Tractatus de divina traditione et Scriptura

DE EXISTENTIA SCRIPTURAE INSPIRATAE UNIVERSIM, ET DE VERA INSPIRATIONIS NOTIONE.

Ex Traditione divina veteris Testamenti, atque ex doctrina Christi ipsius et Apostolorum libri omnes librorumque partes pertinentes ad s.Scripturam aequali modo divinae auctoritatis credi debent.

« Certo constat, 1°. tempore Christi et Apostolorum penes Synagogam exstitisse collectionem librorum, in qua nonnisi libros divinos a maioribus acceptos contineri populus Iudaeus universus persuasum habebat; pariterque constat, 2°. Christum Dominum ipsum Christique Apostolos hanc Iudaeorum fidem confirmasse ac libros in collectione nomine Scripturae, Scripturae sacrae, Litterarum sacrarum comprehensos tamquam divinos Ecclesiae commendasse. »

Quaerimus de nomine et significatione specifica, tum etiam de re Scripturae sacrae. Tria autem proponimus hac thesi demonstranda, a) hoc nomen Scripturae apud populum Dei tum ante Christum tum tempore Christi et Apostolorum et in ore Christi ipsius ac Apostolorum fuisse nomen proprium unius collectionis librorum, significans auctoritatem sacram solis et omnibus scriptis inhaerentem, quae hoc nomine Scripturae comprehenduntur; b) hanc auctoritatem quae nomine Scripturae sacrae significabatur, fuisse a Iudaeis creditam libris inesse omnino divinam tamquam verbo Dei ipsius; c) hanc ipsam auctoritatem divinam Scripturae ut verbi Dei Christum ipsum eiusque Apostolos supposuisse et docuisse.

I. Summi momenti est in causa praesenti, ut significatio nominis Scripturae apud populum Dei et in ore Christi ac Apostolorum propria uni soli et toti collectioni sacrorum librorum bene perspecta habeatur. Si enim certo constant haec duo, a populo Dei, ab ipso Christo Christique Apostolis nomine Scripturae fuisse intellecta omnia et sola scripta unius sacrae collectionis, et fuisse ipso nomine significatam auctoritatem sacram; tum sane ex ipsa revelatione a Christo et ab Apostolis data et confirmata constabit, hanc sacram auctoritatem, quae nomine Scripturae significatur, inesse omnibus et solis scriptis, quae pertinere demonstrantur ad istam collectionem Scripturae.

Est autem ex his ipsis clarum, dum loquimur de unitate collectionis librorum, formam unitatis h. e. formalem rationem sub qua omnes isti libri unum constituere intelliguntur, esse ipsam unam in omnibus parem auctoritatem. Probanda itaque in primis nobis est haec unitas collectionis librorum, quae nomine proprio Scripturae significetur.

1°. Quod spectat existentiam collectionis alicuius antiquissimae librorum sacerorum velut in uno corpore iuris religiosi, sequentia animadvertisse sufficit.

a) Aliquos ex libris qui inde a remotissima antiquitate nomine Scripturarum veteris Testamenti ab omnibus Christianis designantur, penes Iudaeos diu ante Christum, imo ab ipsa prima librorum origine in una aliqua collectione publice recepta exstitisse, ex ipso librorum scopo qui ex interna eorum indole elucet, manifestum est, quamdiu de collectionis amplitudine non quaeritur, et de numero librorum qui omnes et soli in ea fuerint comprehensi. Sunt enim saltem plures eorum librorum ita comparati, ut manifesto unum velut corpus constituant destinatum ad usum publicum in tota vita religiosa et civili illius populi. Cf. Exod. XVII. 14; XXIV. 4; Deut. IV. 1-15; XVII. 18. 19; XXVIII. 58-61; XXIX. 20; XXX. 10; XXXI. 9-13.26. ¹

1. Reg. X. 25; 3. Reg. II. 3; 4. Reg. XXII. 8. 10. sq.; Dan. IX. 2; 2. Esdr. VII. 8; 1. Mach. I. 59. 60; 2. Mach. II. 13; Luc. IV. 16. sq.; Act. XIII. 15. 27; XV. 21; 2. Cor. III. 14.

b) Mentio simul cum partitione unius totius collectionis occurrit in prologo ad librum Ecclesiastici scripto tertio saeculo ante Christum². Partitio ter ibi commemorata est in Legem, Prophetas, et alios libros, « qui nobis a parentibus nostris traditi sunt. » Simul satis clare (praesertim in textu graeco) indicatur, totam eam collectionem, « Legem, Prophetas, ceteraque aliorum librorum, » tum temporis non solum hebraice sed iam etiam in versione graeca exstitisse³. Simillima est collectionis distributio tempore Christi in Legem, Prophetas, et Psalmos Matth. XXII. 40; Luc. XXIV. 27. 44.

Pariter apud Philonem Iudaeum (de vita contemplativa ed. Francofurth 1691. p. 893.) divisio est in leges, sermones per prophetas divinitus editos, et hymnos. Distinctius Iosephus contr. Appion. l. I. n. 8. secundum eandem distributionem numerat libros ipsos. Locum adscribo integrum, quia saepius in sequentibus totum contextum prae oculis habuisse iuvabit. « Apud nos, inquit, nequaquam innumerabilis est librorum multitudo dissidentium et inter se pugnantium; sed duo dumtaxat et viginti libri sunt totius temporis descriptionem continentes, qui merito creduntur divini. Ex his quinque quidem sunt Moysis, qui et leges continent et humanae generationis traditionem usque ad ipsius (Moysis) obitum...... A Moysis obitu usque ad imperium Artaxerxis regis Persarum post Xerxem prophetae, qui Moysi successere, res sua aetate gestas conscripserunt tredecim libris; quatuor vero reliqui hymnos in Deum et praecepta vitae hominum complectuntur. Ab Artaxerxe autem usque ad nostram memoriam sunt quidem singula litteris mandata, sed non in aequali auctoritate libri habiti sunt cum praecedentibus, quia non accurate perspecta erat successio prophetarum (δια το μη γενεσθαι την των προφητων ἀκριβῆ διαδοχην.) Porro re ipsa manifestum est, quanta nos veneratione libros nostros prosequamur. Cum enim tot iam saecula effluxerint, nemo nec adiicere quidquam nec ab iis demere aut mutare ausus est. Sed omnibus Iudaeis statim a prima nativitate congenitum est, ut haec scripta credant Dei dogmata et eis inhaereant ac pro eis, si opus sit, libenter mortem subeant. » Cum hac distributione librorum ad unam collectionem pertinentium convenit etiam ea, quae in Talmude ac penes Massoretas et nunc adhuc in Bibliis hebraicis observatur, in Legem, Prophetas, et Hagiographa תּוֹרָה נְבִיאִיִם כְּתוּבִיִם 2°. Unitas collectionis tamquam sacrae bibliothecae seiunctae ab omnibus aliis libris minus sacris iam ex dictis intelligi potest. Sed singillatim demonstrandum est id, in quo cardo praesentis quaestionis versatur, formam unitatis a populo Dei, ab ipso Christo Domino eiusque Apostolis fuisse constitutam in una pari auctoritate sacra omnium partium istius collectionis, et formalem rationem sacrae auctoritatis fuisse expressam nomine Scripturae tamquam proprio scriptis omnibus et solis istius sacrae bibliothecae, adeo ut cuicumque documento nomen Scripturae vel huic geminum tribuatur, hoc ipso designetur ut pars istius unius collectionis et eminens auctoritate sacra inhaerente huic toti et soli corpori Scripturae.

a) In novo Testamento a Christo et ab Apostolis libri trium classium (Legis, Prophetarum, Psalmorum), de quibus diximus, singulique librorum textus nomine collectivo Scripturae, Scripturae sacrae, et formula citationis scriptum est vel alia aequipollente designantur ita, ut appareat, esse hoc nomen proprium alicuius unius collectionis librorum notissimae, et esse nomen excellentiae, quo exsors et par omnibus illis libris et librorum textibus auctoritas significetur, ita ut appellatio ipsa per se habeatur velut certum pignus et ineluctabilis demonstratio veritatis.

α) A Christo Domino et ab Apostolis nomine Scripturae vel Scripturae sacrae tamquam auctoritas cui serviat omnis fidelis intellectus, citantur libri ex singulis classibus plus quam trigesies, modo nempe ex prima, modo ex secunda, modo ex tertia classe, eademque appellatione excellentiae circiter decies provocatur ad libros sacros in confuso et sine distinctione. Pariter sub formula aequipollente scriptum est indiscriminatim appellatur ad libros diversarum classium ferme nonagies. β) In novo Testamento textus ex diversis classibus simul adferuntur ac si essent ex uno eodemque libro sub communi formula Scriptura dicit. « Nonne Scriptura dicit: quia ex semine David (Ps. LXXXVIII. 5; CXXXI. 11.), et de Bethlehem castello (Mich. V. 2.) venit Christus? » Io. VII. 42. « Continet Scriptura: ecce pono in Sion lapidem summum angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non confundetur (Is. XXVIII. 16.)... lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli (Ps. CXVII. 22.), et lapis offensionis et petra scandali » (Is. VIII. 14.) 1. Pet. II. 6-8. Adferuntur textus ex diversis libris sub formula: « una Scriptura, altera Scriptura, » ut Io. XIX. 36. 37. Sub formula scriptum est in Lege citantur loca ex libris diversarum classium ⁴, atque ita nomine Legis proprio uni classi designatur tota collectio Io. X.34; XII. 34; XV. 25; Rom. III. 19; 1. Cor. XIV. 21. Praeterea γ) diserte omnes tres classes connumerantur uno communi nomine Scripturarum Luc. XXIV. 44. 45. coll. 27. et 32. Denique δ) s. Paulus 2. Tim. III. 15.16. primum totam collectionem appellat sacras litteras (τα ιερα γραμματα cum articulo), deinde distributive quemvis librum illius collectionis designat ut Scripturam, hocque ipso ut eminentem auctoritate ex inspiratione divina, quae proprietas est ipso nomine Scripturae significata. De inspiratione et de hoc textu enucleatius postea dicemus; interim vero constat, nomen Scripturae esse nomen proprium designans exsortem et auctoritate eximiam collectionem librorum velut unum totum, in quo comprehensi libri omnes librorumque singuli textus sunt Scriptura; et quia sunt partes aut singularia dicta Scripturae, propterea eis omnibus asseritur una eademque auctoritas nomine Scripturae designata.

Exstabat igitur tempore Christi et Apostolorum una collectio librorum sacrorum, cuius unitatis ratio formalis non aliunde repetitur quam ab una auctoritate in toto et in omnibus partibus; hancque ipsam inhaerentem auctoritatem sacram nomen Scriptura in ore Christi et Apostolorum significat.

b) Quoniam Christus Dominus et Apostoli fidem Iudaeorum de Scripturis sacris supposuerunt et confirmaverunt ut veram, possumus ad ipsam doctrinam evangelicam et apostolicam distinctius intelligendum inquirere, quid Iudaei de unitate et auctoritate Scripturae sacrae tempore quo Christus et Apostoli eorum fidem in hoc capite ratam habebant ac approbant, senserint et crediderint; haec enim ipsa erit fides confirmata et Ecclesiae tradita ab ipso Christo et Apostolis. Assumemus expositionem istius persuasionis Iudaeorum tum Hellenistarum ex Philone tum Palaestinensium ex Iosepho.

Philo in usu continuo et amplissimo sacerorum librorum qui est in eius operibus, indiscriminatim sive ad omnes sive ad singulos appellat ut ad Scripturas sacras, libros sacros, sacrum sermonem, sacratissimam litteram, propheticum sermonem, prophetica dicta, oraculum, dicta sanctius edita, eloquium Dei ἱερας γραφας, ἱερας βιβλους, ἱερον λογον, ἱερωτατον γραμμα, προφητικον λογον, προφητικα ῥηματα, χρησμον, το χρησθεν, τα ἱεροφαντησθεντα, λογιον του θεου (Eichhorn Repertor. T. V. p. 241-246.). Eodem modo Iosephus appellat sacros libros, illos sacrarum Scripturarum libros, sacras litteras ἱερας βιβλους, τας των ἱερων γραφων βιβλους, ἱερα γραμματα (Antiquit. praefat. p. 5; l. III. c. 5. n. 2; l. IV. c. 8. n. 48; l. X. c. 4. n. 2; contr. Appion. l. II. n. 4. ed. Haverkamp). Similiter (ut in N. T. fieri vidimus) quae sunt in libris Moysis et in libris Regum, comprehendit sub communi formula, « ita scriptum esse in sacris libris » Antiq. IX. c. 2. n. 2. Auctoritatem libri Iosue vindicat, quia est « inter libros in templo servatos » Antiq. V. c. 1. n. 17; auctoritatem libri Danielis, quia est « in sacris Scripturis » Antiq. X. c. 10. n. 3. Manifesto autem Philo et Iosephus non aliud exprimunt quam communem fidem populi Iudaici; atque adeo ex doctrina Synagoga a Christo et ab Apostolis confirmata nullum est dubium de unitate collectionis, quatenus par est et exsors auctoritas omnium librorum, qui nomine Scripturae comprehenduntur. Quae igitur dicuntur et probantur de auctoritate Scripturae universim vel de libris Scripturae singulis, ea demonstrant auctoritatem totius collectionis omniumque librorum et omnium partium ad Scripturam pertinentium.

II. Diximus de unitate Scripturarum, et de sacra eis insita auctoritate tamquam unitatis forma; sed quae sit et quanta haec auctoritas significata ipsis nominibus Scriptura, Scriptura sacra, sacrae litterae, nondum est explicatum. Huius rei declarationem paulatim sequentibus thesibus perficiemus. Nunc dicimus, in fide populi Iudaei quam Christus Dominus et Apostoli confirmarunt, creditam fuisse, ut dogma fundamentale, auctoritatem omnino divinum Scripturae.

Inquiremus hanc fidem Synagogae iterum ex Iosepho et Philone; neque enim inter Iudaeos illius aetatis certiores testes nobis supersunt. Prior Palaestinensis ex genere sacerdotali, alter Iudaeus Hellenista evidenter ita loquuntur ubique, ut circa hoc caput non suam opinionem privatam, sed notoriam et publicam totius populi fidem proponere intelligantur.

Ipsae perpetuae appellationes Scripturae sacrae, librorum sacrorum, librorum Scripturae atque aliae, quas paullo ante commemoravimus, et modus provocandi ad eas Scripturas tamquam ad divinum corpus iuris iam satis demonstrant, habitos fuisse libros auctoritatis prorsus divinae. Potest tamen propria vis et significatio, qua constanter hisce nominibus excellentiae eos libros designant, ulterius determinari disertis testimoniis.

a) Testimonium Iosephi, cuius verba supra citavimus ex 1. I. n. 8. contr. Appionem, ad haec revocatur. a) Eos libros, ait, tam didacticos et historicos quam propheticos non a se solum sed a suo populo credi et merito credi divinos (τα δικαιως θεια πεπιστευμενα); esse Iudaeis omnibus velut congenitum credere hos libros et horum librorum doctrinam divina dogmata, ita ut pro hac fide prompto animo mortem oppetant. b) Haec divinitas ex eo repetitur, quod libri illi omnes scripti sunt a prophetis ex inspiratione divina, nec ullis aliis quam prophetarum libris in ea collectione poterat esse locus. Postquam l. c. contr. Appion. n. 6. 7. dixit, solis «sacerdotibus et prophetis» penes Israelitas fuisse munus scribendi historiam populi, sacerdotale autem genus semper servari impermixtum, concludit: « neque scribere omnibus fas erat, nec ulla in scriptis est discrepantia; sed solis prophetis⁵, qui antiquissima quidem et veterrima ex inspiratione divina(κατα την επιπνοιαν την απο του θεου) didicerunt, res vero sui temporis clare descripserunt » (cf. Aug. Civ. Dei XVIII. c. 41.). Unde γ) nefas est in illis libris quidquam addere vel demere vel mutare. δ) Hanc fidem et venerationem erga divinos libros servant Iudaei, quatenus manifesta est et perspecta successio prophetarum, qui tum libros scripserunt tum eosdem universo populo tradiderunt.

b) Philo tum modo, quo Scripturis utitur fere semper mystico, demonstrat suae gentis fidem de earum divinitate; tum etiam diserte et frequenter docet, eos libros scriptos esse a prophetis, « quorum ore pater universorum oracula edidit » (de profugis p. 479.); « qui in persona Dei oracula ediderunt inspirati » (de Cherubim p. 116); « qui locuti sunt numine inspirati » (de confus. linguar. p. 326.). Quae quidem omnia non solum ad sermones ore prolatos, sed ad ipsa scripta referuntur; unde haec scripta appellat « eximia oracula prophetico ore edita » (de nomin. mutat. p. 1066.). Locus insignis Philonis ad rem praesentem est l. III. de vita Moysis p. 658. 659, ubi libros a LXX. interpretibus in graecam linguam translatos appellat « leges ex oraculis acceptas, in quibus nefas sit (in versione instituenda) quidquam vel demere vel apponere vel transponere. » Hinc ait necesse fuisse, ut LXX. interpretes in vertendis illis libris et ipsi prophetaverint: « quasi numine correpti prophetabant non alii alia, sed omnes eadem nomina et verba quasi quopiam invisibiliter singulis dictante »⁶. Historiam interpretationis Philo habet ex Aristea (vide in Bibl. Gallandi T. II.); sed fama illa de modo interpretandi si vera non sit, originem non aliunde habere potuit quam ex communi fide totius populi de divinitate verbis scripti in istis libris. Ne minoris dignitatis et auctoritatis existimaretur versio prae textu hebraico, Hellenistis videbatur necessarium supponere, non minus interpretes quam primos scriptores prophetando scripsisse. Nimirum sicut textus originalis communi fide populi Dei credebatur prophetia, ita ipsa versio vel erat vel ab Hellenistis supponebatur esse prophetica in significatione vocis generica, de qua diximus. Etiamsi ergo veritas famae de inspiratione interpretum negari possit, testimonium de fide communi populi Dei eamque ex divinitate ss. Scripturarum deducunt Patres bene multi, Iustinus cohort. ad Graec. n. 13; Iren. III. c. 21. al. 25; Clemens Alex. Strom. I. p. 342; Hilarius in Pss. praefat. n. 8; Cyrillus Hierosol. catech. IV. n. 34; Epiphanius de mensur. et ponder. c. 6; Augustinus Civ. Dei XVIII. cc. 42. 43; Theodoretus in Pss. praefat. T. I. p. 396; Olympiodorus Catena in Iob prooem. ed. Patrit. Iunii; Chronicon Paschale ed. Paris p. 172; Georg. Syncellus Chronograph. ed. Venet. p. 216. 217.

« Nec mirum, ait Clemens Alexand. l. c., inspiratione Dei qui prophetiam dederat, etiam interpretationem tamquam prophetiam graecam esse effectam. » Augustinus vero ibi c. 42. post expositam interpretum inspirationem: « tam mirabile Dei munus acceperant, inquit, ut illarum Scripturarum non tamquam humanarum sed, sicut erant, tamquam divinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas credituris quandoque gentibus profutura. » Sequenti capite 43. declarat, quam facili negotio ita conciliari queat discrepantia inter textum graecum et hebraicum. « Quidquid est in hebraeis codicibus, et non est apud interpretes Septuaginta, noluit ea per istos sed per illos prophetas Dei Spiritus dicere. Quidquid vero est apud Septuaginta, in hebraeis autem codicibus non est, per istos ea maluit quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. » Qui hanc opinionem voluerit tueri, poterit praeter sententiam Patrum in subsidium vocare, quod a) circa hoc tempus a primis Ptolomaeis usque ad posteriora tempora Machabaica (sub Ioanne Hircano I. vel eius filiis cf. 2. Mach. I. 10.) plures fuerunt inspirati ad scribendos libros, ut Iesus Sirach, scriptor libri Sapientiae, scriptores primi et secundi libri Mach. et plurium Psalmorum; quod b) certum est, editionem graecam fuisse adhibitam et non raro eius lectiones diversas a textu hebraico adoptatas ab ipsis Apostolis, atque ab eisdem libros sacros in ea editione et cum multis lectionibus diversis ab hebraica fuisse ut Scripturas inspiratas Ecclesiis traditos. quoad inspirationem ipsius primae scriptionis librorum, ex qua fama illa originem habet, manet integrum ac indubitatum.

Nondum quaerimus hoc loco de specifica notione inspirationis; interim tamen ex dictis evidens est, Iudaeos tempore Christi et Apostolorum communi fide sacram Scripturam, ac proinde libros omnes in ea comprehensos et librorum partes (cf. n. I.) credidisse documenta scripta sub operatione Dei supernaturali ita, ut infallibiliter contineant verbum Dei, et documenta sint non humana sed divina, quibus credens ipsi Deo credat.

III. Hanc de dignitate et auctoritate Scripturae in populo Iudaico fidem, quae totam eius religiosam, politicam et domesticam vitam regebat ac sustentabat (cf. 1. Mach. XII. 9.), Christus Dominus ipse et eius Apostoli non modo non improbant vel corrigunt; sed immo dum ex una parte a Iudaeis ita credi et sentiri vel supponunt in usu ipso Scripturarum vel diserte testantur (Io. V. 39.), ex parte altera ipsi fidem eandem confirmant, et cum ea totam suam institutionem connectunt.

1°. Confirmat Christus ipse, dum ad easdem Scripturas appellat tamquam ad testificationem non humanam sed divinam et auctoritatis supremae ac infallibilis contra Iudaeos incredulos. « Ego autem non ab homine testimonium accipio..... Ego autem habeo testimonium maius Ioanne. » Hoc testimonium maius adfert triplex, opera quae dedit ei Pater ut perficeret ea, vocem Patris, Scripturas. Hoc tertium testimonium pluribus declarat. « Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere; et illae sunt, quae testimonium perhibent de me... Si autem illius (Moysis) litteris non creditis, quomodo verbis meis credetis? » Io. V. 34–47. Vide Io. X. 34. 35; Matth. XXI. 42. 43; XXII. 29. 31. etc. Utitur eisdem Scripturis tamquam instrumentis irrefragabilis auctoritatis ad instituendos discipulos fideles; inculcat necessitatem, ut impleantur Scripturae Matth. XXIV. 15; XXVI. 24. 31. 54; Luc. IV. 21; XVI. 29. 31; XVIII. 31; XXIV. 26. 27; Io. XIII. 18. Ipsi tentatori opponit sententias Scripturae (scriptum est) Matth. IV. 4. 7. 10.

2°. Confirmant eandem fidem Apostoli usu amplissimo, quo Scripturam adhibent tamquam instrumentum divinae doctrinae et divinae auctoritatis. Ex testificatione enim et auctoritate Scripturae probant divinam missionem et dignitatem Christi ipsius, et suae doctrinae ac praedicationis auctoritatem divinitatemque; quod sane aliis quam divinis testimoniis efficere nec poterant nec volebant. Quam late sese porrigat hic usus Scripturarum, patet vel ex solis citandi formulis Scriptura dicit, Scriptura continet, scriptum est etc. quae in N. T. longe plus quam centies occurrunt. Ut vis intelligatur argumenti, quod ex amplissimo hoc usu ducitur, is considerandus est in triplici forma.

a) Apostoli adhibent Scripturas sensu litterali tamquam verbum Dei (cf. Marc. VII. 13. coll. 10; Rom. III. 2), cui serviat omnis intellectus, quodque non vi argumentorum, sed sola sua insita auctoritate valeat; ita ut argumentum divinae et revelatae veritatis et tota vis demonstrationis constituatur in formulis: Scriptura dicit, scriptum est Act. I. 16; III. 18, 21; VIII. 32. sqq.; XV. 15; XVII. 2; XVIII. 28; Rom. I. 2; III. 10. sqq.; IV. 23; IX. 17; X. 11; XV. 4; 1. Cor. XV. 3. 4; Gal. III. 8.

b) Utuntur Scripturarum textibus frequentissime secundum sensum typicum tamquam non minus verum et auctoritate verbi Dei efficacem ad probationes, quam est sensus litteralis Matth. II. 15. coll. Ps. XI. 1; Matth. XIII. 35. coll. Ps. LXXVII. 2; Io. XIII. 18. coll. Ps. XL. 10; Io. XIX. 36. coll. Exod. XII. 46; Act. I. 16. 20. coll. Ps. LXVIII. 26; CVIII. 8; Gal. IV. 22. 24; Heb. II. 13. coll. Is. VIII. 17. 18. At dum hac significatione typica ad exemplum Christi ipsius verba Scripturarum adhibent Apostoli, eo ipso supponunt et proponunt eas ut librum divinum, quia constat ex ipsa natura sensus typici, solum Deum posse esse eius auctorem. «Spiritualis sensus sacrae Scripturae accipitur ex hoc, inquit s. Thomas, quod res cursum suum peragentes significant aliquid aliud, quod per spiritualem sensum accipitur. Sic autem ordinantur res in cursu suo, ut ex eis talis sensus possit accipi, quod eius solius est, qui sua providentia res gubernat, qui solus Deus est..... Unde in nulla scientia, humana industria inventa, proprie loquendo potest inveniri nisi litteralis sensus, sed solum in ista Scriptura, cuius Spiritus Sanctus est auctor, homo vero instrumentum» S. Th. Quodlib. VII. a. 16. cf. 1. q. 1. a. 10; cl. P. Patrizi Instit. de Interpret. Scriptur. c. 8; c. 9. a. 4; c. 10. a. 1. Insuper modo ipso, quo Apostoli absque declaratione et praeparatione hoc interpretandi genus adhibent, supponunt et approbant certam persuasionem ac fidem tam in Iudaeis quam in primis Christianis, contineri in Scriptura huiusmodi sensus typicos, proindeque supponunt et confirmant fidem de Scripturae divinitate, cum haec sit primum fundamentum sensus typici.

c) Demonstrant Apostoli, ad exemplum Christi ipsius, Scripturarum divinitatem argumentandi ratione, qua eis utuntur. Singulas enim quandoque voces et phrases incidentes urgent tamquam auctoritatem divinam ad gravissima quaeque demonstranda. Generatim Christus Dominus ipse enuntiat principium: «donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia fiant» Matth. V. 18; Luc. XVI. 17. Huic principio innixae argumentationes Apostolorum passim occurrunt. Colligunt veritates fundamentales ac proponunt ut revelationem demonstratam ex particula adhuc semel Heb. XII. 17; ex adiecto novum Testamentum ib. VIII. 8. coll. 13; ex nominibus Melchisedech, Salem, et ex omissa huius regis genealogia ib. VII. 2. 3; ex numero singulari in semine tuo Gal. III. 16; ex adiectivo fidelia πιστα: «dabo vobis sancta ⁷ David fidelia» Act. XIII. 34. Cf. Matth. XXII. 32. 43. coll. Marc. XII. 36; 1. Cor. IX. 9. 10. coll. 1. Tim. V. 18. Atqui talis argumentandi ratio in rebus gravissimis evidenter supponit et declarat sententiam de suprema auctoritate et de divinitate instrumenti. Christus ergo ipse et Christi Apostoli fidem, quam de hac librorum collectione penes Iudaeos fuisse vidimus, multipliciter usu ipso horum librorum confirmarunt; nec ergo potest divina auctoritas librorum omnium et partium librorum, quibuscumque nomen proprium Scripturae competit, vocari in dubium, quin Christi ipsius et Apostolorum auctoritati et manifestae doctrinae contradicatur.

Libri Scripturae inspirati sunt ita, ut Deus sit librorum auctor.

« Cum libri non una sed pluribus rationibus divini dici queant; ex doctrina catholica tam in scriptis apostolicis quam in perpetua Traditione conservata, Scripturae credi debent divinae eo, quod sunt libri Dei et Deus est librorum auctor per suam supernaturalem actionem in conscriptores humanos, quae usu ecclesiastico ex ipsis Scripturis derivato inspiratio dicitur. »

I. Divinus potest dici liber a) ratione materiae, quod doctrinam continet divinitus revelatam sive ipsi scriptori sive aliis, quamvis scriptio illius doctrinae ex humana solum opera et industria profecta sit. Potest b) liber dici divinus ratione modi scribendi sub assistentia supernaturali Spiritus Sancti infallibiliter tantummodo errorem praecavente in iis saltem, quae ad scopum libri principem pertinent, quamvis ceterum scriptio ita sit ex mente, voluntate et opera humana, ut ipse homo scribens censeri debeat princeps in suo ordine auctor libri. c) Liber divinus est sensu strictiori ratione scriptionis, quae sit efficienter a Deo per hominem, in quem operetur ad scribendum et in scribendo ita, ut Deus ipse princeps auctor libri sensu proprio huius vocabuli censeri debeat. Haec supernaturalis et extraordinaria Dei operatio dicitur inspiratio.

Dicimus in thesi, Scripturas non solum primo et secundo sed etiam tertio modo, qui duos priores includit, secundum doctrinam catholicam credendas esse divinas.

Sane haec sententia, Deus est auctor librorum sacrae Scripturae, solemnibus iudiciis ab Ecclesia est proposita et declarata. In Concilio Florentino decretum pro Iacobitis (cf. Pallavic. Hist. Conc. Trid. l. VI. c. 11. n. 15.) ita habet. « Firmissime credit, profitetur et praedicat (sacrosancta Romana Ecclesia) unum verum Deum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum esse omnium visibilium et invisibilium creatorem... Unum atque eundem Deum veteris et novi Testamenti, hoc est Legis et Prophetarum atque Evangelii profitetur auctorem, quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti sancti locuti sunt, quorum libros suscipit et veneratur, qui titulis sequentibus continentur (enumerantur omnes libri canonici). Hanc definitionem repetit Concilium Trid. sess. IV. « Omnes libros tam veteris quam novi Testamenti, cum utriusque unus Deus sit auctor.... (s. synodus) suscipit et veneratur... Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis partibus, prout in Ecclesia catholica legi consueverunt et in veteri vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit.... anathema sit. » Si cui videatur ambiguum, quo sensu hic dicatur Deus auctor utriusque Testamenti, attendat ad contextum et conferat decretum Florentinum, quod Patres Tridentini in sua definitione secuti sunt, ut constat ex historia Concilii (Pallavic. l. c.). In contextu incisum, « cum utriusque Testamenti unus Deus sit auctor, » continet rationem, cur libri utriusque Testamenti a Concilio suscipiantur pro sacris et canonicis. Atqui haec solum potest esse ratio ad suscipiendos libros, quatenus Deus vel directe dicitur auctor librorum utriusque Testamenti, vel dicitur auctor omnium institutorum utriusque Testamenti generatim et in his inclusive etiam librorum. Ergo uno vel altero sensu a Concilio Deus declaratur auctor librorum. In Concilio autem Florentino, ad cuius normam decretum Tridentinum conformatum est, locutio « Deus est auctor utriusque Testamenti, » diserte declaratur in hunc sensum, ut intelligatur auctor librorum utriusque Testamenti; neque enim explicatio adnexa, « i. e. auctor Legis, Prophetarum atque Evangelii, » alium sensum admittit, quod quidem evidens est praesertim ex secundo termino, ubi Deus dicitur « auctor Prophetarum, » et ex modo, quo auctor esse dicitur in ultimo inciso: « quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti sancti locuti sunt, quorum libros suscipit (Ecclesia). » Per verbum locuti sunt desumptum ex 2. Pet. I. 21. cum possit intelligi locutio ore aut scripto edita, significari a Concilio locutionem scriptam patet ex contextu. Eandem fidem (appellationibus classium librorum paulisper mutatis) continet symbolum professionis catholicae Graecis propositum et in Concilio Lugdunensi II. a Michaele eorum Imperatore oblatum saeculo XIII; huic gemina professio saeculo XI. a Leone IX. missa est ad Petrum Episcopum Antiochenum (Hard. T. VI. P. I. p. 954.); saeculo IV. in Concilio Carthaginensi IV. (seu potius in antiqua collectione canonum) professio praescripta Episcopis consecrandis (Hard. I. p. 978.), quae adhuc nunc ab Episcopis in sua consecratione editur. Formula in his omnibus documentis est: « credo (credimus) etiam novi et veteris Testamenti, Legis et Prophetarum et Apostolorum unum esse auctorem Deum et Dominum omnipotentem. » Brevius sed eodem sensu dicitur in professione ab haeresi Waldensium redeuntibus praescripta ab Innocentio III: « novi et veteris Testamenti unum eundem auctorem esse Dominum credimus. » Nunc haec fidei doctrina explicite et verbis disertis definita est ab oecumenico Concilio Vaticano. « Eos vero (veteris et novi Testamenti libros integros cum omnibus suis partibus) Ecclesia pro sacris et canonicis habet.... propterea quod Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum habent auctorem, atque ut tales Ecclesiae traditi sunt » Constit. Dei Filius cap. 2.

Formula igitur, Deus est auctor librorum Scripturae sacrae, dogmatica est ad exprimendum modum, quo Scriptura haberi debeat divina.

II. Iam in quaestione altera, quomodo haec fidei doctrina contineatur in revelatione, primum dicimus, hanc esse doctrinam Christi ipsius et Apostolorum, ut exhibetur in scriptis evangelicis et apostolicis. Argumentum ex hisce scriptis adferimus triplex, ex confirmatione scilicet fidei Iudaeorum quoad hoc caput saepe repetita a Christo et ab Apostolis, ex modo citandi Scripturas, ex declaratione diserta.

1°. Si expendantur ea, quae ex Iosepho et Philone prolata sunt in thesi antecedenti n. II, evidens erit, hanc fuisse communem fidem ac professionem gentis Iudaicae tempore Christi et Apostolorum, scriptores librorum sacrorum in scribendo fuisse sub divina supernaturali actione ita, ut non modo doctrina et res scriptae censeri debeant divinitus propositae, sed etiam scriptio rerum tribuenda sit principaliter operationi Dei in homine et per hominem agentis. Tam Iosephus quam Philo ex fide certissima suae gentis sive in Palaestina sive inter alios populos constitutae testantur, libros sacros haberi scriptos a prophetis per inspirationem. Notio autem huius inspirationis ad scribendum haec erat, ut non solum prophetae acceperint divinitus doctrinam, quam deinde suo marte conseriberent, sed ut ipsa scriptio esset per inspirationem divinam. Id evidenter patet a) ex eo, quod ipsam actionem scribendi appellant prophetiam, scribere est prophetare: interpretes LXX. in ss. litteris vertendis, inquit Philo, « quasi numine correpti prophetabant. » b) Patet ex modo, quo factam dicunt scriptionem « quasi alio invisibiliter suggerente. » c) Patet ex eo, quod res formaliter ut scriptas adeoque ipsos libros efficienter divinae operationi tribuunt; ipsos enim textus scriptos dicunt esse « oracula prophetico ore¹ edita. » Imo d) dum supremam auctoritatem librorum inde repetunt, quod scripti sunt per prophetas, eo ipso intelligunt, scriptionem ipsam esse a prophetis formaliter quatenus prophetae sunt. Notio autem prophetae est et penes Iudaeos erat hominis non suo nomine suisque viribus naturalibus, sed in persona Dei et per supernaturalem divinum impulsum agentis, loquentis, aut scribentis. « Prophetae sunt interpretes Dei, qui illis utitur tamquam organis ad manifestationem eorum, quae vult, » ait Philo de monarch. I. p. 820; « propheta nihil de suo profert, sed omnia aliena alio suggerente » Id. l. quis rerum divin. heres p. 517; «propheta est interpres intus suggerente Deo, quae dicenda sunt » Id. de poen. et praem. p. 918. cf. Exod. VII. 1. coll. IV. 16.

In huiusmodi declarationibus distingui debet utique id, quod pertinet ad ipsam essentiam charismatis, sub quo libri scripti esse dicuntur, quod est charisma prophetiae, et distingui debent speciales ac accidentales modi charismatis, qui possunt esse varii et salva ipsa rei essentia possunt abesse. Ad essentiam certe pertinet, ut locutio prophetica vel (pro re, de qua agitur) scriptio prophetica sit ex supernaturali Dei instinctu ita, ut liber vi ipsius charismatis, sub quo scriptus est, contineat verbum Dei scriptum, atque adeo Deus per hominem a se inspiratum ad scribendum sit auctor libri. Hoc ergo modo Iudaei tempore Christi et Apostolorum libros Scripturae credebant divinos eo, quod eos credebant scriptos sub inspiratione divina et sub charismate prophetiae². Atqui Christus et Apostoli fidem Iudaeorum de sanctitate et auctoritate Scripturae luculentissime confirmarunt, ut ostendimus in thesi superiori n. III. Ergo ipsius Christi et Apostolorum haec eadem doctrina est.

2°. Christus et Apostoli ipso modo citandi Scripturas docent, textus quos adferunt, habere Deum auctorem, formaliter quatenus scripti sunt. Nam a) Deus auctor Scripturae ponitur in recto, homo ut instrumentum in obliquo.

«Oportet impleri Scripturam (τὴν γραφὴν ταυτην), quam praedixit Spiritus Sanctus per os David » Act. I. 16; «Domine qui Spiritu Sancto per os patris nostri David pueri tui dixisti: quare fremuerunt gentes etc. » Ib. IV. 23; «Deus promiserat (evangelium) ante per prophetas in Scripturis sanctis » Rom. I. 2; «Deus terminat (definit) diem in David dicendo etc. » Heb. IV. 7; «dicit Deus, dicit Spiritus Sanctus, contestatur nos Spiritus Sanctus » Heb. I. 6. sq.; III. 7; X. 15. coll. VIII. 8; «dixit (Deus) in quodam loco » Heb. IV. 4. Quod est apud Marc. XII. 26: «non legistis in libro Moysi super rubum (Exod. III. 6.), quomodo dixerit illi Deus inquiens: ego sum Deus Abraham » etc.; id apud Matthaeum declaratur Deus dixisse ipsis Iudaeis, ad quos Christus loquebatur. At istis Iudaeis haec verba non sunt dicta, nisi quatenus scripta sunt; ergo Deus dixit haec verba, quatenus ea scripta sunt, sunt verbum scriptum Dei: «non legistis quod dictum est a Deo dicente vobis, ego sum Deus Abraham » etc. Matth. XXII. 31. b) Ordine inverso sed eodem sensu declaratur, scriptorem humanum in Spiritu Sancto dixisse ipsos textus scriptos. «Quomodo David in Spiritu vocat (tempore praesenti, quod non potest intelligi nisi de verbis formaliter ut scriptis) eum Dominum dicens: dixit Dominus Domino meo » etc. Matth. XXII. 43; Marc. XII. 36. Eundem esse sensum hac forma inversa ac quando Deus ponitur in recto, per se constat et apparet ex ultimo hymno Davidis, ubi declarat, quid sibi velit loqui in Spiritu, dicere in Spiritu Sancto: «Spiritus Domini, inquit, locutus est per me, et sermo eius per linguam meam » 2. Reg. XXIII. 2. Denique c) simpliciter Scriptura ponitur pro ipso Deo loquente, quod fieri nequit, nisi quatenus Deus est auctor Scripturae et loquitur per Scripturam. «Providens Scriptura (προϊδυσα δε ἡ γραφη) praenuntiat Abrahae » Gal. III. 8. His igitur citationum formulis textus Scripturae, formaliter quatenus in Scriptura consignati sunt, tribuuntur a Christo et ab Apostolis Deo auctori. Atqui quod valet de divinitate singularum partium Scripturae, valet etiam de omnibus libris et de collectione librorum, quibus competit excellentia designata nomine proprio Scripturae, Scripturae sacrae (th. I.). Ergo ex doctrina Christi et Apostolorum deducitur, Deum esse auctorem librorum Scripturae.

3°. Conficitur idem ex diserta doctrina apostolica. Locus princeps est 2. Tim. III. 16. « Omnis Scriptura divinitus inspirata » πασα γραφη θεοπνευστος.

Vocabulum θεοπνευστος alibi nuspiam occurrit nec in novo Testamento nec apud LXX. interpretes; sed occurrit res ipsa et rei descriptio. Ex huiusmodi ergo locis notionem generalem determinabimus. Propheta dicitur « vir spiritualis » (ανθρωπος πνευματοφορος אִישׁ הָרוּחַ) Hos. IX. 7. ³, vir Spiritus i. e. vir, qui habet Spiritum et habetur ac agitur a Spiritu. Finis et effectus huius actionis Spiritus Sancti in hominem saepe describitur. « Spiritus Dei irruit, insillit in prophetas, » eos « induit » ad hunc finem, ut populo annuntient Dei voluntatem, Dei consilia. Hinc propheta dicitur esse « velut os Domini, » per quem nempe Deus velut movens per suum instrumentum motum loquitur: « quasi os meum eris » Ierem. XV. 19. cf. Exod. IV. 16. Prophetis dicit Deus: « verba mea in ore tuo » Ierem. I. 9; V. 14. cf. Is. VI. 7; et quae prophetae loquuntur, « os Domini locutum est » Is. LVIII. 14. et alibi. Consequenter quae in virtute Spiritus Sancti loquuntur, ea dicuntur et sunt non hominis verba, sed « verbum Domini » Num. XXIV. 2; 1. Reg. X. 6. 10; 2. Reg. XXIII. 2; Mich. III. 8; Zach. VII. 12; 2. Esd. IX. 30. Hoc igitur proprio sensu passim prophetae dicuntur loqui « in Spiritu Dei », i. e. per Spiritum Dei tamquam causam efficientem. Clarissime 2. Pet. I. 21. loqui voluntate humana opponitur locutioni, quam proferunt sancti Dei homines inspirati sive singulariter moti et acti (φερομενοι) Spiritu Sancto; exclusio illius prioris et positio huius posterioris constituit propriam rationem inspirationis in homine, et terminative efficit prophetiam. « Non voluntate humana allata est (ἠνέχθη) aliquando prophetia, sed Spiritu Sancto inspirati (ὑπο πνευματος ἁγιου φερομενοι) locuti sunt sancti Dei homines. »

Ex his satis apparet, inspirationem active esse ipsam supernaturalem actionem Dei in hominem, qua eum evehit, promovet et permovet ad manifestandum seu efferendum id, quod Deus vult; passive esse ipsum statum hominis ita affecti; denique verbum ipsum, quod homo inspiratus effert sive per actionem symbolicam sive per locutionem sive per scriptionem, esse et dici inspiratum terminative, quatenus est effectus divinae operationis et inspirationis activae. Consequenter quando Scriptura ipsa dicitur inspirata, inspiratio seu actio Dei intelligi debet terminative ut causa efficiens Scripturae, et Scriptura ut effectus Dei inspirantis.

Hac notione inspirationis iam demonstrata⁴, Paulus Apostolus docens Scripturam esse inspiratam, necessario intelligendus est de supernaturali operatione Dei ad ipsam Scripturam efficiendam seu de inspiratione terminative spectata. Docet itaque Apostolus, Scripturam esse opus et effectum supernaturalis actionis divinae in homines inspiratos, ac proinde Deum per homines inspiratos esse efficientem causam et auctorem Scripturae.

Ad horum quae diximus, veritatem parvi interest, utrum in verbis Pauli terminus divinitus inspirata (θεοπνευστος) sumatur tamquam praedicatum, ut probabilissime in textu graeco⁵, an tamquam adiectum subiecto huius proprietatem declarans, ut in versione vulgata: « omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum » etc. Utrovis enim modo proprietas quae iam in ipso nomine Scriptura comprehenditur implicite, sive per adiectivum sive per praedicatum explicite affirmatur de eadem Scriptura, esse scilicet inspiratam.

Parvi etiam refert ad rem praesentem, utrum subiectum « omnis Scriptura » sumatur collective pro tota Scriptura, an distributive, ut persuadet phrasis graeca πασα γραφη sine articulo, pro quovis scripto cui nomen Scriptura ut proprium atque ut nomen excellentiae conveniat (cf. th. I.). Priori enim modo immediate tota collectio et proinde omnia in collectione comprehensa dicerentur inspirata, altero modo immediate affirmatur inspiratio (terminative nempe inspiratum esse) de omnibus et singulis, quae habent nomen excellentiae Scriptura; hoc autem nomen, ut constat ex thesi I, proprium est non solum integrae collectioni sed partibus etiam et textibus singulis pertinentibus ad illam collectionem ⁶. Lege cl. P. Patrizi Commentationem de divinis Scripturis §. V.

III. Doctrina de hac inspiratione Scripturarum, ut Deus librorum sacrorum auctor credi debeat, in perpetua et universali praedicatione ecclesiastica antiquitatis christianae multipliciter proposita et declarata est. Posset ex ipso usu et modo, quo semper et ab omnibus ad Scripturas provocatum est, facile demonstrari, fuisse inde ab aevo apostolico dogma extra controversiam, non solum verbum Dei contineri in Scripturis sed etiam verbum, formaliter ut scriptum, esse ab auctore Deo. Hic tamen disertam solummodo doctrinam proponemus, quia et luculenta est et adversus omnes exceptiones munitissima. Exhibebimus autem unanimem doctrinam antiquitatis christianae ita, ut non solum res ipsa inspirationis Scripturae auctoritate consensionis universalis demonstretur, an sit; sed etiam ex ipsa praedicatione ecclesiastica proponantur elementa omnia ad distinctam notionem inspirationis librorum, quantum eam assequi possumus, quid sit. Unde in sequentibus, ubi ultimam tandem conclusionem de notione inspirationis deducemus, ad hanc tum Scripturae ipsius tum Patrum doctrinam praemissam appellabimus. Revocamus totam explicationem Patrum ad haec capita.

1°. Scripturae conscriptae sunt per Spiritum Sanctum, per operationem Spiritus Sancti; ideo sunt litterae Dei, epistola Dei ad homines. Inter capita doctrinae quae sunt in manifesta praedicatione ecclesiastica, ponit Origenes, « quod per Spiritum Sanctum Scripturae conscriptae sunt » praefat. de Princip. n. 8. coll. 4. Iudaei et Christiani confitentur biblia « esse scripta Spiritu Sancto » Id. contr. Cels. V. n. 60. « Scripturae divinae utpote Spiritu Sancto conscriptae magnum continent thesaurum absconditum » Chrysost. in Genes. hom. 21 n. 1. Nihil refert, quis homo singulos psalmos scripserit, « cum manifestum sit, omnes esse scriptos per operationem divini Spiritus » ἐκ τῆς τοῦ θεοῦ πνεύματος ἐνεργείας; Theodoret. praefat. in Pss. In omnibus libris Scripturarum consensus est perfectus, « quia in eorum conscriptoribus erat idem Spiritus Sanctus » Theophil. Antioch. ad Autolyc. l. III. n. 12; l. II. n. 9; Athanas. praefat. in Pss. n. 2. 9.10; et quia « non immerito cum illa scriberent, eis Deum vel per eos locutum tot tantique populi crediderunt » Aug. Civ. Dei XVIII. c. 41. n. 1. Inter errores Theodori Mopsuesteni in V. synodo recensitos et damnatos etiam hic est, quod libri Salomonis « scripti sunt non per gratiam propheticam sed per gratiam prudentiae, quae evidenter altera est praeter illam; » quod reprobavit Theodorus librum Iob « contra conscriptorem eius id est Spiritum Sanctum dicens, quod pagana sapiens hunc librum conscripsit; » quod « non oportet collaudare codicem Cantici Canticorum sicut habentem propheticam dictationem bonorum Ecclesiae » Concil. V. Act. IV. nn. 63. 66. 68. 71. Hard. III. p. 86. sqq.

Universim Scripturae sunt « epistola omnipotentis Dei ad creaturam suam » Aug. Serm. II. in Ps. 90. n. 1; Enarrat. in Ps. 149. n. 5; Gregor. M. l. IV. ep. 31. ad Theodor. « Deus velut longe absentibus litteras misit, quas quidem litteras dedit Deus, adtulit Moyses » (Deus auctor litterarum, Moyses tabellarius) Chrysost. in Genes. hom. II. n.2.

2°. Scripturae dictae sunt a Deo. Sane « Scripturae sunt veraces dictiones Spiritus Sancti » Clem. Rom. ep. I. ad Cor. n. 45; « Scripturae sunt dictae a Verbo Dei et Spiritu eius » Iren. l. II. c. 38. n. 2; « sunt infideles, qui negant Scripturas esse dictas a Spiritu Sancto » Anonymus (qui censetur Hippolytus) contr. Artemonit. apud Euseb. H. E. l. V. c. 28; « Deus ipse voluit docere per sanctas Scripturas » Hippolyt. contr. Noet. n. 9; « laudabitur interim Evangelium et Apostolus pro divinis oraculis ⁷ » Theonas Alexandrin. (Routh Reliquiae sacr. T. III. p. 443.).

3°. Deus condidit, dedit Scripturas. « Accipitur ut certa demonstratio vox Dei, qui dedit Scripturas » Clem. Alexand. Strom. II. p. 362; « Deus prius per prophetas deinde per se ipsum postea per Apostolos locutus etiam Scripturam condidit, quae canonica nominatur altissimae auctoritatis » August. Civ. Dei XI. c. 3. cf. XVIII. c. 41. In prologo Gelasii Pontificis ad suum decretum « de recipiendis libris sive non recipiendis, » ut exstat in codice Lucensi, ait Pontifex: « ad discutiendas vel intelligendas Scripturas, quas in novo vel veteri Testamento a pluribus editas (accepimus, vel novimus vel verbum aliud excidit), illud apostolicum nobis convenit servare eloquium: prophetias, inquit, nolite spernere, omnia autem probate; ut plenius Dei operatione credamus illas esse conditas » (Mansi Supplement. ad Concilia T. I. p. 357.).

4°. Protenditur operatio et veracitas perfecta Spiritus Sancti ad omnes etiam minimas partes Scripturae. « Nos qui perfectam veracitatem Spiritus etiam usque ad levem apicem et lineam extendimus ⁸, non concedimus, neque enim fas est, vel res minimas a scriptoribus esse temere positas » Gregor. Nazianz. or. II. (de fuga sua) n. 105. T. I. p. 60. Similia habent Origen. de Princip. l. IV. n. 7; Hieronym. ep. 27. al. 102. n. 1. ad Marcell.; praefat. in comment. Philem. T. VII. p. 742; August. ep. 82. al. 19. ad Hieronym. n. 3-7; Chrysostom. in Genes. hom. 15. n. 1; hom. 42. n. 2. etc.

5°. Comparate tribuitur scriptio Spiritui Sancto, et negatur esse humana. « Christi conversatio in carne demonstravit, legem et prophetas scripta esse coelesti gratia, nec hominum esse scriptiones quae creduntur verba Dei » Orig. de Princip. l. IV. n. 6. ⁹. Nostri auctores « non secundum artem scripserunt, sed secundum gratiam, quae super omnem artem est; scripserunt enim quae Spiritus iis loqui dabat » Ambros. ep. 8. ad Iustum n. 1. « Has litteras non ratio humana reperit, sed hominibus sanctis virtus coelestis infudit » Cassiodor. de institution. divinar. litter. c. 13. 14.

6°. Hoc intelligendum est ita, quod Deus est princeps auctor librorum, homines vero sunt instrumenta Dei ad librorum scriptionem. Sacris scriptoribus non opus erat artificio sermonum, « sed tantummodo seipsos mundos exhibere operationi divini Spiritus, ut ipsum divinum plectrum e coelo subiens, ac velut instrumentum citharae vel lyrae adhibens viros sanctos, nobis revelaret cognitionem rerum divinarum et coelestium » Iustin. cohort. ad Graec. n. 8; Athenagor. Legat. pro Christianis n. 9. cf. Hippolyt. contra Noet. n. 11. 12. « Cum Spiritum Sanctum auctorem tenemus, qui scriptorem (sacrorum librorum) quaerimus, quid aliud agimus, quam legentes litteras de calamo percontamur? » Gregor. M. praef. in Iob n. 2. 3. (cf. supra Theodoret.).

7°. Haec coniunctio specialis hominum cum Deo inspirante ad scribendum declaratur ex coniunctione analoga in supernaturali ordine membrorum Christi cum capite Christo, et per eam illustratur doctrina, quomodo Deus sit auctor princeps librorum, homines vero instrumenta Dei ad scribendum. Prophetae enim et Apostoli etiam formaliter ad scribendos libros et in scribendo erant membra Christi capitis. « Itaque cum isti scripserunt, quae ille ostendit ac dixit, nequaquam dicendum est, quod ipse non scripserit; quandoquidem membra eius id operata sunt, quod dictante capite cognoverunt. Quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperavit. Hoc unitatis consortium quisquis intellexerit, non aliter accipiet, quod narrantibus discipulis Christi in Evangelio legerit, quam si ipsam manum Dei quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit » Augustin. de Consensu Evangelist. l. I. n. 54.

Patres quorum luculentam doctrinam et testificationem adduximus, sunt ex diversis Ecclesiis, ex omnibus aetatibus a primo usque ad septimum saeculum. A saeculo I-III. Clemens Romanus, Iustinus M., Athenagoras, Theophilus Antiochenus, Irenaeus, Hippolytus, Anonymus Eusebii, Clemens Alexandrinus, Origenes, Theonas. A saeculo IV-VII. Athanasius, Gregor. Nazianzenus, Ambrosius, Hieronymus, Augustinus, Chrysostomus, Theodoretus, PP. Concilii V, Cassiodorus, Gregorius M. Consensus insuper per symbola fidei et solemnia iudicia quae n. I. citavimus, declaratus est et confirmatus.

Vides autem, in hac perpetua et universali praedicatione ecclesiastica non aliud contineri, nisi declarationem et explicationem doctrinae Christi et Apostolorum, quam in scriptis evangelicis et apostolicis expressam demonstravimus, Scripturas esse efficienter libros Dei, et Deum esse auctorem librorum Scripturae. Universalis ergo consensus apostolicae successionis demonstrat illum quem diximus, esse verum sensum doctrinae evangelicae et apostolicae.

Declaratur distinctius notio inspirationis per analysin formulae dogmaticae: Deus est auctor librorum sacrae Scripturae.

« Instituta analysi revelatae doctrinae qua Deum librorum sacrorum seu Scripturae auctorem esse profitemur, simul collatis eiusdem doctrinae declarationibus quae in christianae antiquitatis monumentis continentur, inspiratio ad scribendos sacros libros essentialiter constitisse videtur in charismate gratis dato illustrationis et motionis, quo veritates quas Deus per Scripturam Ecclesiae tradere voluit, mens hominum inspiratorum conciperet ad scribendum, et voluntas ferretur ad eas omnes et solas scripto consignandas, sicque elevatus homo tamquam causa instrumentalis sub actione Dei causae principis consilium divinum exsequeretur infallibili veracitate. Unde facta distinctione inter inspirationem et assistentiam, illa ad veritates et verbum formale, haec etiam ad signa et verba materialia necessario pertinuisse dicenda est. »

Ad declarationem theseos necesse nobis est in antecessum distinctius definire praenotiones quasdam tum de significatione nominis auctor libri, tum de elementis formalem rationem libri constituentibus.

1°. Nomen auctoris per se et seorsum sumptum habet utique significationem genericam, eoque ipso comprehendit significationes plures specie inter se distinctas. Auctor enim generice is dicitur, a quo aliquid originem habet ut a causa efficiente. Cum vero efficientiae sint diversissimae, nec minus diversi effectus, inde fit ut nomen auctoris induat significationes inter se specifice diversas. Significatio specifica determinatur vel ex contextu vel etiam simplicius epithetis, quibus efficientiae et effectus species definiatur. Hoc modo terminus complexus auctor libri ratam et fixam habet significationem specificam. Ad claritatem notionis a) distinguimus causam primam sine cuius concursu causa secunda agere nequit, causam per se deinde, quae etiam dicitur principalis, agens nimirum sua inhaerente virtute in distinctione a causa instrumentalis, quae non inhaerente sibi virtute agit sed dumtaxat ex motione (uti aiunt) h. e. ex virtute derivata et transeunte causae principalis. Iam dum dicitur auctor libri, numquam intelligitur efficientia dumtaxat per cursum generalem causae primae, nec sensu proprio efficientia causae instrumentalis; sed semper significatur causa per se, quae potest esse prima vel secunda. Habitudo vero inter has causas est huiusmodi. Si Deus (causa prima) dicitur auctor (adeoque per se causa) libri, excluditur causa secunda agens ut causa per se h. e. virtute propria sibi inhaerente; unde vicissim si homo (causa secunda) sensu proprio est et dicitur auctor libri, eo ipso negatur Deum (causam primam) esse libri auctorem, non tamen excluditur, ut per se constat, generalis concursus causae primae, qui nullatenus importat Deum esse auctorem libri, nisi absurde loquendo Deum dicere velis auctorem omnium librorum. Sive vero Deus sive homo sit auctor libri, in neutra hypothesi excluditur causa instrumentalis, per quam causa principalis (Deus vel homo) agat et efficiat sui libri existentiam. b) Spectando effectum, nomine libri intelligimus ampliorem aliquem¹ contextum sententiarum seu sensuum scripto consignatum. Unde significatio termini complexi auctor libri ea est, quod sit auctor (causa per se) tum conceptionis sensuum ad scribendum² tum eorum consignationis in scripto.

2°. Quoad formalem rationem libri, quam diximus alteram praenotionem necessariam, in libro quovis vel documento scripto a) spectari debent ideae et iudicia horumque totus complexus, quae in libro verbis et propositionibus significantur, atque ab aliis res et sententiae, ab aliis sensa, in thesi nostra veritates dicuntur. Cum enim agatur de ideis et iudiciis sive sententiis quae a Deo sunt, non possunt esse nisi veritates, sub ea saltem ratione reflexa, sub qua et quo sensu ex auctoris intentione sunt scripta in libro. Ab ipsis veritatibus et sensibus b) distinguuntur signa, quibus veritates et sensus exprimuntur, sub ratione grammatica et rhetorica, ad quam etiam pertinere potest ordo et connexio rerum. Haec quae possumus dicere διαταξιν seu dispositionem libri, aliquando ab auctore per se intenduntur tamquam suus sensus exprimendus, aliquando non ita pertinent ad intentionem auctoris, sed possunt diversimode se habere salva tota veritate et integris sensibus, quorum expressionem per suum librum auctor intendit. Unde c) spectandus est finis operis, seu finis ad quem auctor librum suum ex ipsa libri indole directum esse voluit; ab hoc enim pendet, quid ex omnibus in libro comprehensis sit vel non sit ab auctore sapiente per se intentum.

Iam illa omnia quae auctor in libro per se intendit, et sine quibus liber non esset talis qualem auctor esse voluit, constituunt ipsam rationem formalem, per quam ab ipso inditam liber est et esse merito censetur opus huius auctoris. Sunt vero alia quae in genere quidem uno alterove modo debent adesse, cum sine illis ipsa forma ab auctore intenta exprimi nequiret; possunt tamen alio et alio modo se habere, quin liber desinat esse talis qualem auctor esse voluit, quoniam ab auctore ad scopum sui libri non per se intenduntur, nec proinde necessario ab ipso singillatim determinantur. Haec itaque quamvis non determinentur ab auctore, ut vel uno vel alio modo se habeant, dum tamen apta sint ad illud exprimendum quod auctor in suo libro per se intendit, non impediunt, quominus liber vere sit huius auctoris. Propterea hanc appellamus partem materiam libri ad distinctionem a ratione formali, qua constituitur opus huius auctoris ³.

Ut concreta aliqua applicatione rem explicemus, e. g. in codice legum, in libro didactico ad docendam veritatem speculativam vel practicam, in libro historico destinato ad docendam aliquam aliam veritatem per facta narrata, id quod ex scopo huiusmodi librorum per se intenditur, et quod ideo rationem formalem constituit, sunt sensa seu res et sententiae; totum vero illud quod ad rationem signorum retulimus, non excepta ipsa dispositione ordinis, non est necessario per se intentum, et proinde potest se habere velut pars materialis. Haec tamen ipsa quae ad partem materialem pertinent, signa inquam ipsa oportet esse apta ad veritates intentas exprimendas; secus ipsum formale libri conservari non posset. Dixi signorum electionem posse pertinere ad rationem materialem; nam si quando ex scopo libri signa ipsa sint per se intenta, in hac hypothesi pertinerent utique ad rationem formalem libri. Ita in locis quibusdam dogmaticis praesertim mysteria supernaturalia continentibus, certa quaedam vocabula et formulae ad exprimendum conceptum mysterii possunt esse iuxta talium locorum scopus formalis; pariter in libro, cuius scopus esset rhetoricus et aestheticus, praeter res et sententias stylus quoque pertineret ad formalem seu essentialem rationem libri; nec minus ordinis dispositio in historia destinata ad docendam chronologicam rerum successionem, esset ex ipso scopo per se intenta saltem quantum opus foret ad chronologiae veritatem, ac proinde pertinens ad formalem rationem libri.

I. Hisce praenotatis patet, neminem posse esse vero sensu auctorem libri, nisi qui efficiat ut saltem id, quod est formale libri, a se mente conceptum consignetur litteris. Ut quis igitur per alterum tamquam per causam instrumentalem ratione tamen et voluntate agentem libri auctor sit, necesse est, ut alter ipsomet suggerente ad scribendum mente concipiat et ipsomet movente feratur voluntate ad scribendum ea omnia et sola, quae pertinentia ad formalem rationem talis libri ipse tamquam auctor princeps scribenda praeconceperat. Neque enim si unum horum deest, auctor libri esse poterit. Non sane est auctor libri, qui sua sensa communicat quidem alteri non tamen in ordine ad scribendum ea, nec alterum inducit ad illa scribenda; neque auctorem se agnoscet libri, si quod ipse voluit comprehendi ut formale libri, alter non totum excipiat; neque auctor est saltem totius libri et simpliciter, si rebus et sententiis ab ipso in suo libro intentis alter suo marte aliquid superaddat; certe auctor non est huius partis superadditae.

Quando igitur profitemur Deum auctorem librorum sacrorum, auctorem autem per homines inspiratos, hac formula dogmatica exprimitur, quae operatio divina sit et quae non sit essentialis ita, ut ea posita Deus vere sit auctor libri, ac proinde liber sit divinitus inspiratus, ea autem negata negetur Deus auctor libri, et consequenter negetur librum pertinere ad Scripturam divinitus inspiratam.

1°. In ea formula itaque positive affirmatur, Deum efficisse ut, quas veritates ipse Ecclesiae per Scripturam tradendas mente comprehendit, easdem hominis inspirati mens conciperet scribendas, et voluntas ferretur ad eas omnes ac solas scribendas.

Dixi eas veritates omnes et solas in libro inspirato consignari, quas Deus auctor libri mente et voluntate sua comprehendit scribendas. Si enim in libro scriberetur ab homine sententia etiam vera, quam Deus scribendam consilio suo non comprehendit, et quam proinde homini ad scriptionem non inspiravit, multo magis si in libro Scripturae, quod recentiores quidam de iis quae nos dicimus revelata per accidens, affirmare ausi sunt, continerentur aliquae sententiae in se non verae⁴; huiusmodi sententiarum utique Deus non esset auctor, nec proinde illae essent verbum Dei, sed omnino verbum humanum. Atqui a) dum s. Concilium Vaticanum post alias geminas Conciliorum et Pontificum definitiones declarat libros veteris et novi Testamenti pro sacris et canonicis ab ipsa Ecclesia haberit « propterea, quod Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum habent auctorem, » profecto haec conscriptio intelligitur simpliciter et proinde secundum omnes sententias, quae ab inspirato scriptore in libro consignatae sunt; neque enim inspiratio ad conscriptionem interrupta et per intervalla sed ad totam conscriptionem asseritur. b) Quando Ecclesia profitetur Deum auctorem libri sacri et canonici, hoc sacrum et canonicum non minus late patet, quam significatio nominis Scripturae. Atqui Scripturae accensentur omnes et solae sententiae, quae ab homine inspirato in libro consignatae sunt, ac porro in doctrina evangelica et apostolica et in communi Patrum praedicatione expresse singulae sententiae, eo quod et ipsae sunt Scriptura, tribuuntur Deo auctori, quod utrumque in th. I. et II. demonstravimus. Ergo in professione Ecclesiae et in eius formula synodali, Deus est auctor libri sacri et canonici, intelligitur Deus auctor libri secundum omnes partes quae sunt Scriptura, ac proinde auctor omnium sententiarum quae primitus ab homine inspirato sunt libro consignatae, quoniam hae omnes et solae sunt Scriptura.

2°. Ex eadem notione auctoris libri deinde deducitur, quid in ea etiam quoad partem formalem libri, de qua nunc loquimur, non requiratur. a) Non requiritur, ut veritates ipsae quas Deus Scripturis consignari voluit, homini inspirato aliunde iam cognitae non fuerint vel esse potuerint. Praecedens enim cognitio hominis non potest esse ratio, cur Deus illas veritates suo consilio comprehendere nequeat per Scripturam tradendas Ecclesiae, et cur supernaturali sua operatione efficere nequeat, ut homo veritates ipsas aliunde sibi cognitas mente et voluntate concipiat ad eas scripto consignandas.

b) Eadem ratione non excluduntur industria, studium, et praesidia, puta, documentorum et testium ab homine adhibita ad res et sententias seu ad veritates concipiendas, dummodo supernaturalis operatio et directio Dei efficiat, ut mens hominis inquirentis sensa ea omnia et sola ad scribendum concipiat, pariterque ad eadem omnia et sola scribenda voluntas supernaturaliter moveatur, quae Deus ut scribantur, consilio suo comprehendit.

c) Si nomine revelationis intelligatur manifestatio rei occultae, patet ex dictis, in inspiratione revelationem non esse elementum essentiale; potest enim esse inspiratio verissima sive ad loquendum sive ad scribendum citra revelationem illo stricto sensu acceptam. Pendet ergo ex ipsa natura et indole veritatis inspiratae, vel ex modo quo veritas se habet ad hominem inspirandum, utrum inspiratio revelationem eo sensu intellectam includat necne⁵.

At vero si revelatio intelligitur sensu minus quidem stricto sed frequentatissimo, veritatis propositio ab ipso Deo facta, sane inspiratio quaevis ad scribendos libros sacros erat revelatio, quae primum quidem fiebat interne in mente hominis inspirati, ut deinde per scriptionem tamquam verbum Dei proponeretur Ecclesiae, et obiectum fidei constitueret tam pro ipso homine inspirato quam pro aliis, quando tamquam verbum inspiratum satis propositum erat.

II. Operationem divinam, quam explicuimus necessariam, ut vere sit ac dici possit liber Dei auctoris, et sine qua Deus auctor libri non esset, non eandem requiri quoad partem materiam libri, ex ipsa notione auctoris libri claram videtur. Est enim ex dictis Deus auctor libri, quatenus sua operatione in mentem et voluntatem hominis scribentis efficit, ut hic ea omnia et sola scribat, quae Deus ipse in libro scribendo per se intendit. Hoc autem obtinebitur, quomodocumque se habeant ab auctore per se non intenta, signa inquam et reliqua quae diximus partem materiam libri, dummodo haec apta sint ad sensum ab auctore intentum exprimendum. Hoc autem ipsum demonstrat, non illam divinam operationem quae proprie inspiratio dicitur, et quae requiritur pro parte formali libri, necessario etiam extendi ad signa et ad alia partis materialis; esse tamen aliquam operationem divinam necessariam etiam pro parte materiali, ut Deus infallibiliter sit auctor libri. Haec divina operatio quae sit, et quae non sit, nunc inquirimus.

1°. Quoad signa seu vocabula evidens est, nec res ipsas h. e. sensa auctoris principis posse esse scripto expressa, nisi signa eligantur apta ad sensum exprimendum. Si ergo Deus sua inspiratione rerum et sensuum ita agit in hominem inspiratum ad scribendum, ut liber scriptus infallibiliter vi ipsius operationis divinae vere et sincere contineat sensa Dei, cum ipsa inspiratione cohaereat necesse est seu in ea includatur talis operatio divina, ut homo scribens non solum actu eligat, sed etiam infallibiliter eligat signa apta ad res et sententias inspiratas vere et sincere exprimendas, atque adeo in signorum aliorumque quae ad partem materialem pertinent, apta electione reddatur infallibilis. Profecto enim homo mente et voluntate inspiratus quidem ad sensa Dei scribenda, sed in signorum electione plene sibi permissus, maneret fallibilis in exprimendis conceptibus inspiratis; hoc autem ipso non esset infallibiliter consequens, librum sub tali inspiratione scriptum esse Scripturam terminative inspiratam et verbum Dei. Atqui ut crederetur esse infallibiliter verbum Dei, numquam aliud argumentum quaesitum est, quam quod scriptor humanus esset inspiratus. Sicut ergo cum inspiratione activa infallibiliter nectitur inspiratio terminativa (inspiratum esse) ipsius operis, ita in notione inspirationis activae includitur operatio divina, qua homo efficiatur infallibilis in exprimendis conceptibus inspiratis, h. e. in ipsa aptorum signorum ac terminorum electione.

2°. Ex dictis iam patet, qualis sit haec operatio divina, quam dicimus cum inspiratione connexam. Scopus sacrorum librorum saltem in plerisque talis est, ut formalis ratio librorum prae hoc scopo non mutetur, si aliis vocabulis, alio stylo eadem res et sententiae exprimantur, dummodo termini qui possunt esse alii atque alii, adhibeantur idonei et rebus respondentes. Pertinet ergo saltem in plerisque non ad rationem formalem sed ad rationem materialem Scripturarum, quod sententiae his potius quam aliis terminis aequipollentibus exprimantur. « Nec putemus in verbis Scripturarum esse evangelium sed in sensu, non in superficie sed in medulla, non in sermonum foliis sed in radice rationis » s. Hieronym. in Gal. I. 11. 12. T. VII. p. 386. Iam vero ut quis sit auctor libri, requiritur quidem, ut id omne quod prae libri scopo constituit eius rationem formalem, ab ipso sit tamquam ab auctore principe; non autem requiritur, ut eodem modo ab ipso sit, quod in libro prae eius scopo materialiter se habet, nec eius propriam rationem constituit. Ergo potest quis per alium tamquam per causam instrumentalem verissimus auctor esse libri, quin ipse terminos in individuo et stylum totamque constructionem grammaticam et rhetoricam suppeditet. Ut tamen nihilominus per suppeditationem rerum et sententiarum certum efficiatur, librum scribendum fore ipsius tamquam auctoris principis, necesse est, praecaveat errorem scribentis in electione aptorum signorum.

Ergo ex notione inspirationis seu ex eo, quod Deus est auctor Scripturarum per conscriptores humanos ita, ut ex ipsa actione Dei in homines inspiratos infallibiliter certum sit, Scripturas esse libros Dei ut auctoris; a) in plerisque, ubi videlicet horum potius signorum prae aliis aequipolentibus electio materialiter se habet, nulla est ratio affirmandi, Deum ipsum supernaturali praeveniente actione signa et modum scribendi suppeditasse et in individuo determinasse. Est tamen b) ratio evidens affirmandi assistentiam Dei, qua scriptoribus humanis in ipsis eligendis signis idoneis ita aderat, ut in conceptibus inspiratis vere et sincere exprimendis essent prorsus infallibiles. c) In hac assistentia et directione quoad ipsum modum orationis includitur gratia sermonis, « quod quis efficaciter loquatur (scribat) ad instruendum intellectum, ad movendum affectum, ad flectendum auditorem (vel lectorem) » ⁶, ut eam explicat s. Thomas 2. 2. q. 117. a. 1. Si autem d) prae scopo alicuius loci vel contextus verba ipsa et stylus in individuo pertinerent ad rationem formalem, tum sane ex ipsa notione inspirationis et auctoris libri deduceretur, verba et stylus esse suppeditata a Deo non secus ac res et sententias. Quia vero huiusmodi formalis ratio difficillime determinari potest, et singularis vis, efficacia ac profunditas ipsorum verborum, et quae Patres praedicant de valore eorumdem singulorum verborum Scripturae, partim magis pertinent ad res significatas et ad verbum formale, et partim ex assistentia Spiritus Sancti in selectione verborum satis explicantur; propterea ex notione ipsa inspirationis, nisi aliunde probetur, divina suppeditatio verborum in individuo in locis singulis vix discerni et statui poterit.

Rerum ordo et dispositio pro diverso scopo libri aliquando constituit partem formalem et pertinet ad ipsa sensa auctoris, aliquando computatur ad stylum. Pro hac diversitate ordo rerum in priori hypothesi ad inspirationem proprie dictam, in posteriori secundum paulo ante demonstrata ad assistentiam divinam referendus erit.

3°. Ex his quae diximus, tantummodo demonstratur argumento negativo, divinam suggestionem et velut dictationem verborum in individuo non esse essentialem in notione inspirationis; ac proinde talem dictationem verborum non posse colligi ex eo, quod Deus est auctor Scripturae. Ex hoc autem ipso praesumi debet, ubi non demonstratur oppositum, revera ita factum esse, et Deum qui disponit omnia suaviter, permississe, ut homines divinis sensis iam collustrati et ad ea scribenda supernaturaliter moti, secundum diversam singulorum indolem et eruditionem ipsi sub divina assistentia reperirent et seligerent idearum inspiratarum signa. Ceterum suppetunt argumenta etiam positiva, ex quibus deducitur, saltem plerumque auctores inspiratos in verbis seligendis et in modo scribendi grammatico ac rhetorico divina assistentia tantum adiutos et munitos, non autem divinitus accepta dictatione ad unum determinatos fuisse. Argumenta haec potissima tria sunt.

a) Evidens est in libris sacris elocutionis et styli diversitas respondens diversae indoli et eruditioni scriptorum. « De Isaia sciendum, inquit s. Hieronymus, quod in sermone suo disertus est, quippe (en rationem) ut vir nobilis et urbane eloquentiae, nec habens quidquam in eloquio rusticitatis admistum. » Contra « Ieremias sermonem quidem apud Hebraeos Isaia et Osee et quibusdam aliis prophetis videtur esse rusticior, sed sensibus par, quippe qui eodem Spiritu prophetaverit. Porro simplicitas eloquii a loco ei in quo natus est, accidit. Fuit enim Anathotites, qui est usque hodie viculus » Hieronym. Praef. in Is. et Ierem.

b) Dum sacri scriptores diversi e. g. plures Evangelistae referunt non solum eandem rem gestam sed etiam eodem sermonem ab aliis e. g. a Christo Domino dictos, utuntur tamen verbis diversis, quamvis certum sit illum, cuius verba recitare se profitentur, idem non aliis et aliis verbis sed uno tantum modo dixisse. Sic verba, quibus usus est Christus in institutione ss. Eucharistiae, referunt quatuor sacri scriptores Matth. XXVI; Marc. XIV; Luc. XXII; 1. Cor. XI. Singuli autem verba eadem Christi exhibent paulo aliter atque aliter; ita tamen, ut Marcus magis conveniat cum Matthaeo, quippe qui huius Evangelium scriptum prae oculis habuisse creditur et ab eruditis probatur, vicissim Lucas propius accedat ad Paulum, cuius discipulus et sectator fuit. Huius discrepantiae rationem s. Augustinus pluribus explicat eandem, quam nos diximus (de Consens. Evangelist. l. II. n. 27. 28.). « Si ergo quaeritur, inquit, quae verba potius Ioannes Baptista dixerit, utrum quae Matthaeus, an quae Lucas eum dixisse commemorat, an quae Marcus... nullo modo hinc laborandum esse iudicat, qui prudenter intelligit, ipsas sententias esse necessarias cognoscendae veritati, quibuslibet verbis fuerint explicatae. Quod enim alius alium verborum ordinem tenet, non est utique contrarium; neque illud contrarium est, si alius dicit, quod alius praetermittit. Ut enim quisque meminerat, et ut cuique cordi erat vel brevius vel prolixius, eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. » Obiicienti forte, « Evangelistis per Spiritus Sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere verborum nec in ordine nec in numero discreparent, » respondet sanctus doctor, id fieri non debuisse tum ob alias rationes, tum « simul etiam ut, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intelligeremus non tam verborum quam rerum quaerendam vel amplectendam esse veritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem veritate constitisse approbamus. » Ita Augustinus l. c.

c) Denique scriptor 2. Mach. quem sub inspiratione Spiritus Sancti scripsisse omnes catholici credimus, stylum et flexum sermonis satis manifesto sibi suaeque eruditionis modo ac facultati attribuit. « Ego quoque, ita librum concludit, in his faciam finem sermonis. Et si quidem bene et ut historiae competit, hoc et ipse velim; sin autem minus digne, concedendum est mihi » (graece: sin autem tenuiter et mediocriter, tantum assequi potui εἰ δὲ εὐτελως καὶ μετριως, τουτο ἐφικτον ἤν μοι) 2. Mach. XV. 39. Lege de his opusculum citatum cl. Patris Patrizi (de Scripturis divinis §. IV.) ⁷.

III. Reliqua quae in thesi enuntiavimus, non indigent nisi recapitulatione.

1°. Analysis testimoniorum, quae sive evangelica et apostolica sive ex ss. Patribus in superiori thesi adtulimus, demonstrabit, in illis semper vel supponi vel exprimi operationem divinam tam in intellectum quam in voluntatem hominum inspiratorum. Ex una enim parte a) Deus declaratur dixisse Scripturas per prophetas; commendatur Scriptura dicta, scripta, condita, mentibus infusa a Spiritu Sancto, operatione Spiritus, gratia coelesti; sacri scriptores non arte humana opus habuisse, sed tamquam instrumenta operationi Spiritus sese permississe dicuntur; ex parte altera b) ipsi scriptores sacri in Spiritu Sancto, inspiratione Spiritus Sancti, prophetando h. e. acti supernaturali operatione Spiritus (ὑπὸ πνεύματος ἁγίου φερόμενοι) sacros textus ut sunt in Scriptura, edidisse atque adeo scripsisse dicuntur; unde fit c) ut ipsi libri et textus, quos Spiritus Sanctus suo charismate inspirans homines, et homines inspirati in virtute Spiritus Sancti scripserunt, sint omnes et singuli Scriptura divinitus inspirata (πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος) et verbum Dei. Atqui illa inspiratio activa Spiritus Sancti in homines, ut sint prophetae (sensu biblico latiori) ad scribendum verbum Dei, non potest intelligi nisi ut supernaturalis operatio in mentem ad concipienda sensa Dei et motio in voluntatem ad eadem scribenda; nec status hic inspirationis passivae in homine propheta potest intelligi nisi ut mentis et voluntatis affectio respondens inspirationi activae, tamquam effectus suae causae; nec denique ipsum inspiratum esse Scripturae potest intelligi nisi ut terminus, quem respicit et efficit Spiritus inspirans per hominem in mente et voluntate inspiratum. Porro d) haec analysis operationis duplicis aliquando diserte ab ipsis Patribus instituitur, ut quando sacri scriptores tum scribenda a Christo capite (illustratione mentis) cognovisse dicuntur, tum Christus dicitur eis tamquam suis manibus, quod scribebant, (motione voluntatis) imperasse.

2°. Cur inspiratio dicatur charisma, satis per se evidens est, cum sit donum spiritale indebitum ac supernaturale. Aeque constat, eam pertinere ad charismata, quae nomine generico sed significatione specifica dicuntur gratis data. Revocatur enim ad donum prophetiae generice acceptae (cf. Suarez de Fide disp. VIII. sect. 4. n. 6.), et concessa est non ad personalem sanctificationem accipientis, sed ad sanctificationem ac supernaturalem fructum aliorum et totius Ecclesiae (cf. S. Th. 1. 2. q. 111. a. 1.).

Corollarium 1. Patrum doctrina qua ab inspiratis scriptoribus artem humanam in scribendo excludunt, et eorum aliqui Spiritus Sancti operationem ad omnem apicem Scripturarum protendi affirmant, tantummodo demonstrat ideas et sententias esse a Deo inspiratas in ordine ad scribendum, hisque exprimendis nulla signa, quibus aliud significaretur quam Deus voluit, sed ubique signa idonea fuisse adhibita sub assistentia Spiritus Sancti; non autem significat, singula vocabula eodem modo ut sensa esse inspirata. Ex parte vero altera scriptorum sacrorum labor et industria ac studium res scribendas investigandi ex documentis et testibus, immo et excusationes de styli ac sermonis tenuitate ostendunt quidem, homines inspiratos non mortua sed viventia et rationalia fuisse instrumenta, qui et ipsi aliquid agerent; non tamen ostendunt, divinam inspirationem eis defuisse. Potest haec res commode illustrari ex modo, quo Deus generatim in ordine gratiae agere solet. Ad praeparandam et conferendam gratiam hominibus potest et solet Deus etiam uti instrumentis externis et sensibilibus (cuiusmodi sunt omnia media sensibilia salutis in Ecclesia, et inter haec ipsa sacramenta). Praeterea per gratiam elevat et viribus supernaturalibus instruit animam ad eos quoque actus virtutum, qui secundum substantiam possunt edi viribus tantum naturalibus; per vires gratiae autem fit, ut actus iam sint supernaturales et alterius plane ordinis, quam si ederentur ab homine suis naturalibus viribus permisso. Sic igitur intelligi potest, quod Deus ad inspirationem idearum et sententiarum, quas Scriptura consignari et ita tamquam verbum suum Ecclesiae proponi voluit, quandoque uteretur etiam instrumentis externis, suppeditando hominibus inspirandis documenta, testes, propriam rerum scribendarum inspectionem et naturalem cognitionem, quibuscum adiumentis suam internam illustrationem intellectus et motionem voluntatis coniungeret, atque efficeret, ut ea omnia et sola mente conciperent et complecterentur voluntate ad scribendum, quae ipse suo consilio comprehendit per Scripturam Ecclesiae communicanda. Hinc nulla adversus inspirationem existit difficultas, quod e. g. scriptor libri 2. Mach. II. 24. 27. ait, se « a Iasono Cyrenaeo quinque libris comprehensa tentasse uno volumine breviare, » hocque in opere « negotium plenum vigiliarum et sudoris se assumpsisse; » quod pariter s. Lucas I. 2. 3. protestatur, sibi assecuto omnia diligenter, a testibus scilicet rerum gestarum, visum esse haec ex ordine scribere; quod Apostoli et nominatim Ioannes XIX. 36; 1. Io. I. 1. appellant, tamquam ad historicum motivum credibilitatis, ad suam propriam rerum inspectionem. Haec de ipsis rebus atque sententiis.

Ad vocabula autem et stylum in scribendo quod spectat, cum in his ut plurimum scriptores suo ingenio et eruditioni permissi, per assistentiam Spiritus Sancti tantummodo contra errores ipsi veritati et sinceritati rerum ac sententiarum obfuturos munirentur, poterat scriptor 2. Macch. XV. 39, excusare tenuitatem et mediocritatem, et poterat Paulus 2. Cor. XI. 6. fateri se « imperitum sermone sed non scientia » (ἴδιωτῆς τῷ λόγῳ ἀλλ' οὗ τῆς γνώσεως.) Hoc eodem sensu s. Thomas declarat, quod dicitur in glossa (ordinaria Walafridi Strabonis) de epistola ad Hebraeos: « non est mirandum (ita Walafridus), quod epistola ad Hebraeos maiore relucet facundia quam aliae; cum naturale sit unicuique plus in sua quam in aliena lingua valere » (putavit enim cum aliis, epistolam hanc a Paulo hebraice, ceteras vero graece fuisse scriptas). Unde Angelicus obiicit sibi difficultatem contra supernaturale donum linguarum Apostolis concessum, eamque ita solvit: « dicendum quod, sicut dicitur 1. Cor.XII. 7, manifestatio Spiritus datur ad utilitatem, et ideo Paulus et alii Apostoli fuerunt instructi divinitus in linguis omnium gentium, quantum requirebatur ad fidei doctrinam; sed quantum ad quaedam quae superadduntur humana arte ad ornatum et elegantiam locutionis, Apostolus instructus erat (scientia acquisita) in propria lingua, non autem in aliena » S. Th. 2. 2. q. 176. a 1. ad 1. Sermo est, ut patet, de elocutione et stylo in epistolis inspiratis.

Corollarium 2. Sicut charisma prophetiae generatim spectatum ita etiam charisma inspirationis ad scribendum non complectitur velut elementum essentiale sive ecstatin mentis sive suspensionem libertatis⁸. Quamvis enim homines inspirati recipiant charisma illustrationis et motionis sine sua libera cooperatione, motio tamen non necessario est huiusmodi, ut voluntatem agat antecedente necessitate; sed satis est, ut eam moveat infallibiliter ad obsequendum. Vide Bonfrerii Praeloquia c. 8. sect. 2. 4. cf. S. Th. 2. 2. q. 173. a. 3. ad 4.

Corollarium 3. Sicut in instinctu prophetico ad loquendum, quem s. Thomas 2. 2. q. 173. a. 4. et ceteri theologi distinguunt a prophetia completa (cf. Aug. Genes. ad litt. l. III. n. 37.), ita etiam in inspiratione ad scribendum non videtur quidem essentiale, ut homo cognoscat se esse a Deo inspiratum; non tamen facile concedendum est, re ipsa aliqui ex sacris scriptoribus suam inspirationem fuisse incompertam. Cf. Io. XI. 49-52. Vide Suarez de Fide disp. V. sect. 3. n. 15; disp. VIII. sect. 4. n. 2. 6; Bonfrerii Praeloq. c. 8. sect. 6. Per se patet, nostrae fidei de facto inspirationis non minus constare posse per revelationem illius a Christo vel Apostolis promulgatam, etiamsi factum ipsi homini inspirato non fuisset compertum⁹.

Corollarium 4. Licet praeter Scripturas alia exstant documenta ecclesiastica, quae et verbum Dei continent et edita sunt sub assistentia Spiritus Sancti errorem infallibiliter praecaventis, non tamen ideo praeter Scripturas alia sunt monumenta inspirata.

Corollarium 5. Cum propositio verbi per libros a Deo facta saltem secundum ordinariam librorum destinationem non videatur posse concipi per modum revelationis privatae, sed ex sese publica sit et directa ad populum Dei, vel certe hunc scopum habeant omnes libri, qui possint computari ad sacram Scripturam secundum propriam huius nominis significationem (vide th. I.); constat charisma extraordinarium inspirationis ad scribendos libros sacrae Scripturae cum ipsa consummatione revelationis catholicae desiisse. Vide Tract. de Traditione th. XXII. Licet vero etiam in praesenti oeconomia consummatae revelationis catholicae non absolute repugnet inspiratio ad scriptionem aliquam privatam, huiusmodi tamen scriptio, si exstaret, ad Scripturam Ecclesiae consignatam et ab Ecclesia fidelibus proponendam nullatenus pertineret; sed de illa eodem modo sentiendum esset, ut de revelationibus privatis generatim diximus in Corollario ad citatam th. XXII.

Confutatur notio inspirationis quae sit per meram assistentiam divinam, et quae dicitur inspiratio subsequens.

« Falsum est, quod Ioannes Iahn aliique docuerunt, sufficere ad rationem libri inspirati, et re ipsa inspirationem s. Scripturae in eo tantum esse positam, quod Deus sua assistentia averterit periculum errandi et homines reddiderit infallibiles in scribendo; idque falsum est, sive veritates ita scriptae iam prius revelatae fuisse dicantur sive revelatae non fuerint. Minori adhuc iure aliqui divinum testimonium de plena veracitate libri, humana solum ope scripti, appellarunt inspirationem subsequentem, et libros aliquos s. Scripturae praesertim in narrationibus rerum gestarum quae scriptoribus humanitus erant compertae, hoc modo subsequenter tantum inspiratos censere haud nefas esse putaverunt. »

I. Priorem inspirationis notionem inter duas quas confutamus, absolute et nullo inter libros Scripturae sive propheticos sive historicos facto discriminate statuit Ioannes Iahn. Ita enim ille definit. « Divinam assistentiam ad praecavendos errores appellamus suggestionem seu inspirationem, quae appellatio usu loquendi consecrata est, quamvis non valde apta sit; exprimit enim aliquid positivum, cum tamen notio ei subiecta sit negativa. In hoc ipso quippe haec divina praemunitio ab erroribus differt a revelatione, quod scriptori nullas novas cognitiones suppeditat, eum nihil docet; sed tantummodo impedit immixtionem errorum in iis, quae iam novit; revelatio autem doctrinas, cognitiones et intelligentiam divinorum consiliorum subministrat. Haec definitio inspirationis et distinctio a revelatione diligenter animadvertenda est; frequenter enim una cum altera permiscetur, ex qua confusione magnae deinde oriuntur difficultates. » Haec ille in Introductione ad divinos libros V. T. ed. 2°. T. I. §. 19.

Bonfrerius obiter legenti eiusdem videri posset sententiae; revera tamen eius opinio multum ab illa Iahnii differt, licet etiam in Bonfreriana explicatione nequeat censeri genuina et integra notio inspirationis expressa esse, nec ea praesertim post definitionem Vaticanam amplius possit sustineri. Distinguit Bonfrerius modum triplicem, quo se habeat Spiritus Sanctus erga sacros scriptores, antecedenter, concomitanter et consequenter. De inspiratione sic dicta consequente agemus postea; interim antecedentem appellat Bonfrerius, « cum Spiritus Sanctus inspirat, revelat, demonstrat, quae dicenda scribendave sunt, ita ut de suo marteve proprio nihil addat scriptor; sed ea dumtaxat scribat, quae a Spiritu Sancto inspirata revelataque sunt. » Hunc modum refert ad eas partes librorum, ubi res inspiratae sunt ex sese supra vim intelligentiae humanae, nec homini naturaliter vel cognitae vel cognoscibiles. Concomitanter existimat se habuisse Spiritum Sanctum cum ss. scriptoribus in libris historicis, qua parte narrantur res gestae aliunde scriptoribus comperta: « ita (inquit) Evangelia, ita Acta Apostolorum, ita Machabaeorum libri, ita ceteri libri historici a prophetis aliisve conscripti. » Videri autem posset hic secundus modus concomitans Bronfrerii prorsus idem esse ac inspiratio illa a Iahnio asserta, non tamen est. Ita loquitur: « concomitanter sese habet Spiritus Sanctus, cum non ad modum dictantis et inspirantis (intellige: suppeditantis res incompertas) se habet sed ad eum modum, quo qui alterum scribentem oculo dirigeret, ne in re quapiam erraret. Hoc enim modo potest Spiritus Sanctus scriptorem hagiographum dirigere, ut in nullo eum errare fallive permittat; cum enim praesciat, quid ille scripturus sit, ita ei adstat, ut sicubi videret eum erraturum, inspiratione sua (suggestione rei incomperta) illi esset adfuturus. » Porro in hominibus sub hac concomitante Spiritus Sancti actione scribentibus « est determinatio quaedam ab extrinseco, ut diversa vel contraria iis quae scribunt, scribere non possint, cum scribentes Spiritus Sanctus non patiatur errare, semper adstet scribentibus paratus in actu primo illis, quae scribenda sunt, inspirare, sicubi sibi relicti essent aberraturi; ab intrinseco tamen liberi sunt, cum re ipsa illos Spiritus Sanctus non determinet, nec quidquam antecedenter in illis operetur, nisi sicubi operatio divina illis est necessaria » Praeloq. c. 8. sect. 1-4. Vide etiam Richardi Simon Hist. crit. N. T. P. I. c. 23. 24; Calmet dissert. de Inspirat. art. 2. (ad 2. Pet. I. 21.).

Discrimen itaque huius sententiae ab altera Iahnii potissimum duplex est, quod a) Bonfrerius solam assistentiam ad praecavendos errores non extendit ad omnes libros et textus Scripturae; quod b) cum assistentia ubique in omnibus libris et locis coniunctam admittit inspirationem positivam in actu primo, quae quoties est necessarium, transeat in actum secundum, atque scriptori res ipsas et sententias scribendas suggerat; ex quibus tribus notionibus, assistentia ad cavendos errores, parata in actu primo suggestione scribendorum, suggestione scribendorum in actu secundo ubi necessitas postulet, consistit et absolvitur notio integra illius modi concomitantis; non ergo haec, ut apud Iahnium, est notio solum negativa¹. Quae quamvis ita sint, existimamus tamen hanc etiam Bonfrerii sententiam et explicationem inspirationis concomitantis sine dubio falsam esse. Quamvis enim inspiratio proprie dicta in actu primo ubique scriptori parata esse dicatur, re tamen vera in sacris libris multa exstarent scripta, quae in actu secundo proprie inspirata non essent, sed solum humanis viribus licet sub assistentia Dei infallibili conscripta. Unde ex parte convenit cum Iahnii sententia, atque adeo simul cum ea confutabitur. Sententia autem Iahnii confutatur iis omnino omnibus argumentis, quibus II. et III. thesim probavimus.

1°. Ipsemet Iahn fatetur, nomine inspirationis significari actum positivum; unde hoc nomen ait minus esse idoneum ad exprimendam notionem negativam a se statutam. Atqui nomen est biblicum adhibitum ab Apostolis; eius notio positiva manifesto deducitur ex doctrina Christi, prophetarum et Apostolorum, ut ea exhibetur tam in Scripturis veteris Testamenti quam in scriptis evangelicis et apostolicis; est declarata in universali praedicatione ecclesiastica; expressa in symbolis et in Conciliorum definitionibus (th. II. III). Ergo ex ipsa doctrina revelata quam in superioribus demonstravimus, Scripturae sunt inspiratae sensu proprio et positivo, non autem impropria et negativa solum significatione.

2°. Ex demonstratis inspiratio talis est actio Dei in homines, et libri Scripturae ita sunt opus hominum inspiratorum, ut Deus credi debeat librorum auctor. Atqui si divina assistentia solum impedivit errores, ceterum vero homines proprio marte libros scripserunt, Deus non est auctor librorum.

3°. Si ea esset notio inspirationis et si Scripturae eo solum sensu essent inspiratae, oecumenica Concilia et summus Pontifex possent scribere libros vel certe documenta definitionum per inspirationem, et charisma inspirationis proinde esset ordinarium. Re etiam vera alia praeter Scripturas existerent documenta inspirata. Atqui haec omnia oppido falsa sunt.

Per se patet, hanc inspirationis notionem manere falsam, sive agatur de locis Scripturae continentibus doctrinam extra actum inspirationis iam revelatam scriptoribus ipsis vel aliis, sive sermo sit de libris et locis, quorum doctrina et sententiae aliunde revelatae non erant. Si enim doctrina revelata litteris consignetur ab homine marte proprio et Dei assistentia solum praecavente errorem; non propterea Deus erit auctor libri, licet infallibiliter continentis doctrinam revelatam, ut patet in canonibus et definitionibus Conciliorum, in quibus infallibiliter continetur doctrina revelata, non tamen Deus est auctor scripti ipsius eo sensu proprio, quo Deus credendus est auctor Scripturae inspiratae (th. II. III.).

4°. Conceptu illo Iahni de inspiratione supposito multa in Scripturis continerentur explicite, quae tamen non essent verbum Dei, nec a Deo explicite revelata. Si enim s. Lucas exempli gratia (quod idem valet de aliis narrationibus historicis et doctrinis moralibus Bibliorum) in Actis res gestas Pauli et aliorum narravit tantummodo, quatenus eas novit scientia humana acquisita, et Deus solum impedivit errorem; illa facta in se ipsis non sunt a Deo manifestata sed ab homine tantum, licet ex divina assistentia infallibiliter certum sit, facta accidisse ita, ut ab homine narrantur. Quia igitur haec assistentia supponitur revelata, poterit in revelatione divinae assistentiae censi implicite revelata veritas factorum quae narrantur; non tamen facta erunt revelata explicite et in se ipsis. Qui ergo ea facta negaret, peccaret contra fidem, quia negaret verbum Dei revelantis assistentiam et in assistentia infallibilem veracitatem narrationis, non autem negaret verbum Dei explicite revelantis ipsa facta in se ipsis, quia huiusmodi verbum nullum existeret. Unde divina revelatio ad huiusmodi facta et doctrinas morales sacrae Scripturae eo fere modo se haberet, quo e. g. se habet revelatio ad facta dogmatica, quae ab Ecclesia infallibili veracitate definiuntur. Atqui haec omnia sunt prorsus falsa et absurda. Ergo falsus est ille conceptus inspirationis, ex quo haec consequuntur.

II. In altera parte theseos agimus de opinione aliqua singulari, quae olim a paucissimis quibusdam theologis in Belgio proposita tamquam hypothesis possibilis, nostra aetate in lucem revocari coepit velut thesis de notione inspirationis reipsa obtinentis in quibusdam Scripturae libris. Bonfrerius l. c. sect. 7. describit tertium modum, quo Spiritus Sanctus se habere posset in librorum scriptione. « Consequenter se habere posset Spiritus Sanctus, inquit, si quid humano spiritu absque Spiritus Sancti ope, directione, assistentia a quopiam scriptore esset conscriptum, postea tamen Spiritus Sanctus testaretur, omnia quae in eo scripta essent, vera esse; certum enim est, tunc totum hoc scriptum fore Dei verbum, et eandem infallibilem veritatem habiturum, quam habent cetera, quae inspiratione vel directione eiusdem Spiritus Sancti conscripta essent. »

Librum ita a Spiritu Sancto probatum fore Scripturam sacram, persuadere instituit duplici argumento. Nam a) decretum quod ab alio proprio marte scriptum rex approbat, fit verbum regis. b) Sententiam aliquam ab homine prolatam Spiritus Sanctus « potest reddere Scripturam sacram et verbum Dei eam probando et veram esse asserendo; et ita de facto fecit » approbando sententiam aliquam poetarum profanorum Arati Act. XVII. 28. et Epimenidis Tit. I. 12. et Menandri 1. Cor. XV. 33. (vide s. Hieronymum ep. 70. n. 2. ad Magnum).

Ergo « pari modo integram historiam vel librum aliquem quamquam initio profano spiritu scriptum posset Spiritus Sanctus Scripturam sacram reddere asserendo, vera esse omnia quae in eo libro haberentur. »

Declarat vero Bonfrerius diserte, hanc suam hypothesin se nolle applicatam libro cuicumque Scripturae sacrae, quam nunc habemus. « Hoc tertio modo, inquit, etsi non existimem Spiritum Sanctum aliquando usum in iis quos habemus sacrae Scripturae libris, absolute tamen nihil vetat uti, vel etiam aliquando usum forte in iis libris nonnullis, quos diximus fuisse Scripturam sacram et postea tamen intercidisse, » quia scilicet in Scriptura quam habemus, ipsa citatione et appellatione ad eos videntur approbati esse ut veraces.

Ita etiam ut doctrina hypothetica et possibilitatis ante Bonfrerium a Lessio et Hamelio thesis proposita est²: « si aliquod opus pium et salutare humana industria ex divino instinctu compositum³ publico testimonio Spiritus Sancti approbaretur tamquam in omnibus suis partibus verissimum, tale opus habiturum auctoritatem aeque infallibilem, atque (habet) Scriptura sacra, et recte Scripturam sacram et verbum Dei appellatum iri. Nam eiusdem est auctoritas epistola a rege dictata et (alia) ab eo subscripta; qui modus, etsi de facto putem eum non inveniri in aliquo Scripturae canonicae libro, non tamen est impossibilis » (Hist. Congreg. de Auxil. Livini de Meyer l. I. c. 9. ed. Venet. 1742. p. 24.).

At nostris hisce temporibus opinio de approbatione subsequente, qua liber aliquis fiat Scriptura sacra, proposita est forma longe deteriori a nonnullis eruditis, qui censuerunt reipsa plures seu libros seu librorum textus exstare in nostro canone Scripturarum, qui humana tantum ope scripti postmodum fuerint nihilominus auctoritate et approbatione Ecclesiae accensi sacris Scripturis. Imo appellando ad Bonfrerium hanc approbationem dicunt inspirationem subsequentem, et librum ita approbatum fieri aiunt inspiratum, quem quidem modum loquendi valde incommodum et vero ineptum, nec Bonfrerius nec ullus alius ante haec tempora adhibuit. Proponunt itaque et suam faciunt in primis distinctionem inspirationis antecedentis et concomitantis; tum ita prosequuntur. « Fieri etiam potest, ut scriptum aliquod primitus solis ordinariis humanis viribus confectum, eo demum ad dignitatem verbi Dei elevatum esset atque hoc ipso inspiratum evasisset, quod canoni insertum est⁴. In hac hypothesi scriptum aliquod factum esset verbum Dei eo modo, quo locus aliquis a Cicerone scriptus fit verbum meum, quando illum in aliqua oratione vel epistola usurpo ad meum conceptum exprimendum: haec est inspiratio subsequens. Quaenam ex hisce tribus speciebus inspirationis ad hunc vel illum librum, ad hunc vel illum versum referenda sit, vix potest singillatim definiri; dicere tantum possumus, ea loca, in quibus expressum est: haec dicit Dominus vel aliquid simile, probabilius ad primam (antecedentem), narrationes vero historicas rerum quae subsunt experientiae, ad posteriorem (subsequentem) pertinere posse. Libri poetici videntur potissimum ad secundam (concomitantem) censendi » (Historia revelationis biblicae auctore D. Daniele Haneberg. 1850. p. 774.).

Haec omnia praesertim post definitionem editam in oecumenico Concilio Vaticano, sustineri nullo modo possunt. Definitio ita habet. « Eos vero (libros integros cum omnibus suis partibus, prout in Trid. Concilii decreto recensentur et in veteri vulgata latina editione habentur) Ecclesia pro sacris et canonicis habet, non ideo quod sola humana industria concinnati, sua deinde auctoritate sint approbati; nec ideo dumtaxat, quod revelationem sine errore contineant; sed propterea, quod Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum habent auctorem, atque ut tales ipsi Ecclesiae traditi sunt » (Constitut. Dei Filius cap. 2.). Ut patet, a) duplex error hac Concilii declaratione directe excluditur, quod libri aliqui Scripturae sint scripti sola humana industria, qui tamen ab Ecclesia deinde approbati et inserti in canones Scripturarum, hac ratione habeantur sacri et canonici; vel quod aliqui libri Scripturae solum ratione materiae non autem ratione ipsius scriptionis sint libri divini. b) Positive docetur, libros Scripturae esse sacros ratione ipsius scriptionis sub inspiratione Spiritus Sancti ita, ut Deum habeant auctorem. Neque tamen singulae notae, quibus constet inspiratio divina, et quae requirantur, ut Deus sit auctor librorum, a Concilio ipso explicantur. Hinc c) theologice demonstrando notionem inspirationis eiusque discrimen ab assistentia divina, atque declarando, quid requiratur vel saltem quid non sufficiat ad illud, ut Deus sit auctor librorum, ex hac definitione Concilii per conclusionem theologicam infertur falsitas illius etiam sententiae, quae solam assistentiam divinam qua Deus scribentibus adfuerit eos praemuniens ab omni errore, sufficere asserit ad rationem Scripturae sacrae, qualem Ecclesia nunc habet, reque ipsa in aliquibus libris sacris aut librorum partibus non aliam inspirationem ab hac assistentia distinctam locum habuisse. d) De sententia vero mere hypothetica, ut eam Bonfrerius explicuit, Concilium non loquitur. Revera si tantummodo dicitur, librum humanitus scriptum, cuius in omnibus et singulis veracitatem Deus postmodum revelatione publica revelasset, posse dici sacram Scripturam et habiturum auctoritatem divinam, lis potest esse de verbis, dummodo agnoscatur diversitas huiusmodi libri a Scriptura divinitus inspirata, quam accepit et habet Ecclesia.

Quod spectat ad intestinam fallaciam illius perperam appellatae inspirationis subsequentis, ut rerum confusionem extricemus, distinguimus tria haec: liber est inspiratus, liber est Scriptura sacra, liber continet verbum Dei; postremo vero quaeremus, quomodo non absolute repugnet, aliquem librum humanitus scriptum fieri scriptum divinitus seu inspiratum.

1°. Inspiratio est divina supernaturalis actio in hominem scribentem, ex qua liber ab homine inspirato scriptus, est et appellatur terminative inspiratus. Atqui divina approbatio et declaratio, in libro aliquo humana solum ope scripto nihil esse non verum, non est actio Dei in scriptorem; nec per hanc declarationem fit, ut actus praeteritus scribendi desinat esse mere humanus, et liber iam pridem conscriptus ope mere humana incipiat esse scriptus divinitus. Ergo talis approbatio non est nec esse potest inspiratio, nec talis liber potest esse inspiratus.

2°. Nomen Scripturae et Scripturae sacrae est ex usu biblico et christiano nomen proprium designans non aliud quodcumque sacrum monumentum nisi libros et partes librorum, qui sub divina inspiratione scripti sunt. Ergo cum subsequens divina approbatio et declaratio veracitatis non possit efficere librum inspiratum et origine homogeneum libris Scripturae; neque potest efficere, ut pertineat ad s. Scripturam proprio nomine dictam. Si scriptura sacra accipiatur significatione communiori et generica, efficit utique divina revelatio veracitatis et sanctitatis doctrinae, ut talis scriptura iam sit sacra, sicut definitiones Conciliorum vel Romanorum Pontificum propter infallibilem veracitatem, de qua ex revelatione divina constat, dici possunt scripta sacra.

3°. Ex huiusmodi attestatione veracitatis libri a Deo ipso per revelationem catholicam facta consequeretur sane, ut quae in libro humanae originis continerentur, essent veritates divinitus revelatae et proinde verbum Dei credendum. Sicut enim generatim veritates ab hominibus naturaliter cognitas, ita etiam veritates naturaliter ab aliquo homine cognitas et scriptas posset Deus revelatione supernaturali proponere credendas, idque efficeret hoc ipso, quod per publicam revelationem attestaretur veracitatem libri. At non ideo liber ille humanitus scriptus esset liber inspiratus aut Scriptura sacra proprii nominis, quamvis dici posset liber divinus ratione materiae et veritatum, quas continet (cf. th. II.). De huiusmodi catholica revelatione Dei subsequente locuti sunt illi nonnulli theologi Belgae, de quibus diximus. Quia vero viderunt, libros quos habemus in canone, simpliciter et omnes una ratione esse traditos ut libros Dei auctoris, de ista vero alia diversa revelatione subsequente quoad aliquem eorum nullum esse vestigium; ideo sapienter protestati sunt, se illam suam theoriam hypotheticam nulli prorsus libro canonico applicatam velle. At quod Sixtus Senensis et quidam recentiores dixerunt de susceptione in canone per auctoritatem Ecclesiae, qua liber humana solum industria scriptus fieri possit Scriptura sacra, imo re ipsa aliquos libros vel librorum partes hac insertione in canonem evasisse Scripturam inspiratam inspiratione subsequente, longe diversum est. Talis enim libri humani susceptio in canone a) ab infallibili Ecclesia fieri nequit, quia esset fallax testimonium de libri inspiratione, qui inspiratus non est. b) Infallibilis definitio Ecclesiae de veritate omnium quae in libro aliquo humano continentur, non repugnat quidem; at per eam non solum liber non fieret Scriptura inspirata, sed neque efficeretur, ut veritates in eo libro contentae essent veritates divinitus revelatae. Talis enim definitio eodem modo se haberet ut definitio in factis dogmaticis; constaret scilicet de veritate omnium quae scripta essent in libro, non per immediatam revelationem Dei sed per revelatam infallibilitatem testantis Ecclesiae vel Pontificis; credenda ergo essent fide non immediate sed mediate divina (cf. supra p. 124.).

Ceterum illi theologi nonnulli qui locuti sunt de subsequente revelatione Dei, per quam liber humanus fieri posset Scriptura sacra, videntur decepti esse confusione divinitatis libri ratione materiae quam continet, et ratione scriptionis. Confundunt scilicet comprehensionem verbi Dei et divinam originem seu inspirationem ipsius scriptionis. Quia vident divina revelatione subsequente effici posse, ut quod continetur in libro veraci humanitus scripto, iam sit verbum Dei, concludunt, librum ipsum esse inspiratum et esse Scripturam sacram, quod tamen nullo modo sequitur.

Hinc etiam respondebis ad probationem, quam adferunt ex similitudine diplomatis regii. Si minister regius documentum suo marte scripsit rege nec sensa suppeditante nec movente voluntatem ministri, nulla approbatione rex fieret auctor scripti operis. Approbatione tamen regis leges, quae in eo documento scriptae essent, fierent leges regiae, quia lex suam formalem rationem et robur legis obtinet non a iure consultis qui illam mente conceperunt, et scripserunt, sed ex manifestatione voluntatis regiae et ex approbatione a rege facta. Hoc etiam sensu codices legum tribuuntur principibus e. g. Iustiniano, Theodosio etc. non quod ipsi dicantur auctores librorum, sed quod contenta in codicibus ab auctoritate et voluntate principum vim legis habent.

Neque enim eadem est significatio, quando dicitur auctor libri, et quando nominatur codex Theodosianus vel diploma regis vel testamentum testatoris; priori illa locutione significatur, ex cuius mente ipse sententiarum complexus emanaverit et conscriptus fuerit; appellationibus posterioribus per se tantummodo dicitur, a quo codex, diploma, testamentum habeat auctoritatem et vim obligandi.

4°. Quia adversarii provocant ad sententias aliquas gentilium, quas dicunt factas esse Scripturam sacram subsequente approbatione veracitatis, et ad similitudinem, quod unus alterius e. g. Ciceronis sententias potest reddere suas; ad huius rei declarationem inquirendum est, quomodo documentum pridem humanitus exaratum possit fieri inspiratum. Ex dictis iam constat, librum inspiratum et proprio nomine Scripturam sacram non posse esse nisi ex actione supernaturali Dei in hominem ad scribendum, ex qua liber existit origine inspiratus. Ergo a) nulla subsequens approbatio potest librum reddere inspiratum. b) Nec assumptio sententiae profanae facta ab auctore inspirato eam efficit in se inspiratam, quamvis relatio et applicatio vel narratio illius sententiae ab homine profano dictae sit inspirata. Sic e. g. relatio sermonum amicorum Iob, immo etiam sententiarum hominum impiorum, « qui dixerunt cogitantes apud se non recte... coronemus nos rosis » etc. Sap. II, narratio dicti a caeco sanato: « Deus peccatores non audit » Io. IX. 31, applicatio versuum Arati et Epimenidis Act. XVII. 28; Tit. I. 12. sine dubio inspirata est; at non ideo illae sententiae in se, vel ut exstant in libris poetarum, evaserunt veritas inspirata. Nihilominus c) non repugnaret, aliquam sententiam veram sed humanitus scriptam fieri inspiratam. Sicut enim praecedens naturalis cognitio veritatis non est ratio, cur Deus eam non possit inspirare ad scribendum, ita etiam praecedens naturalis scriptio non est ratio, quae ex sese impediat inspirationem eiusdem veritatis ad eam scribendam divinitus; tum vero neque repugnaret, ut ad sententiam eandem inspiratam exprimendam adhiberentur eadem verba, quibus usus est auctor profanus. Sic non repugnat, ut auctor inspiratus 2. Mach. compendium historiae Iasonis Cyrenaei sibi inspiratum ad scribendum, concepisset verbis ipsius Iasonis, quem supponimus auctorem non inspiratum. Hinc etiam concedimus non absolute repugnare, ut inspirarentur res et sententiae omnes, quae iam exstarent scriptae humanitus in aliquo libro undequaque veraci. Si deinde res illae omnes et sententiae inspiratae ad scribendum exprimerentur iisdem verbis, quibus usus erat auctor non inspiratus; in hac hypothesi idem conceptus vel idem liber integer scriptus esset bis modo valde diverso, semel humanitus et iterum divinitus. Hoc vero licet ex ipsa notione inspirationis per se non repugnans, attamen si de libro integro agatur, fere ludicrum videtur, nec satis conciliandum cum divina maiestate et sapientia.