Tractatus de divina traditione et Scriptura

De modo et organo propagandae doctrinae secundum ipsam oeconomiam christianam divinitus institutam.

« Dum de modo propagationis ac conservationis doctrinae et disciplinae christianae quaeritur, iam ex oeconomia institutionis et primae promulgationis historice spectata colligitur, organon conservationis esse authenticum magisterium, cui Scripturae sint instrumentum aliquod doctrinae; non autem Scripturas esse medium unicum conservationis doctrinae, et multo minus esse fontem religionis christianae, quam singuli independenter ab authentico visibili magisterio ex eis sibi hauriant. »

Consideramus in hac thesi modum, quo Christus Dominus divinam religionem instituit et deinde per Apostolos inter omnes gentes propagari iussit, ut ex modo originis colligamus modum conservationis, utrum is sit, quem Ecclesia catholica theoretice docet et practice exhibet; an potius semen saltem aliquod aut vestigium appareat modi conservationis, quem Protestantes omnes theoretice docent, practice vero solum in negatione dogmatum, numquam tamen in affirmatione et defensione eorum quae adhuc retinuerunt, contra adversarios iure logico sequuntur aut sequi possunt.

1°. Dei Filius ipse homo factus et cum hominibus conversatus in terris modo ad persuadendum hominibus apto in primis se ipsum legatum divinum promissum per patriarchas et prophetas et tandem missum a Patre, divina auctoritate pollentem, atque ita fide dignum demonstravit. Id egit irrefragabilibus motivis credibilitatis, miraculis¹, prophetiis a se editis et eventu confirmatis ac scrutatione cordium², prophetiis V. T. in ipso impletis totaque historia praecedentium aetatum, quae ad ipsum erat praeparatio et paedagogia³, transfiguratione et prophetarum apparitione, voce paterna e coelo delapsa⁴, tota ratione vitae, doctrinae ac mortis suae, habita praesertim ratione prophetiarum antecedentium et effectuum consequentium⁵, tum velut omnium demonstrationum compendio et evidenti confirmatione, sua a mortuis resurrectione, quam tot ineluctabilibus argumentis et apparitionibus manifestam reddidit⁶.

Porro manifestata iam ac demonstrata sua divina legatione et auctoritate, pro singulis suis doctrinis, praeceptis, institutis plenam fidem exigebat et absolutam obedientiam praemio beatitudinis et poena damnationis aeternae propositis. « Ipsum (Christum) videmus, quantum illa, cui et ipsi (haeretici) credunt, docet historia, nihil prius neque fortius quam credi sibi voluisse, cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad divina percipienda secreta. Quid enim aliud arguunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur?... Ergo ille... miraculis conciliavit auctoritatem, auctoritate meruit fidem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit vetustatem, vetustate roboravit religionem, quam non solum haereticorum ineptissima novitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem veternosus error violenter adversans aliqua ex parte convelleret » s. Aug. de utilit. cred. c. 14. n. 32.

Postremo oeconomia, quam elegit ad inserenda sua instituta humano generi, ad integram fidem ac religionem divinam perpetuo duraturam stabiliendam, non ea erat, ut doctrinam et praecepta scripto libro comprehenderet, ex quo singuli sibi fidem ac religionem conformarent; quin immo docendo et praedicando instituit discipulos, et ex discipulis selegit doctores ac magistros, quibus suam communicavit auctoritatem et potestatem magisterii, imperii, et sacerdotii, atque ex his Apostolis (seu legatione a se instructis) ceterisque fidelibus sibi subiectam sibique tamquam capiti unitam constituit Ecclesiam, in quam quasi in depositorium dives plenissime contulit omnia, quae sunt veritatis (cf. Iren. 1. III. c. 4. n. 1.). Liber itaque authenticus, quem scripsit ipse Christus Dominus, erant Apostoli; scriptus non atramento sed Spiritu Sancto⁷, quibus charismate Spiritus Sancti, auctoritate et potestate instructis subiecit ceteros fideles docendos, regendos et sanctificandos.

Prima igitur origo, ac velut primus gradus doctrinae et disciplinae christianae, primus et supremus fons totius subsequentis perpetuae successionis est ipse Deus factus homo, verbo praedicationis, personali vivente magisterio. Perpetuitati prospicit non litteris scriptis figendo doctrinam et praecepta, ex quibus litteris homines singuli sibi derivarent fidem et vitam christianam; sed prospicit perpetuitati instituendo Ecclesiam, et Apostolis cum charismate Spiritus Sancti et cum tota doctrina communicando authenticum magisterium, qui est traditae doctrinae ac disciplinae velut gradus secundus cum primo ut cum sua causa immediate nexus. Hunc alterum gradum consideremus distinctius.

2°. Sicut Christus Dei Filius, quamdiu versabatur in vita mortali, sua divina auctoritate revelabat veritates et tradebat divina instituta; ita instituit, ut Apostoli post suum discessum legatione pro Christo fungentes evangelium ab ipso acceptum praedicando et cum potestate docendo propagarent inter omnes gentes; ut docerent observare omnia; ut sibi testes essent usque ad ultimum terrae; ut portarent nomen ipsius coram gentibus et regibus; ut praedicarent poenitentiam in omnes gentes; missi ea potestate qua ipse missus fuerat a Patre Matth. XXVIII. 18. sq.; Marc. XVI. 15; Luc. XXIV. 47; Io. XX. 21; Act. I. 8; IX. 15. In hoc munere docendi et regendi eis promisit et misit Spiritum veritatis, qui doceret omnia (revelanda), et suggeret omnia quaecumque Christus ipse docuerat, et in omnem induceret veritatem; promisit se eis docentibus omnibus diebus adfuturum Io. XIV. 16; XV. 16; XVI. 13; Luc. XXIV. 49; Act. II; 1. Pet. I. 12; Matth. XXVIII. 20. Unde ex diserta Christi asseveratione, qui Apostolos audit et recipit, Christum audit et recipit, cum eorum doctrina et eorum auctoritas sit ipsa doctrina et auctoritas a Christo accepta Luc. X. 10. 16. (cum parallelis.)

Modum hunc praedicandi evangelium et propagandi Ecclesiam a divino magistro praescriptum et institutum videmus in exsecutione rebus ipsis completum ab Apostolis. Ubique munus et auctoritatem legatorum Christi Dei sibi vindicant Rom. I. 5; X. 14. sq.; XVI. 18; 1. Cor. II. 16; III. 9; IV. 1; 2. Cor. III. 6; V. 20; 1. Tim. I. 11. Signis et virtutibus Spiritus Sancti tamquam sigillis suae doctrinae, missionis auctoritatem confirmant ad exemplum Christi ipsius Marc. XVI. 20; 1. Cor. II. 4; 2. Cor. XII. 12; 1. Thess. I. 5; Heb. II. 3. 4. Hac auctoritate docentes integrae praedicationi ut verbo non suo sed Dei postulant fidem et obedientiam, atque ita congregant fideles in Ecclesiam, cuius una est fides et una professio, quia est fides et professio saltem implicita integrae praedicationis apostolicae Rom. XVI. 17; Gal. I. 6-9; 2. Tim. I. 13. 14; III. 10. 14; Eph. IV. 15; Matth. XXVIII. 20.

Huic igitur auctoritati ex adverso respondet obedientia fidei in credentibus non liberae optionis, sed sub discrimine aeternae salutis necessaria. « Praedicate evangelium... qui non crediderit, condemnabitur » Marc. XVI. 16. Obedientia fidei praestatur quidem ipsi auctoritati Dei revelantis: « cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis illud non ut verbum hominum sed, sicut est vere, verbum Dei » 1. Thess. II. 13. Verumtamen auctoritas revelatoris Dei immediata secundum suavem providentiam et secundum positivam Dei et Christi institutionem patefit et applicatur tum singulis tum omnibus per auctoritatem divinitus tributam et demonstratam legatorum Dei, qui mittuntur, ut per eos et divinitas locutionis et hac supposita veritates revelatae proindeque veritatum legitimus sensus suscipiantur. Obedientia ergo fidei non solum refertur ad auctoritatem Dei immediate in se spectatam, quae est fidei motivum et obiectum formale (ut appellari solet); sed etiam refertur ad auctoritatem legatorum Dei, per quam obiectum fidei formale et materiale applicatur. « Per quem (Iesum Christum) accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine eius » Rom. I. 5. ⁸ « Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium⁹, verbo et factis» ib. XV. 18. «Consilia (λογισμους) destruentes et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi (εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ), in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam» 2. Cor. X. 5. 6.

3°. Ex hac indole et historia originum christianarum facile patet id, quod ex illa inferendum esse diximus in enunciatione theseos. Auctoritas, personale magisterium authenticum, apostolica praedicatio ex una parte, et respondens ex altera parte subiectio, obedientia, et officium ab illis et per illos suscipiendi fidem quae traditur, fideique explicationem, non sunt aliquid religioni et oeconomiae christianae externum et velut per accidens in certis quibusdam mutabilibus adiunctis superadditum; sed sunt aliquid intestinum et essentialis quaedam proprietas oeconomiae a Christo institutae. Non velut a priori cuivis religioni, sed religioni christianae secundum formam a Christo ei inditam et in superioribus demonstratam essentiale esse dicimus magisterium authenticum cum respondente sibi officio obedientiae fidei. Nempe non agitur de essentia metaphysica religionis in genere, sed de uno ex elementis essentialibus ac velut de essentia physica huius religionis christianae h. e. institutae in hac determinata forma a Christo, Verbo incarnato.

Iam hac relatione inter auctoritatem viventis magisterii et officium obedientiae fidei supposita, ut elemento essentiali in oeconomia christiana, evidenter consequitur eandem formam divinitus institutam esse incommutabilem, nec posse transire in aliam prorsus diversam, qua ratio viventis magisterii et auctoritatis excludatur, quin ipsa propria a divino institutore impressa indoles religionis christianae subvertatur. Atqui talis diversa et repugnans oeconomia certe ea est, qua Scriptura censetur esse fons unicus doctrinae ac religionis christianae ita, ut singuli independenter ab authentico magisterio ex libris solis eam hauriant, et libri sint unica suprema norma secundum quam singuli iudicent, quid et quo sensu pertineat vel non pertineat ad doctrinam et disciplinam christianam. Ergo oeconomia apostolica per se secundum suam primitivam formam spectata demonstrat, illum solum modum conservandae et propagandae revelationis, qui in Ecclesia catholica viget et semper viguit, esse vere christianum, h. e. insitum ipsi naturae religionis christianae, ut a divino fundatore instituta est et velut incorporata in sua Ecclesia; modum vero a Protestantibus confictum conservandae doctrinae in sola littera scripta, ex qua singuli in genere humano sibi suam fidem ac religionem exprimere et conformare teneantur, esse antichristianum, quo ipsa propria indoles a Christo suae religioni impressa subvertitur¹⁰. Concludimus igitur: sicut ipsimet Protestantes fateri coguntur, organon princeps ad primam promulgationem christianae fidei exemplo, mandato et institutione Christi fuisse personale magisterium authenticum non autem solum instrumentum Scripturae, ita etiam ex eadem institutione conficitur, vivens authenticum magisterium manere organon perpetuae conservationis. Homogenea est origini conservatio, initiis progressio, non autem, ut ex principio Protestantium asserendum esset, diversa plane ratio apostolicae originis et subsequentis propagationis, nec transitus ab una oeconomia ad aliam prorsus diversam¹¹

Per se autem patet, istam quam demonstravimus divinitus institutam relationem inter authenticum magisterium et obedientiam fidei, inter docentes et discentes, certe non impedire, quominus doctrina divina etiam scriptis libris comprehendatur, destinatis tum ipsi magisterio authentico, tum qui ab illo pendent, discentibus. Magisterium tamen ipsum et auctoritas personalis docentium debet censeri fundamentalis institutio Christi Salvatoris, cui ex speciali Dei providentia ut partialis fons et instrumentum doctrinae superaddita est et commendata Scriptura. Hinc videmus institutionem illam fundamentalem diserte et multis modis declaratam a Christo et ab Apostolis (vide superius ll. cc.); praeceptum vero ad doctrinam litteris comprehendendam nec a Christo datum est Apostolis tamquam aliquid essentiale ac proprium apostolatui nec ita agnitum ab Apostolis, qui omnes certe munere a Christo instituto functi sunt, non omnes tamen libros scripserunt, multoque minus universam doctrinam libris consignandam sibi esse putarunt. Sed de hac re postea dicemus.