Tractatus de divina traditione et Scriptura

DE DIVINAE TRADITIONIS NOTIONE, EIUSQUE FORMALI RATIONE DEMONSTRATA EX IPSA INSTITUTIONE RELIGIONIS CHRISTIANAE, UT IN SCRIPTIS APOSTOLICIS EXHIBETUR.

Notio multiplex Traditionis explicatur.

« Traditio spectari potest vel sensu obiectivo vel sensu activo vel simul utroque complexo. Cum Traditio sacra sensu obiectivo latius sumpta dici possit doctrina vel institutio ad religionem pertinens, quae a maioribus transmissa est Ecclesiae custodienda, distinguatur oportet ratione originis Traditio divina a Traditione simpliciter apostolica et ecclesiastica, quarum singulis sua est, dispar tamen auctoritas et firmitas. Neque deest certa norma, secundum quam Traditio divina ab alia inferioris ordinis dignoscatur. »

I. Fere non indiget thesis haec nisi conceptuum declaratione. Sensu obiectivo Traditio est id ipsum, quod traditum est, doctrina vel institutum a maioribus transmissum: « depositum quod accepisti, non quod excogitasti, res ad te perducta non a te prolata, » ut loquitur s. Vincentius Lirinensis Commonit. n. 27. Cum autem modus quo doctrina ad nos usque conservata et propagata est, possit esse varius, is nomine Traditionis hac significatione obiectiva per se non definitur, unde Patres aliquando ad aliquam modi declarationem epithetis utuntur, appellantque Traditionem scriptam (in sacris Scripturis nobis conservatam doctrinam) et non scriptam. Ita Clemens Alexandrinus interpretationem seu intelligentiam profundiorem doctrinae Scripturarum a maioribus acceptam appellat Traditionis scriptae Traditionem non scriptam (ἡ τῆς ἐγγράφου ἄγραφος παραδοσις) Strom. VI. p. 679. ed. Paris 1641.

Actus ipse sive potius tota series et complexus actuum ac mediorum, quibus doctrina sive theoretica sive practica ad nos usque propagata est et tradita, vocatur Traditio significatione activa. Hoc sensu a Tertulliano (de coron. c. 4.) dicitur « Traditio auctrix, consuetudo confirmatrix, fides observatrix. »

Facile vero patet, Traditionem activam includere obiectum traditum, et vicissim hoc nisi cum illa et per illam ad nos usque conservatum esse non posse. Plenius igitur si Traditio spectetur, considerari semper debet in complexu, obiectum videlicet cum modo Traditionis velut materia cum sua forma, quia secus eius conservatio, integritas, vis et auctoritas rite explicari et intelligi nequit, cum haec omnia a modo Traditionis seu a Traditione activa pendeant, ut in disputationis progressu apparebit. Ita PP. Tridentini (sess. IV.) Traditiones, h. e. obiectum traditum, considerarunt cum Traditionum origine ac modo seu cum Traditione activa; et illarum auctoritas ex Traditionis modo brevissime sed efficacissime vindicatur, quando profitetur synodus, doctrinam et disciplinam revelatam contineri (et constituit) etiam « sine scripto Traditionibus, quae ipsius Christi ore ab Apostolis accepta aut ab ipsis Apostolis Spiritu Sancto dictante quasi per manus tradita ad nos usque pervenerunt; » et « Traditiones ipsas tum ad fidem tum ad mores pertinentes, tamquam vel oretenus a Christo, vel a Spiritu Sancto dictatas et continua successione in Ecclesia catholica conservatas pari pietatis affectu ac reverentia (sicut libros sacros) suscipit et veneratur. »

II. Distinctiones in altera parte theseos indicatae etiam ideo commemorandae sunt, quia cum diversae originis Traditionis divinae, simpliciter apostolicae, ecclesiasticae diversus respondeat auctoritatis gradus, Protestantes tamen hanc per se satis evidentem Ecclesiae catholicae doctrinam dissimulare solent, et Catholicos accusare, ac si verbo hominum parem cum verbo Dei tribuerent auctoritatem, non solum eo quod ipsi Protestantes Traditiones vere divinas habent velut humanas, sed etiam quod Traditiones mere ecclesiasticas confundunt cum iis, quae divinae sunt, ac deinde omnes promiscue pari fide credendas proponi calumniantur.

1°. Traditiones divinae constituuntur doctrinis, praeceptis, institutis, quae a Deo ipso immediate revelata et ordinata sunt, quamvis in iis promulgandis intervenerit ministerium hominum fungentium legatione Dei revelantis. Nominatim quoad novum Testamentum divinarum Traditionum auctor est Deus ita, ut primus visibilis promulgator vel esset ipse Deus Christus Iesus, vel primi visibiles promulgatores essent Apostoli revelante et dictante Spiritu Sancto. Ex hoc discrimine primi visibilis promulgatoris nulla diversitas auctoritatis, distinctio tamen accidentalis et historica petitur Traditionis divinae in Traditionem dominicam et divino-apostolicam. In hac vero distinctione tamquam fundamentum supponitur, non totam divinam revelationem N. T. ab ipso Christo visibiliter versante in terris, sed a Spiritu demum Sancto esse absolutam non modo suggerente omnia, quaecumque dixerat Christus, sed etiam docente omnem veritatem (revelandam), quam Apostoli prius nondum potuerant portare, et quae ventura sunt annuntiante Io. XIV. 26; XVI. 12. 13. Unde etiam Concilium Tridentinum verbis paulo ante citatis ex sess. IV. hanc distinctionem diserte indicavit, ubi appellat « sine scripto Traditiones quae ipsius Christi ore ab Apostolis acceptae aut ab ipsis Apostolis Spiritu Sancto dictante quasi per manus traditae ad nos usque pervenerunt; » et rursus « Traditiones vel oretenus a Christo, vel a Spiritu Sancto dictatas, et continua successione in Ecclesia catholica conservatas. » Vide Stapleton Controvers. l. XII. c. 9.

2°. Ut declaretur distinctio alter inter Traditionem divinam (nominatim divino-apostolicam) et Traditionem simpliciter apostolicam, prae oculis habeatur oportet duplex munus Apostolorum. Erant enim Apostoli tum promulgatores divinae doctrinae et divinarum institutorum, quae a Christo vel a Spiritu Sancto acceperant revelata, tum rectores et pastores Ecclesiarum, qui auctoritate pastorali a Christo accepta sibi propria possent disciplinam Ecclesiarum moderari, et leges ferre, quas ad finem propositum sanctificationis et salutis fidelium proficuas iudicarent. Quae igitur ad doctrinam pertinent religiosam, eo ipso, quod demonstrantur ab Apostolis tradita, etiam divinitus revelata esse constat. Unde semper in Ecclesia quaerere de doctrinae apostolicitate et de eiusdem revelatione divina prorsus unum idemque censebatur. Contra vero inter praeepta ac instituta ab Apostolis profecta alia divina sunt, quorum ipsi erant tantummodo promulgatores, alia possunt esse et sunt apostolica ita, ut ipsi Apostoli potestate sua pastorali essent non modo promulgatores sed legislatores. Cf. 1. Cor. VII. 11. 12.

Quoad doctrinam et instituta Traditionis divinae, potestati apostolicae ius est et officium docendi et declarandi; praecepta autem et instituta Traditionis simpliciter apostolicae subsunt potestati apostolicae in Petri successoribus perpetuae, ut haec potestas apostolica non modo sicut in lege superioris ad declarationem, sed etiam sicut in lege sua ad modificationem, dispensationem et, si rerum adiuncta postulaverint, ad abrogationem se extendat.

Priora illa Traditionis divinae non possunt esse diversa in diversis Ecclesiis, sed necessario eadem valent pro omnibus; in posterioribus Traditionis mere apostolicae diversitas non repugnat. Exemplum luculentum esse potest diversa primis saeculis disciplina in observatione temporis paschalis, ubi tum Ecclesiae occidentis pro sua consuetudine, tum Ecclesiae Asiae pro consuetudine diversa appellabant ad Traditionem apostolicam; et in hac diversitate diu non abrupta pace persistebant: « diversitas ieiunii (coniuncta cum diversitate celebrationis paschatis) fidei consensionem commendat, » scripsit s. Irenaeus ad Victorem Pontificem. Vide Euseb. H. E. l. V. cc. 23. 24. At vero contra doctrinam et praxin Quartodecimanorum alterius speciei, qui scilicet errore Ebionitico et tempus et ritum iudaicum celebrationis ex legis Mosaicae praescripto etiam Christianis servandum esse contendebant, non iam solum ad simpliciter apostolicam Traditionem disciplinae; sed ad divino-apostolicam Traditionem doctrinae appellandum erat, ex qua constat, ritus legales ac typicos post horum adimplementum per Christum antitypum iam mortuos et, Evangelio satis propagato, etiam mortiferos esse. Exempla plura Traditionis mere apostolicae lege apud Canum (de Locis l. III. c. 5.), qui tamen paulo confusius loquitur; distinctiora sunt apud Petavium (de Ecclesiast. Hierarch. l. I. c. 1.).

3°. Ad traditionem ecclesiasticam pertinent instituta post tempora apostolica Ecclesiae legitime tradita. Haec potest esse Traditio particularium Ecclesiarum, vel potest esse universalis. Ex charactere universalitatis constat, eius originem vel certe confirmationem, si non est ab Apostolis, esse a suprema auctoritate ecclesiastica, quae ad Ecclesiam universam protenditur. « Illa autem quae non scripta sed tradita custodimus, quae quidem toto terrarum orbe servantur, datur intelligi vel ab ipsis Apostolis vel plenariis Conciliis, quorum est in Ecclesia saluberrima auctoritas, commendata et statuta retineri » s. Aug. ad Ianuar. ep. 54. (al. 118.) n. 1. Quamvis enim defectus universalitatis non sit argumentum decretorium ad negandam originem Traditionis vel ab Apostolis vel a suprema auctoritate ecclesiastica; universalitas est tamen argumentum certum ad alterutram asserendam, ecclesiasticam quidem, si de ortu eiusmodi Traditionis post tempora apostolica vel ex natura instituti, de quo agitur, vel ex historia constet; apostolicam vero, si quousque memoria christiana pertingit, ea semper observata reperiatur, nec posterior origo demonstrari aut rationabiliter colligi possit. Quae est ipsa regula notissima tradita a s. Augustino: « quod universa tenet Ecclesia nec Conciliis institutum sed semper retentum est, nonnisi auctoritate apostolica traditum rectissime creditur » de Baptism. l. IV. c. 24.

Quamvis porro ex triplici hoc Traditionum ordine, solae divinae sint immediate et in se verbum Dei revelatum, atque ideo materiale fidei divinae obiectum; nihilominus Traditiones mere apostolicae et ecclesiasticae pro fundamento habent supernaturalem potestatem et auctoritatem, quae ipsa revelata est et fide divina credenda. Lege Stapleton Controv. l. VIII. c. 16. 17. Sicut ergo qui factis dogmaticis in se minime revelatis, attamen ab Ecclesia definitis assensum negaret, eo ipso negaret revelatam infallibilitatem Ecclesiae; ita qui e. g. sacras ceremonias in administratione sacramentorum et celebratione sacrificii, crucis signationem in fronte, usum aquae lustralis aliasque Traditiones partim apostolicas partim ecclesiasticas reiiceret, eo ipso negaret revelatam auctoritatem et potestatem apostolicam et ecclesiasticam, quae ex assistentia Spiritus Sancti in his ad mores christianos et ad religiosum cultum pertinentibus et cum fide revelata intime nexis credenda prorsus est infallibilis; proinde fidem ipsam divinam violaret, qui huiusmodi ritus pie et sancte observari ac observandos esse inficiaretur. Merito ergo s. Basilius (de Sp. Sto. c. 27. n. 66.) de Traditionibus et observationibus non scriptis, inter quas multas enumerat mere apostolicas vel ecclesiasticas, si has, inquit, reiiciamus, « imprudentes evangelium in ipsis rebus praecipuis laedemus; immo potius praedicationem ad nudum nomen contraheamus. » Hinc in ipsa catholicae fidei professione spondetur: « apostolicas et ecclesiasticas Traditiones reliquasque eiusdem Ecclesiae observationes et constitutiones firmissime admitto et amplector... receptos quoque et approbatos Ecclesiae catholicae ritus in.... omnium sacramentorum solemni administratione recipio et admitto. » Haec etiam causa est, cur Patres aliquando Traditiones mere apostolicas aut ecclesiasticas appellant Traditiones divinas. Ita Cyprianus ep. 68. (ad Clerum et pleb. in Hispania ed. Baluz. p. 119.) formam electionis Episcopi per Episcopos proximos eiusdem provinciae et praesente plebe, quae certissime ex Traditione ecclesiastica dumtaxat vel ad summum ex mere apostolica derivabatur, ait esse « de Traditione divina, et apostolica observatione. » De his distinctionibus Traditionis videri etiam potest Ioannes Ant. Bianchi (Della Potesta della Chiesa T. III. l. I. c. 4. §. 10.).

III. Ex dictis etiam intelligi possunt regulae, secundum quas divina Traditio ab alia vel mere apostolica vel ecclesiastica distinguatur. In primis si de doctrina agitur religiosa vel de huiusmodi instituto, quod non nisi Deum auctorem habere potest, ut sunt signa efficacia gratiae seu sacramenta N. T., dubium non potest esse, utrum ad divinam an ad inferioris ordinis Traditionem sit referendum; est enim vel divinitus vel omnino non traditum. Sic nunc omnes Catholici divinam credunt Traditionem immaculatum conceptum beatissimae Virginis; antequam autem de hac Traditione per definitionem Summi Pontificis certo constaret, omnes iam theologi et fideles, qui eam doctrinam asserabant, non ex alia quam ex divina Traditione asserendam esse intelligebant; contra alii non sane de Traditione, qualis esset, an divina an mere apostolica aut ecclesiastica, dubitabant, sed nulla esse vel certe non satis de ea constare illis videbatur. Pariter sentiunt omnes, perinde esse negare simpliciter traditam et negare divinitus traditam dignitatem sacramenti in minoribus Ordinibus; cum, si talis exstaret Traditio, non posset esse nisi divina, quia solus Deus potest esse auctor sacramentorum.

In praeceptis vero et institutis ita comparatis, ut ex sua insita ratione non necessario divinae originis esse intelligantur, sed possint etiam profecta esse ex auctoritate mere apostolica vel ecclesiastica, primum quidem Traditiones ecclesiasticae ab apostolicis haud aegre discernuntur ea regula, quam superius ex s. Augustino descripsimus. Quando vero in huiusmodi institutis, de quibus nunc quaerimus, constat originem esse apostolicam, et non posteriorem solum ecclesiasticam; in his pro discretione Traditionis divino-apostolicae et mere apostolicae fere sola norma eaque tutissima suppetit sensus, praxis et (ubi exstat) iudicium ipsius Ecclesiae. Vide Bellarm. De verbo Dei l. IV. c. 9; Wireburgens. De Tradition. art. 3.

De strictiori Traditionis significatione, qua a doctrinis per sacram Scripturam traditis distinguitur.

« Licet Traditio aliquando latiori sensu dicantur a Patribus omnia dogmata et instituta ex antiquitate Ecclesiae transmissa, etiam quatenus ut medium propagationis consideratur s. Scriptura; significatione tamen strictiori et specifica nomine Traditionis subintelligitur modus transmissionis et conservationis a Scriptura sacra diversus, quae significatio nominis ita communis est, ut semper praesumatur, nisi altera latior in singularibus contextibus demonstretur. »

Non negamus, hoc nomen Traditio evangelica, Traditio Apostolorum, vel cum additione diserta, Traditio Scripturarum quandoque a Patribus usurpari de doctrina transmissa per ipsas ss. Scripturas (vid. Thesaur. Suiceri sub v. παραδοσις); attamen significatio restrictior secundum quam Traditio opponitur Scripturae, diciturque, quatenus praeter Scripturam alius modus transmissionis indicatur, ita communis est, ut nomen si simpliciter enuntiatur, hoc et non alio sensu acceptum semper praesumatur. Unde Protestantes immerito exprobrant Catholicis, ac si Traditionem, quoties hoc nomen reperitur, acciperemus distinctam a Scripturis; et multo magis falluntur et fallunt, cum illa vocabuli ambiguitate abutuntur ad negandam existentiam Traditionis a Scripturis distinctae, et ad impugnanda argumenta, quae pro Traditionis strictius acceptae veritate ex monumentis antiquitatis a theologis catholicis proferri consueverunt.

1°. Itaque in ipsis Scripturis N. T. nomen Traditio vel verbum tradere saltem duodecim locis occurrit in significatione huc pertinente, nec nisi semel 2. Thess. II. 15. certo usurpatur promiscue tam de doctrina per Scripturam quam de altera oretenus tradita; in reliquis locis omnibus vel certo vel saltem probabiliter significat Traditionem non scriptam Matth. XV. 2. 3. 6; Marc. VII. 3. 5. 8. 9. 13; Luc. I. 2; Act. XVI. 4; 1. Cor. XI. 2. 23; XV. 3; 1. Pet. I. 18; 2. Pet. II. 21; Iud. 3; dubia sunt Gal. I. 14; Act. VI. 14.

2°. SS. Patres Traditionem diserte a s. Scriptura distinguunt, idque multipliciter. a) Instituta a maioribus accepta, quae ex Scripturis probari non posse fatentur, in oppositione ad Scripturas appellant simpliciter Traditionem, Traditionem apostolicam, Traditionem dominicam Tertull. de corona c. 4; Cyprian. ep. 63. ad Caecil. p. 104; August. de Baptism. l. II. c. 7; l. V. c. 23. b) Traditionem a Scripturis diserte distinguunt non ratione doctrinae, quam contineat, sed ex modo propagationis. « Quid autem, inquit Irenaeus l. III. c. 4, si neque Apostoli quidem Scripturas reliquissent nobis, non oportebat ordinem sequi Traditionis, quam tradiderunt iis, quibus committebant Ecclesias? Cui ordinationi assentiunt multae gentes barbarorum... sine charta et atramento scriptam habentes in cordibus suis salutem et veterem Traditionem diligenter custodientes. » Vide et Tertull. de coron. c. 3. Immo Vincentius Lirinensis common. n. 32. Traditionem etiam distinguit a scripturis ecclesiasticis, ratione habita organi principis ad Traditionis conservationem, quod non scriptis libris, sed perpetuo sibi succedentibus custodibus fidei constituitur¹. c) Patres tamquam duo distincta exhibent Traditionem et Scripturam, dum unam cum altera iungunt tamquam duplicem fontem et duplex principium cognitionis christianae, ut Iren. l. III. c. 5. n. 1; Tertull. Praescript. c. 19; dum auctoritatem Traditionis comparant et aequalem dicunt auctoritati Scripturae, ut Basil. de Spiritu Sancto c. 27; Chrysost. in 2. Thess. hom. 4. n. 2; dum postremo Traditionem et Scripturam conferunt, quatenus ea latius, haec minus late patet, ut cum aliis Patribus Origines de Princip. l. I. n. 2; Epiphan. haeres. 61. c. 6; Lirinen. commonit. n. 2. Atqui haec omnia partim supponunt partim constituunt communem usum loquendi, ut Traditio intelligatur a Scripturis distincta vel materia simul et propagationis modo vel, si materia est eadem, saltem secundum considerationem diversi modi conservationis et propagationis. Unde etiam constat, hanc significationem nominis semper praesumi, nisi alia demonstretur; praesumitur enim significatio communis, rarior autem et minus frequens non praesumitur, nec asserenda est, nisi ex contextibus singulis demonstretur.

De ordine inter Traditionem active spectatam et inter Traditionem obiectivam in methodo tractationis.

« Ubi de divina Traditione in se spectata eiusque auctoritate agitur, quaestio non tam habenda est de veritatibus traditis quam de Traditionis modo ac organo; huic enim alteri prior subordinatur, et hac soluta etiam illa soluta censeri debet. »

In hac thesi quaerimus de ipsa tractationis methodo. Potest enim de Traditione divina sermo haberi dupliciter: a) ita, ut potissimum quaeratur de Traditionibus sensu obiectivo, utrum praeter veritates in Scriptura propositas existent, et ad nos usque pervenerint doctrinae revelatae aut omnino non comprehensae in Scripturis, aut non ita comprehensae, ut ex solis Scripturis intelligi possint; cui deinde quaestioni velut secundo loco subiiciatur altera de modo, quo conservatae illae sint et ad nos usque propagatae. Potest b) potissimum et primario quaeri de ipso principio, utrum Christus instituerit alium modum, aliud organum praeter Scripturas, quo doctrina ac instituta a se ipso vel a Spiritu Sancto per Apostolos revelata aeque tuto imo secundum quid etiam tutius quam instrumento litterarum perenniter propagentur et conserventur in sua integritate ac sinceritate. Hoc ubi ita esse demonstratum fuerit, eo ipso constabit, veritates omnes hoc modo et hoc organo divinitus instituto nobis transmissas tamquam revelatas, si secundum hunc transmissionis modum a Scripturis distinctum spectentur, esse Traditiones divinas sensu illo obiectivo, et, si in Scripturis non contineantur, esse verbum Dei traditum tantum et non scriptum.

Iam vero si duplex haec quaestio in se spectetur, evidenter prior ac universalior est illa, utrum existat huiusmodi organon et modus propagationis praeter Scripturas, prae altera utrum existant veritates propagatae modo illo a Scripturis distincto. Ceterum quaecumque ex duabus quaestionibus in ordine tractationis praeponatur, certe de auctoritate Traditionis sermo haberi nequit, quin ipse modus et organon Traditionis divinitus institutum demonstretur, cum ea auctoritas ex ipso divinitus instituto Traditionis modo derivetur, seu potius cum illo identificetur. Nihil ergo mirum, ss. Patres, ubi data opera de Traditione eiusque auctoritate sermonem habent, in eo potissimum esse, ut modum et organon Traditionis declarent et divinitus institutum demonstrent. Ita Irenaeus passim; Tertullianus in Praescript. c. 15. sqq.; Augustinus de utilit. credendi; Lirinensis in commonit. Cf. Conc. Trid. sess. IV.

Porro si rem spectemus polemice, controversia generalis et longe praecipua cum Protestantibus est de ipso principio, utrum praeter instrumentum Scripturarum sit aliquis modus et aliquod organon, quo doctrina primitus tradita a Christo et ab Apostolis sincera et integra tuto conservetur¹. Ad hoc ipsum negandum illi compulsi sunt, ut suam haeresim et negationem multorum capitum doctrinae catholicae tuerentur, quia viderunt scilicet, illo principio servato consequi sponte, doctrinam ab Ecclesia propositam et saeculo XVI a se reiectam, esse ipsam Traditionem divinam. Si enim illud organon conservationis est ipsa successio apostolica viventis semper et indefectibilis magisterii Ecclesiae, hoc admisso iam veritates revelatae ab his ipsis depositi custodibus divinitus institutis discendae et cognoscendae sunt; ac proinde demonstrato principio illo generali quaestiones particulares de singulis Traditionibus divinis solutae censeri debent. « Ordo rerum postulabat illud prius proponi, quod nunc solum disputandum est: quibus competat fides ipsa, cuius sint Scripturae, a quo et per quos et quando et quibus sit tradita disciplina, qua fiunt Christiani; ubi enim apparuerit esse veritatem disciplinae et fidei christianae (hoc est legitima successio inde ab Apostolis, et ius atque auctoritas conservandi disciplinam et fidem christianam), illic erit veritas Scripturarum (genuinus canon) et expositionum (genuinus sensus) et omnium Traditionum christianarum » Tertull. Praescript. c. 19.

De modo et organo propagandae doctrinae secundum ipsam oeconomiam christianam divinitus institutam.

« Dum de modo propagationis ac conservationis doctrinae et disciplinae christianae quaeritur, iam ex oeconomia institutionis et primae promulgationis historice spectata colligitur, organon conservationis esse authenticum magisterium, cui Scripturae sint instrumentum aliquod doctrinae; non autem Scripturas esse medium unicum conservationis doctrinae, et multo minus esse fontem religionis christianae, quam singuli independenter ab authentico visibili magisterio ex eis sibi hauriant. »

Consideramus in hac thesi modum, quo Christus Dominus divinam religionem instituit et deinde per Apostolos inter omnes gentes propagari iussit, ut ex modo originis colligamus modum conservationis, utrum is sit, quem Ecclesia catholica theoretice docet et practice exhibet; an potius semen saltem aliquod aut vestigium appareat modi conservationis, quem Protestantes omnes theoretice docent, practice vero solum in negatione dogmatum, numquam tamen in affirmatione et defensione eorum quae adhuc retinuerunt, contra adversarios iure logico sequuntur aut sequi possunt.

1°. Dei Filius ipse homo factus et cum hominibus conversatus in terris modo ad persuadendum hominibus apto in primis se ipsum legatum divinum promissum per patriarchas et prophetas et tandem missum a Patre, divina auctoritate pollentem, atque ita fide dignum demonstravit. Id egit irrefragabilibus motivis credibilitatis, miraculis¹, prophetiis a se editis et eventu confirmatis ac scrutatione cordium², prophetiis V. T. in ipso impletis totaque historia praecedentium aetatum, quae ad ipsum erat praeparatio et paedagogia³, transfiguratione et prophetarum apparitione, voce paterna e coelo delapsa⁴, tota ratione vitae, doctrinae ac mortis suae, habita praesertim ratione prophetiarum antecedentium et effectuum consequentium⁵, tum velut omnium demonstrationum compendio et evidenti confirmatione, sua a mortuis resurrectione, quam tot ineluctabilibus argumentis et apparitionibus manifestam reddidit⁶.

Porro manifestata iam ac demonstrata sua divina legatione et auctoritate, pro singulis suis doctrinis, praeceptis, institutis plenam fidem exigebat et absolutam obedientiam praemio beatitudinis et poena damnationis aeternae propositis. « Ipsum (Christum) videmus, quantum illa, cui et ipsi (haeretici) credunt, docet historia, nihil prius neque fortius quam credi sibi voluisse, cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad divina percipienda secreta. Quid enim aliud arguunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur?... Ergo ille... miraculis conciliavit auctoritatem, auctoritate meruit fidem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit vetustatem, vetustate roboravit religionem, quam non solum haereticorum ineptissima novitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem veternosus error violenter adversans aliqua ex parte convelleret » s. Aug. de utilit. cred. c. 14. n. 32.

Postremo oeconomia, quam elegit ad inserenda sua instituta humano generi, ad integram fidem ac religionem divinam perpetuo duraturam stabiliendam, non ea erat, ut doctrinam et praecepta scripto libro comprehenderet, ex quo singuli sibi fidem ac religionem conformarent; quin immo docendo et praedicando instituit discipulos, et ex discipulis selegit doctores ac magistros, quibus suam communicavit auctoritatem et potestatem magisterii, imperii, et sacerdotii, atque ex his Apostolis (seu legatione a se instructis) ceterisque fidelibus sibi subiectam sibique tamquam capiti unitam constituit Ecclesiam, in quam quasi in depositorium dives plenissime contulit omnia, quae sunt veritatis (cf. Iren. 1. III. c. 4. n. 1.). Liber itaque authenticus, quem scripsit ipse Christus Dominus, erant Apostoli; scriptus non atramento sed Spiritu Sancto⁷, quibus charismate Spiritus Sancti, auctoritate et potestate instructis subiecit ceteros fideles docendos, regendos et sanctificandos.

Prima igitur origo, ac velut primus gradus doctrinae et disciplinae christianae, primus et supremus fons totius subsequentis perpetuae successionis est ipse Deus factus homo, verbo praedicationis, personali vivente magisterio. Perpetuitati prospicit non litteris scriptis figendo doctrinam et praecepta, ex quibus litteris homines singuli sibi derivarent fidem et vitam christianam; sed prospicit perpetuitati instituendo Ecclesiam, et Apostolis cum charismate Spiritus Sancti et cum tota doctrina communicando authenticum magisterium, qui est traditae doctrinae ac disciplinae velut gradus secundus cum primo ut cum sua causa immediate nexus. Hunc alterum gradum consideremus distinctius.

2°. Sicut Christus Dei Filius, quamdiu versabatur in vita mortali, sua divina auctoritate revelabat veritates et tradebat divina instituta; ita instituit, ut Apostoli post suum discessum legatione pro Christo fungentes evangelium ab ipso acceptum praedicando et cum potestate docendo propagarent inter omnes gentes; ut docerent observare omnia; ut sibi testes essent usque ad ultimum terrae; ut portarent nomen ipsius coram gentibus et regibus; ut praedicarent poenitentiam in omnes gentes; missi ea potestate qua ipse missus fuerat a Patre Matth. XXVIII. 18. sq.; Marc. XVI. 15; Luc. XXIV. 47; Io. XX. 21; Act. I. 8; IX. 15. In hoc munere docendi et regendi eis promisit et misit Spiritum veritatis, qui doceret omnia (revelanda), et suggeret omnia quaecumque Christus ipse docuerat, et in omnem induceret veritatem; promisit se eis docentibus omnibus diebus adfuturum Io. XIV. 16; XV. 16; XVI. 13; Luc. XXIV. 49; Act. II; 1. Pet. I. 12; Matth. XXVIII. 20. Unde ex diserta Christi asseveratione, qui Apostolos audit et recipit, Christum audit et recipit, cum eorum doctrina et eorum auctoritas sit ipsa doctrina et auctoritas a Christo accepta Luc. X. 10. 16. (cum parallelis.)

Modum hunc praedicandi evangelium et propagandi Ecclesiam a divino magistro praescriptum et institutum videmus in exsecutione rebus ipsis completum ab Apostolis. Ubique munus et auctoritatem legatorum Christi Dei sibi vindicant Rom. I. 5; X. 14. sq.; XVI. 18; 1. Cor. II. 16; III. 9; IV. 1; 2. Cor. III. 6; V. 20; 1. Tim. I. 11. Signis et virtutibus Spiritus Sancti tamquam sigillis suae doctrinae, missionis auctoritatem confirmant ad exemplum Christi ipsius Marc. XVI. 20; 1. Cor. II. 4; 2. Cor. XII. 12; 1. Thess. I. 5; Heb. II. 3. 4. Hac auctoritate docentes integrae praedicationi ut verbo non suo sed Dei postulant fidem et obedientiam, atque ita congregant fideles in Ecclesiam, cuius una est fides et una professio, quia est fides et professio saltem implicita integrae praedicationis apostolicae Rom. XVI. 17; Gal. I. 6-9; 2. Tim. I. 13. 14; III. 10. 14; Eph. IV. 15; Matth. XXVIII. 20.

Huic igitur auctoritati ex adverso respondet obedientia fidei in credentibus non liberae optionis, sed sub discrimine aeternae salutis necessaria. « Praedicate evangelium... qui non crediderit, condemnabitur » Marc. XVI. 16. Obedientia fidei praestatur quidem ipsi auctoritati Dei revelantis: « cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis illud non ut verbum hominum sed, sicut est vere, verbum Dei » 1. Thess. II. 13. Verumtamen auctoritas revelatoris Dei immediata secundum suavem providentiam et secundum positivam Dei et Christi institutionem patefit et applicatur tum singulis tum omnibus per auctoritatem divinitus tributam et demonstratam legatorum Dei, qui mittuntur, ut per eos et divinitas locutionis et hac supposita veritates revelatae proindeque veritatum legitimus sensus suscipiantur. Obedientia ergo fidei non solum refertur ad auctoritatem Dei immediate in se spectatam, quae est fidei motivum et obiectum formale (ut appellari solet); sed etiam refertur ad auctoritatem legatorum Dei, per quam obiectum fidei formale et materiale applicatur. « Per quem (Iesum Christum) accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine eius » Rom. I. 5. ⁸ « Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium⁹, verbo et factis» ib. XV. 18. «Consilia (λογισμους) destruentes et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi (εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ), in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam» 2. Cor. X. 5. 6.

3°. Ex hac indole et historia originum christianarum facile patet id, quod ex illa inferendum esse diximus in enunciatione theseos. Auctoritas, personale magisterium authenticum, apostolica praedicatio ex una parte, et respondens ex altera parte subiectio, obedientia, et officium ab illis et per illos suscipiendi fidem quae traditur, fideique explicationem, non sunt aliquid religioni et oeconomiae christianae externum et velut per accidens in certis quibusdam mutabilibus adiunctis superadditum; sed sunt aliquid intestinum et essentialis quaedam proprietas oeconomiae a Christo institutae. Non velut a priori cuivis religioni, sed religioni christianae secundum formam a Christo ei inditam et in superioribus demonstratam essentiale esse dicimus magisterium authenticum cum respondente sibi officio obedientiae fidei. Nempe non agitur de essentia metaphysica religionis in genere, sed de uno ex elementis essentialibus ac velut de essentia physica huius religionis christianae h. e. institutae in hac determinata forma a Christo, Verbo incarnato.

Iam hac relatione inter auctoritatem viventis magisterii et officium obedientiae fidei supposita, ut elemento essentiali in oeconomia christiana, evidenter consequitur eandem formam divinitus institutam esse incommutabilem, nec posse transire in aliam prorsus diversam, qua ratio viventis magisterii et auctoritatis excludatur, quin ipsa propria a divino institutore impressa indoles religionis christianae subvertatur. Atqui talis diversa et repugnans oeconomia certe ea est, qua Scriptura censetur esse fons unicus doctrinae ac religionis christianae ita, ut singuli independenter ab authentico magisterio ex libris solis eam hauriant, et libri sint unica suprema norma secundum quam singuli iudicent, quid et quo sensu pertineat vel non pertineat ad doctrinam et disciplinam christianam. Ergo oeconomia apostolica per se secundum suam primitivam formam spectata demonstrat, illum solum modum conservandae et propagandae revelationis, qui in Ecclesia catholica viget et semper viguit, esse vere christianum, h. e. insitum ipsi naturae religionis christianae, ut a divino fundatore instituta est et velut incorporata in sua Ecclesia; modum vero a Protestantibus confictum conservandae doctrinae in sola littera scripta, ex qua singuli in genere humano sibi suam fidem ac religionem exprimere et conformare teneantur, esse antichristianum, quo ipsa propria indoles a Christo suae religioni impressa subvertitur¹⁰. Concludimus igitur: sicut ipsimet Protestantes fateri coguntur, organon princeps ad primam promulgationem christianae fidei exemplo, mandato et institutione Christi fuisse personale magisterium authenticum non autem solum instrumentum Scripturae, ita etiam ex eadem institutione conficitur, vivens authenticum magisterium manere organon perpetuae conservationis. Homogenea est origini conservatio, initiis progressio, non autem, ut ex principio Protestantium asserendum esset, diversa plane ratio apostolicae originis et subsequentis propagationis, nec transitus ab una oeconomia ad aliam prorsus diversam¹¹

Per se autem patet, istam quam demonstravimus divinitus institutam relationem inter authenticum magisterium et obedientiam fidei, inter docentes et discentes, certe non impedire, quominus doctrina divina etiam scriptis libris comprehendatur, destinatis tum ipsi magisterio authentico, tum qui ab illo pendent, discentibus. Magisterium tamen ipsum et auctoritas personalis docentium debet censeri fundamentalis institutio Christi Salvatoris, cui ex speciali Dei providentia ut partialis fons et instrumentum doctrinae superaddita est et commendata Scriptura. Hinc videmus institutionem illam fundamentalem diserte et multis modis declaratam a Christo et ab Apostolis (vide superius ll. cc.); praeceptum vero ad doctrinam litteris comprehendendam nec a Christo datum est Apostolis tamquam aliquid essentiale ac proprium apostolatui nec ita agnitum ab Apostolis, qui omnes certe munere a Christo instituto functi sunt, non omnes tamen libros scripserunt, multoque minus universam doctrinam libris consignandam sibi esse putarunt. Sed de hac re postea dicemus.

Vivens magisterium demonstratur perpetuum organon Traditionis christianae ex disertis verbis evangelicis et apostolicis.

« Eadem perennitas et auctoritas magisterii demonstratur distinctiore consideratione verborum Christi et Apostolorum. Nam 1° verbis iisdem quibus Christus Dominus Apostolos designavit authenticos suos legatos supernaturali veritatis charismate instructos ad doctrinam a se vel a Spiritu Sancto acceptam Ecclesiis tradendam, simul etiam instituit perpetuam successionem legatorum cum promisso charismate veritatis ad doctrinam ab Apostolis acceptam integre custodiendam et in posteros propagandam; 2° hoc sensu perennis successionis Apostoli suum munus explicuerunt; attamen 3° in Apostolis distingui debet munus extraordinarium ipsis personale, et munus ordinarium in quo solo ex verbis commemoratis instituta intelligitur successio perpetua. »

In superiori thesi ex ipso modo primae revelationis et promulgationis evangelii et ex propria indole apostolatus divinitus instituti adeoque potius ex rebus et factis quam ex verborum analysi conclusimus, essentialem esse oeconomiae christianae, atque ideo immutabilem auctoritatem personalis magisterii, cui respondeat obedientia fidei; ac proinde sicut primae promulgationis ita et conservationis organon esse authenticum personale magisterium legatorum Dei, non autem Scripturas sive unicum sive princeps organon censeri posse. Nunc ex diligentiori consideratione verborum Christi et explicationis ab Apostolis factae demonstrandum est, in ipsa positiva institutione apostolatus tamquam organi authentici ad primam promulgationem evangelii etiam institutam esse perpetuam successionem apostolicam tamquam organon authenticum conservationis et propagationis evangelii. Considerabimus primum ipsam Christi institutionem, deinde eius exsecutionem quatenus in libris apostolicis exhibetur, postremo discrimen quod intercedit inter legatos divinos ad primam fidei praedicationem, et inter legatos divinos ad fidei ab Apostolis traditae custodiam.

I. Apostoli designantur ac constituuntur legati divini, eisque promittitur charisma infallibilitatis ad sinceram intelligentiam et intemeratam praedicationem totius doctrinae revelatae, ac proinde eis confertur auctoritas magisterii, cui respondet ex parte credentium officium obedientiae fidei. Testimonia potissima huc pertinentia leguntur Io. XIV. 16-18. 26; XVI. 13; Matth. XXVIII. 20. (cum Marc. XVI. 15. 16; Luc. XXIV. 47-49; Act. I. 8.). Christus (ut diserte notant Matthaeus et Marcus) illos undecim, quos iam pridem selectos ex ceteris discipulis Apostolos seu legatos suos nominaverat (Luc. VI. 13.), appellans ad suam supremam potestatem in coelo et in terra iubet docere, seu, ut habet verbum graecum, discipulos facere (μαθητεύσατε) omnes gentes, eos initiare sacramentis, et docere observare omnia sua praecepta; potestate ergo et auctoritate collata eos seiungit ab omnibus aliis, qui eis subduntur docendi. Ordinantur ipsi testes Iesu Christi in Ierusalem et omni Iudaea et Samaria et usque ad ultimum terrae; testes non scientia solum sed auctoritate et munere imposito. Unde ii ipsi, qui omni tempore a baptismo Ioannis usque ad diem quo assumptus est Christus in coelum, cum ipso et cum Apostolis conversati erant, non ideo erant testes; sed necesse erat singularis assumptio et ordinatio in numerum testium Act. I. 21-26. Porro in hoc munere ab ipso Christo imposito docendi cum auctoritate, praedicandi, testificandi Christus promittit se futurum cum eis: « docete omnes gentes... et ecce ego vobiscum » Matth. l. c.; promittit ad hoc ipsum munus testandi Spiritum Sanctum: « accipietis virtutem supervenientis Spiritus Sancti in vos, et eritis (ut sitis) mihi testes » Act. ; Luc. II. cc. Efficientia Spiritus Sancti est quidem multiplex, sed quatenus spectatur munus a Christo imposito authentice docendi et testificandi, quod est proprium Apostolorum, eis immediate promittitur Spiritus veritatis, ut doceat omnia, et suggerat omnia, quaecumque dixerat eis Christus; ut deceat omnem veritatem etiam eam, quam Christo adhuc cum eis visibiliter versante nondum potuerant portare Io. II. cc.

Hisce promissis, hoc veritatis charismate certa redditur Apostolorum infallibilitas ut legatorum Dei ad totius doctrinae revelatae praedicationem et testificationem.

Supposito hoc fundamento constat evidenter, iisdem verbis, quibus instituti sunt Apostoli legati authentici, instructi charismate veritatis per Spiritum Sanctum et per praesentem tutelam Iesu Christi, etiam institutam esse perpetuam successionem apostolicam instructam veritatis charismate per Spiritum Sanctum et per praesentem semper tutelam Iesu Christi in munere legationis divinae ad docendam et testificandam integram doctrinam revelatam. Nam verba illa Iesu Christi pertinent ad Apostolos non solum personaliter spectatos, sed quatenus repraesentant seriem perpetuam successororum usque ad consummationem saeculi. « Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra: euntes ergo docete omnes gentes..... et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi » ¹ Matth. XXVIII. 18. sq. « Et ego rogabo Patrem, et alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritus veritatis... apud vos manebit et in vobis erit. Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos » Io. XIV. 16. sq. Iesus Christus ergo et Spiritus veritatis est ac manet usque ad consummationem saeculi, in aeternum cum Apostolis docentibus, baptizantibus et baptizatos fideles in fide continentibus, h. e. cum Apostolis legatione pro Christo fungentibus, ne haec forte absurde detorqueantur ad doctrinam scriptam in libris manentem. Atqui Apostoli personaliter solum spectati non manserunt usque ad consummationem saeculi docentes, baptizantes, fideles in fide continentes, eo quod etiam ipsi « morte prohiberentur permanere » (Hebr. VII. 23.). Ergo verba Christi et proinde verbis enuntiata legatio, auctoritas magisterii, et veritatis charisma pertinent ad totam successionem apostolicam, quae his ipsis verbis instituitur.

II. In executione huius institutionis Christi Domini, videmus Apostolos sibi substituere alios, qui depositi a se accepti custodes essent et doctores per Spiritum Sanctum eis communicatum et in eis manentem. « Formam habe sanorum verborum, quae a me audisti..... bonum depositum custodi per Spiritum Sanctum, qui habitat in nobis » 2. Tim. I. 13. 14. Hoc aliisque modis multiplicibus Paulus instante iam tempore suae resolutionis repetit Timotheo id, quod Christus ante suum reditum ad Patrem praeceperat Apostolis. Lege 1. Tim. IV. 13. 14. 16; VI. 13. 14. 20; 2. Tim. I. 6. 8; Act. XX. 28-32.

Porro hos suos immediatos successores iubent Apostoli iisdem conditionibus iterum sibi substituere alios, quibus depositum acceptum commendent ulterius custodiendum et propagandum. « Tu ergo fili mi confortare in gratia, quae est in Christo Iesu; et quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere » 2. Tim. II. 2; Tit. I. 5. 9. Apostolorum discipulus et Petri successor Clemens Romanus in sua ep. I. ad Corinth. n. 42. 44. ita hanc successionem describit: « Missus est Christus a Deo, et Apostoli a Christo... Itaque cum plena vi persuasionis Spiritus Sancti (a Spiritu Sancto accepta μετα πληροφοριας πνευματος ἁγιου cf. 1. Thess. I. 5.) egressi sunt annuntiantes regni Dei adventum. Per regiones igitur et urbes praedicantes verbum constituerunt primitias earum, cum Spiritu probassent, in Episcopos et diaconos eorum, qui credituri erant..... Constituerunt praedictos, et deinceps ordinationem dederunt, ut, quum illi decessissent, ministerium eorum alii probati viri exciperent » ².

Luculentissime agunt de hac successione alii PP. vetusti, inter quos legendus Irenaeus l. III. c. 3. n. 1. Sed de PP. alibi.

Iuxta hunc itaque ordinem successionis, quae a Christo instituta est in ipsis Apostolis ut in repraesentantibus iuridicis et in prima stirpe totius seriei (supra n. I.), etiam Apostoli iubent suos successores immediatos servare mandatum « usque in adventum Domini Nostri Iesu Christi, quem (adventum) suis temporibus ostendet beatus et solus potens Rex Regum » 1. Tim. VI. 14. 15; sicut Apostoli ipsi iussi erant a Christo docere « usque ad consummationem saeculi ». Pastores et doctores ab ipso Christo dati ad aedificationem corporis Christi et ad excludendos errores tamdiu erunt, quamdiu corpus quod est Ecclesia, erit in hoc stadio, nondum consummatum scilicet in omnibus suis membris. « Ipse dedit quosdam quidem Apostolos..... alios pastores et doctores ad consummationem sanctorum in opus ministerii, ad aedificationem corporis Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei... in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi » ³ Eph.IV. 11-16. Atque ad hos in πιστευειν... κατεστησαν τους προειρημενους, και μεταξυ (cf. Act. XIII. 42.) επινομην δεδωκασιν, οπως εαν κοιμηθωσιν, διαδεξωνται ετεροι δεδοκιμασμενοι ἄνδρες τὴν λειτουργίαν αὐτῶν.

De significatione vocis ἐπινομῃ lis est inter eruditos, utrum intelligendum sit praceptum, lex, dispositio (νομος), an vero ius pascendi, pascendi simul cum alio, pascendi in fundo alterius (ἐπινεμω). Prior mihi significatio magis obvia et vero similior videtur, tum ex contextu tum ob particulam μεταξὺ, quae certe significat deinceps, in posterum tempus, ut patet ex sequenti periodo in hoc ipso 44. capite Clementis. Iam vero ius simul pascendi non in posterum sed continuo dederunt Apostoli Episcopis a se constitutis; mandatum autem constituendi alios et alios successores perpetua serie recte dicuntur dedisse pro tempore futuro, in omne nimirum tempus usque ad adventum Domini. Ceterum etiam admissa altera significatione, qua ἐπινομὴν alii interpretantur ius pascendi, vel alii seriem successionis, sensus totius contextus manet idem pro causa, quam nunc agimus. perpetua successione munus et charisma custodiendi depositum transit; dati enim sunt a Christo pastores et doctores in opus ministerii, « ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris. » Igitur ad universitatem, ad totum corpus « pastorum et doctorum, » de quo mox dicemus, usque ad consummationem saeculi, usque ad adventum D. N. I. C. verba pertinent (Christi et Apostolorum. « O Timothee depositum custodi... quid est hodie Timotheus nisi vel generaliter universa Ecclesia (in credendo) vel specialiter totum corpus Praepositorum (in docendo) ⁴, qui integram divini cultus scientiam vel ipsi habere debent vel aliis infundere » Vincent. Lirin. commonit. n. 27.

III. Unum reliquum est, ut demonstremus, quomodo cum praecedentibus componi possit discrimen, quod intercedit inter charisma Spiritus Sancti ut erat in Apostolis, et inter charisma eiusdem Spiritus ut est in successione apostolica. Si enim ultima declaratio voluntatis Christi Domini: « ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, » et promissio: « alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis, » pertinet non ad solos Apostolos personaliter spectatos, sed ad totam apostolicam successionem; videtur consequi, charismata omnia hisce verbis comprehensa aequo modo ad omnes Apostolorum successores ac ad Apostolos ipsos protendi. Cum vero potestas in docendo et operationes Spiritus veritatis in Apostolis longe ampliores fuerint, quam in eorum successoribus, quaeritur, qua ratione promissiones illae, in acternum et usque ad consummationem saeculi, ut verba Christi expresse habent, intelligendae sint.

Ut res explicetur, primum considerari oportet munera in ipsis Apostolis instituendo comparationem cum muneribus successorum ex aliis doctrinae capitibus, si quae suppetunt; in citatis enim verbis de huiusmodi comparatione nullus est sermo, adeoque ea in istis verbis per se et seorsum spectatis nec includitur nec excluditur. Post hanc deinde comparationem facile intelligetur, quomodo non omnia quidem munera Apostolorum, attamen illud quod hisce verbis directe exprimitur, promittatur in perenni successione perpetuum.

1°. Tria ad rem praesentem in Apostolis consideranda sunt: a) ut revelationem immediate a Christo vel a Spiritu Sancto susceperunt, et ipsi constituti erant organa authentica novarum revelationum, quibus tota revelatio compleretur et consummaretur; b) ut erant instructi a Christo auctoritate pastorum, doctorum et custodum fidei singuli pro universa Ecclesia; c) ut omnibus in communione et unitate cum Petro et sub Petro spectatis tamquam unci corpori episcopali concreditum erat munus pascendi et docendi ac commissa fidei custodia pro universa Ecclesia. Hoc postremum in Apostolis non poterat esse seiunctum a primo et secundo, utpote charisma comprehensum in illo superiori; per se tamen separabile est, ac desinente primo et secundo permanere potest. In apostolatu inclusus erat episcopatus; attamen si ille erat personalis et incommunicabilis, poterat hic esse communicabilis et propagandus usque ad consummationem saeculi.

a) Iam ex his tribus primum personale fuisse Apostolis, ita ut nullo modo communicandum fuerit adeoque nec promissum successoribus, aliunde certo constat. Hi enim doctrinam revelatam accipiunt ab Apostolis ut depositum custodiendum, et in ea iubentur permanere. « Tu autem assecutus es meam doctrinam……, permane in iis, quae didicisti et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris » 2. Tim. III. 10. 14; cf. 1. Tim. IV. 5; 2. Tim. I. 13. Ecclesiis nihil commendatur impensius, quam ut permaneant in doctrina quam didicerant, in traditione quam acceperant ab Apostolis Rom. XVI. 17; 1. Cor. XI. 2; Coloss. II. 7; 2. Thess. II. 15; Heb. XIII. 7-9. Christus per se ipsum et per Spiritum Sanctum Apostolos docuit omnia, quae voluit comprehendi in revelatione ad unitatem fidei pro sua Ecclesia Io. XIV. 26; XVI. 12. 13; XVII. 17-21. Revelavit autem haec omnia h. e. totum depositum non solum ad credendum et sciendum; sed ut suis legatis ad docendum Matth. XVIII. 20; Io. XVII. 17. 20. Ergo praeter haec omnia ab Apostolis tradita, revelatio alia pertinens ad depositum Ecclesiae futura post Apostolos non solum non promittitur, sed excluditur. Hinc sicut omnes fideles « superaedificati sunt super fundamentum Apostolorum et Prophetarum » Eph. II. 20; ita quavis aetate christiana semper habebantur velut synonyma non modo doctrina apostolica et doctrina divinitus revelata ac credenda, sed etiam doctrina non apostolica et doctrina non pertinens ad depositum revelationis catholicae. Cf. Stapleton Controvers. l. V. c. 7. Hoc caput de revelatione in ipsis Apostolis completa diligentius suo loco demonstrabimus.

b) Porro neque praerogativam alteram Apostolorum, quam indicavimus secundo loco, ad singulos successores transiisse aeque manifestum est. Restringitur enim singulorum Episcoporum auctoritas et ius pascendi ad singulas Ecclesias, vel certe non extenditur in Ecclesiam universam. Iam Apostoli constituebant et iubebant constitui Episcopos per singulas civitates (κατα πόλιν) Tit. I. 5. 7, vel ut loquitur Clemens Romanus (vide superius), « Apostoli praedicantes evangelium per regiones et civitates (κατα χωρας καὶ πόλεις), harum primitias probatas Spiritu constituerunt Episcopos eorum, qui credituri (in illis) erant » ep.I. ad Corinth. n. 42. Unde Petrus monet « consenior seniores » et pastores, quorum omnium princeps est ipse Christus, non ut singuli pascant gregem Dei universum; sed « pascite, inquit, qui in vobis est gregem Dei, providentes » (ἐπισκοποῦντες i. e. fungentes sacro munere, ex quo iam ab Apostolis et deinceps semper Episcopi appellati sunt) 1. Pet. V. 1-4. Eodem fere modo Paulus cohortatur « seniores Ecclesiae » Asiae: « attendite vobis et universo gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit Episcopos regere (ἐπισκοπους ποιμαινειν) Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo » Act. XX. 28. Locus hic, praesertim si simul conferatur cum altero Petri, mirificus est. Dum Paulus in ultimo inciso appellat Ecclesiam Dei cum articulo (τὴν ἐκκλησιαν του θεου), acquisitam ipsius Dei sanguine, profecto universa Ecclesia significatur, non solum singularis tamquam pars totius. Porro totum incisum « regere Ecclesiam Dei, » pendet a nomine « Episcopos » pluralis et indeterminati numeri, ita ut « regere Ecclesiam Dei » exprimat proprium munus et charisma Episcoporum in communi, idemque sit sensus ac si diceretur: Spiritus Sanctus vos posuit Episcopos, quorum, si generatim et in communi spectentur, proprium munus est regere Ecclesiam Dei. At si singuli considerentur, et personaliter ii quos Paulus alloquitur, non sunt positi singuli ad regendam universam Ecclesiam Dei; sed iubentur pascere gregem illum quisque suum, in quo positus est per charisma Spiritus Sancti ⁵. (cf. Zaccaria Antifebron. dissertat. II. c. 7; Antifebronius vindicatus T. I. dissert. III. c. 5. n. 9.). Nam incisum « in quo vos posuit, » evidenter restringens est ad gregem particularem; ac proinde Pauli verba: « gregi in quo vos posuit Spiritus Sanctus, » parallela sunt illis Petri: « gregem qui in vobis est ». Unde epitheton « universo gregi » (παντι τω ποιμνιω) significat non absolute universum, sed totum illum gregem, in quo unusquisque est positus. De doctrina et praxi totius antiquitatis christianae vide Franc. Antonium Zaccaria in Antifebronio l. c. Cf. Conc. Trid. sess. 23. cap. 4; Conc. Vatican. Constit. I. de Ecclesia cap. 3.

Igitur potestas Apostolorum quoad universam Ecclesiam iis singulis erat a Christo collata personalis, in qua nullos habituri erant successores. In solos singulos successores principis Apostolorum transit potestas regendi et authentice docendi Ecclesiam universam, quia in Petro non quidem simpliciter apostolatus, sed primatus tamquam petra et fundamentum totius Ecclesiae institutus est perpetuus, quamdiu ipsa Ecclesia fundata in hac petra portis inferi invicta permanebit Matth. XVI. 19. Sed huius veritatis demonstratio ad alium tractatum pertinet.

c) Cum ex demonstratis in I et II parte huius theseos constet, munus authentice docendi universam Ecclesiam et custodiendi integrum fidei depositum sub promissa tutela Iesu Christi et assistentia Spiritus Sancti in ipsis Apostolis institutum fuisse perpetua successione usque ad consummationem saeculi propagandum; ex dictis autem in hac III parte aeque certum sit, hanc perpetuitatem non fuisse institutam quoad ipsum apostolatum novarum revelationum et magisterii universalis cum charismate veritatis in singulis; illud unum remanet, ut Apostoli quatenus in eis perpetua successio instituta est cum charismate docendi et custodiendi depositum pro universa Ecclesia, spectari debeant eo dumtaxat modo, quem tertio loco indicavimus. Christus Dominus nimirum non modo singulis contulit charisma apostolatus; sed etiam totum collegium in unione cum Petro et sub Petro capite instituit ut primum corpus episcopale, dum huic corpori in hac unitate dixit: « docete... et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi»; « alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis ». Hoc autem ipso corpus episcopale in illa unitate cum charismate veritatis instituit permansurum perpetua successione usque ad consummationem saeculi.

2°. His declaratis difficultas, quae contra demonstrationem in I parte theseos datam promoveri solet, facile expedietur. Difficultas ita habet. In verbis Christi Domini Matth. XXVIII; Io. XIV: «docete omnes gentes..... et ecce ego vobiscum; dabit vobis Spiritum veritatis,» confertur vel promittitur Apostolis potestas et infallibilitas in docendo. Si ergo illa verba dicta sunt Apostolis, quatenus repraesentabant totam seriem successorum suorum, eadem potestas et infallibilitas eodem modo, quo Apostolis, promissa est omnibus eorum successoribus. Atqui in Apostolis illud charisma pertinebat tum ad novas revelationes per Spiritum Sanctum tum ad universalem potestatem et ad infallibilitatem in eis singulis. Ergo eadem charismata singulis eorum successoribus promissa censeri deberent. Hoc autem cum aliunde manifesto falsum esse constet, verba non possunt intelligi dicta Apostolis, ut suos successores repraesentabant, ideoque pro his nulla ibi promissio continetur.

Responsio patet ex iis, quae tum I. tum III. parte demonstravimus. a) In verbis Christi Matth. XXVIII. et Io. XIV. diserte instituitur magisterium universale cum charismate veritatis perpetuum, adeoque futurum non modo in Apostolis sed in eorum heredibus, omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, in aeternum. Ergo mandatum ac promissio Christi in hisce verbis, «docete omnes gentes baptizantes eos, et ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi,» «ut maneat vobiscum in aeternum Spiritus veritatis,» directe enuntiant tantummodo magisterium et cum eo nexum charisma veritatis ordinarium h. e. perenniter ad successores propagandum, non autem omnia charismata, quae forte extraordinaria solis Apostolis collata esse aliunde constet. b) Verba diriguntur ad collegium apostolicum in unione cum Petro, verba quidem promissionis Io. XIV, postquam iam Petro promissum erat, ipsum unum inter omnes Apostolos fore petram totius Ecclesiae, ut portae inferi numquam praevaleant adversus eam (Matth. XVI); verba autem mandati et institutionis Matth. XXVIII, postquam Petrus singulariter iam institutus fuerat pastor et rector omnium ovium Iesu Christi (Io. XXI). Hinc magisterium universale ordinarium, quod confertur verbis « docete omnes gentes; baptizantes eos, docentes eos (baptizatos) servare omnia, » et charisma veritatis quod cum eo nexum promittitur item ordinarium, « et ecce ego vobiscum usque ad consummationem, » « Spiritus veritatis manebit vobiscum in aeternum, » potest intelligi promissum et collatum toti collegio seu corpori apostolico in unione cum suo capite et sub suo capite Petro, non autem singulis per sese; debet ita intelligi, quia aliunde constat (ut demonstravimus), magisterium universale et cum hoc nexum charisma infallibilitatis in singulis Apostolis (excepto capite Petro), non fuisse ordinarium, de quo directe agitur Matth. XXVIII et Io. XIV, sed praerogativam apostolatus extraordinariam. c) Eadem omnino valent de praerogativa novarum revelationum. Verba « docete omnes gentes... docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis, et ecce ego vobiscum, » « Spiritus veritatis apud vos manebit in aeternum, » per se promittunt et instituunt infallibile magisterium revelationis factae, non autem promittunt novas revelationes. Quando Christus Dominus Io. XVI. 12. 13. has per Spiritum Sanctum futuras promisit, non modo nihil dixit de perpetuitate in aeternum, omnibus diebus usque ad consummationem saeculi; sed imo expresse spectabat Apostolos personaliter, qui multa adhuc dicenda nondum poterant portare. Saltem ergo possunt verba Matth. XXVIII. et Io. XIV. intelligi de infallibili praedicatione revelationis factae et custodia depositi commissi, quin extendantur ad promissionem novarum revelationum; porro debere ita intelligi, constat, quia illis verbis instituitur magisterium et charisma ordinarium perpetuo duraturum, charisma autem novae revelationis catholicae non esse perpetuum in Ecclesia Iesu Christi, sed fuisse extraordinarium nullatenus permansurum ultra tempora apostolica, aliunde probatum iam est, et inferius data opera demonstrabitur.

Ex dictis etiam liquet, non eodem omnino modo in Apostolis sese habuisse praerogativam universalis et infallibilis magisterii ac alteram promulgandae novae revelationis. Illud collegio apostolico in unione et subordinatione cum suo capite Petro, ut iuridice repraesentabat perpetuo futuram Ecclesiam docentem, h. e. episcopatum catholicum formatum et informatum suo capite, perenni Petri successore, erat ordinarium; pariter vi primatus sicut magisterium universale ita cum hoc nexum charisma infallibilitatis ordinarium erat Petro, atque adeo utrumque collatum hereditario iure transmittendum ad singulos suos in primatu successores; reliquis Apostolis vi apostolatus minime hereditarii utrumque erat singulis extraordinarium. Contra vero praerogativa altera novae revelationis Petro non secus ac aliis Apostolis sive singulis sive omnibus simul spectatis erat extraordinaria, nec in successores Petri nec in totum episcopatum propaganda.

Si nunc adhuc opus sit in forma respondere difficultati initio propositae, ita habeto. Distinguo maiorem: illis verbis quae sunt apud Matth. XXVIII. et Io. XIV, promittitur Apostolis ea potestas et infallibilitas in docendo, quae permansura sit omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, et in aeternum, hoc est ordinaria; et ideo haec verba directe referuntur ad totum corpus apostolicum in unione cum capite Petro, non autem ad singulos per sese, atque ad infallibiliter docendam et custodiendam revelationem factam, non autem ad novam revelationem, concedo maiorem. Directe enuntiantur hisce verbis omnia charismata potestatis et infallibilitatis etiam extraordinaria, quae Apostolis vi apostolatus collata fuisse aliunde constat, nego maiorem. Unde etiam distinguo consequens maioris: ea potestas et infallibilitas quae his verbis promissa est ordinaria collegio apostolico in unione cum Petro, etiam promissa est eodem modo successoribus h. e. toti corpori successorum in unione cum successore Petri, concedo consequens; promissa est quaevis potestas et infallibilitas etiam extraordinaria, de qua in Apostolis sive omnibus sive singulis aliunde non vero directe ex his verbis constat, nego consequens. Eadem ratione distinguo minorem: nova relatio et potestas universalis ac infallibilitas in singulis Apostolis pertinebat ad charismata extraordinaria, de quibus non directe ex his verbis sed aliunde constat, concedo minorem; haec charismata extraordinaria directe enuntiantur his verbis, quibus promittuntur dona permansura in aeternum, omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, nego minorem. Unde patet, quid veri et quid falsi subsit in ultima conclusione.

Dixi autem, verbis Matth. XXVIII. et Io. XIV. directe enuntiari munus dumtaxat ordinarium in apostolico collegio, quatenus munus iungitur ibi cum promissione perennitatis; nam praescindendo ab hac institutione propagationis ad successores, non nego, mandatum docendi omnes gentes ac promissionem tutelae Christi et Spiritus veritatis in verbis eisdem indirecte et ampliori significatione simul etiam extendi posse ad charismata extraordinaria apostolatus.

De intimo nexu principii Traditionis cum necessariis proprietatibus religionis christianae.

« Oeconomia custodum fidei, quam ad integrae revelationis conservationem et propagationem a Christo institutam esse ex historica origine religionis christianae probavimus, 1° intimo causali nexu cohaeret cum universalitate et unitate fidei, ita ut sine illo principio Traditionis haec proprietates etiam solum spectatae, quatenus evidenter intelliguntur necessaria postulata religionis christianae, consistere non possint, nisi concedatur in alio prorsus ordine, qui nuspiam existit, charisma infallibilitatis omnibus fidelibus commune. Hinc 2° intelligitur, Protestantismum universum in multiplices sectas invicem contrarias destructum repugnare essentiali proprietati religionis divinae, cum haec divisio consequatur ex ipso eorum principio fundamentali, quin sectarum nulla ex censu communionis Protestanticae iure excludi possit; sic dictam vero eorum communionem orthodoxam consistere non posse, nisi ita ut principium ipsum, quo suam ab Ecclesia defectionem tuerent, iterum negent, sicque totam causam manifestis contradictionibus implicant. »

I. In prima parte huius theseos ostendimus, modum Traditionis superius demonstratum ex institutione Christi, custodes scilicet fidei tamquam organon perpetuum conservandae revelationis, cohaerere intime tamquam principium et causam cum necessariis characteribus christianae revelationis, qui sunt universalitas ac unitas.

1°. Sumimus hanc revelationis universalitatem sensu latori, quo eius necessitas, et ex hac necessitate etiam exigentia illius modi Traditionis evidentius intelligatur. Nomine itaque universalitatis significamus modum proponendi revelationem accommodatum iis omnibus, quibus proponenda est, ita ut sine periculo erroris possibilitate morali credere possint, et credere teneantur. Talem universalitatem in hypothesi, quod Deus aliquid revelaverit, et multo magis in hypothesi quod revelationem suam destinaverit omnibus gentibus, et omni creaturae (Matth. XXVIII. 20; Marc. XVI. 15.), exigi a sapientia et bonitate Dei, est prorsus evidens. Atqui exclusa revelatione immediate facta singulis, modus conservandi revelationem pridem completam et eandem proponendi omnibus gentibus ita, ut dictum est, omnibus accommodatus, nullus est nisi per auctoritatem legatorum Dei, qui in hac sua missione et auctoritate sint facile cognoscibiles. Ergo ab ea oeconomia legatorum Dei, quae instituta est ad perpetuam custodiam et praedicationem revelationis pridem consummatae, tamquam a causa et principio pendet haec necessaria proprietas universalitatis. Probatur propositio minor. Seclusa enim revelatione immediata et exclusa auctoritate facile cognoscibili legatorum Dei, a quibus praedicatio et doctrina tamquam verbum Dei suscipi possit et debeat, non quia argumentis demonstratur, sed quia authentice ab eis proponitur, nullus alius restat propositionis modus nisi per demonstrationem, qua quis sine periculo et sine prudenti formidine errandi argumentis convincatur, non solum generatim revelationem et revelationem christianam esse a Deo factam, in quo nulla esset insuperabilis difficultas; sed imo speciatim hanc determinatam seriem veritatum, praeceptorum, institutorum, et hoc determinato sensu esse revelatam, et sincere ac integre per saeculorum decursum ad nos usque conservatam; omnes vero illos plurimos homines etiam fama ingenii et doctrinae celebres errasse et errare, qui vel non has omnes veritates vel his plures vel non hoc sed alio sensu admiserunt et admittunt ut revelatas. Haec inquam omnia ita essent demonstranda singulis, ut non propter auctoritatem demonstrantis sed propter rationes perspectas, certa persuasione et sine errandi periculo aut formidine suscipi possint ac debeant. Paucis, seclusa auctoritate Ecclesiae ad conservandam et explicandam revelationem quae non fiat immediate singulis, sola restat demonstratio scientiae. Atqui evidenter scientia non est accommodata omnibus hominibus, et tanto oneri saltem longe maxima pars hominum est plane impar. Dixi saltem maximam partem imparem, quia hoc immediate evidens est et ad praesentem nostram thesim abunde sufficit; ceterum si de universa revelatione agitur, facile moralis impossibilitas universim et quoad omnes demonstrari posset; quoad res enim fidei ante fidem susceptam omnes stulti sunt, ut multis disputat s. Augustinus l. de util. credendi. Ergo praeter auctoritatem legatorum Dei nullus est modus accommodatus proponendi fidem revelatam omnibus gentibus.

Duplicem video posse et solere fieri exceptionem contra hanc demonstrationem: primam quidem, quod gratia illustrationis internae supplet defectum propositionis externae; alteram, quod rudibus et indoctis, qui inquisitioni et demonstrationi tam multiplici et difficili pares non sunt, consuli potest auctoritate licet mere humana et scientifica doctorum.

At enim gratia in primis internae illustrationis sane necessario coniungitur cum propositione fidei externa etiam maxime accommodata, ut assensus possit esse sicut oportet, supernaturalis; gratia vero quae suppleat ipsam propositionem externam, quia haec aut nulla est aut, quod eodem fere recidit, non idonea, et qua ideo singuli uti non possunt, talis inquam gratia illustrationis est revelatio immediata vel simpliciter vel aequivalenter. Dari huiusmodi illustrationes etiam in praesenti oeconomia tamquam charisma extraordinarium, quod Deus aliquando in ordine psychologico supernaturali concedit, nullum est dubium; nec etiam contendimus, absolute repugnare oeconomiam, in qua charisma revelationis immediatae pro singulis esset ordinarium, ubi de propositionis externae necessitate iam nulla esset quaestio; at realiter et historice talem ordinem revelationis nec promissum esse nec umquam exstitisse nec existere, prorsus constat. De modo, quo Protestantes talem revelationem sibi propriam vindicabant, inferius dicemus.

Ad alteram propositam difficultatem non utemur illa responsione, in tali hypothesi fidem mere humanam fore, utpote innixam auctoritati tantum humanae; existimamus enim auctoritatem mere humanam posse esse medium, quo auctoritas revelatoris Dei innotescat et nobis applicetur ita, ut in actu fidei assensus non praestetur propter auctoritatem humanam sed unice propter auctoritatem divinam; quae controversia est alterius loci. Neque illud dicam quamvis verissimum, hanc exceptionem polemice nomine Protestantium fieri non posse; illi enim auctoritatem etiam ipsius Ecclesiae in negotio fidei ex suo fundamentali principio reiiciunt ideo, quia aiunt auctoritatem hanc esse humanam, in rebus fidei autem nulli humanae sed soli divinae auctoritati locum esse posse. Quamquam re ipsa, ut mox patebit, auctoritati divinae a Protestantismi auctoribus et doctoribus substituta est auctoritas humana, quam saltem plebes Protestantes quatenus contra auctoritatem divinam Ecclesiae catholicae protestantur, omnes sequuntur. Nunc autem non solum polemicam adversus Protestantes sed generaliorem ex ipsa rei natura quaestionem habemus de necessaria et idonea fidei propositione, ut haec possit esse universalis. Responsio itaque est alia magis generalis et evidens. In obiectione supponitur fundamenti instar, illos homines doctos, de quorum scientifica auctoritate sermo est, absque periculo et prudenti formidine erroris pervenisse sua inquisitione scientifica ad plenam certitudinem, quae omnes et solae veritates et quo determinato sensu in revelatione contineantur, et praeterea ita illuc pervenisse, ut haec illorum plenissima scientia indoctis et rudibus certo innotescat, nec hi de aliquo illorum errore prudenter suspicari possint. Atqui hoc utrumque suppositum falsum esse convincitur ex natura et indole et difficultate veritatum fidei, ex diversitate ingenii et eruditionis hominum doctorum, ex nascente inde in omnibus difficilibus quaestionibus, in quibus auctoritatis norma deest, diversitate sententiarum inter doctissimos quosque, ex impotentia rudium prudenter iudicandi de illorum hominum certa scientia, et multo magis discernendi inter verum et falsum in sententiarum diversitate et oppositione. Unde fit, ut haec mere humana et scientifica auctoritas eruditorum pro rudibus non solum nullum sufficientis certitudinis fundamentum foret sed nova dubiorum seges, ex qua moralis impossibilitas propria inquisitione perveniendi ad liquidum pro eis augeretur, nihilque aliud certum remaneret praeter hoc unum, quid in negotio fidei verum, quid falsum sit, inveniri non posse, adeoque nec inquiri debere. Maneat ergo, quod probavimus, praescindendo ab immediata revelatione facta singulis nullum esse modum conservandae et proponendae revelationis accommodatum omnibus gentibus praeter auctoritatem facile cognoscibilem custodum et doctorum fidei, qui divinitus missi ac constituti perpetua successione sese excipiant; hanc ergo oeconomiam cum essentiali charactere universalitatis proprio divinae revelationi cohaerere tamquam causam cum suo effectu¹.

2°. De unitate fidei vix aliud reliquum est dicendum; argumentum enim demonstrans nexum authentici magisterii cum necessaria fidei universalitate, etiam demonstrat eiusdem nexum cum fidei unitate, quae ab universalitate distingui quidem non tamen separari potest. Quando Deus veritates revelat, in facto ipso revelationis continetur divinum necessarium praeceptum ad rationalem creaturam, cui revelatio destinata est, eas veritates omnes credendi. Est id evidens ex ipsa notione auctoritatis, sapientiae et sanctitatis Dei revelantis, et ex notione dependentiae, indigentiae, ac ordinationis ad verum et bonum ex parte creaturae rationalis. Proinde ex notionibus iisdem evidens est, Deum revelatorem necessario velle voluntate legifera unitatem fidei et professionis in eiusdem universalitate. Atqui cum hac unitate fidei institutio legatorum Dei, qui infallibili auctoritate fidem integram conservent et doceant, ita cohaeret, ut illa ex hac sponte sequatur, et sine hac (praecisione facta ab hypothesi manifesto falsa revelationis immediatae, quae fiat singulis) esse non possit. Si enim et auctoritas magisterii et immediata saltem aequivalens revelatio² seponitur, totum negotium ex superius demonstratis necessario revocatur ad propriam singulorum inquisitionem, quae, ut pariter ex superioribus constat, spectata indole et difficultate veritatum de quibus agitur, et spectata ingenii, scientiae, cupiditatum varietate non ad fidei unitatem, sed ad opinionum diversitatem gignendam est idonea.

II. Quae ex ipsis rerum naturis et velut a priori demonstravimus, confirmantur luculentissime a posteriori, factis scilicet patentibus, quibus componitur tota historia Protestantismi. Ostendimus ex ipsis rerum naturis, sublata auctoritate legatorum Dei, qui continua successione fidei depositum conservent, nullum alium remanere modum quo fides proponatur singulis, quam sive formalem sive aequivalentem revelationem immediatam ad singulos, aut inquisitionem per modum scholae a singulis instituendam; hoc autem posito fidei unitatem in eiusdem universalitate conservari non posse. Atqui tota historia Protestantismi inde a sua origine usque ad hanc aetatem constanter, semper et ubique non solum in multiplicibus integris sectis sed in singulis etiam hominibus has easdem conclusiones rebus ipsis exhibuit et exhibet, quin ullum possit adferri factum, in quo illae verae non esse deprehendantur.

Sane primi iam sic dicti Reformatores cum auctoritatem magisterii et custodiae fidei in Ecclesia negabant, ei continuo substituebant inspirationem singulorum, qui legunt Scripturas, saltem aequipollentem revelationi immediatae. Videbant enim inter haec tria, inter auctoritatem magisterii, inquisitionem relictam singulis, et immediatam revelationem seu inspirationem singulorum nihil esse medium; reiecta ergo prima, cum ad secundam simpliciter et sine temperatione appellare non auderent, reliquum erat, ut ad tertiam confugerent. Docebant ergo, Scripturam sacram esse omnibus perspicuam claritate supernaturali, eo quod verbum Dei scriptum, quando legitur vel auditur, virtute sua insita quae est virtus Spiritus Sancti, singulos illuminat et sanctificat, ut verum et genuinum sensum facile intelligant, atque ita pro singulis immediate ipsum Spiritum Sanctum esse interpretem et doctorem: « quisque iudex liberrimus sit omnium qui docent eum, intus a Deo solo doctus » (vide supra p. 9.). Illuminatio itaque non est solum gratia ad supernaturalem fidem necessaria, quam Catholici concedunt et credunt; sed est illuminatio, quae externum excludit authenticum magisterium, et per quam singuli constituuntur iudices omnium docentium, quo nomine intelligitur praeprimis ipsa Ecclesia. Unde etiam theologi Protestantes e. g. Gerhardus (in Locis l. I. De Interpret. Script.) docere solent, illam sententiam, qua Scriptura sui ipsius interpres dicitur, idem valere ac Spiritum Sanctum esse interpretem sui proprii sensus. Cum vero hanc interpretationem factam a Spiritu Sancto asserunt esse charisma ordinarium pro singulis Scripturam legentibus, ut excludant necessitatem authentici magisterii, evidenter asserunt singulorum inspirationem, seu revelationem immediatam saltem aequivalentem. Modum huius illuminationis, ut eum primi ipsi Reformatores concipiebant, ita describunt: « quum primum aliquod Dei verbum (in Scriptura) existit, virtus Spiritus Sancti est cum illo inseparabiliter semper coniuncta ita, ut virtus et efficacia verbi cum virtute Spiritus Sancti sit prorsus una eademque, vere divina, nec magis verbum quam ipse Spiritus Sanctus sine hac virtute esse vel cogitari possit » (Schmid Dogmatica Lutherana).

Tali modo illuminationis per ipsum Spiritum Sanctum supposito, nihil opus esset auctoritate legatorum Dei ad certam et infallibilem intelligentiam verbi revelati. Unusquisque sibi sufficeret, et sibi ipsi esset Ecclesia; unitas porro fidei sponte sequeretur, cum singulis unus Spiritus veritatis, qui non potest sibi ipsi repugnare, cognitionem divinae revelationis et veri sensus in lectione vel auditione verbi ex opere operato infunderet.

At vero hanc immediatam inspirationem tamquam ordinarium charisma singulorum ita efficax, ut ad fidei universalitatem ac unitatem authenticum magisterium non sit necessarium, merum esse figmentum, luculentissime suis gestis Reformatores ipsi et tota Protestantismi historia demonstrarunt, ne hic argumenta repetamus, quibus superius divinitus institutam ostendimus eam oeconomiam, ut obedientia fidei in singulis usque ad consummationem saeculi respondeat authentico magisterio et custodiae fidei, quae concredata est successioni apostolicae. Enim vero, mendacium huiusmodi charismatis, quod Reformatores sibi suisque sectatoribus vindicabant, demonstrant contrariae et contradictoriae sententiae horum hominum inspiratorum in gravissimis christianae doctrinae capitibus, et unius eiusdemque hominis e. g. ipsius Lutheri diversis temporibus diversa iudicia de sensu revelatae doctrinae; tum universim factum historicum, quod persuasio huius inspirationis non principium erat unitatis fidei sed innumerabilium sectarum, quae omnes a Spiritu Sancto doctae non solum suas invicem et ipsorum Reformationis auctorum doctrinas oppugnabant et oppugnant, sed etiam igne et ferro grassantes olim Germaniam, Galliam, Belgium, Scotiam, Angliam stragibus repleverunt.

Iam si haec singulorum inspiratio re ipsa tamquam ordinarium charisma nulla est, interpretatio illa independens a quavis auctoritate revocatur, si non ad fanaticum furorem, ut in multis accidit, ad inquisitionem privatam et ad ingenium singulorum. Hac autem posita, fidei unitatem in universalitate ostendimus esse impossibilem. Id Protestantes ipsi, cum experientia evidenter inanam demonstrasset singulorum inspirationem, facile intellexerunt. Hinc qui aliquam religionem positivam et communionem doctrinae salvam volebant, principium auctoritatis, cuius negatione suam defendebant defectionem ab Ecclesia, vel solum practice et modo agendi vel etiam theoretice et in doctrina postliminio revocabant, sicut ipse Lutherus³, nihil solliciti de evidebti contradictione. Qui vero sibi constare volunt, ex ipso suo fundamentali. principio independentis interpretationis concedunt, fidei unitatem esse impossibilem, et ideo affirmant eam non esse necessariam ad communionem religiosam et ad salutem⁴. Consequentia haec non potest negari esse legitima: sed consequens est prorsus absurdum et repugnantibus omnibus notionibus, quas habemus certissimas de Dei revelatoris sapientia, sanctitate et auctoritate atque de hominis absoluta dependentia. Principium vero, ex quo legitime deducitur consequens absurdum, non potest non esse etiam ipsum absurdum.

Ita hac nostra aetate eo deventum est, ut omnes Protestantes concedere cogantur, et re ipsa concedant saltem practice, plerique etiam theoretice, principium cui innititur tota Reformatio saeculi XVI et defectio ab Ecclesia catholica, esse ita comparatum, ut eo adhibito unitas fidei et communio religiosa, in qua una omnium debeat esse professio, nulla existere aut conservari possit. In hoc theoremate per se satis claro et experientia demonstrato consentire coacti, in reliquis omnibus dissentientes nunc discernuntur in sequentes factiones praecipuas: a) eorum, qui fundamentale principium independentis investigationis seu (ut loquuntur) liberi examinis sincere et secundum totam suam vim adhibendum et in usum deducendum esse censent. Hi negant, Scripturas ipsas esse normam credendi, et affirmant id solum in rebus religionem spectantibus esse sequendum, quod quisque ratione sua sive de Scripturis et in Scripturis sive aliunde intellexerit, aut sibi intellexisse visus sit ut verum, seu potius ut opinionem interim fovemdam, donec eliminatio omnium notionum christianarum in dies ulterius promoteatur. Omnes et solos eos, qui ita sentiunt, esse genuinos Protestantes et sinceros defensores principii fundamentalis (Rationalistae qui nunc sub diversis formis et nominibus inter Protestantes eruditos vel aliquo eruditionis colore tinctos constituunt maximam partem)⁵ b) His proxime accedunt, qui exigunt sensum nescio quem religiosum et fiduciam in Christum ut Salvatorem, doctrinam vero et dogmata habent ut ἀδιαφορα (Pietistae); vel postulant generalem quandam fidem in Christum et in Scripturas ut instrumentum publicum religionis christianae, in ceteris plenam vindicantes libertatem omnibus, qui iuxta fundamentale principium pertinere velint ad « Protestantismum oecumenicum » (sic dicti Unionistae universales)⁶. c) His connectuntur alii, qui postulant unitatem professionis in iis, in quibus diversae sectae in unam communionem externam compingendae iam videntur consentire; in ceteris, in quibus dissentiunt, permittunt iuxta principium fundamentale plenam libertatem. Hi ergo, sicut reliqui hactenus commemorati, inter homines diversissimae fidei et confessionis volunt esse communionem religiosam (sic dicti Unionistae positivi). His nunc propinquius accedunt illi Neoprotestantes, qui ἀντιφραστικῶς se veteres catholicos dicunt. d) Sequuntur ii, qui unitatem professionis fidei praeferunt principio fundamentali, et constitutam volunt auctoritatem ecclesiasticam, a cuius interpretatione deficere singulis sit nefas. Hi iterum multipliciter discernuntur. Alii pro norma obiectiva habent auctoritatem primorum Reformatorum et librorum symbolicorum, atque adeo traditionem inde a saeculo XVI derivatam, quo huius traditionis auctores per ipsam negationem principii Traditionis et omnis auctoritatis a Scripturis distinctae primum exorti sunt (Lutherani antiquae professionis); alii volunt auctoritatem Ecclesiae divinitus constitutam, hancque dicunt primitus a Christo et ab Apostolis fundatam, nihil advertentes, hoc ipso damnari schisma et haeresim totius Reformationis (Neolutherani); alii fanatici homines exspectant novum adventum Christi et novam abundantiorem effusionem Spiritus Sancti; alii serio affirmant, hanc effusionem et novam institutionem Ecclesiae iam nunc recentissime factam esse, habentque suos apostolos, prophetas, episcopos etc. (multiplices sectae, quas comprehendimus nomine Pseudoprophetarum).

Ex hoc compendio historiae Protestantismi puto cuique evidens esse, quod initio dixi, a posteriori ex universa recentiorum sectarum historia, quin ullum factum in contrarium adferri possit, confirmari, vel admisso principio Protestantium totum negotium propositionis fidei reduci ad singulorum inquisitionem, qua unitas fidei reddatur impossibilis, vel fundamentum ipsum totius Reformationis esse subvertendum, et authenticum magisterium ad revelationis custodiam et explicationem admittendum, quod non potest esse nisi a Christo ipso institutum.

Porro agnoscere principium auctoritatis a Christo institutae, quae eo ipso est perpetua, ac proinde ante sic dictam Reformationem et tempore Reformationis continebatur in ipsa successione apostolica Ecclesiae, simul tamen non fateri impietatem rebellionis contra hanc divinam auctoritatem; pariterque agnoscere falsitatem principii independentiae singulorum ab auctoritate Ecclesiae conservantis et explicantis depositum fidei, simul tamen probare Reformationem, quae tota illi principio innititur et sine illius veritate non potest non esse falsa; haec, inquam, manifesta est et ingens contradictio. Atqui sic dictus Protestantismus orthodoxus haec omnia saltem practice et modo agendi, ubi adversus indifferentismum et rationalismum sese tueri conatur, simul admittat necesse est, ita ut principium independentiae, cui suam debet existentiam, neget, et principium auctoritatis affirmet transferendo auctoritatem docendi, cui obedientia fidei debeatur, ab Ecclesia catholica et apostolica ad suos Reformatores, qui se ipsis fatentibus non nisi negando quamvis Ecclesiae auctoritatem Reformatores erant vel esse poterant; ac porro substituat Traditioni a Christo et Apostolis acceptae traditionem, cuius origo saeculo demum XVI erat negatio ipsius principii Traditionis. Ita certe sic dicti Lutherani antiquae professionis⁷. Qui vero paulo pudentiores et pertaesi huius auctoritatis Reformatorum concedunt ac defendunt auctoritatem Ecclesiae divinitus institutam, simul tamen approbant Reformationem saeculi XVI; ii auctoritatem a Christo in sua Ecclesia institutam negant, simulque affirmant auctoritatem Ecclesiae quae aut nullibi existit sed adhuc futura est, aut quae orta est ex negatione auctoritatis Ecclesiae apostolicae. Ita, qui dicuntur Neolutherani. Totus ergo Protestantismus ille pseudoorthodoxus ingenti quadam contradictione seu potius contradictionum serie regitur ac sustentatur.

De incommutabili perduratione eiusdem oeconomiae post libros N. T. conscriptos.

« Magisterium authenticum divinitus institutum ad custodiam et propagationem doctrinae ex Apostolorum praedicatione acceptae neque sua in functione mutatum neque auctoritate minutum est, ex quo N. T. libri conscripti sunt et Ecclesiis traditi; quod quidem tum ex praecedentibus corollarii instar consequitur, tum etiam speciatim ex ipsa ss. librorum origine historica et nativa dispositione demonstratur. »

I. In superioribus demonstravimus, magisterium successionis apostolicae a Christo ipso Ecclesiae conditore, tutore, sponso ac capite esse institutum ad divinae doctrinae integritatem servandam et propagandam; esse institutum verbis ac promissis disertis perpetuum usque ad consummationem saeculi; esse institutum functione et auctoritate non pendente ex mutabilibus adiunctis rerum et dotibus humanis, sed promanante ex praesenti tutela Christi et charitate Spiritus veritatis manentis cum successoribus Apostolorum in aeternum; esse institutum non tamquam aliquid accidentale, quod aliquando salva christiana religione abesse possit, sed tamquam principium et causam conservantem essentialium characterum professionis christianae. Atqui munus ita constitutum prorsus est immutabile in sua functione et auctoritate; nec potest Deus sibi ipsi contradicere efficiendo vel permittendo, ut oeconomia sub disertis promissionibus perpetuitatis et indefectibilitatis ita a se fundata transvertatur in aliam essentialiter diversam. Ergo sub quavis hypothesi eadem oeconomia manet immutabilis, ac proinde etiam sub hypothesi, quod doctrina praedicationi et custodiae legatorum Christi commissa successu temporis vel integra vel ex parte libris inspiratis consignaretur. Immo ex ipsa descripta natura illius organi semper viventis divinitus instituti constat, sicut doctrinam sola praedicatione traditam ita etiam doctrinam libris consignatam, et huiusmodi divinos libros ipsos fore sub custodia et authentica interpretatione eiusdem semper vigentis apostolicae.

II. Quod demonstratur ex characteribus successionis apostolicae divinitus institutae, intelligi etiam potest ex consideratione alterius termini, qui sunt libri sacri N. T.

1° Considerentur adiuncta, in quibus libri scripti sunt. Antequam libri N. T. existerent, multo magis antequam omnes in canonem collecti legerentur in omnibus Ecclesiis, sane iam ipsae Ecclesiae pridem iuxta mandatum et institutionem Christi praedicatione et ordinatione apostolica erant constitutae, in illis impositione manuum Apostolorum ordinati Episcopi, quibus praedicatio et Traditio Apostolorum commissa erat tamquam depositum fideliter custodendum per charisma Spiritus Sancti, iisdemque erat iniunctum munus, ut et ipsi iuxta Christi mandatum alios per civitates et regiones instituerent et ordinarent sibi successores eadem auctoritate eodemque charismate instructos (vide thes. V. n. II.). Tum igitur fideles, tum cooptandi in Ecclesiam pendebant obedientia fidei ab auctoritate successorum apostolicorum tamquam legatorum Dei, a quibus doctrinam et disciplinam christianam susciperent praedicatam et explicatam. Haec itaque non erat solum dependentia discentium a scientia docentium, quod nondum existerent libri, ex quibus singuli haurire possent doctrinam; sed erat authenticum magisterium, a quo ex Christi institutione pendebat obedientia fidei, et per quod continebatur unitas Ecclesiarum. Ergo cum ab Apostolis paulatim Ecclesiis tradebantur libri inspirati continentes doctrinam revelatam, non sane constituta oeconomia Ecclesiae destruebatur; sed documenta accedebant adhibenda iuxta oeconomiam illam divinitus institutam, atque adeo ab eisdem Episcopis Apostolorum successoribus ac depositi custodibus conservanda et explicanda, si quae de legitimo sensu oriretur dubitatio.

2°. Historice constat et ex ipsa dispositione librorum evidens est, singulos scriptos fuisse oblata occasione et necessitate particulari ad particularem aliquem scopum, plerosque directos immediate ad singulares Ecclesias vel ad singulares personas, in modo tractandi accommodatos particularibus tum existentibus adiunctis. Nulli autem ss. scriptorum fuit propositum integram institutionem in doctrina, disciplina, et cultu religionis christianae in libro aliquo consignare. Inde fit, quod in nullo ss. librorum ex ordine et in didactica connexione ad formam catecheseos tradita reperiatur universa christiana doctrina, et quod in singulis multa capita gravissima vel omittantur vel obiter indicentur vel deductione solum ex eis colligi possint, si iam aliunde innotuerint. Iam vero talis librorum origo ex particularibus occasionibus et ad scopum particularem, et talis interna eorum dispositio evidenter demonstrat, sive in singulis sive in omnibus simul scribendis nec Spiritus Sancti consilium fuisse nec Apostolis umquam venisse in mentem, scripta ita comparata substituere ministerio pastorum et doctorum authenticorum, quos Christus iusserat docere omnia quaecumque ipse mandaverat, et docere omnes gentes usque ad consummationem saeculi, ut illa viventis magisterii oeconomia abolita deinceps unusquisque non amplius, quemadmodum eousque ex Christi constitutione et missione factum erat, doceretur ab authenticis Dei legatis, sed se ipsum ex libro scripto doceret. Id evidens esset, etiamsi interim concederetur, universam doctrinam revelatam fuisse illis libris consignatam; argumentum enim ducitur non tam ex deficientia materiae quam ex forma docendi et modo proponendi et explicandi doctrinam.

Ceterum posita hac librorum historica origine et interna dispositione, quae origini respondet, comprehensio totius revelatae doctrinae non nisi gratuita assertione affirmari potest. Cum enim nec singuli sacri scriptores propositum habuerint totam doctrinam christianam suis libris comprehendere, nec ad unum totum constituendum quisque suam partem initis inter se consiliis conferre voluerint, sed ex diversissimis occasionibus singuli scripserint, quae in illis adiunctis necessaria erant vel opportuna; potuit quidem Spiritus Sanctus, qui est auctor princeps Scripturarum, ita omnia dirigere, ut integrum corpus doctrinae totius constitueretur etiam insciis scriptoribus et praeter eorum consilium, at hoc ita factum esse argumento nullo demonstrari potest, nisi iam supponatur, quod est in quaestione, voluisse Deum, ut Scriptura esset unicus fons vel saltem completus codex, ex quo integra revelatio cognoscenda sit. Ex Christi mandato, ut Apostoli et eorum successores doceant usque ad consummationem saeculi omnes gentes observare omnia quaecumque ipse mandaverat, et ex promissione Spiritus veritatis docentis omnem veritatem et manentis cum eis in aeternum, per quem Christo testes esse iubentur usque ad ultimum terrae, certo constat universam revelationem per authenticum magisterium in perpetua successione esse praedicandam; at mandati, ut hanc eandem revelationem integram libris consignarent, nec in verbis Christi ipsius, nec in dictis Apostolorum, nec in modo agendi et scribendi Apostolorum eorundem et reliquorum ss. scriptorum, nec in dispositione, scopo et occasione librorum, nec in persuasione Christianorum usque ad saeculum XVI ullum est vestigium. Quo ergo quaeso argumento id demonstrabitur, nisi antea ponas non esse credendum verbo propagato per praedicationem, quam Christus disertis et irrefragabilibus mandatis ac promissis instituit et omnem revelatam veritatem comprehendere iussit; sed solum esse credendum verbo in Scriptura, quam praedicationi superaddidit quidem, nec tamen umquam omnem veritatem revelatam in ea comprehendendam esse aut iussit aut promisit?

Sed quidquid de hac Scripturae materiali plenitudine sit, de qua inferius dicendi locus erit, forma librorum tum singulorum tum omnium ea est, ut evidenter non sint scripti ad universam religionem christianam singulos fideles docendam independenter ab authentico magistrerio¹. Cf. Stapleton T. I. l. XII. c. 3.

3°. In hisce libris ipsis non solum supponitur authenticum magisterium in modo ipso scribendi, ex quo apparet eos dirigi ad Christianos fide iam imbutos per praedicationem, et velut in subsidium praedicationis in eis repeti aut etiam superaddi institutiones, consilia, admonitiones, quae nisi iam praecognita religione christiana nec intelligi nec rite aestimari possent; sed etiam diserte fideles relegantur ad praedicationem iam perceptam et susceptam, atque in ea permanere iubentur Rom. XVI. 17; 1. Cor. VII. 17; XI. 23; XIV. 33; XV. 1; 2. Cor. I. 18; Gal. I. 18; Phil. IV. 9; Coloss. II. 6. 7; 1. Thess. IV. 2; 2. Thess. II. 15; 2. Tim. II. 2; Heb. II. 3. Insuper in his ipsis libris designantur custodes depositi et doctores authentici perpetua serie sibi invicem successuri, per quos depositum fidei atque adeo etiam depositum, quod libris iisdem consignatum est, perpetuo custodiatur integrum et secundum verum suum sensum explicetur; hicque ipsi in suo ministerio ac magisterio exercendo non primum vel certe non solum ad Scripturas, sed ad traditam et susceptam integram doctrinam praedicationis relegantur (vide thes. V. n. II.). Ergo editis libris inspiratis divinitus institutum perpetuum et semper vivens magisterium non est abolitum vel auctoritate diminutum; sed ei divinum instrumentum doctrinae est traditum conservandum, explicandum, et adhibendum ad efficaciorem praedicationem et accommodatiorem custodiam totius depositi fidei.

Scholion. Reliquum est, ut difficultati occurramus, quae totam praecedentem demonstrationem impeditam reddere quibusdam videtur, et quae serio et non sine supercillio a Protestantium doctoribus e. g. a Gerardo movetur. a) Ex principiis catholicis supponitur et etiam in nostra argumentatione saltem indicatur, Scripturas ipsas suscipiendas et Scripturarum auctoritatem cognoscendam esse ab auctoritate organi Traditionis seu successionis apostolicae; nihilominus tamen haec auctoritas organi Traditionis unice hucusque probata est ex ipsis Scripturis, qui videtur esse circulus, ut aiunt, citiosus. b) Dicitur interpretatio ac intelligentia certa veri sensus Scripturarum non esse independentes ab organo Traditionis et authentico magisterio successionis apostolicae, sed ab hoc ipso organo et magisterio petenda; haec tamen ipsa auctoritas magisterii in interpretandis Scripturis probatur ex Scripturis. Vel ergo hunc Scripturarum sensum esse verum et legitimum creditur auctoritati magisterii; tum auctoritas magisterii probanda accipitur ut principium probationis, quae iterum est petitio principii: vel hic sensus legitimus cognoscitur independenter a magisterio; tum independentia interpretationis admittitur et supponitur vera in praemissis, ut inferatur eius falsitas in consequenti, quo nihil potest esse absurdius. In forma utraque difficultas in unam contracta ita proponi potest: auctoritas organi Traditionis non potest demonstrari ex testimoniis Scripturae, nisi cognitio auctoritatis et veri sensus Scripturarum supponatur antecedens et independens ab auctoritate organi Traditionis; atqui in thesibus auctoritas organi Traditionis demonstratur ex testimoniis Scripturae; ergo supponitur cognitio auctoritatis et veri sensus Scripturarum independens ab auctoritate organi Traditionis. Hoc autem ipsum propositum est hisce thesibus demonstrare falsum; ergo supponitur verum, quod propositum est demonstrare falsum.

Respondeo, distinguo maiorem: non potest institui ea demonstratio ex Scripturis, nisi supponatur cognitio auctoritatis omnium librorum, in omnibus locis sacri textus, et in omnibus fidelibus, nego maiorem; nisi supponatur cognitio auctoritatis quorundam librorum in quibusdam locis, et in quibusdam fidelibus, subdistinguo maiorem: nisi supponatur cognitio auctoritatis, quae est ex veracitate librorum, concedo maiorem; nisi supponatur cognitio auctoritatis, quae est ex inspiratione librorum, nego maiorem. Ulterius non potest institui demonstratio, nisi supponatur cognitio veri sensus, distinguo maiorem: nisi supponatur cognitio veri sensus secundum totam amplitudinem doctrinae, et nisi supponatur, integram religionem christianam ex iis libris derivari posse a singulis independenter ab auctoritate organi Traditionis, nego maiorem; non potest institui demonstratio, nisi supponatur cognitio veri sensus quorundam singularium testimoniorum, subdistinguo maiorem: nisi supponatur, cognitionem hanc a quibusdam, qui huic demonstrationi instituendae vel percipiendae sunt idonei, obtineri posse praescindendo non tamen deficiendo ab auctoritate organi Traditionis, concedo maiorem; nisi supponatur haec cognitio Scripturarum omnibus accommodata, nego maiorem. Pariter distinguo minorem: haec demonstratio in nostris thesibus instituitur tum theologice, ut distinctius secundum scientiam reddamus rationem fidei nostrae, tum polemice ut eam defendamus contra adversarios assumendo libros aliquos sacros ex generali demonstratione christiana saltem ut veraces, vel etiam ut inspiratos ex principio admisso ab ipsis adversariis, concedo minorem; instituitur tamquam necessaria omnibus et per sese ad acquirendam primam cognitionem auctoritatis in successione apostolica, nego minorem. Denique distinguo consequens: supponitur quorundam librorum auctoritas veracitatis ex demonstratione christiana generali, vel etiam inspirationis ex principio adversariorum, concedo; supponitur cognitio auctoritatis omnium librorum, nego. Porro supponitur, sensum verum certo intelligi posse in hisce claris determinatis locis et ab iis, qui demonstrationi percipiendae sunt idonei, concedo; supponitur posse universam doctrinam revelatam ex Scripturis determinari a singulis independenter ab auctoritate magisterii, nego. Ad illud quod additur, respondeo: propositum est demonstrare falsum, posse universam revelatam doctrinam a singulis determinari ex solis Scripturis independenter ab organo divinitus instituto, et per charisma veritatis idoneo ad custodiam et explicationem depositi fidei, concedo; est propositum demonstrare, nulla esse in Scripturis testimonia clara et evidentia vel generatim nullam posse ex eis institui convincentem demonstrationem, non excludendo quidem auctoritatem organi Traditionis, ab ea tamen praescindendo, nego.

Videlicet tractatio nostra antecedens integra potest spectari secundum obiectivum ordinem idearum, ut ex insita ratione sese excipiunt et aliae ab aliis pendent, vel potest spectari polemice. Priori modo ex generali demonstratione christiana utique supponimus, evangelia et scripta apostolica esse genuina; pariterque supponimus ex horum librorum genuinitate demonstratam evangelicae narrationis veracitatem, atque hinc ulterius ex factis et verbis Christi in evangelio consignatis consequi eiusdem Salvatoris divinam auctoritatem (vide prolegom. p. 4.). His autem positis verbis et facta Christi intelliguntur divina esse, et intelligitur doctrina eius esse revelata, etiamsi libri solum ut veraces, non autem ut inspirati interim assumantur. Ex hoc iam principio progreditur, et huic fundamento innititur tota nostra demonstratio. Unde nihil nisi generalem demonstrationem christianam supponimus. Si vero tractatio spectetur altero modo polemice adversus eos Protestantes, qui adhuc christiano nomine censeri possunt, absque petitione principii ut commune utrimque fundamentum supponere possemus divinitatem et inspirationem librorum sacrorum.