episcopis consecrandis (Hard. I. p. 978.), quae adhuc nunc ab Episcopis in sua consecratione editur. Formula in his omnibus documentis est: « credo (credimus) etiam novi et veteris Testamenti, Legis et Prophetarum et Apostolorum unum esse auctorem Deum et Dominum omnipotentem. » Brevius sed eodem sensu dicitur in professione ab haeresi Waldensium redeuntibus praescripta ab Innocentio III: « novi et veteris Testamenti unum eundem auctorem esse Dominum credimus. » Nunc haec fidei doctrina explicite et verbis disertis definita est ab oecumenico Concilio Vaticano. « Eos vero (veteris et novi Testamenti libros integros cum omnibus suis partibus) Ecclesia pro sacris et canonicis habet.... propterea quod Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum habent auctorem, atque ut tales Ecclesiae traditi sunt » Constit. Dei Filius cap. 2.

Formula igitur, Deus est auctor librorum Scripturae sacrae, dogmatica est ad exprimendum modum, quo Scriptura haberi debeat divina.

II. Iam in quaestione altera, quomodo haec fidei doctrina contineatur in revelatione, primum dicimus, hanc esse doctrinam Christi ipsius et Apostolorum, ut exhibetur in scriptis evangelicis et apostolicis. Argumentum ex hisce scriptis adferimus triplex, ex confirmatione scilicet fidei Iudaeorum quoad hoc caput saepe repetita a Christo et ab Apostolis, ex modo citandi Scripturas, ex declaratione diserta.

1°. Si expendantur ea, quae ex Iosepho et Philone prolata sunt in thesi antecedenti n. II, evidens erit, hanc fuisse communem fidem ac professionem gentis Iudaicae tempore Christi et Apostolorum, scriptores librorum sacrorum in scribendo fuisse sub divina supernaturali actione ita, ut non modo doctrina et res scriptae censeri debeant divinitus propositae, sed etiam scriptio rerum tribuenda sit principaliter operationi Dei in homine et per hominem agentis. Tam Iosephus quam Philo ex fide certissima suae gentis sive in Palaestina sive inter alios populos constitutae testantur, libros sacros haberi scriptos a prophetis per inspirationem. Notio autem huius inspirationis ad scribendum haec erat, ut non solum prophetae acceperint divinitus doctrinam, quam deinde suo marte conseriberent, sed ut ipsa scriptio esset per inspirationem divinam. Id evidenter patet a) ex eo, quod ipsam actionem scribendi appellant prophetiam, scribere est prophetare: interpretes LXX. in ss. litteris vertendis, inquit Philo, « quasi numine correpti prophetabant. » b) Patet ex modo, quo factam dicunt scriptionem « quasi alio invisibiliter suggerente. » c) Patet ex eo, quod res formaliter ut scriptas adeoque ipsos libros efficienter divinae operationi tribuunt; ipsos enim textus scriptos dicunt esse « oracula prophetico ore¹ edita. » Imo d) dum supremam auctoritatem librorum inde repetunt, quod scripti sunt per prophetas, eo ipso intelligunt, scriptionem ipsam esse a prophetis formaliter quatenus prophetae sunt. Notio autem prophetae est et penes Iudaeos erat hominis non suo nomine suisque viribus naturalibus, sed in persona Dei et per supernaturalem divinum impulsum agentis, loquentis, aut scribentis. « Prophetae sunt interpretes Dei, qui illis utitur tamquam organis ad manifestationem eorum, quae vult, » ait Philo de monarch. I. p. 820; « propheta nihil de suo profert, sed omnia aliena alio suggerente » Id. l. quis rerum divin. heres p. 517; «propheta est interpres intus suggerente Deo, quae dicenda sunt » Id. de poen. et praem. p. 918. cf. Exod. VII. 1. coll. IV. 16.

In huiusmodi declarationibus distingui debet utique id, quod pertinet ad ipsam essentiam charismatis, sub quo libri scripti esse dicuntur, quod est charisma prophetiae, et distingui debent speciales ac accidentales modi charismatis, qui possunt esse varii et salva ipsa rei essentia possunt abesse. Ad essentiam certe pertinet, ut locutio prophetica vel (pro re, de qua agitur) scriptio prophetica sit ex supernaturali Dei instinctu ita, ut liber vi ipsius charismatis, sub quo scriptus est, contineat verbum Dei scriptum, atque adeo Deus per hominem a se inspiratum ad scribendum sit auctor libri. Hoc ergo modo Iudaei tempore Christi et Apostolorum libros Scripturae credebant divinos eo, quod eos credebant scriptos sub inspiratione divina et sub charismate prophetiae². Atqui Christus et Apostoli fidem Iudaeorum de sanctitate et auctoritate Scripturae luculentissime confirmarunt, ut ostendimus in thesi superiori n. III. Ergo ipsius Christi et Apostolorum haec eadem doctrina est.

2°. Christus et Apostoli ipso modo citandi Scripturas docent, textus quos adferunt, habere Deum auctorem, formaliter quatenus scripti sunt. Nam a) Deus auctor Scripturae ponitur in recto, homo ut instrumentum in obliquo.

«Oportet impleri Scripturam (τὴν γραφὴν ταυτην), quam praedixit Spiritus Sanctus per os David » Act. I. 16; «Domine qui Spiritu Sancto per os patris nostri David pueri tui dixisti: quare fremuerunt gentes etc. » Ib. IV. 23; «Deus promiserat (evangelium) ante per prophetas in Scripturis sanctis » Rom. I. 2; «Deus terminat (definit) diem in David dicendo etc. » Heb. IV. 7; «dicit Deus, dicit Spiritus Sanctus, contestatur nos Spiritus Sanctus » Heb. I. 6. sq.; III. 7; X. 15. coll. VIII. 8; «dixit (Deus) in quodam loco » Heb. IV. 4. Quod est apud Marc. XII. 26: «non legistis in libro Moysi super rubum (Exod. III. 6.), quomodo dixerit illi Deus inquiens: ego sum Deus Abraham » etc.; id apud Matthaeum declaratur Deus dixisse ipsis Iudaeis, ad quos Christus loquebatur. At istis Iudaeis haec verba non sunt dicta, nisi quatenus scripta sunt; ergo Deus dixit haec verba, quatenus ea scripta sunt, sunt verbum scriptum Dei: «non legistis quod dictum est a Deo dicente vobis, ego sum Deus Abraham » etc. Matth. XXII. 31. b) Ordine inverso sed eodem sensu declaratur, scriptorem humanum in Spiritu Sancto dixisse ipsos textus scriptos. «Quomodo David in Spiritu vocat (tempore praesenti, quod non potest intelligi nisi de verbis formaliter ut scriptis) eum Dominum dicens: dixit Dominus Domino meo » etc. Matth. XXII. 43; Marc. XII. 36. Eundem esse sensum hac forma inversa ac quando Deus ponitur in recto, per se constat et apparet ex ultimo hymno Davidis, ubi declarat, quid sibi velit loqui in Spiritu, dicere in Spiritu Sancto: «Spiritus Domini, inquit, locutus est per me, et sermo eius per linguam meam » 2. Reg. XXIII. 2. Denique c) simpliciter Scriptura ponitur pro ipso Deo loquente, quod fieri nequit, nisi quatenus Deus est auctor Scripturae et loquitur per Scripturam. «Providens Scriptura (προϊδυσα δε ἡ γραφη) praenuntiat Abrahae » Gal. III. 8. His igitur citationum formulis textus Scripturae, formaliter quatenus in Scriptura consignati sunt, tribuuntur a Christo et ab Apostolis Deo auctori. Atqui quod valet de divinitate singularum partium Scripturae, valet etiam de omnibus libris et de collectione librorum, quibus competit excellentia designata nomine proprio Scripturae, Scripturae sacrae (th. I.). Ergo ex doctrina Christi et Apostolorum deducitur, Deum esse auctorem librorum Scripturae.

3°. Conficitur idem ex diserta doctrina apostolica. Locus princeps est 2. Tim. III. 16. « Omnis Scriptura divinitus inspirata » πασα γραφη θεοπνευστος.

Vocabulum θεοπνευστος alibi nuspiam occurrit nec in novo Testamento nec apud LXX. interpretes; sed occurrit res ipsa et rei descriptio. Ex huiusmodi ergo locis notionem generalem determinabimus. Propheta dicitur « vir spiritualis » (ανθρωπος πνευματοφορος אִישׁ הָרוּחַ) Hos. IX. 7. ³, vir Spiritus i. e. vir, qui habet Spiritum et habetur ac agitur a Spiritu. Finis et effectus huius actionis Spiritus Sancti in hominem saepe describitur. « Spiritus Dei irruit, insillit in prophetas, » eos « induit » ad hunc finem, ut populo annuntient Dei voluntatem, Dei consilia. Hinc propheta dicitur esse « velut os Domini, » per quem nempe Deus velut movens per suum instrumentum motum loquitur: « quasi os meum eris » Ierem. XV. 19. cf. Exod. IV. 16. Prophetis dicit Deus: « verba mea in ore tuo » Ierem. I. 9; V. 14. cf. Is. VI. 7; et quae prophetae loquuntur, « os Domini locutum est » Is. LVIII. 14. et alibi. Consequenter quae in virtute Spiritus Sancti loquuntur, ea dicuntur et sunt non hominis verba, sed « verbum Domini » Num. XXIV. 2; 1. Reg. X. 6. 10; 2. Reg. XXIII. 2; Mich. III. 8; Zach. VII. 12; 2. Esd. IX. 30. Hoc igitur proprio sensu passim prophetae dicuntur loqui « in Spiritu Dei », i. e. per Spiritum Dei tamquam causam efficientem. Clarissime 2. Pet. I. 21. loqui voluntate humana opponitur locutioni, quam proferunt sancti Dei homines inspirati sive singulariter moti et acti (φερομενοι) Spiritu Sancto; exclusio illius prioris et positio huius posterioris constituit propriam rationem inspirationis in homine, et terminative efficit prophetiam. « Non voluntate humana allata est (ἠνέχθη) aliquando prophetia, sed Spiritu Sancto inspirati (ὑπο πνευματος ἁγιου φερομενοι) locuti sunt sancti Dei homines. »

Ex his satis apparet, inspirationem active esse ipsam supernaturalem actionem Dei in hominem, qua eum evehit, promovet et permovet ad manifestandum seu efferendum id, quod Deus vult; passive esse ipsum statum hominis ita affecti; denique verbum ipsum, quod homo inspiratus effert sive per actionem symbolicam sive per locutionem sive per scriptionem, esse et dici inspiratum terminative, quatenus est effectus divinae operationis et inspirationis activae. Consequenter quando Scriptura ipsa dicitur inspirata, inspiratio seu actio Dei intelligi debet terminative ut causa efficiens Scripturae, et Scriptura ut effectus Dei inspirantis.

Hac notione inspirationis iam demonstrata⁴, Paulus Apostolus docens Scripturam esse inspiratam, necessario intelligendus est de supernaturali operatione Dei ad ipsam Scripturam efficiendam seu de inspiratione terminative spectata. Docet itaque Apostolus, Scripturam esse opus et effectum supernaturalis actionis divinae in homines inspiratos, ac proinde Deum per homines inspiratos esse efficientem causam et auctorem Scripturae.

Ad horum quae diximus, veritatem parvi interest, utrum in verbis Pauli terminus divinitus inspirata (θεοπνευστος) sumatur tamquam praedicatum, ut probabilissime in textu graeco⁵, an tamquam adiectum subiecto huius proprietatem declarans, ut in versione vulgata: « omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum » etc. Utrovis enim modo proprietas quae iam in ipso nomine Scriptura comprehenditur implicite, sive per adiectivum sive per praedicatum explicite affirmatur de eadem Scriptura, esse scilicet inspiratam.

Parvi etiam refert ad rem praesentem, utrum subiectum « omnis Scriptura » sumatur collective pro tota Scriptura, an distributive, ut persuadet phrasis graeca πασα γραφη sine articulo, pro quovis scripto cui nomen Scriptura ut proprium atque ut nomen excellentiae conveniat (cf. th. I.). Priori enim modo immediate tota collectio et proinde omnia in collectione comprehensa dicerentur inspirata, altero modo immediate affirmatur inspiratio (terminative nempe inspiratum esse) de omnibus et singulis, quae habent nomen excellentiae Scriptura; hoc autem nomen, ut constat ex thesi I, proprium est non solum integrae collectioni sed partibus etiam et textibus singulis pertinentibus ad illam collectionem ⁶. Lege cl. P. Patrizi Commentationem de divinis Scripturis §. V.

III. Doctrina de hac inspiratione Scripturarum, ut Deus librorum sacrorum auctor credi debeat, in perpetua et universali praedicatione ecclesiastica antiquitatis christianae multipliciter proposita et declarata est. Posset ex ipso usu et modo, quo semper et ab omnibus ad Scripturas provocatum est, facile demonstrari, fuisse inde ab aevo apostolico dogma extra controversiam, non solum verbum Dei contineri in Scripturis sed etiam verbum, formaliter ut scriptum, esse ab auctore Deo. Hic tamen disertam solummodo doctrinam proponemus, quia et luculenta est et adversus omnes exceptiones munitissima. Exhibebimus autem unanimem doctrinam antiquitatis christianae ita, ut non solum res ipsa inspirationis Scripturae auctoritate consensionis universalis demonstretur, an sit; sed etiam ex ipsa praedicatione ecclesiastica proponantur elementa omnia ad distinctam notionem inspirationis librorum, quantum eam assequi possumus, quid sit. Unde in sequentibus, ubi ultimam tandem conclusionem de notione inspirationis deducemus, ad hanc tum Scripturae ipsius tum Patrum doctrinam praemissam appellabimus. Revocamus totam explicationem Patrum ad haec capita.

1°. Scripturae conscriptae sunt per Spiritum Sanctum, per operationem Spiritus Sancti; ideo sunt litterae Dei, epistola Dei ad homines. Inter capita doctrinae quae sunt in manifesta praedicatione ecclesiastica, ponit Origenes, « quod per Spiritum Sanctum Scripturae conscriptae sunt » praefat. de Princip. n. 8. coll. 4. Iudaei et Christiani confitentur biblia « esse scripta Spiritu Sancto » Id. contr. Cels. V. n. 60. « Scripturae divinae utpote Spiritu Sancto conscriptae magnum continent thesaurum absconditum » Chrysost. in Genes. hom. 21 n. 1. Nihil refert, quis homo singulos psalmos scripserit, « cum manifestum sit, omnes esse scriptos per operationem divini Spiritus » ἐκ τῆς τοῦ θεοῦ πνεύματος ἐνεργείας; Theodoret. praefat. in Pss. In omnibus libris Scripturarum consensus est perfectus, « quia in eorum conscriptoribus erat idem Spiritus Sanctus » Theophil. Antioch. ad Autolyc. l. III. n. 12; l. II. n. 9; Athanas. praefat. in Pss. n. 2. 9.10; et quia « non immerito cum illa scriberent, eis Deum vel per eos locutum tot tantique populi crediderunt » Aug. Civ. Dei XVIII. c. 41. n. 1. Inter errores Theodori Mopsuesteni in V. synodo recensitos et damnatos etiam hic est, quod libri Salomonis « scripti sunt non per gratiam propheticam sed per gratiam prudentiae, quae evidenter altera est praeter illam; » quod reprobavit Theodorus librum Iob « contra conscriptorem eius id est Spiritum Sanctum dicens, quod pagana sapiens hunc librum conscripsit; » quod « non oportet collaudare codicem Cantici Canticorum sicut habentem propheticam dictationem bonorum Ecclesiae » Concil. V. Act. IV. nn. 63. 66. 68. 71. Hard. III. p. 86. sqq.

Universim Scripturae sunt « epistola omnipotentis Dei ad creaturam suam » Aug. Serm. II. in Ps. 90. n. 1; Enarrat. in Ps. 149. n. 5; Gregor. M. l. IV. ep. 31. ad Theodor. « Deus velut longe absentibus litteras misit, quas quidem litteras dedit Deus, adtulit Moyses » (Deus auctor litterarum, Moyses tabellarius) Chrysost. in Genes. hom. II. n.2.

2°. Scripturae dictae sunt a Deo. Sane « Scripturae sunt veraces dictiones Spiritus Sancti » Clem. Rom. ep. I. ad Cor. n. 45; « Scripturae sunt dictae a Verbo Dei et Spiritu eius » Iren. l. II. c. 38. n. 2; « sunt infideles, qui negant Scripturas esse dictas a Spiritu Sancto » Anonymus (qui censetur Hippolytus) contr. Artemonit. apud Euseb. H. E. l. V. c. 28; « Deus ipse voluit docere per sanctas Scripturas » Hippolyt. contr. Noet. n. 9; « laudabitur interim Evangelium et Apostolus pro divinis oraculis ⁷ » Theonas Alexandrin. (Routh Reliquiae sacr. T. III. p. 443.).

3°. Deus condidit, dedit Scripturas. « Accipitur ut certa demonstratio vox Dei, qui dedit Scripturas » Clem. Alexand. Strom. II. p. 362; « Deus prius per prophetas deinde per se ipsum postea per Apostolos locutus etiam Scripturam condidit, quae canonica nominatur altissimae auctoritatis » August. Civ. Dei XI. c. 3. cf. XVIII. c. 41. In prologo Gelasii Pontificis ad suum decretum « de recipiendis libris sive non recipiendis, » ut exstat in codice Lucensi, ait Pontifex: « ad discutiendas vel intelligendas Scripturas, quas in novo vel veteri Testamento a pluribus editas (accepimus, vel novimus vel verbum aliud excidit), illud apostolicum nobis convenit servare eloquium: prophetias, inquit, nolite spernere, omnia autem probate; ut plenius Dei operatione credamus illas esse conditas » (Mansi Supplement. ad Concilia T. I. p. 357.).

4°. Protenditur operatio et veracitas perfecta Spiritus Sancti ad omnes etiam minimas partes Scripturae. « Nos qui perfectam veracitatem Spiritus etiam usque ad levem apicem et lineam extendimus ⁸, non concedimus, neque enim fas est, vel res minimas a scriptoribus esse temere positas » Gregor. Nazianz. or. II. (de fuga sua) n. 105. T. I. p. 60. Similia habent Origen. de Princip. l. IV. n. 7; Hieronym. ep. 27. al. 102. n. 1. ad Marcell.; praefat. in comment. Philem. T. VII. p. 742; August. ep. 82. al. 19. ad Hieronym. n. 3-7; Chrysostom. in Genes. hom. 15. n. 1; hom. 42. n. 2. etc.

5°. Comparate tribuitur scriptio Spiritui Sancto, et negatur esse humana. « Christi conversatio in carne demonstravit, legem et prophetas scripta esse coelesti gratia, nec hominum esse scriptiones quae creduntur verba Dei » Orig. de Princip. l. IV. n. 6. ⁹. Nostri auctores « non secundum artem scripserunt, sed secundum gratiam, quae super omnem artem est; scripserunt enim quae Spiritus iis loqui dabat » Ambros. ep. 8. ad Iustum n. 1. « Has litteras non ratio humana reperit, sed hominibus sanctis virtus coelestis infudit » Cassiodor. de institution. divinar. litter. c. 13. 14.

6°. Hoc intelligendum est ita, quod Deus est princeps auctor librorum, homines vero sunt instrumenta Dei ad librorum scriptionem. Sacris scriptoribus non opus erat artificio sermonum, « sed tantummodo seipsos mundos exhibere operationi divini Spiritus, ut ipsum divinum plectrum e coelo subiens, ac velut instrumentum citharae vel lyrae adhibens viros sanctos, nobis revelaret cognitionem rerum divinarum et coelestium » Iustin. cohort. ad Graec. n. 8; Athenagor. Legat. pro Christianis n. 9. cf. Hippolyt. contra Noet. n. 11. 12. « Cum Spiritum Sanctum auctorem tenemus, qui scriptorem (sacrorum librorum) quaerimus, quid aliud agimus, quam legentes litteras de calamo percontamur? » Gregor. M. praef. in Iob n. 2. 3. (cf. supra Theodoret.).

7°. Haec coniunctio specialis hominum cum Deo inspirante ad scribendum declaratur ex coniunctione analoga in supernaturali ordine membrorum Christi cum capite Christo, et per eam illustratur doctrina, quomodo Deus sit auctor princeps librorum, homines vero instrumenta Dei ad scribendum. Prophetae enim et Apostoli etiam formaliter ad scribendos libros et in scribendo erant membra Christi capitis. « Itaque cum isti scripserunt, quae ille ostendit ac dixit, nequaquam dicendum est, quod ipse non scripserit; quandoquidem membra eius id operata sunt, quod dictante capite cognoverunt. Quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperavit. Hoc unitatis consortium quisquis intellexerit, non aliter accipiet, quod narrantibus discipulis Christi in Evangelio legerit, quam si ipsam manum Dei quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit » Augustin. de Consensu Evangelist. l. I. n. 54.

Patres quorum luculentam doctrinam et testificationem adduximus, sunt ex diversis Ecclesiis, ex omnibus aetatibus a primo usque ad septimum saeculum. A saeculo I-III. Clemens Romanus, Iustinus M., Athenagoras, Theophilus Antiochenus, Irenaeus, Hippolytus, Anonymus Eusebii, Clemens Alexandrinus, Origenes, Theonas. A saeculo IV-VII. Athanasius, Gregor. Nazianzenus, Ambrosius, Hieronymus, Augustinus, Chrysostomus, Theodoretus, PP. Concilii V, Cassiodorus, Gregorius M. Consensus insuper per symbola fidei et solemnia iudicia quae n. I. citavimus, declaratus est et confirmatus.

Vides autem, in hac perpetua et universali praedicatione ecclesiastica non aliud contineri, nisi declarationem et explicationem doctrinae Christi et Apostolorum, quam in scriptis evangelicis et apostolicis expressam demonstravimus, Scripturas esse efficienter libros Dei, et Deum esse auctorem librorum Scripturae. Universalis ergo consensus apostolicae successionis demonstrat illum quem diximus, esse verum sensum doctrinae evangelicae et apostolicae.