Tractatus de divina traditione et Scriptura

De incommutabili perduratione eiusdem oeconomiae post libros N. T. conscriptos.

« Magisterium authenticum divinitus institutum ad custodiam et propagationem doctrinae ex Apostolorum praedicatione acceptae neque sua in functione mutatum neque auctoritate minutum est, ex quo N. T. libri conscripti sunt et Ecclesiis traditi; quod quidem tum ex praecedentibus corollarii instar consequitur, tum etiam speciatim ex ipsa ss. librorum origine historica et nativa dispositione demonstratur. »

I. In superioribus demonstravimus, magisterium successionis apostolicae a Christo ipso Ecclesiae conditore, tutore, sponso ac capite esse institutum ad divinae doctrinae integritatem servandam et propagandam; esse institutum verbis ac promissis disertis perpetuum usque ad consummationem saeculi; esse institutum functione et auctoritate non pendente ex mutabilibus adiunctis rerum et dotibus humanis, sed promanante ex praesenti tutela Christi et charitate Spiritus veritatis manentis cum successoribus Apostolorum in aeternum; esse institutum non tamquam aliquid accidentale, quod aliquando salva christiana religione abesse possit, sed tamquam principium et causam conservantem essentialium characterum professionis christianae. Atqui munus ita constitutum prorsus est immutabile in sua functione et auctoritate; nec potest Deus sibi ipsi contradicere efficiendo vel permittendo, ut oeconomia sub disertis promissionibus perpetuitatis et indefectibilitatis ita a se fundata transvertatur in aliam essentialiter diversam. Ergo sub quavis hypothesi eadem oeconomia manet immutabilis, ac proinde etiam sub hypothesi, quod doctrina praedicationi et custodiae legatorum Christi commissa successu temporis vel integra vel ex parte libris inspiratis consignaretur. Immo ex ipsa descripta natura illius organi semper viventis divinitus instituti constat, sicut doctrinam sola praedicatione traditam ita etiam doctrinam libris consignatam, et huiusmodi divinos libros ipsos fore sub custodia et authentica interpretatione eiusdem semper vigentis apostolicae.

II. Quod demonstratur ex characteribus successionis apostolicae divinitus institutae, intelligi etiam potest ex consideratione alterius termini, qui sunt libri sacri N. T.

1° Considerentur adiuncta, in quibus libri scripti sunt. Antequam libri N. T. existerent, multo magis antequam omnes in canonem collecti legerentur in omnibus Ecclesiis, sane iam ipsae Ecclesiae pridem iuxta mandatum et institutionem Christi praedicatione et ordinatione apostolica erant constitutae, in illis impositione manuum Apostolorum ordinati Episcopi, quibus praedicatio et Traditio Apostolorum commissa erat tamquam depositum fideliter custodendum per charisma Spiritus Sancti, iisdemque erat iniunctum munus, ut et ipsi iuxta Christi mandatum alios per civitates et regiones instituerent et ordinarent sibi successores eadem auctoritate eodemque charismate instructos (vide thes. V. n. II.). Tum igitur fideles, tum cooptandi in Ecclesiam pendebant obedientia fidei ab auctoritate successorum apostolicorum tamquam legatorum Dei, a quibus doctrinam et disciplinam christianam susciperent praedicatam et explicatam. Haec itaque non erat solum dependentia discentium a scientia docentium, quod nondum existerent libri, ex quibus singuli haurire possent doctrinam; sed erat authenticum magisterium, a quo ex Christi institutione pendebat obedientia fidei, et per quod continebatur unitas Ecclesiarum. Ergo cum ab Apostolis paulatim Ecclesiis tradebantur libri inspirati continentes doctrinam revelatam, non sane constituta oeconomia Ecclesiae destruebatur; sed documenta accedebant adhibenda iuxta oeconomiam illam divinitus institutam, atque adeo ab eisdem Episcopis Apostolorum successoribus ac depositi custodibus conservanda et explicanda, si quae de legitimo sensu oriretur dubitatio.

2°. Historice constat et ex ipsa dispositione librorum evidens est, singulos scriptos fuisse oblata occasione et necessitate particulari ad particularem aliquem scopum, plerosque directos immediate ad singulares Ecclesias vel ad singulares personas, in modo tractandi accommodatos particularibus tum existentibus adiunctis. Nulli autem ss. scriptorum fuit propositum integram institutionem in doctrina, disciplina, et cultu religionis christianae in libro aliquo consignare. Inde fit, quod in nullo ss. librorum ex ordine et in didactica connexione ad formam catecheseos tradita reperiatur universa christiana doctrina, et quod in singulis multa capita gravissima vel omittantur vel obiter indicentur vel deductione solum ex eis colligi possint, si iam aliunde innotuerint. Iam vero talis librorum origo ex particularibus occasionibus et ad scopum particularem, et talis interna eorum dispositio evidenter demonstrat, sive in singulis sive in omnibus simul scribendis nec Spiritus Sancti consilium fuisse nec Apostolis umquam venisse in mentem, scripta ita comparata substituere ministerio pastorum et doctorum authenticorum, quos Christus iusserat docere omnia quaecumque ipse mandaverat, et docere omnes gentes usque ad consummationem saeculi, ut illa viventis magisterii oeconomia abolita deinceps unusquisque non amplius, quemadmodum eousque ex Christi constitutione et missione factum erat, doceretur ab authenticis Dei legatis, sed se ipsum ex libro scripto doceret. Id evidens esset, etiamsi interim concederetur, universam doctrinam revelatam fuisse illis libris consignatam; argumentum enim ducitur non tam ex deficientia materiae quam ex forma docendi et modo proponendi et explicandi doctrinam.

Ceterum posita hac librorum historica origine et interna dispositione, quae origini respondet, comprehensio totius revelatae doctrinae non nisi gratuita assertione affirmari potest. Cum enim nec singuli sacri scriptores propositum habuerint totam doctrinam christianam suis libris comprehendere, nec ad unum totum constituendum quisque suam partem initis inter se consiliis conferre voluerint, sed ex diversissimis occasionibus singuli scripserint, quae in illis adiunctis necessaria erant vel opportuna; potuit quidem Spiritus Sanctus, qui est auctor princeps Scripturarum, ita omnia dirigere, ut integrum corpus doctrinae totius constitueretur etiam insciis scriptoribus et praeter eorum consilium, at hoc ita factum esse argumento nullo demonstrari potest, nisi iam supponatur, quod est in quaestione, voluisse Deum, ut Scriptura esset unicus fons vel saltem completus codex, ex quo integra revelatio cognoscenda sit. Ex Christi mandato, ut Apostoli et eorum successores doceant usque ad consummationem saeculi omnes gentes observare omnia quaecumque ipse mandaverat, et ex promissione Spiritus veritatis docentis omnem veritatem et manentis cum eis in aeternum, per quem Christo testes esse iubentur usque ad ultimum terrae, certo constat universam revelationem per authenticum magisterium in perpetua successione esse praedicandam; at mandati, ut hanc eandem revelationem integram libris consignarent, nec in verbis Christi ipsius, nec in dictis Apostolorum, nec in modo agendi et scribendi Apostolorum eorundem et reliquorum ss. scriptorum, nec in dispositione, scopo et occasione librorum, nec in persuasione Christianorum usque ad saeculum XVI ullum est vestigium. Quo ergo quaeso argumento id demonstrabitur, nisi antea ponas non esse credendum verbo propagato per praedicationem, quam Christus disertis et irrefragabilibus mandatis ac promissis instituit et omnem revelatam veritatem comprehendere iussit; sed solum esse credendum verbo in Scriptura, quam praedicationi superaddidit quidem, nec tamen umquam omnem veritatem revelatam in ea comprehendendam esse aut iussit aut promisit?

Sed quidquid de hac Scripturae materiali plenitudine sit, de qua inferius dicendi locus erit, forma librorum tum singulorum tum omnium ea est, ut evidenter non sint scripti ad universam religionem christianam singulos fideles docendam independenter ab authentico magistrerio¹. Cf. Stapleton T. I. l. XII. c. 3.

3°. In hisce libris ipsis non solum supponitur authenticum magisterium in modo ipso scribendi, ex quo apparet eos dirigi ad Christianos fide iam imbutos per praedicationem, et velut in subsidium praedicationis in eis repeti aut etiam superaddi institutiones, consilia, admonitiones, quae nisi iam praecognita religione christiana nec intelligi nec rite aestimari possent; sed etiam diserte fideles relegantur ad praedicationem iam perceptam et susceptam, atque in ea permanere iubentur Rom. XVI. 17; 1. Cor. VII. 17; XI. 23; XIV. 33; XV. 1; 2. Cor. I. 18; Gal. I. 18; Phil. IV. 9; Coloss. II. 6. 7; 1. Thess. IV. 2; 2. Thess. II. 15; 2. Tim. II. 2; Heb. II. 3. Insuper in his ipsis libris designantur custodes depositi et doctores authentici perpetua serie sibi invicem successuri, per quos depositum fidei atque adeo etiam depositum, quod libris iisdem consignatum est, perpetuo custodiatur integrum et secundum verum suum sensum explicetur; hicque ipsi in suo ministerio ac magisterio exercendo non primum vel certe non solum ad Scripturas, sed ad traditam et susceptam integram doctrinam praedicationis relegantur (vide thes. V. n. II.). Ergo editis libris inspiratis divinitus institutum perpetuum et semper vivens magisterium non est abolitum vel auctoritate diminutum; sed ei divinum instrumentum doctrinae est traditum conservandum, explicandum, et adhibendum ad efficaciorem praedicationem et accommodatiorem custodiam totius depositi fidei.

Scholion. Reliquum est, ut difficultati occurramus, quae totam praecedentem demonstrationem impeditam reddere quibusdam videtur, et quae serio et non sine supercillio a Protestantium doctoribus e. g. a Gerardo movetur. a) Ex principiis catholicis supponitur et etiam in nostra argumentatione saltem indicatur, Scripturas ipsas suscipiendas et Scripturarum auctoritatem cognoscendam esse ab auctoritate organi Traditionis seu successionis apostolicae; nihilominus tamen haec auctoritas organi Traditionis unice hucusque probata est ex ipsis Scripturis, qui videtur esse circulus, ut aiunt, citiosus. b) Dicitur interpretatio ac intelligentia certa veri sensus Scripturarum non esse independentes ab organo Traditionis et authentico magisterio successionis apostolicae, sed ab hoc ipso organo et magisterio petenda; haec tamen ipsa auctoritas magisterii in interpretandis Scripturis probatur ex Scripturis. Vel ergo hunc Scripturarum sensum esse verum et legitimum creditur auctoritati magisterii; tum auctoritas magisterii probanda accipitur ut principium probationis, quae iterum est petitio principii: vel hic sensus legitimus cognoscitur independenter a magisterio; tum independentia interpretationis admittitur et supponitur vera in praemissis, ut inferatur eius falsitas in consequenti, quo nihil potest esse absurdius. In forma utraque difficultas in unam contracta ita proponi potest: auctoritas organi Traditionis non potest demonstrari ex testimoniis Scripturae, nisi cognitio auctoritatis et veri sensus Scripturarum supponatur antecedens et independens ab auctoritate organi Traditionis; atqui in thesibus auctoritas organi Traditionis demonstratur ex testimoniis Scripturae; ergo supponitur cognitio auctoritatis et veri sensus Scripturarum independens ab auctoritate organi Traditionis. Hoc autem ipsum propositum est hisce thesibus demonstrare falsum; ergo supponitur verum, quod propositum est demonstrare falsum.

Respondeo, distinguo maiorem: non potest institui ea demonstratio ex Scripturis, nisi supponatur cognitio auctoritatis omnium librorum, in omnibus locis sacri textus, et in omnibus fidelibus, nego maiorem; nisi supponatur cognitio auctoritatis quorundam librorum in quibusdam locis, et in quibusdam fidelibus, subdistinguo maiorem: nisi supponatur cognitio auctoritatis, quae est ex veracitate librorum, concedo maiorem; nisi supponatur cognitio auctoritatis, quae est ex inspiratione librorum, nego maiorem. Ulterius non potest institui demonstratio, nisi supponatur cognitio veri sensus, distinguo maiorem: nisi supponatur cognitio veri sensus secundum totam amplitudinem doctrinae, et nisi supponatur, integram religionem christianam ex iis libris derivari posse a singulis independenter ab auctoritate organi Traditionis, nego maiorem; non potest institui demonstratio, nisi supponatur cognitio veri sensus quorundam singularium testimoniorum, subdistinguo maiorem: nisi supponatur, cognitionem hanc a quibusdam, qui huic demonstrationi instituendae vel percipiendae sunt idonei, obtineri posse praescindendo non tamen deficiendo ab auctoritate organi Traditionis, concedo maiorem; nisi supponatur haec cognitio Scripturarum omnibus accommodata, nego maiorem. Pariter distinguo minorem: haec demonstratio in nostris thesibus instituitur tum theologice, ut distinctius secundum scientiam reddamus rationem fidei nostrae, tum polemice ut eam defendamus contra adversarios assumendo libros aliquos sacros ex generali demonstratione christiana saltem ut veraces, vel etiam ut inspiratos ex principio admisso ab ipsis adversariis, concedo minorem; instituitur tamquam necessaria omnibus et per sese ad acquirendam primam cognitionem auctoritatis in successione apostolica, nego minorem. Denique distinguo consequens: supponitur quorundam librorum auctoritas veracitatis ex demonstratione christiana generali, vel etiam inspirationis ex principio adversariorum, concedo; supponitur cognitio auctoritatis omnium librorum, nego. Porro supponitur, sensum verum certo intelligi posse in hisce claris determinatis locis et ab iis, qui demonstrationi percipiendae sunt idonei, concedo; supponitur posse universam doctrinam revelatam ex Scripturis determinari a singulis independenter ab auctoritate magisterii, nego. Ad illud quod additur, respondeo: propositum est demonstrare falsum, posse universam revelatam doctrinam a singulis determinari ex solis Scripturis independenter ab organo divinitus instituto, et per charisma veritatis idoneo ad custodiam et explicationem depositi fidei, concedo; est propositum demonstrare, nulla esse in Scripturis testimonia clara et evidentia vel generatim nullam posse ex eis institui convincentem demonstrationem, non excludendo quidem auctoritatem organi Traditionis, ab ea tamen praescindendo, nego.

Videlicet tractatio nostra antecedens integra potest spectari secundum obiectivum ordinem idearum, ut ex insita ratione sese excipiunt et aliae ab aliis pendent, vel potest spectari polemice. Priori modo ex generali demonstratione christiana utique supponimus, evangelia et scripta apostolica esse genuina; pariterque supponimus ex horum librorum genuinitate demonstratam evangelicae narrationis veracitatem, atque hinc ulterius ex factis et verbis Christi in evangelio consignatis consequi eiusdem Salvatoris divinam auctoritatem (vide prolegom. p. 4.). His autem positis verbis et facta Christi intelliguntur divina esse, et intelligitur doctrina eius esse revelata, etiamsi libri solum ut veraces, non autem ut inspirati interim assumantur. Ex hoc iam principio progreditur, et huic fundamento innititur tota nostra demonstratio. Unde nihil nisi generalem demonstrationem christianam supponimus. Si vero tractatio spectetur altero modo polemice adversus eos Protestantes, qui adhuc christiano nomine censeri possunt, absque petitione principii ut commune utrimque fundamentum supponere possemus divinitatem et inspirationem librorum sacrorum.