Tractatus de divina traditione et Scriptura

De modo quo scholarum consensus exhibere possit Traditionem divinam.

« A monumentis quae immediate exhibent authenticum iudicium vel consentientem doctrinam successionis apostolicae distingui debent documenta privatae auctoritatis, quae mediate deducere possunt in cognitionem doctrinae traditae in Ecclesia. Unde asserendum est, unanimum et constantem theologorum scholae sententiam de aliqua doctrina tamquam ad fidem pertinente exhibere mediate ipsam testificationem successionis apostolicae, atque ita legitimum esse testimonium divinae Traditionis. Neque huic assertioni quidquam officiunt sententiae quaedam theologicae, quae aliquando inter theologos communes postmodum obsolesse feruntur. »

I. Monumenta doctrinae possunt esse profecta ab ipsis custodibus depositi, quatenus sive in Conciliis sive extra Concilia munere testium Traditionis et authenticorum doctorum funguntur, ita ut in iisdem monumentis exhibeatur vel solemne iudicium vel alio modo sufficiens consensus ad doctrinam fidei authentice proponendam universae Ecclesiae. Manifestum est, in huiusmodi monumentis immediate sisti testimonium successionis apostolicae (sive in unitate corporis custodum depositi cum suo capite, sive in capite ad continendam unitatem fidei in corpore) sub ea ratione et conditione, sub qua « charisma veritatis certum » promissum est a Christo (th. VIII. IX. XIII. XIV.). Est ergo in iis testificatio divino-humana, nimirum Spiritus Sancti assistentis et ab errore praeservantis testificatio per pastores et doctores divinitus constitutos.

At quicumque sit consensus in documentis eorum, qui non pertinent ad testes praeordinatos a Deo (Act. X. 41.), in illis per se et secundum propriam auctoritatem spectatis non continetur testimonium eo, quo dictum est, modo authenticum. Exhibent tamen testimonium sufficiens de ipsa Ecclesiae doctrina, ut si necessariae adsint conditiones, ex eis in cognitionem veniamus sententiae authenticorum custodum et Ecclesiae totius; atque ita testimonia quae per se et immediate auctoritatem humanam vel historicam non excedunt, mediate sistunt nobis auctoritatem humano-divinam. Hoc fere modo Augustinus contr. Iulian. l. I. n. 34; l. II. n. 33. 36. distinguit testimonium Hieronymi presbyteri a testimoniis Episcoporum, illudque urget, quod Hieronymus eruditissimus optime nosset Ecclesiarum orientis et occidentis fidem. Post enumeratas unanimes Episcoporum sententias, subdit: « nec sanctum Hieronymum, quia presbyter fuit, contemnendum putes... qui omnes vel paene omnes qui ante illum aliquid ex utraque parte orbis de doctrina ecclesiastica scripserunt, legit, nec aliam de hac re tenuit prompsitque sententiam » ¹

Ex his principiis iam patet, quae sit et quae non sit consentientium scholarum et theologorum catholicorum auctoritas.

1°. Scholae catholicae inde a XII. saeculo usque ad medium saeculum XVIII. universim spectatae et multo etiam magis scholae theologicae de quibus agimus, sub tutela erant et sub sollicita providentia Ecclesiae. Consulto loquor de scholis antiquioribus, quia in illis relationes, de quibus dicturus sum, quoad ius et factum sunt evidentiores; in recentioribus autem quamvis ius fundamentale mutari non possit, factum tamen non semper et ubique pari evidentia claruit propter iuris violationem, qua potestas civilis scholas etiam theologicas ab auctoritate Ecclesiae et intimo cum ea nexu avellere studuit. Quidquid igitur sit de harum recentissimarum scholarum consensu, indole ecclesiastica, et consanguinitate cum intellectu catholico ipsius Ecclesiae; Academiae certe vetustiores omnes nonnisi auctoritate Sedis Apostolicae erant et censebantur legitimae. Pontificis diplomate erectae ac munitae, sub continua ipsius Sedis Apostolicae vigilantia constitutae, ius suum omne, sua privilegia, suam in docendo auctoritatem derivabant ab Ecclesia. Porro secundum hanc cum Ecclesia intimam connexionem et relationem scholae theologicae et doctorum integra collegia scopum praefixum habebant sinceram expositionem, explicationem, et defensionem ipsius doctrinae et disciplinae ecclesiasticae. Si qui vero ex doctoribus ad sententias periculosas declinare viderentur, continuo tum ab ipsis Academiis auctoritate velut subdelegata per propositionum proscriptionem et scientificas censuras, tum auctoritate propria Episcoporum, et ipsius tandem Pontificis supremo magisterio coercebantur. Vicissim ex scholis ita constitutis velut ex almis matribus probabant maximam saltem partem ipsi Episcopi et praecipui quique in universo Clero, quibus certe institutio in scholis recepta elementum erat humanum ad intelligentiam doctrinae et disciplinae, qua instituebant et regebant populum christianum. Insuper Episcopi iidem tum singuli ipsique Pontifices tum Concilia in doctrina declaranda et definienda Academias ac scholarum doctores in consilium adhibebant ita, ut communis scholarum doctrina tamquam praeparatio quaedam esset authenticae definitionis Pontificum et Conciliorum².

Iam hisce positis, spectatis scilicet principiis quibus scholae catholicae reguntur et earundem relatione ac connexione cum summis pastoribus et cum Ecclesia universa, spectato scopo totoque ingenio scientifico et morali doctorum si universim et in complexu considerentur, spectata auctoritate qua communis eorum doctrina apud Episcopos, Pontifices, in Conciliis et in Ecclesia universa habetur, evidenter apparet, caput doctrinae in quod scholae omnes tamquam in doctrinam fidei conveniant rata et constanti sententia, esse doctrinam comprehensam in « intellectu catholico » et in « conscientia communis fidei » ipsius successionis apostolicae et Ecclesiae totius. Hoc ipsum est, quod docuit summus Pontifex Pius IX. in litteris ad Archiepiscopum Monachiensem (21. Dec. 1863.). « Etiamsi ageretur de illa subiectione, quae fidei divinae actu est praestanda, limitanda tamen non esset ad ea, quae expressis oecumenicorum Conciliorum aut Romanorum Pontificum huiusque Apostolicae Sedis decretis definita sunt; sed ad ea quoque extendenda, quae ordinario totius Ecclesiae per orbem dispersae magisterio tamquam divinitus revelata traduntur, ideoque universali et constanti consensu a catholicis theologis ad fidem pertinere retinentur. » Quamvis ergo scholae et scholarum theologi non sint organon a Christo institutum ad conservandam doctrinam revelatam sub assistentia Spiritus veritatis, ex unanimi tamen et constanti eorum sententia in rebus fidei, quando non solum docent aliquid ut verum sed ut credendum fide catholica, in cognitionem ducimur intelligentiae catholicae et doctrinae, quam ipsa successio apostolica ut custos et interpres authentica revelationis conservat et tradit³.

2°. Distinxi unanimem scholae sententiam de re aliqua ut fidei, et sententiam de re ut vera; ex priori ducimur in certam cognitionem doctrinae totius Ecclesiae, ut dictum est; in posteriori eam auctoritatem esse concedimus, ex qua propter eam, de qua diximus, connexionem scholae cum Ecclesia docente pondus accedat gravissimum, nec fas sit ab huiusmodi communi ac constanti doctrina discedere.

Schola universa spectari nimirum debet eo fere modo, quo superius th. XII. demonstravimus considerandam esse plebem christianam seu Ecclesiam discentem; est enim, ad doctrinam quod attinet, schola universa theologica (quamdiu manet vere theologica et in debita subordinatione ad Ecclesiam docentem) insignis quaedam pars Ecclesiae discentis. Hinc ulterius distingui debet elementum supernaturale seu charisma veritatis et elementum humamum. Charisma veritatis ac infallibilitas non est promissa scholae immediate in se; sed per successores Apostolorum « qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum acceperunt, » integritas doctrinae fidei in schola universim spectata conservatur. Quatenus ergo unanimis consentit in aliquam doctrinam ut fide credendam, sicut populus christianus ita schola theologica universa non errat ex causa supernaturali, quia Spiritus Sanctus per ministerium et magisterium successionis apostolicae, cui per obedientiam fidei cohaeret et subiicitur, fidei integritatem in ea conservat ⁴.

At quando doctores scholae inquisitione, studio humano, et scientia humana proponunt suas de doctrina revelata sententias, suasque deductiones ex fontibus revelationis ut veras unanimi consensu, non tamen ut fide catholica creditas ab Ecclesia et credendas; auctoritas ex principiis superius positis gravis quidem agnoscenda est, cui nemo sine nota saltem temeritatis audeat contradicere; imo est hic scholarum consensus praeparatio quaedam et elementum humanum, cuius ipsum magisterium infallibile semper rationem habet, et quo sub directione Spiritus Sancti uti et iuvari solet ad declarationes et definitiones authenticas. Non tamen possumus dicere, scholam ipsam in sua inquisitione et suo studio humano esse immediate sub infallibili assistentia Spiritus Sancti, qua fiat, ut sub hypothesi consensus errare non possit; haec enim assistentia modo in superioribus declarato immediate solis successoribus Apostolorum in unitate et consensione spectatis, atque unitatis origini successori Petri a Christo promissa est. Hinc passim doctores gravissimi sententias theologicas etiam unice ex principiis revelatis deductas affirmant certas propter consensum omnium scholasticorum, negant tamen eadem esse de fide; proindeque contra unanimem huiusmodi sententiam pugnare aiunt fore saltem temerarium, non tamen haereticum. Sic e. g. Vasquez in 3. q. 6. disp. 41. docet, « in Christo esse gratiam habitualem et charitatem (videlicet habitus infusos) idque indubitanter asserendum esse iuxta scholasticorum communem sententiam, et absque temeritatis nota id negari non posse. » Simul tamen contendit adversus Suarezium, hanc doctrinam licet absque ulla controversia communem inter scholasticos, non pertinere ad fidem ita, ut eius negatio posset dici error in fide. Vasquezio assentiuntur de Lugo, Maeratius aliique. Ipsemet Suarez de communi in omnibus scholis doctrina asserente animae Christi ab initio suae existentiae visionem beatificam, eodem fere modo loquitur. « Quaeres, qua certitudine haec doctrina tenenda sit. Aliqui existimant, simpliciter esse de fide. Sed non videtur, quia Scripturae testimonia non sunt adeo expressa, quin aliis modis explicari possint; et nulla etiam exstat de hac re Ecclesiae definitio, neque etiam Traditio est satis aperta; nam licet theologi in hac veritate asserenda consentiant, non tamen illam affirmant ut dogma fidei, et fere eodem modo loquuntur ss. Patres; et ideo alii solum dicunt, esse opinionem ita veram, ut contrarium opinari temerarium sit. Et haec est censura mitissima omnium, quae dari potest; existimo enim contrariam sententiam etiam erroneam » ⁵ Suarez in 3. q. 9. disp. 25. sect. 1. cf. Canum l. XII. c. 7. praecept. 8. Eodem fere modo sentiendum est et ipsi scholastici sentiunt quoad doctrinam communem et theologice certam de processione Verbi ac Spiritus Sancti per formalem rationem intellectus et amoris, de qua multis egimus in Tractatu de Trin. th. XXVI.

3°. Ubi vero constans et consentiens doctrina non obtinet sed theologi graves in diversa abeunt, multoque magis ubi non rata sententia sed opinantium modo rem proponunt, ibi auctoritas non quidem continuo nulla est; verum dissensus ipse ostendit, auctoritate rem confici non posse, sed rationibus standum esse, ut illud amplectamur, quod fidei analogiae, doctrinae scilicet Scripturae, explicationibus Patrum, praedicationi ecclesiasticae, sensui et consensui Ecclesiae magis videatur consonum (de sententiis enim loquimur vere theologicis non de meris placitis philosophiae). Quae quidem inquisitio ad tractationem vere theologicam non solum in huiusmodi rebus ambiguis sed ubique necessaria est, ut non solum constet, an doctrina de qua quaeritur, pertineat ad depositum revelationis, sed etiam quomodo in eo continetur et ad illud pertineat. Hoc autem examine rite instituto perspicuum fiet, doctrinam principium scholae Lombardi, Halensis, s. Bonaventurae et maxime s. Thomae in sententiis quidem constantibus ac communibus nonnisi compendium esse ac summam doctrinae Patrum ⁶, et praedicationis ecclesiasticae; tum vero in iis etiam capitibus, quae magis ambigua sunt et in opinione posita, congruentiam et nexum magis minusve arctum cum eadem praedicatione ecclesiastica non deesse. Simul deinde patebit, inter magnos illos scholae magistros a partium studio vacuos diversitatem quidem, raro tamen in rebus maioris momenti pugnam esse et proprie dictum dissensum. Propter hanc intimam connexionem cum doctrina Patrum et cum intellectu catholico universim, auctoritas principum scholae et prae ceteris s. Thomae per se sola non quidem irrefragabilis est, veneranda tamen et inter privatos doctores praecipua. Fructus praeterea numquam poenitendus illius, quod diximus, examinis is etiam erit, ut melius assequamur genuinum sensum magistrorum scholae, et distinctius intelligamus non solum quid doceant, sed etiam rationes, quare ita doceant et ita docendum sit. Neque tamen ideo fas est in huiusmodi rebus, ubi viri graves et docti diversa opinantur, placitis unius viae, ut loquuntur, et iis quae tibi vera vel probabiliora videntur, ita insistere, ac si auctoritate totius scholae immo etiam totius Ecclesiae illa vera probarentur, vel quia unum aliquem ex magnis scholasticis nominasti, iam omnis a tua opinione dissensus esset intolerabilis. « Theologorum scholasticorum, inquit Melchior Canus, etiam multorum testimonium, si alii contra pugnant viri docti, non plus valet ad faciendam fidem, quam vel ratio ipsorum vel gravior etiam auctoritas comprobarit. Videlicet in scholastica disputatione plurium auctoritas obruere theologum non debet, sed si paucos viros modo graves secum habeat (gravibus scilicet rationibus nixos), poterit sane adversum plurimos stare; non enim numero haec iudicantur sed pondere... Quo loco sane arguendi sunt scholastici nonnulli, qui ex opinionum quas in schola acceperunt, praeiudiciis viros alios catholicos notis gravioribus inurunt, idque tanta facilitate, ut merito rideantur... Alia sunt scholae placita, de quibus mox dicturi sumus (in quibus scilicet constans et unanimis est consensus, ut a nobis paulo ante est declaratum), alia sunt praecepta sectae, de quibus modo loquimur. Quae ab illis dissident, ea notam habent; quae ab his, non habent. Non enim si quid aut Scotisticis aut Thomisticis pronuntiatis contrarium est, error illico est » Canus l. VIII. c. 4. conclus. 1.

Omnium quae hactenus disputavimus, haec summa est. a) Ex scholasticorum theologorum scriptis certo constare potest de doctrinae alicuius revelatione et divina Traditione, quando unanimi et constanti sententia in iis reperitur doctrina proposita tamquam pertinens ad catholicam fidem, quia ex consentiente testimonio certo constat de intellectu catholico ipsius successionis apostolicae et Ecclesiae totius. b) Ubi propositio et deductio alicuius theologicae doctrinae in iisdem theologorum scriptis rata et unanimi sententia proponitur ut vera ac legitima, ab ea sine nota saltem temeritatis vel etiam erroris dissentire fas non est, quia talis consentiente auctoritas et per se est gravissima, et ab Ecclesia ipsa communis theologorum doctrina tum in Conciliis tum universim extra Concilia magni fit, et tamquam aliquod elementum praeparationis ad solemnes definitiones consideratur. Haec autem accipienda ita sunt, ut valeant de ipsa doctrinae veritate, non autem de modo eam explicandi et probandi; de doctrinis vere theologicis ad res fidei et morum pertinentibus, non autem de placitis mere philosophicis⁷; de sententiis ratis ac firmis cohaerentibus cum doctrina Scripturae vel ss. Patrum, non autem de theorematibus opinantium modo propositis; de consensu non unius aetatis multo minus unius aut alterius scholae, sed de consensu constanti et communi gravium theologorum, qui temporis progressu non desierit. Non certe repugnat, ut aliqua sententia aliquamdiu inter theologos communis, postea argumentis et documentis melius perspectis communis esse desinat, vel etiam obsolescat. Talis autem mutatio ipsa argumentum est, consensionem illam antecedentem non fuisse ratam et firmam sententiam, quae securis et immutabilibus niteretur fundamentis; sed opinionem tantum pro praecedenti statu quaestionis probabilem. « Quae opinio, ait Card. de Lugo, hoc saeculo in scholis frequentissima est et fere ab omnibus defenditur, saeculo proximo re melius examinata et novis fundamentis apparentibus, a paucis retinebitur. Non ergo repugnat, aliquamdiu maiorem scholasticorum partem opinionem aliquam ut probabiliorem amplecti, quae reipsa falsa sit » Lugo de Fide disp. 20. sect. 3. n. 128. c) Quando sententiarum et opinionum inter graves theologos diversitas est, ex eorum auctoritate certitudo comparari non potest; sed tum maiori auctoritate perpensa tum multo magis rationibus ex theologiae fontibus deductis statuendum, quid verum aut vero sit similius.

Postremo, si id necesse est, moneo in tota hac declaratione nostra unice sermonem esse de auctoritate scholae per se spectata. Nam si rationes spectentur, quibus doctrinam confirment, facile patet, has etiam a paucis propositas posse esse tales, ut doctrinam vel ad fidei revelatae depositum pertinere, vel saltem theologice certam esse demonstrent.

II. Superest, ut satisfiat difficultati, quae contra declaratam auctoritatem theologorum scholae moveri potest et vero a quibusdam recentioribus etiam solet. Scholasticos communi consensu docuisse, aiunt, plures sententias quae iam a theologis aut falsae aut minus probabiles habentur. Ita e. g. ex eorum sententiis minores Ordines credere oporteret esse sacramenta, quae tamen doctrina nunc consensu fere aeque communi reiicitur ut falsa. Pariter unanimes docuerunt, materiam in sacramento Ordinis esse traditionem instrumentorum, quod nunc post Morini, Martenii aliorumque inquisitiones in vetera monumenta a non paucis, imo a maiori forte parte theologorum sine temeritate negatur. Simili consensione feruntur docuisse, peccatorem iam contritione iustificatum ad sacramentum poenitentiae accedere debere, nec potestatem clavium ad absolvendum a culpa extendi; sed Deum immediate citra ministerium sacerdotis remittere culpam poenitenti, sacerdotem absolvere solum a poena; de cuius quidem doctrinae falsitate saltem post Concilium Tridentinum constat.

Non est nobis propositum singulorum scholasticorum genuinam sententiam de hisce doctrinae capitibus examinare; solum nunc negamus, consensum circa illa, quicumque fuerit, eos characteres praeseferre, sub quibus auctoritatem scholasticorum valere diximus ad plenam demonstrationem doctrinae fidei vel certitudinis theologicae. Nam a) in nullum ex commemoratis capitibus umquam exstitit scholarum consensus tamquam in doctrinam fide catholica creditam et credendam, nec etiam ut in doctrinam penes catholicos doctores certam et sine controversia tenendam; sed consensus, si quis exstitit, erat communis quaedam opinio. Hoc ne de aliis dicam, vel inde manifestum est, quod b) consensus non erat universalis; sed doctores magnae auctoritatis motis et paullo aliquatis hisce quaestionibus in diversas abibant sententias, quin ideo vel communi fidei vel certae doctrinae in re tanti ponderis repugnare censerentur, et in crimen umquam vocarentur violatae fidei vel gravis erroris. c) Si consensum aliquamdiu fuisse demonstrari posset, certe is non erat constans, quod ipsum argumentum esse diximus, praecedentem, si quis fuit, consensum non firmae et ratae sententiae sed opinionis fuisse. Sane iam tempore s. Thomae, quo post prima initia ingenium, doctrina, gloria scholae sua incrementa accepit, quoad priora duo capita quae commemoravimus, erat sententiarum diversitas; quoad ultimum saltem communior esse coepit doctrina, quae posteriori aetate in scholis lucidius explicata in Concilio ipso Tridentino confirmationem nacta est.

1°. Ad Ordines minores quod spectat, non a Christo institutos esse sed procedente tempore « Ecclesiam sibi eos constituisse, » iam ante aetatem s. Thomae docebant Hugo a S. Victore, Lombardus, Gratianus; ex qua institutione ecclesiastica sequitur, non esse veri nominis sacramenta. Post tempora s. Thomae diu ante Morini inquisitiones diserte affirmarunt et probandum susceperunt, minores Ordines non esse sacramenta, Durandus, Caietanus, Navarrus, Dominicus Sotus, qui posterior ominatur s. Thomam, si in summa ad hunc locum pervenisset, sententiam traditam in 4. dist. 24. mutaturum fuisse, et rationem sacramenti hisce Ordinibus negaturum. Quae quidem coniectura non aliud ostendit, nisi quod tempore Soti (unius ex theologis Concilii Tridentini) constabat, penes vetustos scholasticos totam hanc rem non in certa sententia, sed in opinione positam fuisse et ultro citroque disceptatam ⁸. De his doctoribus vide Vasquez in 3. P. disp. 237. c. 2. Inde a saeculo XVI. frequentissima et communior fieri coepit inter doctores sententia haec negans. De diversis opinionibus, utrum episcopatus sit Ordo et sacramentum, vide Vasquez ib. disp. 240.

2°. Venio ad id, quod dicitur de materia sacramenti Ordinis. Est in hoc capite fere eadem ratio ac in praecedenti; diversi opinabantur diversa. Longe communior certe sententia erat et multorum adhuc nunc est illa, quae in praxi et usu semper est tenenda, traditionem scilicet instrumentorum esse in Ecclesia latina partem necessariam materiae sacramenti. S. Bonaventura tamen defendit in Ordinibus sacris essentialem materiam esse solam manuum impositionem: « sicut omne instrumentum sive armatura in virtute manus est, sic etiam per impositionem manuum, ubi deessent talia (instrumenta), possunt signari; unde.... in impositione manuum in Ecclesia primitiva ceteri Ordines implicabantur » 4. dist. 24. P. 2. a. 1. q. 4. S. Thomas vero censuit, « per manus impositionem dari plenitudinem gratiae, per quam ad magna officia sint idonei... in ipsa datione calicis sub forma verborum determinata characterem sacerdotalem imprimi » 4. dist. 24. q. 2. a. 3. Alii alio modo rem explicabant, ut manifestum sit, omnes quidem censuisse, practice totum ritum esse accuratae servandum, in theoretica vero determinatione essentialis materiae ac formae non fuisse universalem consensum in unam sententiam sive ut fide credendam sive ut theologice absque controversia certam (Vasquez 1. c. disp. 239.).

3°. Quoad postremum de potestate clavium ad absolvendam culpam, possent qui negasse videntur hanc potestatem, ita explicari, ut non ministerialem ac instrumentalem sed potestatem tamquam causae principis negaverint in ministris, et hoc sensu dixerint, solum Deum non vero sacerdotem remittere culpam. Ita certe s. Thomas explicavit Magistrum Lombardum. Doctrina Magistri 4. dist. 18. haec erat. « Varia a doctoribus traduntur super his, et in hac tanta varietate quid tenendum? Hoc sane dicere ac sentire possumus, quod solus Deus dimittit peccata et retinet; et tamen Ecclesiae contulit potestatem ligandi et solvendi. Sed aliter ipse solvit et ligat, aliter Ecclesia. Ipse enim per se tantum dimittit peccatum, quia et animam mundat ab interiori macula, et a debito aeternae mortis solvit. Non autem hoc sacerdotibus concessit, quibus tamen tribuit potestatem solvendi et ligandi, id est ostendendi homines ligatos vel solutos. » S. Thomas in hunc locum 4. dist. 18. q. 1. a. 3. sol. 1. ad 1. ita commentatur. « Sicut Magister dicit in littera, sacerdotibus commissa est potestas remittendi peccata, non ut propria virtute remittant, quia hoc Dei est; sed ut operationem Dei remittentis ostendant tamquam ministri. Sed hoc contingit tribus modis. Uno modo ut ostendant eam non praesentem, sed promittant futuram.... sic sacramenta veteris legis operationem Dei significabant.... Alio modo ut significant praesentem, et nihil operentur ad eam; et sic quidam dicunt, quod sacramenta novae legis significant collationem gratiae... Tertio modo ut significant divinam operationem in remissionem culpae praesentem, et ad ipsam aliquid dispositive et instrumentaliter operentur; et sic secundum aliam opinionem, quae sustinetur communius, sacramenta N. L. emundationem ostendunt divinitus factam, et hoc modo etiam sacerdotes N. T. ostendit absolutos a culpa. » (Haec doctrina non quidem de operatione dispositiva, sed de vera efficacia instrumentaliter sacramentorum, quam pro suo tempore s. Thomas dicit communiorem, iam a Trid. Concilio sess. VII. can. 6-8; sess. XIV. c. 9. definita est. Cf. Tract. de Sacram. th.X. XI.). Disertius et asseverantius de hac ipsius culpae remissione per absolutionem sacerdotis ut per causam instrumentalem agit s. Thomas 3. q. 84. a. 3. ad 3. et in Opusc. V. ed. de. Rubeis al. XXII. de Forma absolutionis. Richardus a S. Victore coaevus Lombardo in Tract. de potestate ligandi et solvendi c. 12. ita loquitur. « Exstat quorundam de potestate ligandi atque solvendi sententia tam frivola, ut ridenda videatur potius quam refellenda. Putant enim et praedicant, sacerdotes non habere potestatem ligandi atque solvendi, sed ostendendi homines esse solutos sive ligatos... Dicunt apostolicos viros peccata remittendi vel retinendi potestatem non habere, cum Dominus hoc dicat; dicunt, eos tantummodo habere potestatem utrumque ostendendi, cum Dominus hoc non dicat. »

Porro quisquis sensus fuerit Magistri et aliquot scholasticorum illius temporis, ex ipso modo quo loquitur Lombardus, et ex verbis disertis s. Thomae aliorumque constat, illam doctrinam nec fuisse umquam communem nec fuisse firmae sententiae sed merae opinionis, et tempore iam s. Thomae obsolesse, ita ut eliquata quaestione veritas opposita in universali consensione ac professione iam sit totius Ecclesiae. Scholasticorum a saeculo XII. ad XVII. hac de re doctrinam ipsis eorum verbis descriptam habes in dissertatione Caroli Du Plessis d' Argentree: « De contritione et virtute clavium variae scholasticorum sententiae » Parisiis 1712. Confer Morinum de Poenit. l. VIII. et de Contritione et Attritione P. I., quibus locis etiam hic auctor de scholasticorum sententia agit.