Tractatus de divina traditione et Scriptura

Formalis ratio Traditionis demonstratur ex constitutione et ex principiis Ecclesiae.

« Iuxta formam ac institutionem, quam ex evangelicis et apostolicis scriptis demonstravimus, Ecclesia aevi apostolici et sequentium deinceps aetatum constituta exhibetur in ceteris idoneis monumentis, et tum professione diserta tum constante modo agendi semper et ubique hoc nixa principio: successores esse Apostolorum, qui perpetua serie et mutua communione cohaerentes per charisma veritatis custodiant depositum fidei, ut « nihil detrahi, nihil addi possit coelesti dogmati, quod semel revelatum esse sufficiat. »

I. Cum agitur de ipsis principiis ac fundamentis religionis christianae, de principiis quae non solum sunt in theoretica professione, sed quae practice in usum ita veniunt quotidie, ut ex iis universim lex credendi, tota fides et vita christiana pendeat; prorsus evidens est, fieri non potuisse, ut Ecclesiarum constitutio, docendi et credendi norma, ab Apostolis secundum Christi mandatum in universo orbe tradita ac disposita, in omnibus Ecclesiis longe lateque diffusis corrumperetur et mutaretur in aliam plane oppositam, quando Apostolis paulatim defunctis eadem Ecclesiae ab ipsis constitutae transierunt in successiones sequentes, non sane alia generatione repente substituta priori, sed continua serie pastoribus et plebibus prioris ac sequentis generationis inter se nexis, ac generationibus una alteri velut commixtis. Quare si in his sequentibus successionibus reperiuntur Ecclesiae ubique constitutae et gubernatae eo principio Traditionis, quod ex scriptis evangelicis et apostolicis demonstravimus a Christo institutum, ab Apostolis secundum Christi dispositionem in usum deductum; ineluctabili argumento totius historiae comprobabitur, verum sensum institutionis Christi et Apostolorum illum esse, quem ex ipsis Scripturis superius proposuimus. Si igitur thesis nostra spectetur polemice adversus Protestantes, non appellamus ad testimonia et ad doctrinam antiquitatis christianae tamquam ad authenticam propositionem revelationis de principio et organo conservandae integritatis depositi, quam authentiam illi negant; sed appellamus ad antiquitatis sententiam unanimem tamquam ad historicum testimonium fidei, quod et illi et quivis homines sanae mentis agnoscunt et negare non possunt; ex quo scilicet testimonio intelligamus, quid universa antiquitas ut institutionem ac doctrinam Christi et Apostolorum crediderit, et semper ac ubique professa sit. Ex hac vero testificatione inferimus, sensum verbi Dei quod et ipsi in Scripturis agnoscunt, de Traditionis principio non posse esse alium, nisi quem universa antiquitas theoretice et practice semper et ubique professa est, et Ecclesia catholica adhuc profitetur; idque inferimus non propter supernaturalem auctoritatem testantium ab adversariis negatam, sed propter historicam impossibilitatem mutationis et corruptionis, quae continuo post Apostolos in ipsa fundamentalia principia Ecclesiae Iesu Christi inducta supponi deberet. Hanc vim testimonii antiquitatis christianae saltem practice ne ipsi quidem Protestantes negant, qui cum fide non etiam rationem exuerunt; hinc eorum sollicitudo corradi testimonia veterum, quae ex contextibus abrupta suam in sententiam torqueant, et eadem arte eludendi, quae principium catholicum demonstrant. Ceterum nec unica nec praecipua ratio determinans modum et valorem tractationis theologicae nobis est polemica, cum longe potior sit intelligentia distincta doctrinae fidei, et in praesenti fundamentorum fidei, ex quibus rite intellectis confutatio errorum sponte consequitur. Hisce declaratis ad demonstrationem theseos accedimus.

1°. Apud Patres primae, secundae, tertiae successionis et deinceps in omnibus Ecclesiis orientis et occidentis est axiomatis instar constans sententia, continuam successionem pastorum et doctorum divinitus ordinatam non interrupta serie cum Apostolis cohaerentem esse organon visibile ad doctrinam Christi integram intemerate servandam et propagandam; hanc igitur ex Traditione, quae ab initio est, esse accipiendam. Iam Patres apostolici Clemens Romanus, Ignatius, Polycarpus, et paulo post Hegesippus testantur, Apostolos iuxta Christi mandatum ordinasse sibi perpetua serie in ministerio futuros successores Episcopos¹; atque adeo ut vitetur haeresis et vera servetur doctrina, coniunctionem cum Episcopis esse necessariam, qui sequendi sint tamquam Christus ipse; hocque modo tenendam esse Traditionem ab initio acceptam. Per hanc itaque successionem inde ab Apostolis perpetuam et cohaerentem, una et consentiens servanda erat doctrina in omnibus quamvis dissitis Ecclesiis². De nulla re magis sollicitus est s. Ignatius in suis epistolis, quam de consensu et unione cum Episcopis, ut integritas doctrinae et Ecclesiae divinitus disposita constitutio servetur. « Prius admonui vos, ut unanimes sitis in sententia Dei (γνώμη cogitatio manifestata, verbum, doctrina); etenim Iesus Christus, inseparabilis vita nostra, Patris est sententia³, sicut et Episcopi per fines terrae constituti in Iesu Christi sententia sunt; unde oportet vos unanimes esse sententiae Episcopi... Quemcumque enim paterfamilias mittit ad gubernandam familiam suam, hunc ita accipere debemus sicut ipsum, qui mittit. Manifestum igitur est, quod Episcopum oporteat respicere ut ipsum Dominum. Et ipse quidem Onesimus laudat vestrum in Deo ordinem, quod omnes secundum veritatem vivatis et quod nullus sit apud vos haeresi locus» ad Ephes. n. 3-6. Vide ad Philadelph. n. 2. 3; ad Trallian. n. 7; ad Smyrn. n. 8; ad Magnesios n. 6. 7. Scopum et materiam praecipuam epistolarum Ignatii Eusebius (H.E. III. c. 36.) his verbis comprehendit. «Singularum civitatum Ecclesias monebat imprimis, ut maxime caverent haereses tum primum erumpentes et invalescentes, hortatusque est, ut tenaciter inhaererent Apostolorum Traditioni, quam testificans iam etiam scripto consignare securitatis causa necessarium duxit.» Polycarpus ep. ad Philipp. n. 7. hunc tradit canonem ad haereses vitandas: «relinquentes vanitatem multorum et falsas doctrinas, ad traditam nobis ab initio doctrinam convertamur.» Quamvis modum Traditionis, obiter tantum mentionem iniiciens, non indicet, is non est alius quam declaratus ab Ignatio in litteris ad Polycarpi Ecclesiam (Smyrnensem) et ad Ecclesias alias scriptis, quarum collectionem Polycarpus ipse instituit (vid. ep. Polycarpi n. 13. et Euseb. III. 36) ⁴.

Sub idem tempus saeculo adhuc II. Irenaeus et paulo post Tertullianus adversus haereticos disputantes necesse habuerunt data opera totam doctrinam de Traditione ac Traditionis organo multis declarare et defendere. Convenit Irenaeus cum Gnosticis in principio communi, praeter Scripturas esse etiam Traditionem a Christo et ab Apostolis acceptam. Verum haeretici Traditionem iactabant occultam ad solos Gnosticos per generationum successionem derivatam; Irenaeus ex opposito ostendit, Traditionem esse publicam in Ecclesia universa, eiusque organon esse successionem Episcoporum inde ab Apostolis, quo doctrinae integritas semper servetur. «Cum ex Scripturis arguuntur, in accusationem convertuntur Scripturarum,...... quia non possit ex his inveniri veritas ab his, qui nesciunt Traditionem; non enim per litteras traditam illam, sed per vivam vocem... Cum autem ad eam iterum Traditionem quae est ab Apostolis, quae per successiones presbyterorum in Ecclesiis custoditur, provocamus eos; adversantur Traditioni... Traditionem itaque Apostolorum in toto mundo manifestam, in omni Ecclesia adest respicere omnibus, qui vera velint videre; et habemus annumerare eos, qui ab Apostolis instituti sunt Episcopi in Ecclesiis et successores eorum usque ad nos» 1. II. c. 2. n. 2; c. 3; 1. IV. c. 26. n. 4. 5; c. 33. n. 8. Eadem de modo Traditionis adversus haereticos testatur Tertullianus. «Ceterum si quae (haereses) audent interserere se aetati apostolicae, ut ideo videantur ab Apostolis traditae, quia sub Apostolis fuerunt, possumus dicere: edant ergo origines Ecclesiarum suarum, evolvant ordinem Episcoporum suorum ita per successiones ab initio decurrentem, ut primus ille Episcopus aliquem ex Apostolis vel apostolicis viris, qui tamen cum Apostolis perseveraverit, habuerit auctorem et antecessorem. Hoc enim modo Ecclesiae apostolicae census suos deferunt... Si haec ita se habent, ut veritas nobis adiudicetur, quicumque in ea regula incedimus, quam Ecclesia ab Apostolis, Apostoli a Christo, Christus a Deo tradidit, constat ratio propositi nostri definientis, non esse admittendos haereticos ad ineundam de Scripturis provocationem, quos sine Scripturis probamus ad Scripturas non pertinere » Praescript. c. 32. 37; contr. Marc. l. I. c. 21; l. IV. c. 5. Hoc idem fundamentum Origenes supponit christianae theologiae, quam exposituit in libris de Principiis. « Cum multi sint qui se putant sentire quae Christi sunt, et nonnulli eorum diversa a prioribus sentiant; servetur vero ecclesiastica praedicatio per successionis ordinem ab Apostolis tradita, et usque ad praesens in Ecclesiis permanens: illa sola credenda est veritas, quae in nullo ab ecclesiastica et apostolica discordat Traditione » de Princip. praefat. n. 2.

Vide etiam Cyprian. epp. 27. 69; Athanas. de decret. Nicaen. n. 27; Epiphan. haeres. 27. n. 6. (Carpocratianorum); haeres. 56. n. 3. (Melchisedechian.); Optatum contra Parmen. l. II. n. 2. 3. August. de utilit. credendi c. 17; contr. epist. fundamenti c. 4; ep. 53. al. 165. n. 2. ad Generosum; ep. 118. al. 56. n. 32. ad Dioscorum; Vincent. Lirin. Communit. c. 9. 33.

Hinc Patres omnes, qui plerique ipsi pastores erant, vel saltem testes praesentes principiorum quibus Ecclesiae regabantur, repetunt et inculcant hoc esse munus, hanc sollicitudinem praecipuam Episcoporum, ut doctrinam a maioribus acceptam tradant integram tamquam depositum suis successoribus. « Agnitio vera est (γνῶσις ἀληθης) doctrina Apostolorum, et antiquus Ecclesiae status (το ἀρχαιον της ἐκκλησίας συστημα) in universo mundo, et character corporis Christi secundum successiones Episcoporum, quibus illi eam quae in unoquoque loco est, Ecclesiam tradiderunt: quae pervenit usque ad nos custoditione Scripturarum tractatio plenissima, neque additamentum neque ablationem recipiens, et lectio sine falsatione et secundum Scripturas expositio legitima et diligens et sine periculo et sine blasphemia » Iren. IV. c. 33. n. 8; cf. l. I. c. 10. n. 2. « Nobis, inquit Tertullianus, nihil ex nostro arbitrio inducere licet, sed nec eligere⁵, quod aliquis de arbitrio suo induxerit: Apostolos Domini habemus auctores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio quod inducerent, elegerunt; sed acceptam a Domino disciplinam fideliter nationibus adsignaverunt » Tertull. Praescript. c. 6; cf. c. 9. Augustinus appellans contra Pelagianos « ad sanctos et in sancta Ecclesia illustres antistites Dei, » eorum auctoritatem hac potissimum ratione probat: « quod invenerunt in Ecclesia, tenuerunt; quod didicerunt, docuerunt; quod a Patribus acceperunt, hoc filiis tradiderunt » contr. Iulian. l. II. n. 34. Vide Recognitiones Clement. l. VIII. n. 37. (Galland. T. II. p. 298.); Athanas. ad Serapion. ep. I. n. 28; Basil. ep. 145. T. III. p. 233; Epiphan. haeres. 56. n. 3; Lirinens. Commonit. n. 12. 14. 26. 27. 32.

2°. Criterium integritatis doctrinae apostolicae in Ecclesiis perpetua successione derivatae semper habebatur Ecclesiarum communio et consensus inter se, cum Ecclesiis apostolicis et nominatim cum Ecclesia Petri; in quo ultimo etiam solo et per se spectato continetur et contineri semper credebatur demonstratio tum sincerae apostolicae doctrinae tum communionis cum Ecclesia universa.

Testimonium celebre est Irenaei l. III. c. 3, qui ad demonstrandam « Traditionem Apostolorum in toto mundo manifestatam in omni Ecclesia, » satis esse testatur indicare « maximae et antiquissimae et omnibus cognitae, a gloriosissimis duobus Apostolis Petro et Paulo Romae fundatae et constitutae Ecclesiae eam, quam habet ab Apostolis Traditionem et annuntiatam hominibus fidem per successionem Episcoporum pervenientem usque ad nos, » quoniam nimirum « ad hanc Ecclesiam propter potentiorem principalitatem ⁶ necesse est omnem convenire ⁷ Ecclesiam, hoc est eos qui sunt undique fideles, in qua semper ab his qui sunt undique, conservata est ⁸ *ea quae est ab Apostolis Traditio. » Unitatem praedicationis et consensionem totius Ecclesiae vide egregie descriptam ab Irenaeo l. I. c. 10. n. 2; l. V. c. 20. n. 1. Efficacissime Tertullianus: « Ecclesias (Apostoli) apud unamquamque civitatem condiderunt, a quibus traducem fidei et semina doctrinae ceterae exinde Ecclesiae mutuatae sunt, et quotidie mutuantur, ut Ecclesiae fiant; ac per hoc et ipsae apostolicae deputantur ut soboles apostolicarum Ecclesiarum... Dum una omnes, probant unitatem, dum est illis communicatio pacis et appellatio fraternitatis et contesseratio hospitalitatis, quae iura non alia ratio regit quam eiusdem sacramenti (professionis fidei) una Traditio... Quid autem praedicaverint (Apostoli), id est quid illis Christus revelaverit, et hic praescribam, non aliter probari debere nisi per easdem Ecclesias, quas ipsi Apostoli condiderunt, ipsi eis praedicando tam viva, quod aiunt, voce quam per epistolas postea. Si haec ita sunt, constat proinde *omnem doctrinam, quae cum illis Ecclesiis apostolicis matricibus et originalibus fidei conspirat, veritati deputandam, sine dubio tenentem quod Ecclesiae ab Apostolis, Apostoli a Christo, Christus a Deo accepit.... Communicamus cum Ecclesiis apostolicis, quod nulli doctrina diversa: hoc est testimonium veritatis » Tertull. Praescript c. 20. 21; cf. 32. 36.

Consulantur Cyprian. de unit. Ecclesiae p. 195; ep. 42. p. 57; ep. 52. p. 73. (ed. Baluz.); PP. Antiochen. contr. Paul. Samosat. ep. synod. (inter Opp. Dionys. Alexand. ed. de Magistris p. 280. 281.); Athanas. de decret. Nic. Synodi n. 4; Episcoporum Aegypti ep. apud Theodoret. Hist. Eccl. l. IV. c. 3; Basil. ep. 251. al. 72. n. 4; Epiphan. haeres. 31. p. 202. (ed. Petav.); Optat. l. VII. n. 5; August. cont. litt. Petiliani l. II. c. 51; Cassian. de Incarnat. l. I. c. 6; Lirinens. Commonit. n. 4. 8. 23. 38. 39; Leontius cont. Nestor. l. I. (Galland. T. XII. p. 667.); Episcopi orientales ad extinguendum schisma Acacianum et postea Photianum in VIII. Synodo subscribentes professioni fidei a Pontificibus Hormisda et Hadriano II. propositae Hard. T. II. p. 1017. 1030; T. V. p. 773. 785. 786. coll. 1029; Agatho Pontifex ep. ad Impp. Hard. T. III. p. 1080. 1081.

Hanc a Christo ipso institutam unitatem et consensionem Episcoporum quae per unionem et consensum cum successore Petri efficiatur et conservetur, tamquam criterium integritatis doctrinae declarant praeterea ss. Patres, dum eandem describunt in ipsis Apostolis ut repraesentantibus totam suam successionem (vide supra p. 32. sq.). « Negare non potes, inquit Optatus Donatistae Parmeniano, scire te in urbe Roma Petro primo cathedram episcopalem esse collatam, in qua sederit omnium Apostolorum caput Petrus, unde et Cephas appellatus est: in qua una cathedra unitas ab omnibus servaretur, nec ceteri Apostoli singulas sibi quisque (disiunctas) defenderet, ut iam schismaticus et peccator esset, qui contra singularem cathedram alteram collocaret » Opt. l. II. n. 3. (Galland. T. V. p. 471.). Cf. Tertull. contr. Marcion. l. IV. c. 2; Hieronym. ep. 112. n. 8. (ed. Vallarsi); August. contr. Faust. l. XXVIII. c. 4; Theophil. Alexandrin. ep. ad Episcopos Aegypti (Galland. T. VII. p. 617.); Sophron. ep. synod. ad Serg. CP. lecta in Synodo VI. (Harduin. T. III. p. 1260).

Sollicitudo ss. Patrum enumerandi et demonstrandi perpetuam successionem apostolicam in Ecclesia Romana, « ad quam propter potentiorem principalitatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, » profecta est ex eodem studio et directa ad eundem finem, ut scilicet immediate demonstrent successionem vere apostolicam custodum fidei, et mediate ex communione Ecclesiarum inter se et cum Ecclesia Romana omnium membrorum et totius corporis unitatem continente ostendant integritatem fidei apostolicae. Ad hunc scopum continuam seriem successorum Petri se consignasse diserte profitentur Irenaeus l. III. c. 3; Ephraem Syrus apud Asseman. Bibl. Orient. T. I. p. 129; Optatus l. II. n. 3; Epiphanius haeres. 27. n. 6; Augustinus ep. 53. al. 165. n. 2. cf. Tertull. Praescript. c. 32. « Nemo miretur, inquit Epiphanius post descripta omnium Pontificum nomina, quod singula tam diligenter percurrerim; per haec enim veritas perenniter manifesta ostenditur. »

Enimvero petra super quam Christus suam aedificavit Ecclesiam, ut portae inferi non praevaleant adversus eam, Petrus nempe in sua perpetua successione iuxta institutionem Christi (Matth. XVI. 18.) est principium unitatis visibilis, qua tota Ecclesia una est in communione et fidei consensione; atque ita petra a Christo posita intelligitur esse causa formalis, ut Ecclesia docens sit unum corpus per assistentiam Spiritus Sancti tamquam per causam efficientem infallibile in suis definitionibus ad conservandum et explicandum fidei depositum. Corpus: nempe Ecclesiae docentis non est simpliciter Ecclesia docens, cui promissa est assistentia Spiritus veritatis et tutela Christi in docendo, nisi quatenus suo visibili capite velut informatur, ut sit simpliciter Ecclesia docens, eaque constituta sub assistentia Spiritus veritatis, per quam est infallibilis. Ideo dixi, causam formalem seu velut formam constituentem corporis infallibilis esse caput visibile ipsius corporis; causa vero efficiens infallibilitatis nec est nec esse potest alia nisi assistens Spiritus veritatis.

Verum ut Petrus in perpetua sua successione principium activum sit confirmando fratres ad fidei consensionem et continendo Ecclesiae unitatem in petra, ad hunc finem Christus rogavit, ut fides Petri perenniter permanentis non deficiat in suo hoc officio et munere divinitus iniuncto, contulitque petrae per se spectatae firmitatem, cui inniteretur perpetuo firmitas Ecclesiae, quae in hac unione cum petra et per petram a Christo Deo est constituta columna et firmamentum veritatis. Ideo in successore Petri per se spectato infallibilitas ad doctrinas fidei sua definitione proponendas et decidendas eiusdem rationis est ac in toto corpore Ecclesiae docentis suo capiti unitae. Sed haec alium postulant locum et longe ampliorem tractationem.

3°. Iam hoc principium, quod successio apostolica sic unita ac consentiens sub assistentia est Spiritus Sancti, inde ab Ecclesiae primordiis constituit summam et fastigium totius doctrinae de authentico organo Traditionis. Semper et ubique explicita vigebat professio, causam efficientem, per quam in successione perenni et in unitate custodum fidei conservetur integra doctrina, iuxta promissionem etiam in Scripturis consignatam ex donatione Christi esse ipsum Spiritum veritatis. Id enim fieri aiunt « per charisma veritatis certum » Iren. IV. c. 26. n. 2; « per operationem Spiritus » id. III. c. 24. n. 1. ⁹; « per doctorem veritatis, qui non sinit Ecclesias aliter intelligere aliter credere, » quam ab Apostolis acceperint Tertull. Praescript. c. 28. ¹⁰, « per Dominum Ecclesiae inhabitatorem, ne eat in errorem quamlibet studiosissima speculatio » August. in Ps. 9. n. 12; « per suggestionem Spiritus sancti (ἐνηχοῦντος του πνευματος ἁγιου), ne a vero deficiant » Episcopi in consensione Cyrill. Alex ep. ad Monach. (T. V. inter epistolas p. 4.); « per charisma acceptum ad docendum in eodem Spiritu, et per Spiritum Patris, qui in eis loquitur » Leontius contr. Aphthartodocetas (Galland. XII. p. 682.). Consensionem in unam veritatem nihil impedit montium et marium disiunctio, quia consensionem ipsam unus efficit Spiritus, et dum in unitate manent, « omnes ab una Spiritus gratia edocti sunt » ¹¹. Theodoret. dial. de Incommutabili (T. IV. p. 32.). Quocirca doctores et pastores « in Ecclesia Dei divinitus per tempora et loca dispensatos quisquis in sensu catholici dogmatis unum aliquid in Christo sentientes contemperit, non hominem contemnit sed Deum » Lirinens. c. 40. Quod « in Sede apostolica inviolabiliter semper catholica custoditur religio, » huius privilegii ratio est, « quia non potest D. N. Iesu Christi praetermitti sententia dicentis: tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam » (Professio orientalibus proposita et ab eis subscripta tempore Hormisdae et in Conc. VIII. ll. cc. supra). Cf. Basil. contr. Eunom. l. I. n. 3; Hieronym. in Amos IX. 15. (in fine); Augustin. sermon. de symbolo ad Catechum. n. 14. (T. VI.).

4°. Ex propositis capitibus consequitur id, quod Patres vetustissimi non minus inculcant, primum omnium quaerendum esse, ubinam sit Ecclesia a Christo instituta et ab Apostolis propagata; in hac enim necessario reperiri totam Christi doctrinam, et ab Ecclesia eam sincere praedicari. «Fugere igitur oportet sententias ipsorum.... confugere autem ad Ecclesiam, et in eius sinu educari et Dominicis Scripturis enutiri» Iren. l. III. c. 4; c. 24. n. 1; l. V. c. 20. n. 2. Legantur Ignatius ad Magnes. n. 7; Theophil. Antiochenus ad Autolyc. l. I. n. 14; Clemens Alexand. Strom. VII. p. 755; Tertull. Praescript. c. 19. 37; Origen. de Princ. praefat.; Cyrill. Hierosol. cateches. XVIII. n. 26. 27; Hieronym. dialog. contr. Lucifer. (ad finem); Augustin. de util. cred.; contr. ep. fundamenti c. 4. 5.

II. Si a constanti et universali doctrina hucusque exposita praescindatur, modus agendi et practice iudicandi de veritate vel falsitate dogmatum ac sententiarum quae in quaestionem vocabantur, semper et ubique observatus id ipsum quod diximus, evidenter demonstrat, totam nempe antiquitatem christianam hoc principio informatam, hoc fundamento nixam: integre conservari et tradi revelationem per consentientes pastores et doctores Ecclesiae a Christo datos (Eph. IV. 11.); ideo hunc consensum in doctrinam tamquam revelatam esse criterium certum Traditionis divinae inde ab Apostolis derivatae; ac proinde quamvis doctrinam novam repugnantem tali consensui hoc ipso repugnare revelationi ac Traditioni divinae.

1°. Tamquam argumentum princeps, contra quod nulla valeret exceptio, ad demonstrandam doctrinam revelatam et ad convincendum errorem oppositum semper valebat illud: «sic credit quae sub coelo est, catholica Ecclesia, et omnes Episcopi consentiunt nobiscum» Conc. Antioch. contr. Paul. Samosat. (Mansi T. I. p. 1033.); Conc. Nicaen. in fine symboli; Concilia subsequentia. Vide Athanas. de Synodis n. 5; ad Epictet. 3; Augustin. de Baptism. l. II. c. 9. n. 14; l. VII. c. 5; Cyrill. Alex. ep. synodica 3. ad Nestor. n. 5. 7. (in ed. Garner. Opp. Marii Mercator. T. II. p. 71.).

Hinc ad singulorum sive Episcoporum sive fidelium orthodoxiam probandam appellatum est ad communionem cum Episcopis consentientibus Ecclesiae catholicae, vel cum Ecclesiis apostolicis et maxime cum centro ac vinculo unitatis et consensionis Pontifice Romano. Ita contra Gnosticos Iren. et Tertull. locis supra citatis (Iren. III. c. 4. n. 1; cf. l. I. c. 10. n. 2; Tertull. Praescript. cc. 20. 21. 32; contr. Marc. l. IV. c. 5.); contra Novatianos Cyprian. ep. 52. ad Antonian. et alibi; contra Semiarios Basil. ep. 204. al. 75. ad Neocaesareenses; contra Apollinaristas Gregor. Nazianz. ep. 1. ad Cledon. T. II. p. 84. (ed. Maurin.); in schismate Antiocheno Hieronymus ep. 15. n. 2. ed. Vallarsi al. ep. 57; contra Donatistas Optatus l. II. n. 3. 5. 11. (Galland. V. p. 471-473.) et Augustinus ep. 43. al. 162. n. 1. 7. 19; ep. 44. al. 163. n. 3. 6; contra Monophysitas Episcopi orientales in professione fidei praescripta ab Hormisda Pontifice, et contra Photianos in Synodo VIII. (Harduin. Conc. Collect. ll. cc. supra).

2°. Quoniam doctrina fidei tradita est a Deo Apostolis, ab Apostolis Ecclesiae, et iugiter conservata a subsequentibus pastoribus et doctoribus; hinc semper appellatum est ad antiquitatem doctrinae ab haereticis impugnatae; antiquitas autem demonstrabatur ex testimonio et consensione Patrum antecedentium. Vicissim eadem ratione demonstrabatur oppositae doctrinae novitas, et propter ipsam novitatem damnabatur, quod repugnaret fidei a maioribus acceptae. Unde principium alterum: sequendam antiquitatem, de qua constat ex Traditione; omnem doctrinae novitatem oppositam arcendam esse. « Id verum, quod prius; id prius, quod ab initio; id ab initio, quod ab Apostolis » Tertull. cont. Marc. IV. c. 5. « Nihil innovetur, nisi quod traditum est » ¹² Stephanus I. Pontifex (apud Cyprian. ep. 74.)

« Desinat incessere novitas vetustatem » Coelestinus I. Pontif. ep. 21. n. 2. « Nihil liceat novitati, quia nihil adiici convenit vetusti » Xystus III. Pontif. ep. 6. n. 7. cf. Vincent. Lirinensem c. 43. Hoc modo damnati sunt Gnostici aliquae vetusti haeretici (Iren. III. 4; V. 20; Clem. Alex. Strom. VII. p. 762. 764; Tertull. Praescript. 8. 9. 10. 23. 26; contr. Praxeam c. 2; contr. Marc. IV. 5.); dissentientes de valore baptismi haereticorum (Stephan. Pontifex apud Cyprianum ep. 74. ad Pompei. et Lirinens. n. 9. 10.); Novatiani (Pacian. ep. 3. n. 1. 2.); Ariani in Concilio Nicaeno (Athanas. de Synod. n. 4. 9; Hilar. ad Constant.

Ceterum si verba Stephani per se spectentur, directe non definiunt quaestionem fidei; sed continent praeceptum traditae disciplinae inviolabiliter servandae, quae pro fundamento habet doctrinam fidei « post Cypriani passionem » directe et in se definitam. Verba Stephani sunt: « si quis de quacumque haeresi venerit ad vos, nihil innovetur, nisi quod traditum est, ut manus illi imponatur in poenitentiam » (apud Cyprian. ep. 74. ad Pompei.). Nimirum ut Augustinus ait, « nondum erat diligenter illa baptismi quaestio pertractata; sed tamen saluberrimam consuetudinem tenebat Ecclesia in ipsis quoque schismaticis et haereticis corrigere quod pravum est, non iterare quod datum est » (de Bapt. l. II. n. 12.). Hanc saluberrimam consuetudinem Romanus Pontifex servari praecepit, quin tamen ipsam de ministro baptismi doctrinam, cui illa innititur, directe et explicite definiret. Ideo Cyprianus ab unitate Ecclesiae abscissus non est, atque hoc sensu dici potest, controversiam non directe ac immediate de fide, sed disciplinarem fuisse. l. II. n. 4); Apollinaristae (Greg. Naz. ad Cledon. ep. 2. T. II. p. 97.); Nestoriani in Concilio Ephes. (Cyrill. ad Clericos suos n. 10. ed. Garner. Opp. Marii Merc. T. II. p. 51; Lirinens. n. 42.); Eutychiani in Concilio Chalced. (Hard. II. p. 650.); Pelagiani ac Nestoriani a Coelestino et Xysto Pontificibus (Coelestin. ep. 21. ad Gallos; Lirinens. n. 43.); Monotheletae in Concilio Lateran. sub Martino I. (Hard. III. 887.). In his et in aliis omnibus semper erat « negotii exitus usitatus et solitus: retenta est scilicet antiquitas, explosa novitas » (Lirinens. n. 9.). Conf. Stapleton T. I. l. VII. c. 4.

Porro in appellatione ad Patres antecedentes non tam propositum erat historice demonstrare doctrinae de qua quaerebatur, derivationem ab Apostolis, quam potius argumento theologico ex consensu antecedenti inferre absolutam antiquitatem et apostolicitatem doctrinae; quia videlicet ratum erat et apud Christianos extra controversiam, Patres consentientes numquam tradidisse tamquam fidei doctrinam nisi quod ipsi accepissent, nec docuisse nisi quod a suis antecessoribus didicissent (cf. supra p. 69.). Ideo in appellatione ad antecessores, etiam testificatio consentiens proxime antecedentium sufficere, non autem antiquissimorum Patrum directa testimonia in medium adducere necessarium iudicabatur, ut de sententia etiam antiquissimorum et de apostolicitate doctrinae constaret. Ita saeculo V°. Patres Concilii Ephesini tamquam ad testes irrefragabiles doctrinae apostolicae appellant ad Patres antecedentes decem, inter quos duo soli (Cyprianus et Felix Pontifex) sunt saeculi III., reliqui omnes IV°. vel etiam V°. (vide Lirinens. n. 42.). Leo M. ep. ad Leonem Augustum appellat ad sex Patres, quorum tres saec. IV°. alii tres V°. Hard. II. p. 65. Inter 25 Patres citatos ab Augustino l. I. contr. Iulian. duo soli (Irenaeus et Cyprianus) vetustiores sunt saeculo IV°. Pariter saeculo VII°. in Concilio Lateranensi sub Martino I. inter 20. Patres citatos nonnisi duo vel tres erant aut saltem putabantur esse superiores saeculo IV°. (Iustinus, Hippolytus, Dionysius Areopag.) Harduin. III. p. 858. In synodo sexta tum scilicet in epistola Agathonis ibi recitata tum a Concilio ipso appellantur 15 Patres, quorum nullus floruit ante IV. saeculum Hard. III. p. 1094. 1202. sq.)

Concludimus confessione hominis Protestantis Münscher, qui rei evidentia convictus saltem factum agnoscit (Histor. dogmat. T. III. p. 132.). « Etiamsi, inquit, nulla diserta testimonia in promptu essent de auctoritate et usu Traditionis, eius tamen vis et momentum ex multis indiciis se proderet. Inde enim orta est illa sollicitudo in quavis sententia immo in quovis termino theologico suspicionem novitatis amovendi; inde Episcoporum, synodorum, et symbolorum protestatio tam frequens et expressa, nihil nisi acceptam a sanctis antecessoribus doctrinam proponi; inde studium in controversiis fidei doctrinam confirmandi auctoritate veterum, et oppositam arguendi novitatis; inde diligentia in Conciliis colligendi testimonia antiquitatis, quibus suam definitionem conformarent.... Haec scilicet demonstrant, habitum fuisse criterium verae doctrinae, ut Athanasius ait (de Decretis Nic. n. 4.), cum omnes inter se consentiunt, et nec inter se nec a Patribus discrepant. »