Tractatus de divina traditione et Scriptura

Ex Traditione divina veteris Testamenti, atque ex doctrina Christi ipsius et Apostolorum libri omnes librorumque partes pertinentes ad s.Scripturam aequali modo divinae auctoritatis credi debent.

« Certo constat, 1°. tempore Christi et Apostolorum penes Synagogam exstitisse collectionem librorum, in qua nonnisi libros divinos a maioribus acceptos contineri populus Iudaeus universus persuasum habebat; pariterque constat, 2°. Christum Dominum ipsum Christique Apostolos hanc Iudaeorum fidem confirmasse ac libros in collectione nomine Scripturae, Scripturae sacrae, Litterarum sacrarum comprehensos tamquam divinos Ecclesiae commendasse. »

Quaerimus de nomine et significatione specifica, tum etiam de re Scripturae sacrae. Tria autem proponimus hac thesi demonstranda, a) hoc nomen Scripturae apud populum Dei tum ante Christum tum tempore Christi et Apostolorum et in ore Christi ipsius ac Apostolorum fuisse nomen proprium unius collectionis librorum, significans auctoritatem sacram solis et omnibus scriptis inhaerentem, quae hoc nomine Scripturae comprehenduntur; b) hanc auctoritatem quae nomine Scripturae sacrae significabatur, fuisse a Iudaeis creditam libris inesse omnino divinam tamquam verbo Dei ipsius; c) hanc ipsam auctoritatem divinam Scripturae ut verbi Dei Christum ipsum eiusque Apostolos supposuisse et docuisse.

I. Summi momenti est in causa praesenti, ut significatio nominis Scripturae apud populum Dei et in ore Christi ac Apostolorum propria uni soli et toti collectioni sacrorum librorum bene perspecta habeatur. Si enim certo constant haec duo, a populo Dei, ab ipso Christo Christique Apostolis nomine Scripturae fuisse intellecta omnia et sola scripta unius sacrae collectionis, et fuisse ipso nomine significatam auctoritatem sacram; tum sane ex ipsa revelatione a Christo et ab Apostolis data et confirmata constabit, hanc sacram auctoritatem, quae nomine Scripturae significatur, inesse omnibus et solis scriptis, quae pertinere demonstrantur ad istam collectionem Scripturae.

Est autem ex his ipsis clarum, dum loquimur de unitate collectionis librorum, formam unitatis h. e. formalem rationem sub qua omnes isti libri unum constituere intelliguntur, esse ipsam unam in omnibus parem auctoritatem. Probanda itaque in primis nobis est haec unitas collectionis librorum, quae nomine proprio Scripturae significetur.

1°. Quod spectat existentiam collectionis alicuius antiquissimae librorum sacerorum velut in uno corpore iuris religiosi, sequentia animadvertisse sufficit.

a) Aliquos ex libris qui inde a remotissima antiquitate nomine Scripturarum veteris Testamenti ab omnibus Christianis designantur, penes Iudaeos diu ante Christum, imo ab ipsa prima librorum origine in una aliqua collectione publice recepta exstitisse, ex ipso librorum scopo qui ex interna eorum indole elucet, manifestum est, quamdiu de collectionis amplitudine non quaeritur, et de numero librorum qui omnes et soli in ea fuerint comprehensi. Sunt enim saltem plures eorum librorum ita comparati, ut manifesto unum velut corpus constituant destinatum ad usum publicum in tota vita religiosa et civili illius populi. Cf. Exod. XVII. 14; XXIV. 4; Deut. IV. 1-15; XVII. 18. 19; XXVIII. 58-61; XXIX. 20; XXX. 10; XXXI. 9-13.26. ¹

1. Reg. X. 25; 3. Reg. II. 3; 4. Reg. XXII. 8. 10. sq.; Dan. IX. 2; 2. Esdr. VII. 8; 1. Mach. I. 59. 60; 2. Mach. II. 13; Luc. IV. 16. sq.; Act. XIII. 15. 27; XV. 21; 2. Cor. III. 14.

b) Mentio simul cum partitione unius totius collectionis occurrit in prologo ad librum Ecclesiastici scripto tertio saeculo ante Christum². Partitio ter ibi commemorata est in Legem, Prophetas, et alios libros, « qui nobis a parentibus nostris traditi sunt. » Simul satis clare (praesertim in textu graeco) indicatur, totam eam collectionem, « Legem, Prophetas, ceteraque aliorum librorum, » tum temporis non solum hebraice sed iam etiam in versione graeca exstitisse³. Simillima est collectionis distributio tempore Christi in Legem, Prophetas, et Psalmos Matth. XXII. 40; Luc. XXIV. 27. 44.

Pariter apud Philonem Iudaeum (de vita contemplativa ed. Francofurth 1691. p. 893.) divisio est in leges, sermones per prophetas divinitus editos, et hymnos. Distinctius Iosephus contr. Appion. l. I. n. 8. secundum eandem distributionem numerat libros ipsos. Locum adscribo integrum, quia saepius in sequentibus totum contextum prae oculis habuisse iuvabit. « Apud nos, inquit, nequaquam innumerabilis est librorum multitudo dissidentium et inter se pugnantium; sed duo dumtaxat et viginti libri sunt totius temporis descriptionem continentes, qui merito creduntur divini. Ex his quinque quidem sunt Moysis, qui et leges continent et humanae generationis traditionem usque ad ipsius (Moysis) obitum...... A Moysis obitu usque ad imperium Artaxerxis regis Persarum post Xerxem prophetae, qui Moysi successere, res sua aetate gestas conscripserunt tredecim libris; quatuor vero reliqui hymnos in Deum et praecepta vitae hominum complectuntur. Ab Artaxerxe autem usque ad nostram memoriam sunt quidem singula litteris mandata, sed non in aequali auctoritate libri habiti sunt cum praecedentibus, quia non accurate perspecta erat successio prophetarum (δια το μη γενεσθαι την των προφητων ἀκριβῆ διαδοχην.) Porro re ipsa manifestum est, quanta nos veneratione libros nostros prosequamur. Cum enim tot iam saecula effluxerint, nemo nec adiicere quidquam nec ab iis demere aut mutare ausus est. Sed omnibus Iudaeis statim a prima nativitate congenitum est, ut haec scripta credant Dei dogmata et eis inhaereant ac pro eis, si opus sit, libenter mortem subeant. » Cum hac distributione librorum ad unam collectionem pertinentium convenit etiam ea, quae in Talmude ac penes Massoretas et nunc adhuc in Bibliis hebraicis observatur, in Legem, Prophetas, et Hagiographa תּוֹרָה נְבִיאִיִם כְּתוּבִיִם 2°. Unitas collectionis tamquam sacrae bibliothecae seiunctae ab omnibus aliis libris minus sacris iam ex dictis intelligi potest. Sed singillatim demonstrandum est id, in quo cardo praesentis quaestionis versatur, formam unitatis a populo Dei, ab ipso Christo Domino eiusque Apostolis fuisse constitutam in una pari auctoritate sacra omnium partium istius collectionis, et formalem rationem sacrae auctoritatis fuisse expressam nomine Scripturae tamquam proprio scriptis omnibus et solis istius sacrae bibliothecae, adeo ut cuicumque documento nomen Scripturae vel huic geminum tribuatur, hoc ipso designetur ut pars istius unius collectionis et eminens auctoritate sacra inhaerente huic toti et soli corpori Scripturae.

a) In novo Testamento a Christo et ab Apostolis libri trium classium (Legis, Prophetarum, Psalmorum), de quibus diximus, singulique librorum textus nomine collectivo Scripturae, Scripturae sacrae, et formula citationis scriptum est vel alia aequipollente designantur ita, ut appareat, esse hoc nomen proprium alicuius unius collectionis librorum notissimae, et esse nomen excellentiae, quo exsors et par omnibus illis libris et librorum textibus auctoritas significetur, ita ut appellatio ipsa per se habeatur velut certum pignus et ineluctabilis demonstratio veritatis.

α) A Christo Domino et ab Apostolis nomine Scripturae vel Scripturae sacrae tamquam auctoritas cui serviat omnis fidelis intellectus, citantur libri ex singulis classibus plus quam trigesies, modo nempe ex prima, modo ex secunda, modo ex tertia classe, eademque appellatione excellentiae circiter decies provocatur ad libros sacros in confuso et sine distinctione. Pariter sub formula aequipollente scriptum est indiscriminatim appellatur ad libros diversarum classium ferme nonagies. β) In novo Testamento textus ex diversis classibus simul adferuntur ac si essent ex uno eodemque libro sub communi formula Scriptura dicit. « Nonne Scriptura dicit: quia ex semine David (Ps. LXXXVIII. 5; CXXXI. 11.), et de Bethlehem castello (Mich. V. 2.) venit Christus? » Io. VII. 42. « Continet Scriptura: ecce pono in Sion lapidem summum angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non confundetur (Is. XXVIII. 16.)... lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli (Ps. CXVII. 22.), et lapis offensionis et petra scandali » (Is. VIII. 14.) 1. Pet. II. 6-8. Adferuntur textus ex diversis libris sub formula: « una Scriptura, altera Scriptura, » ut Io. XIX. 36. 37. Sub formula scriptum est in Lege citantur loca ex libris diversarum classium ⁴, atque ita nomine Legis proprio uni classi designatur tota collectio Io. X.34; XII. 34; XV. 25; Rom. III. 19; 1. Cor. XIV. 21. Praeterea γ) diserte omnes tres classes connumerantur uno communi nomine Scripturarum Luc. XXIV. 44. 45. coll. 27. et 32. Denique δ) s. Paulus 2. Tim. III. 15.16. primum totam collectionem appellat sacras litteras (τα ιερα γραμματα cum articulo), deinde distributive quemvis librum illius collectionis designat ut Scripturam, hocque ipso ut eminentem auctoritate ex inspiratione divina, quae proprietas est ipso nomine Scripturae significata. De inspiratione et de hoc textu enucleatius postea dicemus; interim vero constat, nomen Scripturae esse nomen proprium designans exsortem et auctoritate eximiam collectionem librorum velut unum totum, in quo comprehensi libri omnes librorumque singuli textus sunt Scriptura; et quia sunt partes aut singularia dicta Scripturae, propterea eis omnibus asseritur una eademque auctoritas nomine Scripturae designata.

Exstabat igitur tempore Christi et Apostolorum una collectio librorum sacrorum, cuius unitatis ratio formalis non aliunde repetitur quam ab una auctoritate in toto et in omnibus partibus; hancque ipsam inhaerentem auctoritatem sacram nomen Scriptura in ore Christi et Apostolorum significat.

b) Quoniam Christus Dominus et Apostoli fidem Iudaeorum de Scripturis sacris supposuerunt et confirmaverunt ut veram, possumus ad ipsam doctrinam evangelicam et apostolicam distinctius intelligendum inquirere, quid Iudaei de unitate et auctoritate Scripturae sacrae tempore quo Christus et Apostoli eorum fidem in hoc capite ratam habebant ac approbant, senserint et crediderint; haec enim ipsa erit fides confirmata et Ecclesiae tradita ab ipso Christo et Apostolis. Assumemus expositionem istius persuasionis Iudaeorum tum Hellenistarum ex Philone tum Palaestinensium ex Iosepho.

Philo in usu continuo et amplissimo sacerorum librorum qui est in eius operibus, indiscriminatim sive ad omnes sive ad singulos appellat ut ad Scripturas sacras, libros sacros, sacrum sermonem, sacratissimam litteram, propheticum sermonem, prophetica dicta, oraculum, dicta sanctius edita, eloquium Dei ἱερας γραφας, ἱερας βιβλους, ἱερον λογον, ἱερωτατον γραμμα, προφητικον λογον, προφητικα ῥηματα, χρησμον, το χρησθεν, τα ἱεροφαντησθεντα, λογιον του θεου (Eichhorn Repertor. T. V. p. 241-246.). Eodem modo Iosephus appellat sacros libros, illos sacrarum Scripturarum libros, sacras litteras ἱερας βιβλους, τας των ἱερων γραφων βιβλους, ἱερα γραμματα (Antiquit. praefat. p. 5; l. III. c. 5. n. 2; l. IV. c. 8. n. 48; l. X. c. 4. n. 2; contr. Appion. l. II. n. 4. ed. Haverkamp). Similiter (ut in N. T. fieri vidimus) quae sunt in libris Moysis et in libris Regum, comprehendit sub communi formula, « ita scriptum esse in sacris libris » Antiq. IX. c. 2. n. 2. Auctoritatem libri Iosue vindicat, quia est « inter libros in templo servatos » Antiq. V. c. 1. n. 17; auctoritatem libri Danielis, quia est « in sacris Scripturis » Antiq. X. c. 10. n. 3. Manifesto autem Philo et Iosephus non aliud exprimunt quam communem fidem populi Iudaici; atque adeo ex doctrina Synagoga a Christo et ab Apostolis confirmata nullum est dubium de unitate collectionis, quatenus par est et exsors auctoritas omnium librorum, qui nomine Scripturae comprehenduntur. Quae igitur dicuntur et probantur de auctoritate Scripturae universim vel de libris Scripturae singulis, ea demonstrant auctoritatem totius collectionis omniumque librorum et omnium partium ad Scripturam pertinentium.

II. Diximus de unitate Scripturarum, et de sacra eis insita auctoritate tamquam unitatis forma; sed quae sit et quanta haec auctoritas significata ipsis nominibus Scriptura, Scriptura sacra, sacrae litterae, nondum est explicatum. Huius rei declarationem paulatim sequentibus thesibus perficiemus. Nunc dicimus, in fide populi Iudaei quam Christus Dominus et Apostoli confirmarunt, creditam fuisse, ut dogma fundamentale, auctoritatem omnino divinum Scripturae.

Inquiremus hanc fidem Synagogae iterum ex Iosepho et Philone; neque enim inter Iudaeos illius aetatis certiores testes nobis supersunt. Prior Palaestinensis ex genere sacerdotali, alter Iudaeus Hellenista evidenter ita loquuntur ubique, ut circa hoc caput non suam opinionem privatam, sed notoriam et publicam totius populi fidem proponere intelligantur.

Ipsae perpetuae appellationes Scripturae sacrae, librorum sacrorum, librorum Scripturae atque aliae, quas paullo ante commemoravimus, et modus provocandi ad eas Scripturas tamquam ad divinum corpus iuris iam satis demonstrant, habitos fuisse libros auctoritatis prorsus divinae. Potest tamen propria vis et significatio, qua constanter hisce nominibus excellentiae eos libros designant, ulterius determinari disertis testimoniis.

a) Testimonium Iosephi, cuius verba supra citavimus ex 1. I. n. 8. contr. Appionem, ad haec revocatur. a) Eos libros, ait, tam didacticos et historicos quam propheticos non a se solum sed a suo populo credi et merito credi divinos (τα δικαιως θεια πεπιστευμενα); esse Iudaeis omnibus velut congenitum credere hos libros et horum librorum doctrinam divina dogmata, ita ut pro hac fide prompto animo mortem oppetant. b) Haec divinitas ex eo repetitur, quod libri illi omnes scripti sunt a prophetis ex inspiratione divina, nec ullis aliis quam prophetarum libris in ea collectione poterat esse locus. Postquam l. c. contr. Appion. n. 6. 7. dixit, solis «sacerdotibus et prophetis» penes Israelitas fuisse munus scribendi historiam populi, sacerdotale autem genus semper servari impermixtum, concludit: « neque scribere omnibus fas erat, nec ulla in scriptis est discrepantia; sed solis prophetis⁵, qui antiquissima quidem et veterrima ex inspiratione divina(κατα την επιπνοιαν την απο του θεου) didicerunt, res vero sui temporis clare descripserunt » (cf. Aug. Civ. Dei XVIII. c. 41.). Unde γ) nefas est in illis libris quidquam addere vel demere vel mutare. δ) Hanc fidem et venerationem erga divinos libros servant Iudaei, quatenus manifesta est et perspecta successio prophetarum, qui tum libros scripserunt tum eosdem universo populo tradiderunt.

b) Philo tum modo, quo Scripturis utitur fere semper mystico, demonstrat suae gentis fidem de earum divinitate; tum etiam diserte et frequenter docet, eos libros scriptos esse a prophetis, « quorum ore pater universorum oracula edidit » (de profugis p. 479.); « qui in persona Dei oracula ediderunt inspirati » (de Cherubim p. 116); « qui locuti sunt numine inspirati » (de confus. linguar. p. 326.). Quae quidem omnia non solum ad sermones ore prolatos, sed ad ipsa scripta referuntur; unde haec scripta appellat « eximia oracula prophetico ore edita » (de nomin. mutat. p. 1066.). Locus insignis Philonis ad rem praesentem est l. III. de vita Moysis p. 658. 659, ubi libros a LXX. interpretibus in graecam linguam translatos appellat « leges ex oraculis acceptas, in quibus nefas sit (in versione instituenda) quidquam vel demere vel apponere vel transponere. » Hinc ait necesse fuisse, ut LXX. interpretes in vertendis illis libris et ipsi prophetaverint: « quasi numine correpti prophetabant non alii alia, sed omnes eadem nomina et verba quasi quopiam invisibiliter singulis dictante »⁶. Historiam interpretationis Philo habet ex Aristea (vide in Bibl. Gallandi T. II.); sed fama illa de modo interpretandi si vera non sit, originem non aliunde habere potuit quam ex communi fide totius populi de divinitate verbis scripti in istis libris. Ne minoris dignitatis et auctoritatis existimaretur versio prae textu hebraico, Hellenistis videbatur necessarium supponere, non minus interpretes quam primos scriptores prophetando scripsisse. Nimirum sicut textus originalis communi fide populi Dei credebatur prophetia, ita ipsa versio vel erat vel ab Hellenistis supponebatur esse prophetica in significatione vocis generica, de qua diximus. Etiamsi ergo veritas famae de inspiratione interpretum negari possit, testimonium de fide communi populi Dei eamque ex divinitate ss. Scripturarum deducunt Patres bene multi, Iustinus cohort. ad Graec. n. 13; Iren. III. c. 21. al. 25; Clemens Alex. Strom. I. p. 342; Hilarius in Pss. praefat. n. 8; Cyrillus Hierosol. catech. IV. n. 34; Epiphanius de mensur. et ponder. c. 6; Augustinus Civ. Dei XVIII. cc. 42. 43; Theodoretus in Pss. praefat. T. I. p. 396; Olympiodorus Catena in Iob prooem. ed. Patrit. Iunii; Chronicon Paschale ed. Paris p. 172; Georg. Syncellus Chronograph. ed. Venet. p. 216. 217.

« Nec mirum, ait Clemens Alexand. l. c., inspiratione Dei qui prophetiam dederat, etiam interpretationem tamquam prophetiam graecam esse effectam. » Augustinus vero ibi c. 42. post expositam interpretum inspirationem: « tam mirabile Dei munus acceperant, inquit, ut illarum Scripturarum non tamquam humanarum sed, sicut erant, tamquam divinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas credituris quandoque gentibus profutura. » Sequenti capite 43. declarat, quam facili negotio ita conciliari queat discrepantia inter textum graecum et hebraicum. « Quidquid est in hebraeis codicibus, et non est apud interpretes Septuaginta, noluit ea per istos sed per illos prophetas Dei Spiritus dicere. Quidquid vero est apud Septuaginta, in hebraeis autem codicibus non est, per istos ea maluit quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. » Qui hanc opinionem voluerit tueri, poterit praeter sententiam Patrum in subsidium vocare, quod a) circa hoc tempus a primis Ptolomaeis usque ad posteriora tempora Machabaica (sub Ioanne Hircano I. vel eius filiis cf. 2. Mach. I. 10.) plures fuerunt inspirati ad scribendos libros, ut Iesus Sirach, scriptor libri Sapientiae, scriptores primi et secundi libri Mach. et plurium Psalmorum; quod b) certum est, editionem graecam fuisse adhibitam et non raro eius lectiones diversas a textu hebraico adoptatas ab ipsis Apostolis, atque ab eisdem libros sacros in ea editione et cum multis lectionibus diversis ab hebraica fuisse ut Scripturas inspiratas Ecclesiis traditos. quoad inspirationem ipsius primae scriptionis librorum, ex qua fama illa originem habet, manet integrum ac indubitatum.

Nondum quaerimus hoc loco de specifica notione inspirationis; interim tamen ex dictis evidens est, Iudaeos tempore Christi et Apostolorum communi fide sacram Scripturam, ac proinde libros omnes in ea comprehensos et librorum partes (cf. n. I.) credidisse documenta scripta sub operatione Dei supernaturali ita, ut infallibiliter contineant verbum Dei, et documenta sint non humana sed divina, quibus credens ipsi Deo credat.

III. Hanc de dignitate et auctoritate Scripturae in populo Iudaico fidem, quae totam eius religiosam, politicam et domesticam vitam regebat ac sustentabat (cf. 1. Mach. XII. 9.), Christus Dominus ipse et eius Apostoli non modo non improbant vel corrigunt; sed immo dum ex una parte a Iudaeis ita credi et sentiri vel supponunt in usu ipso Scripturarum vel diserte testantur (Io. V. 39.), ex parte altera ipsi fidem eandem confirmant, et cum ea totam suam institutionem connectunt.

1°. Confirmat Christus ipse, dum ad easdem Scripturas appellat tamquam ad testificationem non humanam sed divinam et auctoritatis supremae ac infallibilis contra Iudaeos incredulos. « Ego autem non ab homine testimonium accipio..... Ego autem habeo testimonium maius Ioanne. » Hoc testimonium maius adfert triplex, opera quae dedit ei Pater ut perficeret ea, vocem Patris, Scripturas. Hoc tertium testimonium pluribus declarat. « Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere; et illae sunt, quae testimonium perhibent de me... Si autem illius (Moysis) litteris non creditis, quomodo verbis meis credetis? » Io. V. 34–47. Vide Io. X. 34. 35; Matth. XXI. 42. 43; XXII. 29. 31. etc. Utitur eisdem Scripturis tamquam instrumentis irrefragabilis auctoritatis ad instituendos discipulos fideles; inculcat necessitatem, ut impleantur Scripturae Matth. XXIV. 15; XXVI. 24. 31. 54; Luc. IV. 21; XVI. 29. 31; XVIII. 31; XXIV. 26. 27; Io. XIII. 18. Ipsi tentatori opponit sententias Scripturae (scriptum est) Matth. IV. 4. 7. 10.

2°. Confirmant eandem fidem Apostoli usu amplissimo, quo Scripturam adhibent tamquam instrumentum divinae doctrinae et divinae auctoritatis. Ex testificatione enim et auctoritate Scripturae probant divinam missionem et dignitatem Christi ipsius, et suae doctrinae ac praedicationis auctoritatem divinitatemque; quod sane aliis quam divinis testimoniis efficere nec poterant nec volebant. Quam late sese porrigat hic usus Scripturarum, patet vel ex solis citandi formulis Scriptura dicit, Scriptura continet, scriptum est etc. quae in N. T. longe plus quam centies occurrunt. Ut vis intelligatur argumenti, quod ex amplissimo hoc usu ducitur, is considerandus est in triplici forma.

a) Apostoli adhibent Scripturas sensu litterali tamquam verbum Dei (cf. Marc. VII. 13. coll. 10; Rom. III. 2), cui serviat omnis intellectus, quodque non vi argumentorum, sed sola sua insita auctoritate valeat; ita ut argumentum divinae et revelatae veritatis et tota vis demonstrationis constituatur in formulis: Scriptura dicit, scriptum est Act. I. 16; III. 18, 21; VIII. 32. sqq.; XV. 15; XVII. 2; XVIII. 28; Rom. I. 2; III. 10. sqq.; IV. 23; IX. 17; X. 11; XV. 4; 1. Cor. XV. 3. 4; Gal. III. 8.

b) Utuntur Scripturarum textibus frequentissime secundum sensum typicum tamquam non minus verum et auctoritate verbi Dei efficacem ad probationes, quam est sensus litteralis Matth. II. 15. coll. Ps. XI. 1; Matth. XIII. 35. coll. Ps. LXXVII. 2; Io. XIII. 18. coll. Ps. XL. 10; Io. XIX. 36. coll. Exod. XII. 46; Act. I. 16. 20. coll. Ps. LXVIII. 26; CVIII. 8; Gal. IV. 22. 24; Heb. II. 13. coll. Is. VIII. 17. 18. At dum hac significatione typica ad exemplum Christi ipsius verba Scripturarum adhibent Apostoli, eo ipso supponunt et proponunt eas ut librum divinum, quia constat ex ipsa natura sensus typici, solum Deum posse esse eius auctorem. «Spiritualis sensus sacrae Scripturae accipitur ex hoc, inquit s. Thomas, quod res cursum suum peragentes significant aliquid aliud, quod per spiritualem sensum accipitur. Sic autem ordinantur res in cursu suo, ut ex eis talis sensus possit accipi, quod eius solius est, qui sua providentia res gubernat, qui solus Deus est..... Unde in nulla scientia, humana industria inventa, proprie loquendo potest inveniri nisi litteralis sensus, sed solum in ista Scriptura, cuius Spiritus Sanctus est auctor, homo vero instrumentum» S. Th. Quodlib. VII. a. 16. cf. 1. q. 1. a. 10; cl. P. Patrizi Instit. de Interpret. Scriptur. c. 8; c. 9. a. 4; c. 10. a. 1. Insuper modo ipso, quo Apostoli absque declaratione et praeparatione hoc interpretandi genus adhibent, supponunt et approbant certam persuasionem ac fidem tam in Iudaeis quam in primis Christianis, contineri in Scriptura huiusmodi sensus typicos, proindeque supponunt et confirmant fidem de Scripturae divinitate, cum haec sit primum fundamentum sensus typici.

c) Demonstrant Apostoli, ad exemplum Christi ipsius, Scripturarum divinitatem argumentandi ratione, qua eis utuntur. Singulas enim quandoque voces et phrases incidentes urgent tamquam auctoritatem divinam ad gravissima quaeque demonstranda. Generatim Christus Dominus ipse enuntiat principium: «donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia fiant» Matth. V. 18; Luc. XVI. 17. Huic principio innixae argumentationes Apostolorum passim occurrunt. Colligunt veritates fundamentales ac proponunt ut revelationem demonstratam ex particula adhuc semel Heb. XII. 17; ex adiecto novum Testamentum ib. VIII. 8. coll. 13; ex nominibus Melchisedech, Salem, et ex omissa huius regis genealogia ib. VII. 2. 3; ex numero singulari in semine tuo Gal. III. 16; ex adiectivo fidelia πιστα: «dabo vobis sancta ⁷ David fidelia» Act. XIII. 34. Cf. Matth. XXII. 32. 43. coll. Marc. XII. 36; 1. Cor. IX. 9. 10. coll. 1. Tim. V. 18. Atqui talis argumentandi ratio in rebus gravissimis evidenter supponit et declarat sententiam de suprema auctoritate et de divinitate instrumenti. Christus ergo ipse et Christi Apostoli fidem, quam de hac librorum collectione penes Iudaeos fuisse vidimus, multipliciter usu ipso horum librorum confirmarunt; nec ergo potest divina auctoritas librorum omnium et partium librorum, quibuscumque nomen proprium Scripturae competit, vocari in dubium, quin Christi ipsius et Apostolorum auctoritati et manifestae doctrinae contradicatur.