Tractatus de divina traditione et Scriptura

De demonstratione consensus directa vel indirecta ex documentis antiquitatis.

« Consensus testium de quo diximus, ex monumentis demonstrari potest dupliciter: 1°. directis testimoniis, quae vel ex diversis aetatibus et Ecclesiis deprompta communem et universalem professionem ipso suo consensu immediate exhibeant, vel contineant solemne et authenticum de doctrina iudicium ad Ecclesiam universam; 2°. demonstrari potest illatione, quando paucorum etiam testimonia ex indole testium, causae, et adiunctorum non nisi communem fidem referre intelliguntur. »

I. In priori parte nostrae propositionis agimus de demonstratione directa consensus inter testes Traditionis ex monumentis depromenda, atque ita dupliciter de existentia Traditionis constare posse dicimus, conspiratione nimirum testimoniorum vel solemni iudicio.

1°. Si ex monumentis proferantur diserta testimonia omnium aetatum inde ab aevo apostolico vel certe ex eo tempore, quo primum doctrina de qua quaeritur, ab haereticis impugnari coepit, et propterea a doctoribus in unione ac consensione catholica perseverantibus tractari diligentius, et si testimonia haec pertineant ad diversas paeneque omnes provincias; hoc sane idem est ac si universa Ecclesia cum omnibus suis pastoribus et doctoribus, martyribus ac populo fideli in sua connexione cum Apostolis et per Apostolos cum praedicatione Christi ipsius, per saeculorum decursum homogeneo semper progressu coram sisteretur, testans suam fidem fideique intellectum (cf. August. contr. Iulian. l. II. n. 37; vide supra p. 86.). Atqui illustrior demonstratio consensionis custodum fidei nulla reperiri potest. Ergo de valore et evidentia huiusmodi demonstrationis constat.

2°. Solemne atque authenticum iudicium de aliqua doctrina tamquam revelata et apostolica iam per sese demonstrat verum id, quod enuntiat, quando illius est iudicis, qui auctoritate a Christo accepta docet universam Ecclesiam; sive iudex iam sit immediate successio apostolica in unitate et consensione ut in oecumenicis Conciliis, sive sit Pontifex per se, qui est unitatis et consensionis origo ac centrum ¹ (cf. supra p. 114. sqq.). Huiusmodi ergo iudicium semper vel in se exhibet et authentice manifestat vel efficit consensum omnium in unitate catholica perseverantium, estque clarissima et solemnis expressio consensionis custodum fidei saltem eius aetatis, qua iudicium latum est, et omnium aetatum subsequentium. Ergo monumenta ex quibus tale iudicium innotescit, eo ipso exhibent consentientem doctrinam ac Traditionem in successione apostolica.

Praecellit hic modus demonstrandi consensionem prae altero quem primo loco commemoravimus, quia facilior est, omnibus accommodatus et ad quodvis dubium de existentia consensionis excludendum aptior. Ideo saepe, ubi consensus testium « per aetates temporum et locorum distantias dispensatorum » est ambiguus vel in dubium vocatus, declaratio eius per authenticum iudicium redditur necessaria. « In ipsa vetustate, ut monet s. Vincentius Lirin. c. 38, unius sive paucissimorum temeritati primum omnium generalia, si qua sunt, universalis Concilii decreta praeponant (matris Ecclesiae filii); tunc deinde, si id minus est, sequantur, quod proximum est, multorum atque magnorum consentientes sibi sententias magistrorum »

II. Persaepe ea est Patrum, controversiae, adiunctorum, et causae totius conditio, ut ex paucorum etiam doctorum insignium testificatione consensus successionis apostolicae et communis doctrina facile intelligatur. Si de Patribus agatur licet paucis, qui in controversia aliqua adversus haereticos pro causa catholica veluti duces eminebant et pro ea, inspectante atque laudante universa Ecclesia, decertabant, ut Athanasius, Basilius, Gregorius Nazianzenus, Hilarius, Augustinus pro mysterio SS. Trinitatis contra Arianos et Semiarianos; Cyrillus Alex., Leo M., Agatho, Sophronius pro mysterio incarnati Verbi contra Nestorianos et Monophysitas horumque surculos; Augustinus, Fulgentius pro gratia Dei contra Pelagianos et eorum reliquias etc.; horum inquam Patrum doctrina quoad rem ipsam, quam contra haereticos nomine totius Ecclesiae defendebant (praescindendo etiam ab authenticis iudiciis, quae aliqui eorum tamquam universalis Ecclesiae pastores et doctores tulerunt), sine dubio est expressio communis fidei ac professionis totius Ecclesiae. Non tamen idem dici potest de omnibus quaestionibus, quas Patres occasione defensionis fidei communis ex sua privata sententia forte pertractarunt. « Profundiores difficilioresque partes incurrentium quaestionum, quas latius pertractarunt qui haereticis restiterunt, sicut non audemus contemnere, ita non necesse habemus adstruere » Indic. auctoritatum Sedis Apostolicae in ep. 21. Coelestini Pontificis ad Epp. Galliae.

Generatim si Patres etiam pauciores quorum tum in vita tum post obitum magna erat in Ecclesia Dei auctoritas (cf. Aug. cont. Iul. l. I. n. 11. 29.), doceant aliquid ad fidem catholicam pertinere, vel testentur de doctrina publice recepta et a maioribus tradita, sive verbis disertis sive modo tractandi id prodant; si hoc testimonium ferant iis in adiunctis, ut doctores coaevos vel certe subsequentes non potuerit latere, et receptum sit nemine contradicente, huiusmodi testimonium etiam pauciorum ita comparatum est, ut spectata oeconomia, unitate et communione Ecclesiae (th. IX.) consensus custodum fidei ex eo legitime et certo inferatur. Ita s. Augustinus ex singulorum etiam Patrum asseverante modo loquendi, ex auctoritate, fama, meritis quibus in Ecclesia clarebant, infert, id quod tamquam fidem christianam proponunt, non posse esse nisi ex regula fidei et communi professione depromptum, quia secus neque ipsi ita docuissent, nec ita docentes ab Ecclesia tanta celebritate fuissent recepti. Hac ratione appellat ad Cyprianum: « vides quanta fiducia ex antiqua et indubitata fidei regula vir tantus ista loquatur » (de Peccator. merit. et remiss. l. III. n. 11.); ad Gregorium Nazianzenum: « est quidem tanta persona, ut neque ille hoc nisi ex fide christiana omnibus notissima diceret, neque illi eum tam clarum haberent atque venerandum, nisi haec ab illo dicta ex regula notissimae veritatis agnoscerent » (contr. Iul. I. n. 16.); ad Hilarium « tanta in Episcopis catholicis laude praeclarum, tanta notitia famaque conspicuum » (ib. n. 9;); ad Ambrosium, « cuius, inquit, pro fide catholica gratiam, constantiam, labores, pericula sive operibus sive sermonibus et ipse sum expertus, et mecum non dubitat orbis praedicare Romanus » (ib. n. 10.); negat Chrysostomum potuisse in communi dogmate aliud sentire quam universam Ecclesiam, quia secus non tanta gloria emineret: « absit, ut tu (Ioannes) aliud saperes, et in ea (Ecclesia) tam praecipuus emineres» (ib. n. 22.); hac denique ratione inferendo demonstrat orientalium Episcoporum consensum cum occidentalibus in dogmate peccati originalis: «quia et ipsi utique christiani sunt, et utriusque partis terrarum fides ista una est, quia fides ista christiana est» (ibid. n. 14.).