Tractatus de divina traditione et Scriptura

De duplici modo, quo testimonium divinum de libris inspiratis nobis conservatum est.

« Testimonium divinum de inspiratione quam plurium ex iis libris » qui inter Scripturas a Christianis communi consensione suscipiuntur, » scriptis etiam apostolicis conservatum nobis est; non tamen de integro canone librorum quos etiam Protestantes retinuerunt, constare » potest nisi testimonio sola Traditione conservato. »

Eo ipso quod agitur de ss. Scripturis ab universa Ecclesia suscipiendis et credendis, testimonium divinum de his Scripturis certe pertinet ad depositum revelationis catholicae. Revelatio autem catholica completa est per Christum et per Spiritum Sanctum in Apostolis (de Tradit. th. XXII.). Hoc ergo testimonium, haec revelatio de Scripturis inspiratis et Scripturarum libris non subsequenti demum aetate Ecclesiae tradi potuit, sed ab ipsis Apostolis ad Ecclesiam pervenisse necesse est. Nulli ergo possunt esse libri pro ipsa Ecclesia inspirati, de quorum inspiratione nunc in novo Testamento revelatione iam completa testimonium divinum aut nondum existat in deposito revelationis, aut non iam aetate apostolica exstiterit; poterant tamen per se loquendo in veteri Testamento, cum depositum fidei adhuc complendum et explicandum erat per novas succedentes revelationes (de Tradit. th. XXV.), exstare libri inspirati, quorum inspirationis revelatio a Christo demum vel a Spiritu Sancto per Apostolos facta sit et Ecclesiae christianae tradita (supra th. III. Coroll. 3.).

Hisce suppositis testimonium illud divinum nobis conservari non potuit nisi vel in sola Traditione vel praeter Traditionem (stricto sensu dictam cf. de Trad. th. II.) etiam in scriptis apostolicis.

I. Iam dicimus, testimonium divinum de inspiratione plurium librorum quos habemus in canone, conservatum esse etiam in scriptis apostolicis. Id evidenter constat ex dictis in superioribus thesibus I. et II. Ex iis enim conficitur, universam saltem Scripturam tempore Christi et Apostolorum a Synagoga admissam confirmari et proponi ut inspiratam testimonio Christi ipsius et Apostolorum in scriptis etiam evangelicis et apostolicis conservato, seu canonem Iudaeorum eo tempore existentem, quatenus affirmans est, divino testimonio scripto confirmari.

Licet vero in controversiam vocatum sit, qui fuerint libri omnes et soli in canone Iudaeorum comprehensi; de multis tamen ex his libris quos habemus in canone christiano, nullum est aut esse potest dubium, quin iidem tempore Christi et Apostolorum fuerint in canone Iudaeorum, ad quos proinde certo pertinet divinum testimonium in scriptis apostolicis conservatum, proponens et confirmans Scripturas sacras Iudaeorum tamquam inspiratas. Est hoc ita evidens, ut nulla indigeat probatione; quid enim nisi multos certe ex libris qui in nostro canone sunt, indicat divisio in tres classes, et appellatio diserta ad libros singulos, ac citatio textuum ex eisdem¹, quae facta a Christo et ab Apostolis in scriptis apostolicis prostat?

Imo cum in scriptis apostolicis disertum exstet testimonium (2. Tim. III. 15. 16.) pro inspiratione totius collectionis librorum, qui tum temporis a Iudaeis agnoscebantur pertinentes ad Scripturam, definiri potest nominatim, ad quos libros omnes licet non propterea iam etiam ad solos scriptum illud testimonium certo referatur, si constet, quinam fuerint libri tum temporis comprehensi in Scriptura a Iudaeis agnita tamquam divina. Atqui constat historicis argumentis, quantum satis est, in collectione Iudaeorum tum temporis exstitisse saltem eos omnes libros, quos adhuc nunc habent in suo canone, et qui protocanonici vocari solent.

1°. Ex Patribus a II. ad V. saeculum, qui describunt singillatim libros canonis Iudaici, ut Melito (apud Euseb. IV. 26.), Origenes (Euseb. IV. 25.), Epiphanius (de mensur. et pond. n. 4. 22. 23; Haeres. VIII. n. 6.), Hilarius (Prolog. in Pss. n. 15.), Hieronymus (Prolog. galeat. et alibi); pariter ex scriptis Iudaicis illius temporis (vide Buxtorf. in l. Tiberias c. 11.) certissimum est, saltem a christiano saeculo II. hos omnes libros fuisse in canone Iudaeorum. Est autem incredibile, Iudaeos intra tempus quod effluxit a Christo et ab Apostolis usque ad illam aetatem, suscepisse aliquos libros in canonem, quos tempore Christi et Apostolorum in eo nondum habuissent, quin tamen huius rei ullum in historia exstet vestigium. Incredibile id est, si spectes extensionem huius mutationis, quae nullo reclamante fieri debuisset per universum orbem, ubi Iudaei erant dispersi; idque multo etiam fit minus credibile, si simul computetur maxima eorum veneratio erga sacros libros, in quibus aliquid addere vel demere vel mutare summum nefas censebant².

2°. Accedit, quod canon iste prout illum primorum saeculorum christiani Patres diligenter a Iudaeis exquisitum, ipsique magistri Iudaici recensent, facile ostenditur convenire cum eo ipso, quem Iosephus ex persuasione ac fide suae gentis refert paulo post Hierosolymorum eversionem, et quem ex longo iam tempore eundem sine mutatione permansisse testatur (cf. supra th. I.). Numerantur a Iosepho viginti duo libri, videlicet quinque Moysis, tredecim prophetarum, quatuor qui hymnos continent et praecepta morum. Iam si inspiciatur appellatio et divisio librorum penes Iudaeos, ut exhibentur a Melitone, Origene, Hilario, Hieronymo, Epiphanio, Talmudistis, ubique secundum numerum litterarum hebraicarum numerantur viginti duo libri ita, ut praeter quinque Moysis et quatuor morales (Psalmorum, Proverbiorum, Ecclesiastis, Cantici Canticorum) remaneant tredecim prophetarum hac censione: 1. Iosue, 2. Iudicum cum Ruth, 3. Samuel (1. et 2. Reg.), 4. Regum (3. et 4. Reg.), 5. Chronicon (1. et 2. Paralip.), 6. Esdras (1. et 2. Esd.), 7. Esther³, 8. Isaias, 9. Ieremias cum Threnis, 10. Ezechiel, 11. Daniel, 12. Prophetae duodecim minores⁴, 13. Iob. Qui existimant, libros duos Paralipomenon, duos Esdrae, et Esther non posse comprehendi apud Iosephum inter tredecim libros prophetarum, sed hos quinque libros serius fuisse susceptos, assertionisque rationem adferunt, quod hi libri prophetici non sunt (Haneberg Hist. revel. bibl. p. 696. cf. supra p. 366.), omnino videntur negligere testimonia veterum Patrum ac Iudaeorum, nec attendere ad alias rationes contrarias, quod nimirum Iosephus hisce libris non secus utitur quam ceteris, et quod nomen prophetarum sumit sensu biblico ac theologico pro hominibus inspiratis, quod postremo huiusmodi tarda insertio in canonem ineluctabilibus argumentis falsa ostenditur. Vide th. IV. n. II.

Quae cum ita sint, satis constat libros saltem eos, qui adhuc pertinent ad Hebraeorum canonem, in collectione Scripturarum comprehensos iam fuisse tempore Christi et Apostolorum. Atqui Christus et Apostoli eam collectionem tamquam librorum inspiratorum approbarunt testimonio consignato in scriptis etiam apostolicis, ut patet ex testimoniis allatis th. I. et II. et nominatim ex 2. Tim. III. 15. 16. (de quo loco vide th. II. n. II.3°.). Ergo testimonium divinum de inspiratione quam plurium librorum quos in canone habemus, etiam scriptis apostolicis ad nos usque conservatum est. Cf. cl. Welte in Periodic. trimest. Tübing. 1855. p. 68. sqq.

II. Scripto illo divino testimonio constare quidem potest, eos libros V. T. pertinere ad Scripturas, et esse proinde inspiratos (cf. th. II.); at idem testimonium minime certiores nos facit, eos solos esse Scripturam inspiratam, nec quidquam docet de libris inspiratis novi Testamenti.

1°. Ex illo testimonio non constat, utrum Christus et Apostoli in completione ac consummatione revelationis praeter eas non adhuc alias quasdam Scripturas tradiderint; testimonium enim affirmans est, hos libros esse inspiratos, non autem excludens, nullos alios esse libros V. T. inspiratos. Unde ex illa scripta attestatione non potest definiri, utrum canon Iudaeorum fuerit completus et conclusus, an vero incompletus et nova revelatione a Christo et Apostolis supplendus. Quae res eo minus definita censeri potest ex testimonio affirmante, quamdiu illud solum spectatur, quod a) omnes Christiani, etiam Protestantes ipsi, fatentur Apostolos libros alios, videlicet Scripturas novi Testamenti licet harum in illo testimonio nulla sit mentio, tradidisse Ecclesiis tamquam inspiratos; quod b) certo constat, apud Iudaeos praeter commemoratos fuisse libros alios in magna veneratione, de quibus utrum eiusdem rationis et auctoritatis essent cum illis prioribus, dubii manebant propterea, quod « successio prophetarum non satis erat perspecta et continua » (p. 319.); imo c) saltem probabile censeri debet, Iudaeos Hellenistas, quorum Bibliis graecis Apostolos usus fuisse constat, habuisse inter Scripturas libros alios praeter numeratos. Ergo in primis Protestantes testimonio in scriptis apostolicis consignato certi esse nequeunt, utrum ipsorum canon in quo solos libros protocanonicos V. T. retinuerunt, non sit mancus, et ita pars aliqua verbi revelati, quod in solis Scripturis haberi putant, sibi desit. At de hoc canone inferius dicetur.

2°. Protestantes et Christiani omnes, qui hoc nomen aliqua ratione verosimili sibi vindicant, habent in canone libros novi Testamenti saltem protocanonicos ⁵. De horum igitur inspiratione testimonio divino ad nos usque conservato et nobis proposito constare debet (th. VI.), quod, ut iam diximus, non potest conservatum esse nisi vel sola Traditione vel simul etiam scriptis apostolicis. Atqui de inspiratione horum librorum, si non solum in confuso quaeritur de existentia aliquot Scripturarum novi Testamenti, sed si tota collectio et libri omnes ac singuli determinate spectentur, nullum exstat testimonium in scriptis apostolicis. Ergo de inspiratione Scripturarum omnium, quas etiam Protestantes retinuerunt, constare nequit nisi testimonio divino sola Traditione conservato.

Libri aliqui novi Testamenti in scriptis apostolicis tamquam ad Scripturas pertinentes adeoque (ex demonstratis th. I. et II.) inspirati memorantur semel tantum vel summum bis. Locus certior est 2. Petr. III. 16, ubi epistolae Pauli a Petro adnumerantur Scripturis. « Charissimus frater noster Paulus secundum datam sibi sapientiam scripsit vobis (Ecclesiis Asiae), sicut et in omnibus epistolis loquens in eis de his (ut expectantes adventum Domini satagant immaculati inveniri, et Domini longanimitatem salutem arbitrentur), in quibus⁶ sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et ceteras Scripturas (ὡς καὶ τὰς λοιπὰς γραφὰς) ad suam ipsorum perditionem. » Dum ait Petrus, indoctos homines depravare ea quae sunt in epistolis Pauli, sicut ceteras Scripturas, sane epistolas easdem connumerat Scripturis; hanc enim vim connumerationis habet partitivum ceterae. Concedam igitur, epistolas Pauli tum temporis iam scriptas (quae erant vel plane omnes vel omnes una 2. Tim. excepta) testimonio divino in epistola apostolica conservato adnumerari Scripturis. Hanc vero Scripturae appellationem sufficere ad testandam inspirationem, ex aliis scriptis testimoniis confici potest et in superioribus demonstratum est.

Verum a) qui quaeso suadebis, alios omnes libros novi Testamenti hoc testimonio Petri adnumerari Scripturis? Imo non omnes libros iis verbis comprehendi posse, plane evidens est, cum omnes ne scripti quidem adhuc fuerint. Petrus enim hanc 2am epistolam paulo ante martyrium scripsit anno 66 vel 67 aerae vulgaris, cum Ioannis scripta tam Evangelium scilicet quam epistolae et Apocalypsis non nisi viginti fere annis post prodierint. Insuper b) epistola ipsa haec Petri est ex illis libris, quorum genuinitas et origo apostolica certo probari et extra controversiam poni solum potest ex Traditione sensu catholico intellecta; unde divinitas ipsa et valor testimonii scripti, quod ad aliorum librorum inspirationem probandam assumitur, et consequenter etiam haec aliorum librorum inspiratio ultimo ad probationem ex Traditione revocari debet. Hinc denique c) illi Protestantes, qui hanc epistolam 2°m Petri repudiarunt, etiam testimonio hoc scripto ad probandam Scripturarum novi Testamenti inspirationem destituti sunt.

Alterum testimonium scriptum posset esse 1. Tim. V. 18, ubi ita legitur. « Dicit enim Scriptura: non alligabis os bovi trituranti; et: dignus est operarius mercede sua. » Prior sententia est desumpta ex Deut. XXV. 4; altera autem, quae iuxta interpretationem Vulgatae est citatio alicuius loci Scripturae, his verbis concepta nullibi occurrit nisi Luc. X. 7. Quod si ita est, et nisi forte Apostolus solum applicet quoad sensum, quae de mercede operariis reddenda Deut. XXIV. 14. praescribuntur, s. Paulus hic adnumerat Evangelium Lucae Scripturis. At res haec non est satis certa, et si admittitur, nihil inde convinces pro inspiratione omnium librorum canonis novi Testamenti. Ad hanc igitur probandam testimonium in scriptis apostolicis nullum reperire est; sed illud non aliter quam sola Traditione ad nos usque pervenit.

Scholion. Nisi dicta rite intelligantur, videbuntur quae asserimus de libris novi Testamenti, non satis cohaerere cum iis, quae concedimus de libris veteris Testamenti. Non nemini vero minus adtendenti ad sensum, quo Traditionem hic intelligimus, videbimur praeterea nimis multa concedentes etiam contradictoria scripsisse.

1°. Quoad libros veteris Testamenti, solum historice probato numero et canone librorum, qui penes Iudaeos tempore Christi et Apostolorum in auctoritate erant, concedimus, scriptis apostolicis consignatum testimonium Christi et Apostolorum de tota collectione in communi sufficere ut ex ipso testimonio scripto revelata censeri debeat inspiratio horum omnium librorum. Quare ergo historice probata collectione librorum novi Testamenti, non eodem modo satis est testimonium Petri ad inspirationem omnium librorum huius collectionis demonstrandam?

Responsio non est difficilis. Nam tum scripta divina testimonia tum storica probatio quoad libros V. T. valde diversa sunt ab historia et divino testimonio scripto quoad libros N. T. Quoad illos priores diserta prostant testimonia in scriptis apostolicis, quibus omnes libri tum temporis in canone Synagogae exstantes a Christo et ab Apostolis confirmantur ut inspirati, et ad Scripturam inspiratam computantur. Expendantur testimonia allata th. I. et II. maxime 2. Tim. III. 15. 16. Tum vero historica evidentia demonstratur, saltem hos libros omnes quos Iudaei adhuc habent in canone, iam eo tempore in eodem fuisse. Unde divinum testimonium scriptum evidenter ad hos omnes libros pertinet. Qua in argumentatione demonstratio storica est tantum applicatio propositionis revelatae universalis ad singularia obiecta, quae sub universali propositione comprehendi demonstrantur. Si huiusmodi applicatio impediret, quominus obiectum singulare esset revelatum et tamquam revelatum satis propositum, revelatio mediata et fides universim subverteretur: « nisi rationales animas haberemus, credere non possemus. » Ita in universali propositione, qua revelatum est omnes posteros Adae contrahere peccatum originale (excepto utique Christo et excepta sanctissima Dei matre), iam etiam revelatum est, singulos determinatos homines contraxisse peccatum. Cognitio enim naturalis, quod et ipsi homines sunt ab Adam originem trahentes, est tantum (ut dixi) propositionis universalis ac revelatae applicatio ad singularia obiecta. Testimonio divino scripto revelatum est, libros omnes tempore Christi et Apostolorum comprehensos in collectione Scripturarum Synagogae esse libros Scripturae inspiratae; atqui in ea collectione evidenter comprehendebantur saltem hi libri omnes, quos Iudaei adhuc habent in canone; ergo scripto testimonio divino revelatum est, hos libros omnes esse libros Scripturae inspiratae. Huius syllogismi conclusio continetur tota in maiori; minor tantum evidenter ostendit consequentis comprehensionem in maiori. Imo si propositio minor ita enuntiatur: atqui in ea collectione comprehendebantur saltem multi ex libris, qui adhuc sunt in canone; haec ipsa minor habet pro se divinum testimonium scriptum, ut constat ex citationibus a Christo et ab Apostolis frequentissime factis.

At vero quoad libros novi Testamenti testimonium scriptum 2. Pet. III. 16. non potest referri nisi ad libros tum iam existentes in collectione Scripturarum. Atqui a) aliqui ex libris N. T. quos habemus in canone, tum neque adhuc erant scripti; b) de aliis pluribus non potest evidenter probari solis argumentis historicis et seposita Traditione sensu catholico intellecta, eos iam tum fuisse habitos in censu Scripturarum. Ergo ex illo testimonio scripto non potest probari inspiratio totius collectionis librorum N. T. quam nunc habemus, et quam etiam Protestantes retinuerunt.

2°. Altera difficultas quae sese offerre potest, est sequens. Videmur concedere, ex Scripturis ipsis probari posse quam plurium librorum inspirationem praecisione facta a Traditione; id autem qui fieri potest, cum et libri probandi et libri probantes nonnisi Traditione nobis sint conservati, et tantummodo Traditione de eorum genuinitate et integritate constare queat? Insuper videri posset hic concedi maior vis probationum ex Scripturis independenter a Traditione, quam concessa sit in Tractatu de Traditione. Responsio ad haec desumi potest ex iis, quae diximus de Tradit. th. XXI. n. II.

a) Conservatio ac probatio genuinitatis et integritatis librorum intelligi certe nequit, nisi ex Traditione saltem historica; potest tamen institui haec probatio, et quoad plures libros inter quos certe sunt Evangelia et Pauli epistolae, evidens reddi praescindendo a Traditione authentica sensu catholico intellecta. Probata autem horum librorum genuinitate consequitur veritas et divinitas doctrinae in illis consignatae. Unde ex testimoniis Christi et Apostolorum, quae ex probata genuinitate librorum probantur esse testimonia vera et divina, potest aliorum librorum inspiratio probari praescindendo a Traditione sensu catholico intellecta.

b) Non autem supponuntur libri ex quibus testimonia desumuntur, necessario ut inspirati; sed sufficit, ut probentur esse genuini h. e. scripti ab Evangelistis et Apostolis, quibus adtribuuntur; ex hoc enim ipso veracitas et divinitas doctrinae satis constat.

c) Non dicimus, hanc demonstrationem inspirationis librorum ex testimoniis scriptis esse accommodatam omnibus, pro omnibus adiunctis ad finiendas controversias, pro omnibus libris. Hic tantum quaerimus, utrum adsint apostolica testimonia scripta, in quibus aliquorum librorum inspirationem enuntiari demonstretur pro iis, qui demonstrationi capiendae sint idonei, et qui doctrinam apostolicam ut revelationem divinam sine controversia se admittere profitentur. Hoc utique concedimus; simul tamen firma manent, quae dicta sunt in Tractatu de Traditione. Videlicet sicut generatim quoad alia dogmata, ita et quoad hoc dogma de inspiratione et inspiratorum librorum numero propositio necessaria ad unitatem fidei in catholicate servandam est per authenticam Traditionem sensu catholico intellectam, haecque est oeconomia ordinaria a Christo instituta ad fidei conservationem et propagationem. Imo vero, ut ex dictis in hac thesi constat, inspiratio omnium librorum, qui sive in canone catholico continentur sive etiam a Protestantibus retenti sunt, est unum ex illis doctrinae capitibus, quae scripta non sunt, sed per solam Traditionem sub assistentia Spiritus Sancti ad nos usque conservata.