Tractatus de divina traditione et Scriptura

De existentia Traditionum divinarum, quae non continentur in Scripturis.

« Quod spectat ad factum ipsum existentiae Traditionum, quae scriptae non sint; 1°. evidenter constat, nec ex rerum naturis nec ex ordine divinae providentiae in historia revelationis manifestato requiri ad obsequium fidei exigendum hanc velut conditionem, ut veritas credenda Scripturis consignata sit; 2°. demonstrato principio Traditionis formali de instituta scilicet successione apostolica ad servandum integrum fidei depositum, negari non potest catholicum principium materiale, etiam post absolutum canonem Scripturarum verbum Dei Traditione conservatum et obiectum fidei christianae latius patere, quam verbum Dei scriptum; 3°. Protestantes suum principium ut in ipsorum libris symbolicis et confessionibus expressum est, non latius patere verbum Dei credendum quam verbum Dei scriptum, sine manifesta contradictione tueri non possunt. »

I. Quod dicimus in prima assertione vix indiget demonstratione. Ex rei enim natura evidenter idem obsequium fidei debetur infinitae veritati, quoties de facta aliqua revelatione certo constat, seu quoties verbum Dei sufficienter est propositum, sive propositio fiat per divinam Scripturam sive alio quovis modo. Revelatio ipsa quae exstat in Scripturis, revocatur ad revelationem immediatam patriarchis, prophetis, Apostolis primitus factam sine Scripturis. Sane Protestantes ipsi de hac re non dubitant; sed asserunt, propositionem sufficientem revelationis mediatae in praesenti saltem ordine, diu post primam promulgationem fieri non posse nisi per Scripturas. At vero sicut Deus primos suos legatos ad primam revelationis promulgationem potuit reddere et reddidit fide dignos motivis credibilitatis; ita profecto potest per omne tempus futurum constituere suos legatos ad conservandam et praedicandam revelationem primitus factam, eosdemque partim repetitis et continuo permanentibus motivis credibilitatis immediate in se ipsis, partim et potissimum per connexionem cum primis illis legatis et per promissiones infallibilitatis in hac connexione eis factas demonstrare et exhibere fide dignos atque infallibiles testes. In hac autem hypothesi profecto eadem est obligatio hisce legatis fidem adhibendi conservantibus et attestantibus veritatem pridem revelatam, sive in Scripturis sive sine Scripturis eam proponant, sicut fuit obligatio adhibendi fidem primis legatis revelationem sibi factam etiam sine Scriptura attestantibus. Quamdiu ergo de rerum naturis solum quaeritur, id unum constat, Deum (si aliquid revelare velit et fidem postulare in omne futurum tempus) debere sibi, ut tum primam revelationem reddat fide dignam, tum modum aliquem eligat conservandi integram et semper dignam fide tamquam verbum Dei eandem revelationem. Adeoque si modus conservandi est Scriptura, requiritur ut quovis tempore adsint sufficientia motiva credibilitatis, in ea contineri sincerum et incorruptum verbum Dei; si modus conservandi est auctoritas testium pro Deo legatione fungentium sine Scriptura, requiritur ut semper adsint sufficientia motiva credibilitatis, per eorum attestationem proponi sincerum et incorruptum verbum Dei. Utrovis autem posito idem sane fidei obsequium debetur verbo Dei sive scripto sive non scripto; eo tamen discrimine, quod auctoritas testium, qua sine Scripturis credibile et credendum proponatur verbum Dei, facile intelligitur; auctoritas vero credibilis Scripturarum sine testibus innotescere et conservari non potest. Sed de hac re alibi.

Nunc de eo quaeritur, quod in prima parte theseos habet secunda nostra assertio. Licet enim ex internis rerum naturis non requiratur, ut verbum credendum sit verbum scriptum; posset nihilominus providentia Dei revelatoris voluisse mediatam revelationem numquam proponere credendam nisi scriptam. Quod si ex historia revelationis ostendi posset, non demonstraret quidem Scripturae necessitatem absolutam ex rerum naturis; sed tamen demonstraret, eam esse conditionem aliquam, sine qua Deus ex sua libera electione in praesenti ordine humani generis non proponeret revelationem. Contra vero si ex historia revelationis ostendi potest, saltem usque ad illud tempus de quo controversia movetur, veram a Deo revelatam religionem numquam exstitisse, quin ex dispositione divina aliquas veritates revelatas comprehenderit non scriptas et sola Traditione transmissas; si insuper ostendi potest, etiam post absolutum canonem librorum divinorum persuasionem de aequali oeconomia revelationis christianae semper perdurasse certissimam theoretice et practice in ipsa societate christiana inde ab Apostolis derivata: id per se spectatum est argumentum certum, spectatum polemice est saltem praeiudicium gravissimum, etiam in deposito revelationis christianae contineri veritates credendas, quae Scripturis consignatae non sint. Atqui hoc utrumque ex historia revelationis certo constat. Ergo argumento per se certo, polemice praeiudicio gravissimo ex historia revelationis probatur, secundum dispositionem divinae providentiae etiam in praesenti ordine non requiri comprehensionem in Scripturis, ut aliquid ad verbum Dei credendum pertineat; sed imo sicut antea semper latius patuit, ita etiam post canonem Scripturarum absolutum latius patere verbum Dei credendum quam verbum Dei scriptum.

Sane evidenter constat, populum Dei inde ab origine humani generis usque ad haeresim saeculi XVI. semper in sua fide ac professione habuisse aliqua dogmata ceu divinitus tradita, quae in Scripturis non continebantur.

1°. Inde ab origine generis humani usque ad Moysen revelatio primitus data de Deo creatore et sanctificatore, de cultu divino divinaque lege, de vita futura, de angelis bonis ac malis, et maxime de futuro humani generis reparatore servabatur absque ulla Scriptura saltem penes eos, qui usque ad tempus fere universalis depravationis regebantur Spiritu Dei, et sub nomine filiorum Dei distinguebantur a filiis hominum (Gen. VI. 2. 3.), sicut postea « populus Dei, populus Deo peculiaris, populus iustus et semen sine querela, » cui « credita erant eloquia Dei, » distinguebatur a nationibus (cf. Sap. X. 15; Rom. III. 2; IX. 4.). Servabatur autem primitiva revelatio partim ministerio ordinario per successionem patriarcharum, partim extraordinario per charisma Spiritus prophetici, quo tum conservationi tum explicationi et proficienti semper incremento revelationis consultum erat (cf. Conc. Trident. sess. VI. cap. 2.).

De patriarchis ante diluvium paucissima quidem novimus; quae enim post revelationem factam Adamo de eis in Scriptura indicantur, ad haec fere reducuntur. De Enos filio Seth iuxta versionem vulgatam dicitur: « iste coepit invocare nomen Domini » Gen. IV. 26; seu ut est in textu hebraico: « tunc coeptum est invocare nomen Domini » ¹, quod non de prima institutione (facta iam in Adam, Abel, Seth), sed de propagatione et praedicatione publici cultus ac religionis intelligi debet. « Septimus ab Adam Enoch » dicitur prophetasse Iud. 14. ². Irenaeus (l. IV. c. 16. n. 2.) exhibet eundem Henoch ut Dei legatum, quamvis falso putaverit functum esse legatione ad angelos, commutans nimirum cum aliis antiquis versione LXX. deceptis filios Dei Gen. VI. 2. cum angelis lapsis. De Noe scriptum est: « octavum Noe iustitiae praeconem custodivit (Deus) diluvium mundo impiorum inducens » ³ 2. Pet. II. 5. Si insistamus grammaticae formae verborum, hic appellaretur Noe octavus iustitiae praeco; unde tota series patriarcharum inde ab Enos, qui coepit invocare nomen Domini, Enos, Cainan, Malaleel, Iared, Henoch, Mathusala, Lamech, Noe dicerentur praecones iustitiae, atque adeo custodes et praedicatores religionis. Ita verba Petri interpretati sunt inter vetustiores Mauclerus (Monarchia ecclesiast. T. I. p. 226.), inter recentes illustrissimus Haneberg (Hist. revelat. sect. I. c. 4.), Phillips (Ius ecclesiast. T. II. p. 347.) et alii. Hoc deinde sensu si intelligatur Iosephus Antiquit. l. I. c. 3. n. 1, viderentur consuevisse Iudaei considerare Traditionem antediluvianam per has potissimum octo generationes non computando Adamum et filium eius Seth. Verba Iosephi sunt: « Et isti quidem (posteri Sethi) per septem generationes (usque ad Noe) perseverarunt, Deum pro universorum Domino agnoscentes virtutemque in omnibus respicientes. Deinde procedente tempore (sub Noe octavo) in peius mutati sunt a patriis institutis » (ἐκ τῶν πατρίων ἐθισμῶν). Sed nihil opus est insistere sive illi interpretationi verborum s. Petri sive huic Iudaeorum persuasioni ex testimonio Iosephi. Tum enim Iosephus potest alio modo explicari, tum verba s. Petri admittendo insolentiorem modum loquendi simplicius intelliguntur, ut dicatur Noe octavus inter servatos in arca (cf. 1. Pet. III. 20.). Manet nihilominus, quod in brevissimis illis notitiis patriarchae Enos, Henoch, Noe diserte exhibentur ut custodes religionis et praecones iustitiae. Ceterum cum religiosa revelatio et promissiones generi humano in suo progenitore Adamo factae usque ad diluvium semper conservatae sint, per se patet, eas non nisi per Traditionem propagatas fuisse. Modus autem non sane fuit diversus ab eo, qui ut aetate patriarchali post diluvium se habuerit, distinctius nobis describitur ⁴. « Scio, ait Dominus de Abraham, quod *praecepturus sit filiis suis et domui suae post se, ut custodiant viam Dominiet faciant iudicium et iustitiam» Gen.XVIII.19. Moyses de temporibus antiquissimis inde a divisione populorum ait: «Memento dierum antiquorum, cogita generationes singulas, interroga patrem tuum et annuntiabit tibi, maiores tuos et dicent tibi; quando dividebat Altissimus gentes, quando separabat filios Adam, constituit terminos populorum iuxta numerum filiorum Israël (rationem habuit in sua providentia praecipuam filiorum Israël, et terminos populorum adaptavit ad bonum huius populi adhuc futuri, atque terram numero eius congruam destinavit) Deut. XXXII. 7. 8. Idem modus Traditionis universim spectatae exhibetur etiam extra familiam Abrahami Iob VIII. 9-12.

Diximus alibi (cf. th. XII. n. I.), distinguendum esse pactum aeternum, spirituale et universale a Deo constitutum cum genere humano continuo post lapsum, et pactum temporarium, typicum, particulare cum uno populo Israël. Illud prius propagabatur aetate patriarchali usque ad Moysen sola Traditione, deinceps Traditione simul et Scriptura propagatur, ut mox dicemus. Alterum foedus particulare continebatur lege scripta. Hanc rem optime perspexit eximius Suarez. «Lex proprie sumpta non promittebat praemia aeterna... et nihilominus verissimum etiam est, homines sub lege constitutos habuisse promissionem vitae aeternae et spiritualium bonorum et fidem eorum... Neque hoc posterius cum priori repugnat, quia hanc promissionem non habuerunt Iudaei ex lege, sed ex patribus, ut ita dicam, utique per Traditionem eorum; nam a principio Ecclesiae facta est hominibus fidelibus, et in eis per Traditionem permansit fides eius, et in Abraham revocata est et expressior facta.... Sic ergo ad populum Israeliticum pervenit, et postea per prophetas scripta est, non tamquam nova sed tamquam antiqua. Quod totum satis probat testimonium Pauli Heb. XI. ubi incipiens ab Abel et progrediens per patriarchas usque ad prophetas, omnes dicit habuisse hanc promissionem. Lex ergo nullam promissionem spiritualem huic antiquae addidit » Suarez de Legibus l. IX. c. 6. n. 21.

2°. Ex tempore Moysis, quando iam libri aliqui divini scripti erant, in primis a Deo ipso institutum est ministerium ordinarium Traditionis exegeticae, et authenticae interpretationis in sacerdotio. « Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore eius, quia angelus (legatus) Domini exercituum est »⁵ Mal. II. 7. Lege institutionem Deut. XVII. 8-12. cf. Ps. XLIII. 2; LXXVII. 5; Ecclesi. VIII. 9-12. Ministerium extraordinarium datum erat in successione prophetarum, quorum missio referebatur non solum ad novas promulgandas revelationes, sed etiam ad custodiam et explicationem revelationis et legis acceptae. At non solum exegetica erat Traditio, de qua nunc non agimus; sed per idem ministerium in suo complexu, ut nempe componebatur ministerio ordinario sacerdotii et extraordinario successionis prophetarum, sine dubio veritates divinae etiam non scriptae servabantur, vel obscurius indicatae in Scripturis clare docebantur in Traditione, maxime ex illis quae, iam antiquitus sola Traditione conservatae, ad pactum spirituale et universale pertinebant. Etiam inter δευτερωσεις seu traditiones plurimas, quas Iudaei inde ab antiquis temporibus referebant ad Moysen, sibi una cum lege scripta datas in monte Sinai, non est improbabile aliquas fuisse genuinas⁶. Sed quidquid de his sit, certe doctrina de canone, auctoritate et divinitate ipsorum librorum sacrorum non nisi Traditione transmissa erat, quod quidem per se patet, et etiam intelligitur ex discrimine a Iudaeis statuto quoad libros, de quibus obscurior erat Traditio. Ita Iosephus (contra Appion. l. I. n. 8.) postquam libros scriptos usque ad Artaxerxem indicaverat iuxta consuetam penes Iudaeos divisionem in Legem, Prophetas, et Psalmos; de aliis posterioribus scriptis ait: « non in aequalem fidem recepta sunt ac priora, propterea quod non accurata esset successio prophetarum. » Tum de certa Iudaeorum fide qua hos libros susceperunt et custodiunt, testatur: « cum tot iam saecula effluxerint... omnibus Iudaeis statim a prima nativitate hoc insitum est, ut haec credant Dei dogmata. » Fides porro haec Iudaeorum etiam ex doctrina et ex modo docendi Christi et Apostolorum evidens est, nec aliter quam per Traditionem servata.

3°. Ecclesiam Christi in suo exordio constitutam fuisse et fidei doctrinam suscepisse praedicatione Christi et Apostolorum, doctrinae autem consignationem in Scriptura N. T. Ecclesiis iam longe lateque constitutis paulatim subsecutam esse, adeoque primitivam Ecclesiam multa credidisse, quae verbo Dei non scripto sed tradito tantummodo continebantur, nemo Christianus negare potest (vide th. IV.). Ergo saltem usque ad illud tempus, de quo Protestantes controversiam movent, scilicet usque ad tempus adultae iam Ecclesiae christianae post obitum Apostolorum, numquam exstitit revelata religio, quin ea comprehenderentur aliquae veritates credendae nullis divinis Scripturis consignatae.

Quare si verum esset, in religione christiana post aetatem apostolicam nullas existere veritates revelatas quae scriptae non sint, id non esset ex intestina necessitate nec ex consueto divinae providentiae ordine in historia relationis manifestato; sed esset factum extra ordinem providentiae, qua Deus inde ab origine promulgationi et conservationi suae revelationis consuluit. Imo si comparatur propria ratio ac forma novi Testamenti cum Testamento veteri, hypothesis ista videtur repugnare ipsi perfectioni novi Testamenti, in quo semper viventi magisterio ad conservationem et explicationem revelatae doctrinae longe ampliores promissiones factae sunt quam sacerdotio veteris legis (cf. th. IV. sqq.), adeo ut tamquam indoles propria et distinguens novae legis exhibeatur scriptio per Spiritum Sanctum in corde Ecclesiae (in intellectu catholico) prae lege veteri scripta in tabulis lapideis et litteris deformata 2. Cor. III. 2. 3. 6. 7. 8. (cf. th. XII. n. I.). Certe hypothesis illa singularis Protestantium cum non sit respondens sed potius repugnans naturae et congruentiae rerum, nullo alio modo probari posset, quam a posteriori, instituta nempe comparatione inter fidem et doctrinam Ecclesiae ab Apostolis derivatae et inter ipsas Scripturas evidenter demonstrando, nihil esse in doctrina Ecclesiae, quod non sit etiam in Scriptura, et contra analogiam omnium praecedentium aetatum ac contra propriam a Christo suae Ecclesiae inditam formam iam veluti fortuito et per accidens non latius patere verbum Dei revelatum ac credendum quam verbum Dei scriptum. Atqui

4°. Ecclesia ab Apostolis derivata, quae ipsis adversariis fatentibus in sua origine tempore Christi et Apostolorum multa dogmata non scripta credebat fide divina, etiam post Apostolos et post completionem librorum divinorum constanter conservavit et tum theoretice tum practice manifestavit hoc principium, videlicet non solum non esse necessarium, ut veritas credenda contineatur in Scripturis, sed re ipsa esse veritates aliquas revelatas et ab Ecclesia credendas ac creditas, quae scriptae non sunt.

De hac Ecclesiae fide primum theoretice et principio generali testantur omnes veteres Patres ac doctores, inter quos nominandi sunt Ignatius per Asiam (apud Euseb. III. 36.); Clemens Alexandriae (l. de paschate apud Euseb. VI. 33.); Tertullianus in Africa (de corona cc. 3. 4.); Eusebius in Palaestina (Demonstrat. evang. l. I. c. 8.); Basilius in Ponto (de Spiritu Sancto c. 27. n. 67; c. 29. n. 71.); Epiphanius Cypri (haeres. 61. n. 6.); Chrysostomus Antiochiae et Constantinopoli (in 2. Thess. hom. 4. n. 2.); Hieronymus in oriente et occidente (Dialog. adv. Lucif. n. 4.); Augustinus nomine totius Ecclesiae (de Baptism. l. II. n. 12. et saepe alibi). Cf. Bellarmin. De verbo Dei 1. IV. c. 7. Horum omnium una sententia huc redit: « necessarium se putasse Traditiones acceptas securitatis ergo etiam litteris consignare; non omnia observanda et credenda esse scripta; Apostolos alia scriptis alia sine scriptis tradidisse, utraque esse paris auctoritatis; quando constat aliquid esse in Traditione, nihil ultra esse quaerendum; multa quae universa observat Ecclesia, esse ab Apostolis tradita, licet scripta non reperiantur. » Hoc idem principium Ecclesia declaravit solemnibus definitionibus in Conciliis. Ita in Concil. VII. Act. VII. multa exstant praeclara in hanc rem, quorum haec est summa. « Oriens et occidens et aquilo et meridies Spiritus Sancti inspiratione consentimus in unum... omnia recipientes, quaecumque sancta catholica Ecclesia antiquitus scripta et non scripta recepit » (Harduin. T. IV. p. 478.479.). « Si quis Traditionem ecclesiasticam sive scriptam sive non scriptam irritam facit, anathema sit » (ib. p. 471.). Cf. Concil. VIII. Act. X. can. 1. (Hard. T. V. p. 1098.).

Praeterea practice et quoad dogmata quaedam specialia universa Ecclesia semper professa est eandem unanimem sententiam. Sicut enim dogmata in Scripturis consignata semper tum fidelibus declarata sunt tum adversus haereticos defensa appellando ad fontem utrumque Scripturae et Traditionis; ita Patres tum seorsim tum in Conciliis collecti de quibusdam christianae doctrinae capitibus fatentur, ea ex Scripturis demonstrari non posse, nec tamen minus eandem ad fidei depositum pertinere ex sola Traditione tuentur. Id verum est non solum de verbis non scriptis, quae tamquam solemnes formulae sancita sunt ad strictiorem dogmatum declarationem et definitionem, ut sunt formulae: una natura tres personae; personae consubstantiales; unio secundum hypostasin; efficacia Sacramentorum ex opere operato; transubstantiatio, et aliae plurimae. Huiusmodi enim definitiones non tam existentiam Traditionum probant, de quibus nunc loquimur, quam principium formale Traditionis, de quo in superioribus actum est, successores scilicet Apostolorum custodes esse et doctores authenticos totius revelatae doctrinae. At eo quo diximus modo, ex sola Traditione agnoscunt et defendunt etiam dogmata non scripta. Ita defendunt divinitatem et integritatem canonis librorum sacrorum ad unum omnes, qui de hac re aliquid disputarunt, ut apparebit ex tractatione de Scripturis inferioris habenda. Ita pariter defendunt baptismum parvulis conferendum e. g. Origenes in ep. Rom. l. V. n. 9. T. IV. p. 565. « Ecclesia ab Apostolis Traditionem accepit etiam parvulis baptismum dare. » Cf. hom. VIII. n. 3. in Lev. T. II. p. 230; hom. IX. n. 4. in Iosue ib. p. 420. Augustinus de efficacia baptismi in parvulis ex Scripturis non habet nisi « coniecturam » a circumcisione petitam; argumentum autem convincens « si quisquam in hac re auctoritatem divinam quaerat, » s. Doctor depromit ex hoc principio: « quod universa tenet Ecclesia, nec a Conciliis institutum sed semper retentum est, nonnisi auctoritate apostolica traditum rectissime creditur » de Baptism. l. IV. c. 24. Ad hanc Traditionem solam iterum appellat pro eadem re. « Parvulos baptizandos esse concedunt (ipsi Pelagiani), qui contra auctoritatem universae Ecclesiae procul dubio per Dominum et Apostolos traditam venire non possunt » de Peccator. merit. et remissione l. I. c. 26. cf. ibid. l. III. c. 2; Serm. 294. n. 14. 17; de Gen. ad litt. l. X. c. 23. ⁷ Eodem modo vel etiam luculentius disputat de Traditione quoad dogma valoris baptismi ab haereticis collati (de Baptism. contr. Donatist. l. II. c. 7. n. 12; l. IV. c. 6; l. V. n. 30. 31; de unit. Ecclesiae c. 22. n. 63; contra Crescon. l. I. cc. 32. 33.). Locis omnibus una sententia licet verbis diversis repetit, quod habet de Baptism. l. V. l. c. Quae Cyprianus et alii eius collegae de hac re senserunt, « nullo modo praeferenda sunt adversus totius Ecclesiae catholicae confessionem, cuius se illi membra esse gaudebant, et unde se neque ipsi praeciderunt, neque diversa sentientes praecidi passi sunt, donec aliquando in Domini voluntate per plenarium Concilium licet post multos annos, quid esset rectius elueret, non aliqua novitate instituta sed antiquitate roborata... Apostoli autem nihil quidem exinde praeceperunt (in Scriptura); sed consuetudo illa quae opponebatur Cypriano, ab eorum Traditione exordium sumpsisse credenda est, sicut sunt multa quae universa tenet Ecclesia, et ob hoc ab Apostolis praecepta bene creduntur, quamquam scripta non reperiantur. » Cf. Hieronym. dialog. adv. Lucifer. n. 23. 26. Imo ad multiplicia Scripturarum testimonia, ex quibus Cyprianus et Episcopi Africani deducere conabantur veritatem suae sententiae, non aliud responsum est efficacius quam illud Stephani Pontificis: « nihil innovetur, nisi quod traditum est » Lirinens. cc. 9. 10. Cf. Card. Du Perron cont. reg. Angl. l. III. cc. 7. 8. 13.

Sicut ergo populus Dei inde ab origine usque ad Moysen, et a Moyse usque ad Christum, et tempore Christi ac Apostolorum habuit in sua fide ac professione veritates etiam non scriptas; ita non minus post Apostolos et post completionem librorum inspiratorum Ecclesia ab Apostolis propagata semper theoretice et practice profitebatur veritates aliquas tamquam divinitus revelatas, quas non in Scripturis sed sola Traditione acceperat.

In historia igitur revelationis universa non solum nihil est, quod suadeat veritates omnes credendas esse veritates scriptas; sed ex ea etiam ostenditur, a) comprehensionem in Scripturis non esse conditionem necessariam articuli fidei; b) divinam providentiam hunc ordinem in proponenda revelatione numquam esse secutam saltem usque ad tempus, de quo est controversia; c) sicut tempore antecedenti ita etiam tempore post Apostolos, de quo disputatur, Ecclesiam ab Apostolis propagatam habuisse semper in sua professione veritates aliquas non scriptas. Non potest ergo negari latius patere verbum Dei credendum quam verbum scriptum, quin toti historiae revelationis repugnetur, et Ecclesia universa semper usque ad novos Apostolos saeculi XVI. perperam constituta, perperam credisse, perperam functa ministerio praedicationis impudentissime dicatur.

II. His praemissis iam etiam secunda pars theseos demonstrata censeri debet. Dicimus, demonstrato et admisso principio formali Traditionis consequi veritatem principii materialis, quo asseritur latius patere verbum Dei credendum quam scriptum. Sane ex principio Traditionis formali, ut in superioribus demonstravimus, consensus successionis apostolicae divinitus institutae ad custodiam totius revelatae doctrinae exhibet testimonium authenticum et infallibile de dogmatibus revelatis. Atqui tempore quo Protestantes ab Ecclesia schisma fecerunt, ex multis saltem saeculis universalem fuisse consensum in plura dogmata tamquam divinitus revelata, quae tamen in Scripturis non continentur, vel saltem non ita continentur, ut ex eis solis probari possint, iidem Protestantes non modo concedunt verum etiam contendunt. Ergo haec dogmata divinitus revelata esse negari non potest, nisi negando authentiam consentientis testificationis, h. e. negando principium formale Traditionis. Hoc ergo admisso admitti necessario debet, illa dogmata pertinere ad depositum fidei per successionem apostolicam conservatum ac traditum, proindeque admitti debet, latius patere verbum Dei credendum quam verbum Dei scriptum. Controversia ergo cum Protestantibus (ut saepe iam monui) non est reducenda ad disputationem de singularibus quibusdam doctrinae capitibus, utrum ea revelata sint et divinitus tradita; sed controversia princeps revocari debet ad ipsum principium formale Traditionis, ex cuius veritate sponte sequitur veritas « omnium Traditionum christianarum, » et cuius negatio est fundamentum omnium aliarum negationum Protestantismi. Vide supra th. III. et Coroll. 1. ad th. IX.

III. In tertia parte theseos dicimus, principium Protestantium, ut illud proponunt in libris symbolicis, et ut praetendebatur tamquam fundamentum et ratio praecipua sic dictae Reformationis, sine manifesta contradictione defendi non posse.

1°. Professio Protestantium eaque fundamenti instar in libris symbolicis proposita ad ostendendam necessitatem et iustitiam suae secessionis ab Ecclesia evidenter apostolica, his verbis concipiebatur. « Credimus, confitemur et docemus, unicam regulam et normam secundum quam omnia dogmata omnesque doctores aestimari et iudicari oportet, nullam omnino aliam esse⁸ quam prophetica et apostolica scripta cum veteris tum novi Testamenti » Formul. Concord. epitom. §. 1. Agitur de professione fidei divinae, et hac fide dicunt se credere: a) (affirmando) libros omnes et solos veteris et novi Testamenti quos receperunt in suo canone, esse libros sacros continentes sincerum verbum Dei credendum; nisi enim illos omnes fide crederent sacros et divinos, non possent eos omnes habere ut normam dogmatum fide credendorum; nisi eos solos crederent sacros et divinos, possent esse adhuc in aliis forte libris dogmata credenda, ac proinde non possent eos quos habent, credere ut unicam normam omnium dogmatum credendorum. b) Credunt (negando), nullum esse aliud verbum Dei credendum nullamque fidei doctrinam, quae illis libris non contineatur et ex illis probari non possit; hanc suam fidem explicite exprimunt, dum solemniter profitentur: credimus nullam omnino aliam esse regulam et normam. c) Credunt (affirmando et negando), singulos esse sibi sufficientes interpretes veri sensus huius verbi divini, et Ecclesiam non esse authenticam interpretem seu iudicem veri sensus; sed singulis suam interpretationem debere esse normam ad iudicandam interpretationem Ecclesiae, et ad iudicanda omnia dogmata ab Ecclesia proposita. Credunt enim eadem illa fide, Scripturam esse unicam regulam secundum quam omnia dogmata et omnes doctores aestimari et iudicari oportet; qui vero Ecclesiae vel cuiuscumque iudicis interpretationem authenticam admitteret, iam non iudicaret omnes doctores secundum unicam regulam (vide supra p. 7-9.). Atqui harum trium assertionum, quas se fundamenti instar credere profitentur, nulla continetur in Scripturis. Ergo eo ipso, quod statuunt principium, nihil esse credendum quod scriptum non sit, credunt et fundamenti instar credenda esse statuunt plura tamquam sua peculiaria dogmata, quae non sunt scripta. In ipsa igitur enuntiatione principii, qua negant aliquid non scriptum esse credendum, simul affirmant aliquid non scriptum esse credendum, quae est contradictio evidens.

2°. Praeter haec omnes communiones nominis christiani, et Protestantium coetus praecipui, qui adhuc aliquid doctrinae christianae profitentur, ipsique primi Reformatores (« homines Dei, » ut eos appellare admant), quibus suam originem per scissionem ab Ecclesia catholica debent, a) retinuerunt et retinent aliqua in sua professione et praxi, quae per solam Traditionem Ecclesiae catholicae transmissa, in nullis vero Scripturis consignata acceperunt. Crediderunt et (nondum delapsi in rationalismum aut atheismum) adhuc credere se profitentur, libros singulos Scripturae, quos non aliunde quam ab Ecclesia catholica acceperunt, esse inspiratos vel saltem libros peculiari ratione divinos; baptismum valide conferri posse ab haereticis et infidelibus; infantes esse baptizandos; celebrandum esse non sabbatum sed diem sequentem; ob graves causas licitum esse Christianis iusurandum; non esse necessarium abstinere a suffocato et sanguine, et alia quae sola Traditione et auctoritate magisterii Ecclesiae catholicae constant, nullibi autem sunt scripta; immo de tribus ultimis scriptum videtur contrarium (Exod. XX. 10. 11. coll. Matth. XXIV. 20; ibid. V. 33-37; Act. XV. 28. 29.), nisi verba secundum catholicae intelligentiae ac Traditionis lineam interpretemur. b) Credunt positive et negative contra fidem Ecclesiae catholicae multa, quae non sunt scripta; inter haec ipsum duplex principium fundamentale totius systematis, unum quod dicunt principium formale, Scripturam solam esse regulam fidei, de quo satis iam diximus; alterum quod principium materiale appellant, nempe sola fide⁹. e. fiducia et certa persuasione, Deum non respicere peccata nostra sed tantum Christi merita) hominem iustificari. Praeterea ubinam quaeso scriptum est discrimen inter articulos fidei fundamentales et necessario credendos atque articulos non fundamentales, qui quomodocumque propositi negari possint, quin ideo quis excidat a fide et communione Ecclesiae? ubinam est scriptum, qui sint illi articuli fundamentales? Ex negationibus autem, quas opponunt catholicae doctrinae, nulla prorsus in Scripturis continetur. Cf. Hadriani et Petri de Wallemburg « Examen principiorum fidei, » Examen I. methodus Augustiniana P. II; de Testimoniis Prob. 5°. Est itaque principium illud fundamentale Protestantium, ut in symbolicis libris enuntiatur, tum in se contradictorium tum repugnans reliquae eorum doctrinae.